Nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển năng suất và mức độ nhiễm sâu bệnh hại chính của một số tổ hợp ngô lai ngắn ngày trong vụ xuân hè tại xã xuân lẹ huyện thường xuân tỉnh thanh hóa

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, năng suất và mức độ nhiễm sâu bệnh của tổ hợp ngô lai ngắn ngày tại xã Xuân Lẹ, huyện Thường Xuân, Thanh Hóa.

• Tác giả: Cầm Bá Lịch
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Văn Hoan
• Trường học: Trường Đại Học Hồng Đức
• Chuyên ngành: Nông học
• Đề tài: Nghiên Cứu Khả Năng Sinh Trưởng và Năng Suất Ngô Lai Ngắn Ngày Tại Thanh Hóa
• Loại tài liệu: báo cáo khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. LỜI CẢM ƠN
• 1.2. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1.3. DANH MỤC BẢNG
• 1.4. DANH MỤC HÌNH
• 1.5. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.6. MỤC ĐÍCH YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.7. Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI
• 1.7.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.7.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.8. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.8.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.8.2. Tình hình nghiên cứu và sản xuất ngô
• 1.8.2.1. Tình hình nghiên cứu sản xuất ngô trên thế giới
• 1.8.2.2. Tình hình nghiên cứu và sản xuất ngô ở Việt Nam
• 1.9. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.9.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 1.9.1.1. Địa điểm nghiên cứu
• 1.9.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 1.9.2. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 1.9.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.9.2.2. Vật liệu nghiên cứu
• 1.9.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.9.4. Phương pháp bố trí thí nghiệm về so sánh các tổ hợp ngô lai
• 1.9.4.1. Phương pháp
• 1.9.4.2. Các biện pháp kỹ thuật trồng trọt
• 1.9.4.3. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 1.9.4.4. Các chỉ tiêu theo dõi về các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất
• 1.9.4.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.10. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 1.10.1. Diễn biến các yếu tố khí hậu thời tiết trong thời gian thực tập
• 1.10.2. Các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân
• 1.10.2.1. Chênh lệch giữa tung phấn và phun râu
• 1.10.2.2. Giai đoạn từ gieo đến chín sinh lý (thời gian sinh trưởng)
• 1.10.2.3. Động thái tăng trưởng của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân
• 1.10.2.4. Số lá trên cây của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân
• 1.10.2.5. Đặc trưng hình thái cây của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân
• 1.10.2.6. Khả năng nhiễm sâu, bệnh hại chính của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân
• 1.10.2.6.1. Khả năng nhiễm sâu của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè
• 1.10.2.6.2. Khả năng nhiễm bệnh hại chính của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thường Xuân
• 1.10.2.7. Trạng thái cây, trạng thái bắp
• 1.10.2.8. Khả năng chống chịu điều kiện bất thuận của các tổ hợp giống ngô lai trong thí nghiệm vụ xuân hè
• 1.10.2.9. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân
• 1.10.2.9.1. Số bắp trên cây
• 1.10.2.9.2. Chiều dài bắp
• 1.10.2.9.3. Đường kính bắp
• 1.10.2.9.4. Số hàng hạt trên bắp
• 1.10.2.9.5. Số hạt trên hàng
• 1.10.2.9.6. Khối lượng 1000 hạt
• 1.10.2.9.7. Năng suất lý thuyết (NSLT)
• 1.10.2.9.8. Năng suất thực tế (NSTT)
• 1.10.2.10. Kết quả theo dõi và chọn lọc giống ngô Ưu tú
• 1.11. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ngô Lai Ngắn Ngày Tại Thanh Hóa

Nghiên cứu về ngô lai ngắn ngày tại Thanh Hóa có ý nghĩa quan trọng. Ngô là cây lương thực quan trọng thứ hai sau lúa. Năng suất ngô ở Việt Nam còn thấp so với thế giới. Việc tăng năng suất ngô lai giúp giảm nhập khẩu và đáp ứng nhu cầu thức ăn chăn nuôi. Thanh Hóa có tiềm năng lớn để phát triển ngô lai, đặc biệt là ở các huyện miền núi như Thường Xuân. Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của các giống ngô lai ngắn ngày tại địa phương. Mục tiêu là chọn ra các giống phù hợp, góp phần tăng thu nhập cho người dân.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Giống Ngô Lai Ngắn Ngày

Việc sử dụng giống ngô lai ngắn ngày giúp tăng vụ và giảm rủi ro do thời tiết. Các giống này thường có khả năng chịu hạn và kháng bệnh tốt hơn. Điều này đặc biệt quan trọng ở các vùng có điều kiện khí hậu khắc nghiệt như Thanh Hóa. Theo tài liệu, việc ứng dụng ưu thế lai từ các giống ngô lai mới năng suất cao, chất lượng tốt vào sản xuất và áp dụng đồng bộ biện pháp kỹ thuật canh tác tiên tiến, với đầy đủ phân bón, nước tưới đã làm thay đổi căn bản nền sản xuất ngô nước ta lên một tầm cao mới, sánh vai cùng các nước trong khu vực Đông Nam Á, Châu á.

1.2. Thực Trạng Sản Xuất Ngô Lai Thanh Hóa Vấn Đề và Giải Pháp

Sản xuất ngô lai ở Thanh Hóa đối mặt với nhiều thách thức. Biến đổi khí hậu, đất đai kém màu mỡ và sâu bệnh hại là những vấn đề chính. Người dân còn thiếu vốn và kỹ thuật canh tác. Giải pháp là chọn tạo giống ngô lai mới năng suất cao, thích ứng rộng và chủ động sản xuất hạt giống tại địa phương. Cần có chính sách hỗ trợ để người dân tiếp cận được các giống mới và kỹ thuật tiên tiến.

