Chương 1 NHUNG VAN DE LY LUAN VE DUONG LOI XU LY VA HINH PHAT DOI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUOI PHAM TOI 1. Khái niệm, đặc điểm người dưới 18 tuổi phạm tội 1. Khái niệm người dưới 18 tuổi phạm tội Trong những năm gần đây, quyền trẻ em được đề cao và trở thành một trong những vấn đề quan trọng của quốc gia cũng như cộng đồng quốc tế. Một trong những nội dung cơ bản về Quyền trẻ em và nhận được sự quan tâm của toàn cầu đó là đảm bảo tối da lợi ích của người đưới 18 tuổi.
Ở nước ta, người được coi là có nhận thức day đủ là người từ 18 tuổi trở lên và người dưới 18 tuổi - hay còn gọi là người chưa thành niên (NCTN) là “nguoi chưa đến tuổi được pháp luật công nhận với day di các quyên và nghĩa vụ”. Điều này được ghi nhận trong các ngành luật như Điều 18 Bộ luật dân sự năm 2005 quy định “Người tir đủ mười tám tuổi trở lên là người thành niên. Người chưa đủ mười tám tuổi là NCTN”, và tiếp tục được quy định tại khoản 1 Điều 21 Bộ luật dân sự năm 2015 “NCTN la người chưa đủ mười tám tuổi”. Như vậy pháp luật Việt Nam thống nhất xác định tuôi thành niên là đủ 18 tuổi, người chưa đủ 18 tuổi là NCTN.
Trong pháp luật hình sự, thuật ngữ NCTN được sử dụng dưới hai góc độ vừa là chủ thể của tội phạm vừa là đối tượng tác động của tội phạm Bộ luật hình sự năm 2015(BLHS) ban hành đã sử dụng thuật ngữ người dưới 18 tuổi thay cho thuật ngữ NCTN được sử dụng trong BLHS năm 1999. Việc đôi mới này khiến việc xác định và áp dụng pháp luật đối với đối tượng này được cụ thể, rõ ràng và đồng bộ hơn, nhưng về bản chất thì không thay đổi. Dưới góc độ là chủ thé của tội phạm, độ tuổi của NCTN phạm tội được giới hạn hẹp hơn so với độ tuôi của NCTN trong các ngành luật khác. Theo quy định của pháp luật Hình sự Việt Nam, người dưới 18 tuổi phạm tội chỉ bao gồm những người từ đủ 14 tuôi đến dưới 18 tuổi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội được luật hình sự quy định là tội phạm.
Điều 12 BLHS quy định: “1. Người từ du 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự vé mọi tội phạm. Người từ du 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một trong các điều 123, 134, 141, 142, 143, 144, 150, 151, 168, 169, 170, 171, 173, 178, 248, 249, 250, 251, 252, 265, 266, 286, 287, 289, 290, 299, 303 va 304 cua Bộ luật này” Điều 90, Chương XII BLHS quy định: “Người chưa thành niên từ di 14 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự theo những quy định của Chương này, đồng thời theo những quy định của Chương này, đông thời theo những quy định của các Phan chung Bộ luật không trái với những quy định của Chương này”. 10 Để xác định trách nhiệm hình sự (TNHS) của người dưới 18 tuổi thì phải xác định được họ đã thực hiện một trong những hành vi tội phạm được quy định trong BLHS.
Tại Điều 8 BLHS năm 2015 định nghĩa “76i phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách CO y hoặc vô ý, xâm phạm độc lap, chủ quyên, thong nhất, toàn vẹn lãnh thé Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nên van hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyên, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyên con người, quyên, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xu ly hình sự”. Như vậy dé xác định một người nào đó phải chịu TNHS thì phải xác định đủ các yếu tố như: sự việc xảy ra có đầy đủ các dau hiệu của một tội phạm được quy định trong BLHS; người thực hiện hành vi phạm tội đó phải có năng lực TNHS; sự việc xảy ra do lỗi của người đó. Căn cứ vào thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm của một số nước khác, BLHS Việt Nam xác định tuôi chịu trách nhiệm hình sự đầy đủ là từ đủ 16 tuổi trở lên và tuổi chịu trách nhiệm hình sự hạn chế là từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi. Điều này có nghĩa BLHS đã phân ra thành hai nhóm chủ thé người dưới 18 tuổi phạm tội là: nhóm có độ tuôi trẻ em từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi và nhóm NCTN từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi.
Căn cứ vào sự phát triển tâm sinh lý con người, vì ở độ tuổi này có sự phát triển nhanh về mặt sinh học nhưng lại mất cân đối về mặt nhận thức nên nhiều người có khả năng nhận thức pháp luật hạn chế vì vậy họ thường thờ ơ trước những chuân mực của pháp luật. Khi thực hiện một hành vi vi phạm pháp luật (VPPL), người dưới 18 tuổi không nhận thức được day đủ tính nguy hiểm cho xã hội hành vi của mình. Tùy thuộc vào độ tudi, từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi hay từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi mà khả năng nhận thức cũng như ý chí thực hiện tội phạm cũng khác nhau. Do đó phạm vi, tính chất và mức độ phải chịu TNHS ở những độ tuổi này cũng khác nhau.
