Phần mở đầu Phần kết quả nghiên cứu của đề tài 1. Những vấn đề lí luận về Luật Hình sự so sánh 10 1. Khai niệm Luật Hình sự so sánh 10 1. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu của Luật Hình sự so sánh 11 1.
Sự hình thành và phát triển của Luật Hình sự so sánh 14 1. Vai trò, ý nghĩa của Luật Hình sự so sánh 17 2. Luật Hình sự so sánh — Một số khía cạnh so sánh cụ thé 18 2. Nguồn quy định tội phạm dưới góc độ Luật Hình sự so sánh 18 2.
Hiệu lực của Luật Hình sự dưới góc độ Luật Hình sự so sánh 23 2. Khái niệm, phân loại tội phạm dưới góc độ Luật Hình sự so sánh 30 2. Chế định loại trừ trách nhiệm hình sự đưới góc độ Luật Hình sự so 37 sánh 2. Hình phạt dưới góc độ Luật Hình sự so sánh 45 3.
Những ý nghĩa và đề xuất đối với Việt Nam từ kết quả nghiên cứu 5 những vẫn đề chung của Luật Hình sự so sánh 3. Từ góc độ lí luận về Luật Hình sự so sánh 55 3. Từ góc độ so sánh một số nội dung cụ thé của Luật Hình sự 56 PHAN THỨ HAI: CÁC BAO CÁO CHUYEN DE Chuyên đề 1: Nhận thức chung về Luật Hình sự so sánh 64 Chuyên đề 2: Nguồn quy định về tội phạm dưới góc độ Luật Hình sự so sánh Chuyên đề 3: Hiệu lực của Luật Hình sự dưới góc độ Luật Hình sự so 110 sánh Chuyên đề 4: Khái niệm tội phạm và phân loại tội phạm dưới góc độ 143 Luật Hình sự so sánh Chuyên đề 5: Chế định loại trừ trách nhiệm hình sự dưới góc độ Luật 173 Hình sự so sánh Chuyên đề 6: Hình dưới góc độ Luật Hình sự so sánh 217 PHÁN THỨ NHÁT BAO CAO TONG HOP KET QUA NGHIEN CUU DE TAI 1 PHAN MO DAU 1. Tính cấp thiết của đề tai Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển mang tính toàn cầu của khoa học pháp lý và sự giao thoa mạnh mẽ của các truyền thống pháp luật, luật học so sánh nói chung và các mảng nghiên cứu luật so sánh chuyên ngành nói riêng, đã có những bước phát triển đáng kể.
Sự phát triển đó cũng phan ánh xu thế hài hòa hóa pháp luật dé vừa đáp ứng được những chuẩn mực pháp lý quốc tế, vừa tránh bớt những xung đột pháp luật giữa các quốc gia, vừa tiếp thu được những tinh hoa pháp luật của thế giới. Xu thé nay đang nồi lên kế cả ở các quốc gia có sự tiếp xúc với lĩnh vực khoa học luật so sánh một cách muộn mang va dé dat hơn. Không đi ra ngoài xu thé đó, luật hình sự so sánh cũng đang được những nhà nghiên cứu luật hình sự trên thế giới quan tâm. Các nghiên cứu đã được tiễn hành ở những cấp độ khác nhau với những sản phẩm như giáo trình, sách câm nang, bài báo, bài trình bày tại các hội thảo khoa học.và ở những phạm vi khác nhau như: toàn bộ các van đề của luật hình sự so sánh; chỉ một hoặc một số vấn đề chung của luật hình sự; chỉ một số quy định về một hoặc một vài nhóm tội phạm cụ thể.