II. Phương Pháp Nghiên Cứu Khả Năng Sinh Trưởng Ngô Lai

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thí nghiệm đồng ruộng để so sánh các tổ hợp ngô lai. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, số lá, khả năng chống chịu sâu bệnh và năng suất. Thí nghiệm được bố trí trên khu vực cách ly để đảm bảo tính chính xác. Các biện pháp kỹ thuật trồng trọt được áp dụng theo quy trình chuẩn. Số liệu được xử lý thống kê để đánh giá sự khác biệt giữa các giống. Mục tiêu là xác định các giống ngô lai có tiềm năng nhất cho sản xuất tại Thanh Hóa.

2.1. Địa Điểm và Thời Gian Nghiên Cứu Ngô Lai Thanh Hóa

Nghiên cứu được thực hiện tại xã Xuân Lẹ, huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Đây là vùng trọng điểm trồng ngô lai của tỉnh. Thời gian nghiên cứu là vụ xuân hè năm 2018. Điều kiện khí hậu và đất đai tại đây đại diện cho nhiều vùng trồng ngô khác trong tỉnh. Việc lựa chọn địa điểm và thời gian phù hợp giúp đảm bảo tính đại diện và khả năng ứng dụng của kết quả nghiên cứu.

2.2. Các Chỉ Tiêu Đánh Giá Năng Suất Ngô và Khả Năng Sinh Trưởng

Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, số lá, đường kính thân, chiều dài bắp, số hàng hạt trên bắp, số hạt trên hàng, khối lượng 1000 hạt, năng suất lý thuyết và năng suất thực tế. Ngoài ra, còn đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất thuận. Các chỉ tiêu này giúp đánh giá toàn diện khả năng sinh trưởng và năng suất của các giống ngô lai.

2.3. Phương Pháp Xử Lý Số Liệu Thống Kê Trong Nghiên Cứu Ngô Lai

Số liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên dụng. Các phương pháp phân tích phương sai (ANOVA) và so sánh trung bình được sử dụng để xác định sự khác biệt có ý nghĩa giữa các giống ngô lai. Hệ số biến động (CV%) được sử dụng để đánh giá độ ổn định của các giống. Kết quả phân tích thống kê giúp đưa ra kết luận khách quan và chính xác về khả năng sinh trưởng và năng suất của các giống ngô lai.

III. Kết Quả Nghiên Cứu Năng Suất Ngô Lai Ngắn Ngày Tại Thanh Hóa

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt đáng kể về khả năng sinh trưởng và năng suất giữa các tổ hợp ngô lai. Một số giống có thời gian sinh trưởng ngắn hơn và năng suất cao hơn so với các giống khác. Khả năng chống chịu sâu bệnh cũng khác nhau giữa các giống. Các yếu tố khí hậu thời tiết có ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và năng suất của ngô. Kết quả này cung cấp thông tin quan trọng cho việc lựa chọn giống phù hợp cho sản xuất tại Thanh Hóa.

3.1. So Sánh Thời Gian Sinh Trưởng Của Các Giống Ngô Lai Ngắn Ngày

Thời gian sinh trưởng là một trong những yếu tố quan trọng quyết định năng suất và hiệu quả kinh tế của ngô. Nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt về thời gian sinh trưởng giữa các giống ngô lai ngắn ngày. Một số giống có thời gian sinh trưởng ngắn hơn, phù hợp với điều kiện thời vụ tại Thanh Hóa. Việc lựa chọn giống ngô lai có thời gian sinh trưởng phù hợp giúp tăng vụ và giảm rủi ro do thời tiết.

3.2. Đánh Giá Khả Năng Chống Chịu Sâu Bệnh Hại Ngô Của Các Giống

Sâu bệnh hại là một trong những nguyên nhân chính gây giảm năng suất ngô. Nghiên cứu đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh hại ngô của các giống ngô lai. Kết quả cho thấy có sự khác biệt về mức độ nhiễm sâu bệnh giữa các giống. Việc lựa chọn giống ngô lai có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt giúp giảm chi phí phòng trừ và bảo vệ môi trường.

3.3. Phân Tích Các Yếu Tố Cấu Thành Năng Suất Ngô Lai

Các yếu tố cấu thành năng suất ngô lai bao gồm số bắp trên cây, chiều dài bắp, đường kính bắp, số hàng hạt trên bắp, số hạt trên hàng và khối lượng 1000 hạt. Nghiên cứu phân tích ảnh hưởng của các yếu tố này đến năng suất của các giống ngô lai. Kết quả cho thấy có sự tương quan giữa các yếu tố cấu thành và năng suất. Việc cải thiện các yếu tố cấu thành giúp tăng năng suất ngô lai.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Giống Ngô Lai Năng Suất Cao Tại Thanh Hóa

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng cho sản xuất ngô tại Thanh Hóa. Việc lựa chọn và sử dụng các giống ngô lai năng suất cao giúp tăng thu nhập cho người dân và nâng cao hiệu quả kinh tế. Nghiên cứu cũng cung cấp thông tin cho các nhà quản lý và các công ty giống trong việc phát triển và推广 các giống ngô lai phù hợp với điều kiện địa phương. Cần có chính sách hỗ trợ để người dân tiếp cận được các giống ngô lai mới và kỹ thuật canh tác tiên tiến.

4.1. Lựa Chọn Giống Ngô Lai Phù Hợp Với Điều Kiện Tự Nhiên

Việc lựa chọn giống ngô lai phù hợp với điều kiện tự nhiên là yếu tố then chốt để đạt được năng suất cao và ổn định. Nghiên cứu cung cấp thông tin về khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của các giống ngô lai trong điều kiện cụ thể của Thanh Hóa. Người dân có thể dựa vào kết quả này để lựa chọn giống ngô lai phù hợp với vùng đất và thời vụ của mình.

4.2. Kỹ Thuật Trồng Ngô Tiên Tiến Để Tối Ưu Năng Suất

Ngoài việc lựa chọn giống ngô lai phù hợp, việc áp dụng kỹ thuật trồng ngô tiên tiến cũng rất quan trọng để tối ưu năng suất. Các kỹ thuật này bao gồm bón phân cân đối, tưới nước hợp lý, phòng trừ sâu bệnh kịp thời và thu hoạch đúng thời điểm. Cần có chương trình tập huấn và chuyển giao kỹ thuật cho người dân để nâng cao trình độ canh tác.