Tuy nhiên hiện nay vẫn chưa có quy định cụ thê nào đối với trường hợp người dưới 14 tuổi phạm tội, phải chăng các nhà làm luật vẫn còn vướng mắc trong việc nghiên cứu tâm sinh lý, tâm lý học hành vi, lịch sử lập pháp và kinh nghiệm của các nước trên thế giới để quy định được các chuẩn mực cụ thê đối với đối tượng này. Từ phân tích trên, nhóm nghiên cứu đưa ra định nghĩa “người dưới 18 tuổi phạm tội” như sau: “Người dưới 18 tuổi phạm tội là người có độ tuổi từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi không ở trong tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự, có lỗi trong thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội được Bộ luật Hình sự quy định là tội phạm trong những trường hợp xác định”. Đặc điểm người dưới 18 tuổi phạm tội lãi 1. Đặc điểm tâm ly Sự phát triển thần kinh ở người là sự phát triển Tâm — Thần kinh con người, dựa trên cơ sở đặc điểm giải phẫu chức năng thần kinh, các hiểu biết về tâm lý học, về tâm sinh lý, của giáo dục học cũng như các kiến thức về ngôn ngữ học.
Đồng thời, dựa trên những phân tích về sự phát triển chung về thé chất ở con người.Từ 1 — 2 tuổi, vỏ não phát triển nhiều hơn, đã chín mudi hơn, chức năng phân tích, phân biệt và từ 4 — 7 tuổi đã có nhiều vùng “gần” như của người lớn và cho tới 10 — 12 tuổi, các noron ở vỏ não mới đủ nhưng cho tới 22 — 25 tuổi, hệ thần kinh mới hoàn chỉnh cùng với với các hệ thống khác của cơ thé’. Phát triển về tâm ly ở người dudi 18 tuổi là mục đề quan trọng va phức tạp nhất của sự phát triển tâm thần kinh. Phát triển về tâm sinh lý ở độ tuổi này có liên hệ nhiều tới sự hoàn chỉnh các đường tiếp thu và giải đáp, cùng các trung tâm ở các tầng của não, tới sự chín mudi của vỏ não, tới giáo dục học, tới môi trường xung quanh (hoàn cảnh gia đình, xã hội, học đường) và đặc biệt là nhận thức hành vi và hiểu biết tri thức. Hành vi phạm tội của người dưới 18 tuổi luôn chịu sự chi phối của đời sống tâm lý, trong đó tâm trí và hành vi hay cảm xúc và tư duy là các yếu tố quan trọng quyết định đến hành vi và mức độ vi phạm pháp luật của người dưới 18 tuổi”.
Vào giai đoạn đầu độ tuổi này, người dưới 18 tuổi bắt đầu phát triển khả năng tư duy trừu tượng, tư duy logic. Suy nghĩ phức tạp ngày càng tăng này dẫn đến tăng cường nhận thức về bản thân và khả năng phản ánh về cái tôi cá nhân. Do nhiều thay đôi thể chất đáng chú ý của người chưa thành niên, sự tự nhận thức này thường chuyển thành ý thức tự giác, kèm theo cảm giác lúng túng”. Họ cũng có mối bận tâm với vẻ bề ngoài, sức hấp dẫn và nhạy cảm cao đối với sự khác biệt so với bạn đồng trang lứa.
Khi ý thức tự trọng và ý muốn đối xử như người lớn phát triển, về phía mình, người dưới 18 tuổi thường có tâm lý "phóng đại" các năng lực của mình, thường đánh giá cao hơn hiện thực. Điều này thường thể hiện dưới dạng ngang bướng, tỏ ra "anh hùng", "bất cần"trước những việc làm hăng ngày cũng như những thất bại mà họ trải nghiệm. Đây chính là một trong những khó khăn điển hình của người chưa thành niên, mà nhiều nhà tâm lý học đã dùng những thuật ngữ "tuổi khủng hoảng", "tuôi bat tri". Ở độ tuổi này, họ cũng áp dụng các khả năng phản ánh mới của mình vào các vấn đề đạo đức.
Họ hiểu đúng và sai là cố định và tuyệt đối. Người từ độ tuổi 16 đến dưới 18 tuôi thường đặt câu hỏi vê các chuân mực về hành vi va có thê phan đôi với những quy ' PGS.TS Nguyễn Chương, Hội Thân kinh học Việt Nam, Một vài nét về phát triển thân kinh trẻ em ? How does the APA define"psychology"?”. “Definition of'Psychology (APA's Index Page) 3 Theo Evan G. Graber , DO, Sydney Kimmel Medical College of Thomas Jefferson University 12 tắc truyền thống.
Tuy nhiên, với nhận thức “bảo thủ” của mình, người dưới 18 tuổi vẫn dễ dàng mắc phải những sai lầm mà họ không lường trước được. Có thể nói, lứa tuổi dưới 18 là giai đoạn phát triển bất cân đối về mặt trí tuệ. Day là lứa tuổi mà sự trải nghiệm trong cuộc sống còn quá it oi, đặc biệt là kha năng nhận thức về pháp luật còn nhiều hạn chế. Mặc dù được giáo dục pháp luật từ khi còn nhỏ cho đến kết thúc môi trường phổ thông qua các bộ môn như đạo đức, giáo dục công dân, kỹ năng sống.