Các nghiên cứu đã nêu bật được những van dé lý luận co ban của luật hình sự so sánh cũng như những vấn đề của thực tiễn lập pháp trong luật hình sự của các quốc gia trên thế giới từ góc độ so sánh. Tuy nhiên nếu ở góc độ nghiên cứu ngoài nước thì pháp luật hình sự của Việt Nam lại chưa trở thành một déi tượng so sánh, còn ở góc độ các nghiên cứu trong nước thì rất hiếm nghiên cứu về những vẫn đề mang tính lý luận của luật hình sự so sánh. Trong khi ở Việt Nam còn rất nhiều khoảng trống nghiên cứu về luật hình sự so sánh, nhu cầu xây dựng và phát triển lý thuyết về luật hình sự so sánh cũng như nhu cầu sử dụng kết quả nghiên cứu so sánh luật hình sự lại đang hết sức cấp thiết. Yêu cầu về tính ứng dụng của luật hình sự so sánh trong công tác lập pháp hình sự cũng đã được khang định.
Trong khi đó, sự tìm hiểu không thấu đáo những nội dung của luật hình sự so sánh khiến cho hoạt động lập pháp hình sự thời gian vừa qua bị rơi vào tình trạng hoặc bắt chước mô hình lập pháp hoặc quy định cụ thể của nước ngoài một cách máy móc, thiếu chọn lọc và thiếu sự đánh giá về tính khả thi của mô hình hoặc quy định đó; hoặc tham khảo và quy định mang tính hình thức trong khi chưa thực 2 sự hiểu rõ bản chất và đặc điểm của van dé được quy định, vì vậy chưa phan ánh đúng nội dung van dé vào trong luật quốc gia. Một thực tế nữa là hiện nay nhiều cơ sở đào tạo luật của Việt Nam đã triển khai việc giảng dạy một số môn luật so sánh chuyên ngành, trong đó có tư pháp hình sự so sánh. Trường Đại học Luật Hà Nội trước yêu cầu xây dựng Trường trọng điểm quốc gia về đào tạo cán bộ pháp luật đáp ứng yêu cau hội nhập quốc tế cũng không thê không có sự chuẩn bị cho việc đào tạo luật học từ góc độ so sánh, trong đó có việc giảng dạy luật hình sự so sánh. Tuy nhiên việc xây dựng học liệu cho những môn học này còn dừng ở mức độ rất hạn chế.
Hiện nay ở Việt Nam chưa có một tài liệu giảng dạy nào về luật hình sự so sánh. Do đó, việc nghiên cứu dé phát triển học liệu cho môn học luật hình sự so sánh là thực sự cần thiết. Trong bối cảnh này, việc nghiên cứu luật hình sự so sánh từ cả góc độ lý luận và thực tiễn đã thực sự cấp thiết. Tình hình nghiên cứu 2.
Trong nước Luật hình sự so sánh là khái niệm còn khá mới mẻ đối với khoa học luật hình sự Việt Nam. Năm 2018 mới có một nghiên cứu duy nhất về luật hình sự so sánh được thực hiện tại Việt Nam trong đó lây tư liệu nghiên cứu chủ yếu từ các tài liệu tiếng Nga đã được xuất bản từ những năm 1980, 1990. Trong phạm vi những vấn đề chung của luật hình sự, cho đến nay đã có một số nghiên cứu so sánh những chế định cụ thê, trong đó chú trọng đến các van đề nguồn quy định tội phạm, khái niệm tội phạm, phân loại tội phạm, hệ thống hình phạt. Các nghiên cứu này đã đưa ra những phân tích, đánh giá so sánh trên cơ sở đối chiếu những chế định chung của luật hình sự các quốc gia về những nội dung nêu trên một cách kha cụ thể, sâu sắc.