4.3. Hiệu Quả Kinh Tế Của Việc Trồng Ngô Lai Năng Suất Cao

Việc trồng ngô lai năng suất cao mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt cho người dân. Năng suất tăng giúp tăng thu nhập và cải thiện đời sống. Ngoài ra, việc giảm chi phí phòng trừ sâu bệnh và tiết kiệm nước tưới cũng góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế. Cần có chính sách hỗ trợ để người dân tiếp cận được các giống ngô lai năng suất cao và kỹ thuật canh tác tiên tiến, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế.

V. Kết Luận và Đề Xuất Về Phát Triển Ngô Lai Thanh Hóa

Nghiên cứu đã xác định được một số giống ngô lai có tiềm năng cho sản xuất tại Thanh Hóa. Cần có thêm nghiên cứu để đánh giá khả năng sinh trưởng và năng suất của các giống ngô lai này trong các điều kiện khác nhau. Cần có chính sách hỗ trợ để người dân tiếp cận được các giống ngô lai mới và kỹ thuật canh tác tiên tiến. Cần tăng cường công tác khuyến nông để chuyển giao kết quả nghiên cứu đến người dân.

5.1. Đề Xuất Các Giống Ngô Lai Triển Vọng Cho Thanh Hóa

Dựa trên kết quả nghiên cứu, đề xuất một số giống ngô lai triển vọng cho Thanh Hóa. Các giống này có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt. Cần có thêm khảo nghiệm để đánh giá khả năng thích ứng của các giống này trong các vùng sinh thái khác nhau của Thanh Hóa.

5.2. Giải Pháp Nâng Cao Năng Suất Ngô Bền Vững Tại Thanh Hóa

Để nâng cao năng suất ngô bền vững tại Thanh Hóa, cần có giải pháp tổng thể. Các giải pháp này bao gồm: (1) Lựa chọn giống ngô lai phù hợp; (2) Áp dụng kỹ thuật trồng ngô tiên tiến; (3) Quản lý sâu bệnh hại hiệu quả; (4) Cải tạo đất đai; (5) Xây dựng hệ thống tưới tiêu hợp lý; (6) Tăng cường công tác khuyến nông.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngô (Zea mays L.) là cây lương thực có diện tích thu hoạch lớn thứ hai tại Việt Nam, chỉ sau lúa gạo. Cùng với sắn và các phụ phẩm từ lúa gạo, ngô đóng vai trò là nguồn nguyên liệu chính phục vụ cho ngành công nghiệp chế biến thức ăn chăn nuôi. Tuy nhiên, sản xuất ngô trong nước chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế, dẫn đến việc Việt Nam phải nhập khẩu bình quân khoảng 2 triệu tấn ngô mỗi năm (giai đoạn 2009–2010 nhập từ 1,25 đến 1,6 triệu tấn). Phần lớn diện tích ngô được canh tác tại các vùng đất đồi dốc, đất cằn cỗi, nghèo dinh dưỡng hoặc chịu áp lực lớn từ hạn hán, sâu bệnh và biến đổi khí hậu.

Tại tỉnh Thanh Hóa, ngô là cây màu lương thực chủ lực, tập trung tại các vùng bãi bồi ven sông và vùng đồi núi. Trong đó, huyện Thường Xuân là địa bàn có truyền thống canh tác ngô lâu đời với điều kiện đất đai đa dạng. Mặc dù từ sau năm 2000, địa phương đã chuyển đổi phần lớn diện tích sang các giống ngô lai (chiếm 90–95% diện tích toàn tỉnh), nhưng sản xuất ngô tại Thường Xuân đang đối mặt với nhiều rào cản:

• Thời tiết diễn biến phức tạp, thường xuyên gặp khô nóng, hạn hán và bão lũ;
• Đất đai manh mún, xói mòn và suy giảm độ phì;
• Các giống ngô lai hiện hữu có xu hướng thoái hóa, giảm năng suất và mẫn cảm hơn với sâu bệnh;
• Người dân chưa chủ động được nguồn hạt giống F1 tại chỗ, chi phí mua giống nhập nội cao, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế.

Xuất phát từ thực tiễn trên, tác giả Cầm Bá Lịch đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp ngành Nông học tại Trường Đại học Hồng Đức dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Văn Hoan với đề tài: "Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển, năng suất và mức độ nhiễm sâu bệnh hại chính của một số tổ hợp ngô lai ngắn ngày trong vụ xuân hè tại xã Xuân Lẹ, huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa".

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Đánh giá thời gian sinh trưởng, khả năng sinh trưởng, phát triển, đặc điểm hình thái của một số tổ hợp ngô lai mới.
2. Đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh hại chính (sâu đục thân, sâu xám, rệp cờ, bệnh gỉ sắt, bệnh khô vằn, bệnh phấn đen) và khả năng chống chịu điều kiện bất thuận.
3. Đánh giá các yếu tố cấu thành năng suất để xác định 1–2 tổ hợp ngô lai ngắn ngày, có triển vọng, năng suất cao nhằm bổ sung vào cơ cấu giống ngô của huyện Thường Xuân và tỉnh Thanh Hóa.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng: 03 tổ hợp ngô lai mới (ký hiệu QT55, QT36, QT68) và 01 giống đối chứng CP333 (do Viện Nghiên cứu Ngô cung cấp).
• Phạm vi không gian: Khu đất thí nghiệm tại xã Xuân Lẹ, huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa.
• Phạm vi thời gian: Vụ Xuân Hè năm 2018 (từ tháng 12/2017 đến tháng 04/2018).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân loại giống

Đề tài dựa trên cơ sở khoa học về hiện tượng ưu thế lai (heterosis) ở cây ngô – hiện tượng con lai F1 thể hiện sự vượt trội so với bố mẹ về tầm vóc, tốc độ sinh trưởng, khả năng thích ứng, khả năng chống chịu sâu bệnh và các yếu tố cấu thành năng suất (năng suất con lai có thể đạt từ 193% đến 263% so với trung bình bố mẹ theo các nghiên cứu chuyên ngành).

Văn bản hệ thống hóa các nhóm giống ngô đang tồn tại trong sản xuất nông nghiệp:

• Nhóm giống thụ phấn tự do (Open Pollinated Variety - OPV): Bao gồm giống địa phương (chịu hạn, chống chịu sâu bệnh tốt nhưng năng suất thấp), giống tổng hợp (tạo từ tái hợp nhiều dòng tự phối), giống hỗn hợp (nền di truyền rộng) và giống thụ phấn tự do cải tiến.
• Nhóm giống ngô lai: Gồm giống lai không quy ước và giống lai quy ước (lai đơn, lai kép), tận dụng hiệu ứng gen trội và siêu trội, đòi hỏi quy trình sản xuất hạt giống F1 nghiêm ngặt và không tái sử dụng hạt thương phẩm làm giống cho vụ sau.

Phương pháp bố trí thí nghiệm và quy trình kỹ thuật

• Phương pháp bố trí: Thí nghiệm so sánh được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn toàn (Randomized Complete Block Design - RCB) với 4 công thức, 3 lần nhắc lại.
  • CT1: Tổ hợp ngô lai QT55
  • CT2: Tổ hợp ngô lai QT36
  • CT3: Tổ hợp ngô lai QT68 (trong bảng ký hiệu ban đầu là QT66)
  • CT4: Giống đối chứng CP333
• Quy mô ô thí nghiệm: Diện tích mỗi ô là $14\text{ m}^2$ ($2{,}8\text{ m} \times 5\text{ m}$, gồm 4 hàng), tổng diện tích khu thí nghiệm là $420\text{ m}^2$ (tính cả dải bảo vệ xung quanh).
• Điều kiện đất đai: Đất thịt nhẹ, được cày bừa kỹ, sạch cỏ dại và tàn dư thực vật.
• Mật độ và khoảng cách: Lượng giống gieo $20\text{ kg/ha}$; khoảng cách hàng $70\text{ cm}$, khoảng cách cây $25\text{ cm}$; mật độ đạt $5\text{ - }7\text{ vạn cây/ha}$.
• Định mức và quy trình phân bón (tính cho 1 ha):
  • Khối lượng: 8–10 tấn phân chuồng + $300\text{ kg}$ Urea + $600\text{ kg}$ Supe lân + $150\text{ kg}$ Kali Clorua ($\text{KCl}$).
  • Bón lót: Toàn bộ phân chuồng + toàn bộ phân lân + $1/4$ lượng đạm Urea.
  • Bón thúc lần 1 (khi ngô 5–6 lá): $1/4$ lượng đạm Urea + $1/2$ lượng Kali.
  • Bón thúc lần 2 (khi ngô 9–10 lá): $1/2$ lượng đạm Urea + $1/2$ lượng Kali còn lại.
• Biện pháp bảo vệ thực vật:
  • Trừ sâu keo, sâu xám: Sử dụng Basudin 10H với liều lượng $30\text{ kg/ha}$ rải trên mặt luống khi gieo.
  • Trừ sâu đục thân: Sử dụng Basudin 10H liều lượng $10\text{ kg/ha}$ trộn cát rải vào nõn ngô trước khi trỗ cờ 10 ngày.
  • Trừ bệnh khô vằn: Phun Validamycin 3EC nồng độ $1/1000$.

Phương pháp theo dõi và xử lý số liệu

Quy chuẩn theo dõi áp dụng theo hướng dẫn của CIMMYT (1995), Viện Nghiên cứu Ngô và Quy phạm khảo nghiệm giống ngô quốc gia (10 TCN 14-2005):

• Chỉ tiêu sinh trưởng: Thời gian từ gieo đến mọc mầm, trỗ cờ, tung phấn, phun râu, chín sinh lý; chênh lệch thời gian tung phấn – phun râu.
• Chỉ tiêu hình thái: Chiều cao cây (đo từ mặt đất đến điểm phân nhánh bông cờ đầu tiên), chiều cao đóng bắp (đo từ mặt đất đến đốt mang bắp trên cùng), tổng số lá/cây, động thái tăng trưởng chiều cao cây định kỳ 10 ngày/lần.
• Mức độ nhiễm sâu bệnh: Điều tra tỷ lệ (%) và mật độ sâu hại ($con/m^2$); đánh giá cấp bệnh/chỉ số bệnh hại theo thang điểm 1–5 đối với sâu đục thân (Chilo partellus / Ostrinia nubilalis), sâu xám (Agrotis ypsilon), rệp cờ (Rhopalosiphum maydis), bệnh gỉ sắt (Puccinia maydis), bệnh đốm lá (Helminthosporium spp.), bệnh khô vằn (Rhizoctonia solani), bệnh phấn đen.
• Cấu thành năng suất: Chiều dài bắp, đường kính bắp, số hàng hạt/bắp, số hạt/hàng, khối lượng 1000 hạt ($M_{1000}$), năng suất lý thuyết (NSLT) và năng suất thực tế (NSTT).
• Xử lý số liệu: Thống kê sinh học bằng phần mềm Microsoft Excel và chương trình IRRISTAT 5.0.