Tuy nhiên vẫn có thể nhận thấy còn những khoảng trống sau trong mảng nghiên cứu này: Một là cách tiếp cận của các nghiên cứu đang dừng chủ yếu ở việc tiếp cận và so sánh quy phạm, chưa có nhiều tiếp cận lý luận về luật hình sự so sánh. Vì vậy những vấn đề mang tính lý luận của luật hình sự so sánh như: khái niệm, đặc điểm, đối tượng nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, các học thuyết điển hình và ảnh hưởng của chúng tới sự phát triển của các hệ thống luật hình sự quốc gia, ý nghĩa, ứng dụng,. mới chỉ được đề cập một cách rất khiêm tôn trong các nghiên cứu này. ! Xem: Hồ Sỹ Sơn, Luật hình sự so sánh, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội — 2018.
3 Hai là việc so sánh chưa thực sự dựa trên một tiêu chí về sự lựa chọn đối tượng so sánh (chưa lẫy những điển hình của các truyền thống pháp luật lớn trên thé giới như truyền thống pháp luật Anh-Mi, pháp luật châu Âu lục địa và pháp luật của một số nước châu Á cùng khu vực với Việt Nam hoặc có đặc điểm chính trị, xã hội tương đồng với Việt Nam) để có một sự so sánh mang tính hệ thống và đa chiều. Ba là có những nghiên cứu dừng lại ở mức độ chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong các quy định của pháp luật mà chưa luận giải về nguyên nhân của những điểm giống và khác nhau đó, đặc biệt chưa đi từ những triết lí, những học thuyết làm nền tảng cho sự phát triển của luật hình sự ở những truyền thống pháp luật khác nhau. Bốn là đa số các nghiên cứu có phạm vi là nghiên cứu một hoặc một vài chế định, van dé cụ thé của luật hình sự nhìn từ góc độ so sánh và mới chỉ có một công trình nghiên cứu tông hợp các van dé cơ bản của luật hình sự so sánh như đã nêu ở trên. Một số nghiên cứu điển hình có thể ké ra như sau: - Lê Cam (2005), Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự (phần chung), Nxb.
Đại học quốc gia Hà Nội. - Đỗ Đức Hồng Hà (2010), “Kinh nghiệm của các nước trong hệ thống pháp luật châu Âu lục địa về nguồn quy định tội phạm và hình phạt trong các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành”, Ludt học, số 10. - Nguyễn Ngọc Hòa (2011), “Nguồn của pháp luật hình sự - Những yêu cầu được đặt ra cho pháp luật hình sự Việt Nam”, Luật học, SỐ 7. - Nguyễn Ngọc Hòa (2014), “Trách nhiệm hình sự của chủ thể là tô chức va van đề sửa đổi Bộ luật hình sự Việt Nam”, Ludt hoc, số 12.
- Nguyễn Ngọc Hòa, Khái niệm tội phạm và việc quy định trách nhiệm hình sự cua pháp nhân, Tạp chí Luật học số 2/2016. - Nguyễn Ngoc Hòa (chủ biên), Stra đổi Bộ luật hình sự - Những nhận thức can thay đồi?, Nxb. Tư pháp, Ha Nội, năm 2017. - Nguyễn Tuyết Mai (2011), “Khái niệm tội phạm và phân loại tội phạm trong pháp luật hình sự của Hoa Kỳ - vài nét so sánh với pháp luật hình sự Việt Nam”, Luật học, số 1.
- Nguyễn Tuyết Mai (2012), “Quy định về hình phạt trong Bộ luật Hoa Kỳ - khái quát và so sánh với pháp luật hình sự Việt Nam”, Ludt học, số 3. 4 - Dương Tuyết Miên (2009), “So sánh chế định hình phạt một số nước ASIAN và Việt Nam”, Luật học, số 12. - Cao Thị Oanh (2009), “Nghiên cứu so sánh các quy định của luật hình sự Singapore và luật hình sự Việt Nam”, Ludt hoc, số 12. - Hồ Sỹ Sơn (2015), “Nguồn của Luật hình sự nhìn từ góc độ so sánh pháp luật hình sự một số nước trên thé giới”, Nhà nước và pháp luật, sô 6.
- Hỗ Sỹ Sơn, Luật hình sự so sánh, Nha xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, 2018.