---

Nội dung chính theo từng chương

Tổng quan tài liệu

Chương này tổng hợp các công trình nghiên cứu và số liệu sản xuất ngô trong và ngoài nước:

1. Sản xuất ngô trên thế giới: Giai đoạn 2004–2013, diện tích ngô toàn cầu tăng từ 147,45 triệu ha lên 185,12 triệu ha; năng suất tăng từ 49,34 tạ/ha lên 54,99 tạ/ha; sản lượng đạt 1.018,11 triệu tấn năm 2013 (theo FAOSTAT, 2015). Các nước dẫn đầu sản lượng gồm Mỹ (353,7 triệu tấn năm 2013), Trung Quốc (217,8 triệu tấn), Brazil (80,5 triệu tấn). Ngô được sử dụng chính cho chăn nuôi (chiếm 69% dự báo đến 2020), công nghiệp chế biến và sản xuất nhiên liệu sinh học Ethanol.
2. Sản xuất ngô tại Việt Nam: Từ năm 2004 đến 2015, diện tích tăng từ 991,1 nghìn ha lên 1.179,3 nghìn ha; năng suất tăng từ 34,6 tạ/ha lên 44,8 tạ/ha; sản lượng từ 3.430,9 nghìn tấn lên 5.281,0 nghìn tấn. Tuy nhiên, năng suất bình quân chỉ đạt khoảng 82% so với trung bình thế giới, chưa tự chủ được nguồn cung cho ngành thức ăn công nghiệp.
3. Sản xuất ngô tại tỉnh Thanh Hóa: Năm 2015, diện tích đạt 56,8 nghìn ha, năng suất đạt 42,9 tạ/ha, sản lượng đạt 293,6 nghìn tấn. Cơ cấu giống ngô lai hiện hành bao gồm CP333, CPA88, CP999, NK66, DK9901, DK9955, LVN10, VS36, NK54. Khó khăn lớn nhất là diện tích trồng ngô vụ Đông giảm do mưa lũ kéo dài vào tháng 8–9, đất đai xói mòn và thiếu các bộ giống lai ngắn ngày thích ứng tốt.

Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương này trình bày chi tiết về địa điểm nghiên cứu tại xã Xuân Lẹ (huyện Thường Xuân), các đặc tính vật liệu lai (QT55, QT36, QT68 và CP333), thiết kế khối ngẫu nhiên 3 lần lặp lại, định mức kỹ thuật thâm canh và quy trình theo dõi các chỉ tiêu nông học, sinh hóa, sâu bệnh theo tiêu chuẩn quốc gia.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

1. Điều kiện khí tượng thời tiết vụ Xuân Hè 2018 tại điểm thí nghiệm

Theo số liệu của Trạm Khí tượng Huyện Thường Xuân:

Tháng	Nhiệt độ trung bình (°C)	Ẩm độ không khí trung bình (%)	Lượng mưa trung bình (mm)
Tháng 1/2018	21,2	73	51,6
Tháng 2/2018	25,5	74	276,6
Tháng 3/2018	28,6	82	301,0
Tháng 4/2018	29,9	80	480,2

Điều kiện nhiệt độ và ẩm độ trong vụ phù hợp cho ngô sinh trưởng, trỗ cờ, thụ phấn. Tuy nhiên, lượng mưa tăng cao vào cuối tháng 4 ($480{,}2\text{ mm}$) gây bất lợi cho công tác thu hoạch và làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh ẩm độ cao.

2. Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển

Tên giống / Tổ hợp	Thời gian từ gieo đến mọc (ngày)	Gieo đến Trỗ cờ (ngày)	Gieo đến Tung phấn - TP (ngày)	Gieo đến Phun râu - PR (ngày)	Chênh lệch TP - PR (ngày)	Thời gian sinh trưởng / Chín sinh lý (ngày)
CP333 (ĐC)	5	57	59	60	1	107
QT55	4	60	61	62	1	106
QT68	4	56	57	58	1	107
QT36	4	61	61	64	3	109

• Thời gian mọc mầm của cả 3 tổ hợp ngô lai mới đều đạt 4 ngày, nhanh hơn giống đối chứng CP333 (5 ngày).
• Tổ hợp QT68 có thời gian trỗ cờ (56 ngày), tung phấn (57 ngày) và phun râu (58 ngày) sớm nhất.
• Khoảng cách giữa tung phấn và phun râu ở QT55, QT68 và CP333 chỉ là 1 ngày, thuận lợi cho quá trình thụ tinh hoàn toàn, hạn chế hiện tượng bắp đuôi chuột; riêng QT36 chênh lệch 3 ngày.
• Tổng thời gian sinh trưởng dao động từ 106 đến 109 ngày, thuộc nhóm ngô ngắn ngày phù hợp luân canh.

3. Động thái tăng trưởng và đặc trưng hình thái cây

Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây tăng mạnh nhất ở giai đoạn 30–50 ngày sau trồng (đạt từ 3,72 đến 5,41 cm/ngày):

Chỉ tiêu hình thái	QT55	QT68	QT36	CP333 (ĐC)
Số lá trên cây (lá)	19,1	20,0	20,0	19,0
Chiều cao cây (cm)	188,15	193,93	202,08	205,55
Chiều cao đóng bắp (cm)	93,15	97,70	101,95	108,06
Tỷ lệ Cao bắp / Cao cây (%)	49,50	50,37	50,45	52,57

Tất cả các tổ hợp ngô lai mới đều có chiều cao cây và chiều cao đóng bắp thấp hơn giống đối chứng CP333. Tỷ lệ chiều cao đóng bắp trên chiều cao cây dao động quanh mức tối ưu 49,50–50,45% (xấp xỉ 1/2 chiều cao cây), giúp cây có trọng tâm cân đối, tăng khả năng chống đổ ngã trước gió bão.

4. Mức độ nhiễm sâu bệnh hại chính

Kết quả theo dõi giai đoạn chín sáp cho thấy sự sai khác rõ rệt giữa các tổ hợp:

Tổ hợp / Giống	Sâu đục thân - Tỷ lệ hại (%)	Sâu xám - Mật độ ($con/m^2$)	Sâu xám - Tỷ lệ hại (%)	Rệp cờ - Mật độ ($con/m^2$)	Rệp cờ - Tỷ lệ hại (%)
QT55	8,2	8,44	10,8	1,1	9,53
QT68	10,3	10,74	11,8	1,5	9,65
QT36	11,4	10,68	11,6	1,5	9,65
CP333 (ĐC)	18,8	8,47	10,9	2,4	11,22

Tổ hợp / Giống	Bệnh gỉ sắt - Tỷ lệ (%)	Bệnh gỉ sắt - Chỉ số (%)	Bệnh khô vằn - Tỷ lệ (%)	Bệnh khô vằn - Chỉ số (%)	Bệnh phấn đen - Tỷ lệ (%)	Bệnh phấn đen - Chỉ số (%)
QT55	9,5	1,9	10,3	3,3	0	0
QT68	11,1	3,4	11,8	4,8	6	1
QT36	11,4	3,2	11,8	—	—	—
CP333 (ĐC)	9,9	2,2	9,5 (10,5)	3,9	0	0

• Về sâu hại: Tổ hợp QT55 có mức độ nhiễm sâu hại thấp nhất trong thí nghiệm (tỷ lệ hại do sâu đục thân chỉ 8,2%, rệp cờ 9,53%), thấp hơn rõ rệt so với giống đối chứng CP333 (sâu đục thân 18,8%, rệp cờ 11,22%).
• Về bệnh hại: QT55 nhiễm bệnh gỉ sắt nhẹ nhất (tỷ lệ 9,5%, chỉ số 1,9%) và không bị nhiễm bệnh phấn đen (0%). Ngược lại, tổ hợp QT68 xuất hiện bệnh phấn đen với tỷ lệ 6% (chỉ số 1%).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

1. Xác định đặc tính sinh học của các tổ hợp lai: Các tổ hợp ngô lai QT55, QT68, QT36 đều thuộc nhóm chín sớm/ngắn ngày (106–109 ngày), có khả năng nảy mầm nhanh (4 ngày), thời gian trỗ cờ và tung phấn tập trung.
2. Xác định hình thái chống đổ tốt: Tổ hợp QT55 có chiều cao cây $188{,}15\text{ cm}$ và chiều cao đóng bắp $93{,}15\text{ cm}$ (tỷ lệ $49{,}50%$), thấp hơn đối chứng CP333 ($205{,}55\text{ cm}$ / $108{,}06\text{ cm}$), giúp hạn chế gãy đổ trong điều kiện thời tiết vùng núi Thường Xuân.
3. Đánh giá tính kháng sâu bệnh: Tổ hợp QT55 thể hiện khả năng kháng sâu đục thân, rệp cờ và bệnh gỉ sắt vượt trội hơn giống đối chứng CP333 và các tổ hợp còn lại trong vụ Xuân Hè 2018.

Kiến nghị và đóng góp của tác giả

• Đóng góp học thuật và thực tiễn: Cung cấp chuỗi số liệu thực nghiệm đầy đủ về đặc điểm nông học, động thái tăng trưởng và phổ chống chịu sâu bệnh của các tổ hợp lai QT55, QT68, QT36 trên nền đất thịt nhẹ tại huyện Thường Xuân.
• Khuyến nghị áp dụng: Đề xuất tiếp tục khảo nghiệm tổ hợp lai triển vọng QT55 trên diện rộng và qua các vụ mùa khác nhau để khẳng định tính ổn định về năng suất trước khi đưa vào cơ cấu giống chính thức của địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về phạm vi và thời gian: Thí nghiệm mới được triển khai trong phạm vi 01 vụ mùa (vụ Xuân Hè năm 2018) và tại 01 địa điểm duy nhất (xã Xuân Lẹ, huyện Thường Xuân), chưa đánh giá được tương tác kiểu gen với môi trường qua nhiều vụ canh tác (như vụ Thu Đông hoặc vụ Đông).
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục khảo nghiệm các tổ hợp lai triển vọng (đặc biệt là QT55) ở các tiểu vùng sinh thái khác nhau của tỉnh Thanh Hóa.
  • Nghiên cứu hoàn thiện quy trình kỹ thuật canh tác (mật độ gieo trồng tối ưu, liều lượng phân bón chuyên biệt) nhằm khai thác tối đa tiềm năng năng suất của tổ hợp ngô lai mới.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên và giảng viên ngành Nông học, Khoa học Cây trồng, Bảo vệ Thực vật: Tham khảo mô hình thiết kế thí nghiệm đồng ruộng (RCB), quy chuẩn theo dõi chỉ tiêu hình thái học và phương pháp đánh giá sâu bệnh ngô theo tiêu chuẩn CIMMYT và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.
• Cán bộ khuyến nông và cơ quan quản lý nông nghiệp địa phương: Sử dụng số liệu thực chứng để xây dựng phương án cơ cấu giống ngô lai ngắn ngày, phục vụ chuyển dịch cơ cấu cây trồng tại các huyện miền núi tỉnh Thanh Hóa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài khảo nghiệm những tổ hợp ngô lai nào và sử dụng giống nào làm đối chứng?

Đề tài khảo nghiệm 03 tổ hợp ngô lai mới gồm QT55, QT36, QT68 và sử dụng giống ngô lai CP333 (do Viện Nghiên cứu Ngô cung cấp) làm giống đối chứng.

2. Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp nào và quy mô diện tích ra sao?

Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn toàn (RCB) với 4 công thức và 3 lần nhắc lại. Diện tích mỗi ô thí nghiệm là $14\text{ m}^2$ ($2{,}8\text{ m} \times 5\text{ m}$, 4 hàng ngô), tổng diện tích toàn bộ khu thí nghiệm là $420\text{ m}^2$.

3. Thời gian sinh trưởng và khoảng cách tung phấn - phun râu của tổ hợp QT55 đạt bao nhiêu?

Tổ hợp QT55 có thời gian sinh trưởng là 106 ngày (thời gian từ gieo đến chín sinh lý). Thời gian từ gieo đến tung phấn là 61 ngày, phun râu là 62 ngày; chênh lệch giữa tung phấn và phun râu là 1 ngày.

4. Chiều cao cây và vị trí đóng bắp của các tổ hợp lai mới có đặc điểm gì nổi bật so với đối chứng?

Tất cả các tổ hợp lai mới đều có chiều cao cây thấp hơn đối chứng CP333 ($205{,}55\text{ cm}$): QT55 đạt $188{,}15\text{ cm}$, QT68 đạt $193{,}93\text{ cm}$, QT36 đạt $202{,}08\text{ cm}$. Tỷ lệ chiều cao đóng bắp trên chiều cao cây của các tổ hợp mới đạt 49,50–50,45% (xấp xỉ 1/2 chiều cao thân), giúp cây chịu gió bão và chống đổ ngã tốt hơn.

5. Tổ hợp ngô lai nào thể hiện khả năng chống chịu sâu bệnh tốt nhất trong vụ Xuân Hè 2018?

Tổ hợp QT55 thể hiện tính chống chịu tốt nhất với tỷ lệ hại do sâu đục thân thấp nhất ($8{,}2%$, so với đối chứng $18{,}8%$), mật độ rệp cờ thấp nhất ($1{,}1%$, tỷ lệ $9{,}53%$), tỷ lệ bệnh gỉ sắt thấp nhất ($9{,}5%$) và hoàn toàn không bị nhiễm bệnh phấn đen ($0%$).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Cầm Bá Lịch đã hoàn thành việc khảo nghiệm, so sánh các chỉ tiêu nông học và mức độ nhiễm sâu bệnh hại chính của các tổ hợp ngô lai mới tại huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Kết quả thực nghiệm cho thấy tổ hợp ngô lai QT55 sở hữu thời gian sinh trưởng ngắn (106 ngày), tỷ lệ đóng bắp cân đối ($49{,}50%$) cùng khả năng hạn chế sâu đục thân và bệnh hại vượt trội so với giống đối chứng CP333. Đây là cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ công tác chọn lọc giống ngô lai mới, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và bổ sung vào cơ cấu cây trồng nông nghiệp tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC KHOA NÔNG LÂM NGƢ NGHIỆP BÁO CÁO KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Ngành đào tạo: Nông học NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG SINH TRƢỞNG, PHÁT TRIỂN, NĂNG SUẤT VÀ MỨC ĐỘ NHIỄM SÂU BỆNH HẠI CHÍNH CỦA MỘT SỐ TỔ HỢP NGÔ LAI NGẮN NGÀY TRONG VỤ XUÂN HÈ TẠI XÃ XUÂN LẸ, HUYỆN THƢỜNG XUÂN, TỈNH THANH HÓA Ngƣời thực hiện : Cầm Bá Lịch Lớp : ĐH Nông học - K17 Khóa : 2014- 2018 Giảng viên hƣớng dẫn : ThS. Nguyễn Văn Hoan Thanh Hoá, năm 2018 i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành báo cáo này ngoài sự nỗ lực của bản thân tôi đã nhận đƣợc sự giúp đỡ nhiệt tình của Đảng ủy HĐND,UBND xã Xuân Lẹ, các thầy cô, bạn bè và gia đình đã giúp đỡ em. Trƣớc tiên tôi xin bầy tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới ThS. Nguyễn Văn Hoan ngƣời đã tận tình hƣớng dẫn và đóng góp những ý kiến quý báu trong quá trình thực hiện và hoàn thành báo cáo.

Em xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo Khoa học Cây trồng - Khoa Nông Lâm Ngƣ nghiệp, trƣờng Đại Học Hồng Đức đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài. Em xin chân thành cảm ơn tới tất cả bạn bè và ngƣời thân đã luôn động viên và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành báo cáo khóa luận này. Tác giả luận văn Cầm Bá Lịch ii MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN. i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích yêu cầu của đề tài.

Ý nghĩa của đề tài .Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Cơ sở khoa học của đề tài.

Tình hình nghiên cứu và sản xuất ngô. Tình hình nghiên cứu sản xuất ngô trên thế giới .Tình hình nghiên cứu và sản xuất ngô ở Việt Nam. Tình hình sử dụng ngô. Tình hình sử dụng ngô trên thế giới.

Tình hình sử dụng ngô ở Việt Nam. Ƣu thế lai và ứng dụng trong sản xuất. Đặc điểm các loại giống ngô hiện trồng ngoài sản xuất. Giống ngô thụ phấn tự do (Open pollinated variety - OPV).

Khảo nghiệm và đánh giá một số giống dòng, ngô mới.Tình hình sản xuất ngô tại Thanh Hóa. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Đối tƣợng và vật liệu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu:. Vật liệu nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp bố trí thí nghiệm về so sánh các tổ hợp ngô lai .1 Phương pháp: Bố trí thí nghiệm so sánh năng suất chất lượng, thời gian sinh trưởng, của một số tổ hợp ngô lai trên khu vực cách li:. Các biện pháp kỹ thuật trồng trọt:. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi.

Các chỉ tiêu theo dõi về các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất. Phƣơng pháp xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Diễn biến các yếu tố khí hậu thời tiết trong thời gian thực tập.

Các giai đoạn sinh trƣởng, phát triển của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân .Chênh lệch giữa tung phấn và phun râu. Giai đoạn từ gieo đến chín sinh lý (thời gian sinh trưởng). Động thái tăng trƣởng của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân. Số lá trên cây của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân.

Đặc trƣng hình thái cây của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân. Khả năng nhiễm sâu, bệnh hại chính của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân .1 Khả năng nhiễm sâu của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè.2 Khả năng nhiễm bệnh hại chính của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thường Xuân .Trạng thái cây, trạng thái bắp. Khả năng chống chịu điều kiện bất thuận của các tổ hợp giống ngô lai trong thínghiệm vụ xuân hè. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân .Số bắp trên cây .Chiều dài bắp.

Đường kính bắp. Số hàng hạt trên bắp. Số hạt trên hàng. Khối lượng 1000 hạt.

Năng suất lý thuyết ( NSLT). Năng suất thực tế (NSTT). Kết quả theo dõi và chọn lọc giống ngô ƣu tú. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ.

50 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 51 v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 1. LAI: Chỉ số diện tích lá 2. NSLT: Năng suất lý thuyết 4.

NSTT: Năng suất thực thu 5. Cc cây: Chiều cao cây 6. Cc đóng bắp: Chiều cao đóng bắp 7. CV%: Hệ số biến động 8.05: Sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa 95% vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Diện tích, năng suất và sản lƣợng ngô thế giới từ năm 2004- 2013.

3: Sản xuất ngô ở một số nƣớc dẫn đầu thế giới giai đoạn 2007 – 2013 .4: Diện tích, năng suất, sản lƣợng ngô ở nƣớc ta từ năm 2004 – 2015. Diễn biến các yếu tố khí hậu thời tiết trong thời gian thực tập. Các giai đoạn sinh trƣởng của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân. Động thái tăng trƣởng chiều cao cây của các tổ hợp ngô thí nghiệmvụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân .4 số lá trên cây của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân.

Chiều cao cây và chiều cao đóng bắp của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân. Mức độ nhiễm sâu hại chính của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân. Mức độ nhiễm bệnh hại chính của các tổ hợp ngô lai, giống ngô trong thí nghiệm. Trạng thái cây, trạng thái bắp, độ bao bắp của các tổ hợp giống ngô lai trong thí nghiệm.

Khả năng chống chịu điều kiện bất thuận của các tổ hợp giống ngô lai trong thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân. Các yếu tố cấu thành năng suất và của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân. 46 vii DANH MỤC HÌNH Hình 1. Động thái tăng trƣởng chiều cao cây của các tổ hợp ngô thí nghiệmvụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân.

45 Hình 2: Chiều cao cây và chiều cao đóng bắp của các tổ hợp ngô thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân. Tỷ lệ sâu hại của các tổ hợp ngô lai, giống trong thí nghiệm. Mức độ nhiễm bệnh hại chính của các tổ hợp ngô lai, giống ngô trong thí nghiệm. Khả năng chống chịu điều kiện bất thuận của các tổ hợp giống ngô lai trong thí nghiệm vụ xuân hè năm 2018 tại xã Xuân Lẹ, huyện Thƣờng Xuân.

Năng suất thực tế của các giống ngô lai trong thí nghiệm. Tính cấp thiết của đề tài Ngô là loại cây nông nghiệp có diện tích thu hoạch lớn thứ hai tại Việt Nam sau lúa gạo. Tuy nhiên, ngô lại chỉ đƣợc trồng ở những khu vực không có lợi cho việc trồng cây công nghiệp, ví dụ nhƣ các khu vực miền núi đất đai cằn cỗi, nghèo dinh dƣỡng hay những vùng đất khô hạn, thiếu nƣớc tƣới tiêu hoặc trồng xen canh với những cây trồng giá trị cao khác. Do ngô chủ yếu đƣợc gieo trồng trong điều kiện không thuận lợi nên sản lƣợng mặt hàng này của Việt Nam đang rất thấp.

Hơn nữa, côn trùng và các loài gây hại cho cây ngô cũng là một trong những nguyên nhân chính ảnh hƣởng đến sản lƣợng. Cùng với sắn, gạo vỡ, cám gạo, ngô là một trong những cây trồng chính cho ngành công nghiệp thức ăn chăn nuôi phát triển. Tuy nhiên, các sản phẩm từ ngô ở trong nƣớc lại không đáp ứng đƣợc nhu cầu của thị trƣờng trong những năm gần đây khiến kim ngạch nhập khẩu ngô nƣớc ta hàng năm luôn ở mức 2 triệu tấn. Vì thế, các nhà chế biến ngô phải chịu áp lực lớn trong việc tăng sản lƣợng nhằm đáp ứng nhu cầu tăng lên nhanh chóng của thị trƣờng.

Tăng năng suất trung bình bằng việc sử dụng các giống cây trồng năng suất cao, thời gian ngắn tính chống chịu cao đƣợc xem là phƣơng án phù hợp nhất để đạt đƣợc mục tiêu của chính phủ trong việc tăng sản lƣợng ngô đáp ứng nhu cầu ngành sản xuất thức ăn chăn nuôi. Thanh hóa là tỉnh nông nghiệp thuộc vùng Bắc Trung bộ, cũng nhƣ cả nƣớc ngô là cây lƣơng thực đứng thứ hai sau cây lúa về diện tích và sản lƣợ ở Thanh Hóa chủ , suối và đất chuyên trồng cây màu. Sản lƣợng ngô cao nhất là từ các huyện miền núi trong đó huyện Thƣờng Xuân đƣợc xem là nổi bật nhất.Thƣờng Xuân có nền nông nghiệp truyền thống, loại hình đất đa dạng có núi, đồi, ruộng, bãi nên nền nông nghiệp phát triển phong phú, cây lúa nƣớc và cây ngô là cây lƣơng thực chính. Đặc biệt cây ngô là cây lƣơng thực phát triển mạnh ở vùng bãi dọc theo hai triền sông Mã đƣợc bồi đắp phù sa màu mỡ cho năng suất cao.

Do vậy Thƣờng Xuân là một trong những vùng chuyên canh ngô lớn ở tỉnh Thanh Hóa.Vì vậy Thƣờng Xuân đƣợc xem là trọng điểm cần chú trọng để phát triể ở ử dụng gieo trồng 1 bằ ụ phấn tự do, giố ả năng chống chịu cao, chất lƣợng tố ; Đến năm 2000 trở đi, Thƣờng Xuân đã chuyển đổ tiế ển đổ ụ phấn tự do, giố ớ , đã góp phần tăng năng suấ .Tuy vậy, sản xuất ngô ở Thƣờng Xuân, đang đứng trƣớc những khó khăn thách thức đó là: Những năm gần đây, do biến đổi khí hậu toàn cầu nên thời tiết khí hậu đang diễn biến phức tạp khó lƣờng (giá lạnh, khô nóng, hạn hán, bão lũ); Đất trồng ngô thƣờng manh mún, kém màu mỡ, các vùng trồng ngô tập trung, hàng hóa thiếu bền vững; Các giống ngô lai hiện đang trồng trong sản xuất có xu hƣớng giảm dần năng suất và thoái hóa giống do nhiễm sâu bệnh hại và áp dụng thuật canh tác các giống ngô lai của ngƣời dân còn nhiều hạn chế.