ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài.) là cây lương thực chính của hơn một nửa dân số thế giới, tập trung tại các nước châu Á, châu Phi và châu Mỹ La tinh. Lúa gạo có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực và ổn định xã hội. Theo FAO, thế giới có đang nguy cơ thiếu hụt lương thực do dân số tăng nhanh, sức mua lương thực, thực phẩm tại nhiều nước tăng, biến đổi khí hậu toàn cầu gây hiểm họa khô hạn, bão lụt, quá trình đô thị hoá làm giảm đất lúa, nhiều nước phải dành đất, nước để trồng cây nhiên liệu sinh học vì sự khan hiếm nguồn nhiên liệu rất cần thiết cho nhu cầu đời sống và công nghiệp phát triển.
Chính vì vậy, an ninh lương thực là vấn đề cấp thiết hàng đầu của thế giới ở hiện tại và trong tương lai. Hiện nay có khoảng 40% dân số trên thế giới sử dụng lúa gạo là nguồn lương thực chính. Với mức tiêu dùng hàng năm khoảng 180 - 200 kg/người. Về mặt dinh dưỡng trong lúa gạo có đầy đủ các chất giống như các loại cây lương thực khác, trong đó tinh bột chiếm hàm lượng chủ yếu (62,4% hàm lượng chất khô).
Ngoài ra trong lúa gạo còn có một số loại Vitamin, đặc biệt là Vitamin B1. Sản xuất lúa gạo chủ yếu tập trung ở các nước châu Á, ở nước ta có hơn 60% dân số sống bằng nghề trồng lúa, nên lúa không chỉ có ý nghĩa về mặt an ninh lương thực mà còn có ý nghĩa về mặt kinh tế cho nông dân và đặc biệt quan trọng đối với bà con nông dân miền núi. Lạng Sơn là tỉnh miền núi thuộc vùng Đông Bắc Việt Nam, địa hình ở Lạng Sơn chủ yếu là đồi, núi thấp, độ cao trung bình là 252m so với mực nước biển, nơi thấp nhất là 20m, cao nhất là đỉnh Phia Mè thuộc núi Mẫu Sơn 1. Miền nhiệt không quá cao là nét đặc trung của khí hậu Lạng sơn.
Mùa Đông tương đối dài và khá lạnh, lượng mưa trung bình hàng năm là n 2 1. Do vậy, tuy nằm ở khu vực nhiệt đới gió mùa nhưng khí hậu ở Lạng Sơn có nét đặc thù của khí hậu á nhiệt đới. Độ ẩm cao trên ( 82%) và phân bố tương đối đều trong năm. Sự phân bố khí hậu này đã cho phép Lạng Sơn có thể phát triển đa dạng, phong phú các loại cây trồng ôn đới, á nhiệt đới và nhiệt đới.
Đặc biệt là các loại cây trồng dài ngày như hồi, trám, quýt, hồng, đào, lê, thông, cà phê, chè. Lạng sơn có tổng diện tích đất tự nhiên là 830,5 nghìn ha với 3 loại đất chính: đất feralit của các miền đồi và núi thấp (dưới 700m) chiếm trên 90% diện tích tự nhiên, đất feralit mùn trên núi, đất phù sa và đất than bùn. thích hợp với nhiều loại cây trồng nông nghiệp hàng năm, cây công nghiệp, cây đặc sản, cây dược liệu. Diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng là 68,9 nghìn ha chiếm 8,3% diện tích đất tự nhiên, trong đó đất trồng lúa nước là 38,8 nghìn ha [7].
Do diện tích trồng lúa thấp, trong những năm qua Lạng Sơn đã tập trung chỉ đạo ứng dụng tiến bộ trong sản xuất lúa nhằm nâng cao năng suất lúa, trong đó việc đưa các giống lúa lai vào sản xuất là ưu tiên hàng đầu. Để lựa chọn được giống lúa có năng suất cao, giới thiệu cho sản xuất đại trà cần nghiên cứu xác định khả năng thích ứng trong điều kiện cụ thể. Xuất phát từ tình hình sản xuất lúa thực tiễn tại địa phương chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của một số giống lúa lai tại thị trấn Cao Lộc, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn” 1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài.
Lựa chọn được giống lúa mới có khả năng sinh trưởng, chống chịu tốt, năng suất cao và thích hợp với điều kiện sinh thái của huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá được khả năng sinh trưởng của một số giống lúa lai thí nghiệm. - Đánh giá được một số đặc điểm hình thái của các giống lúa lai thí nghiệm. - Đánh giá được mức độ nhiễm sâu, bệnh hại chính của các giống lúa lai thí nghiệm.
n 3 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Tình hình sản xuất lúa trên thế giới và ở Việt Nam 2. Tình hình sản xuất lúa trên thế giới Hiện nay thế giới có trên 100 nước trồng lúa ở hầu hết các châu lục. Tuy nhiên, sản xuất lúa gạo vẫn tập trung chủ yếu ở các nước châu Á nơi chiếm 90% diện tích gieo trồng và sản lượng [12].
Sau đây là tình hình biến động về diện tích, năng suất và sản lượng lúa toàn thế giới trong vài năm gần đây.1: Tình hình sản xuất lúa trên thế giới trong vài năm gần đây Năm Diện tích Năng suất Sản lƣợng (triệu ha) (tạ/hạ) (triệu tấn) 2010 161,5 43,4 701,2 2011 162,7 44,3 721,6 2012 162,2 45,1 733,0 2013 164,2 44,9 739,1 2014 162,7 45,5 741,4 (Nguồn: FAO STAT, 2017) [11].1 cho thấy: Diện tích canh tác lúa trên thế giới trong 4 năm từ 2010 đến 2013 có xu hướng tăng và tăng cao nhất từ năm 2012 – 2013 tăng hơn 2 triệu ha (164,2 triệu ha). Nhưng tới năm 2014 diện tích canh tác lúa lại giảm còn 162,7 triệu ha. Về năng suất của lúa thì tăng dần đều qua các năm tới năm 2014 cao nhất là 45,5 tạ/ha. Còn về sản lượng thì nhìn chung đều tăng lên rõ rệt, cao nhất là 741,4 triệu tấn năm 2014.
Điều đó cho thấy những tiến bộ khoa học kỹ thuật về giống mới, kỹ thuật thâm canh tiên tiến đã được áp dụng rộng rãi trong sản suất lúa đã góp phần làm cho năng suất cũng như sản lượng tăng lên đáng kể, nhất là vào năm 2014 có thể nhìn thấy diện tích canh n 4 tác giảm so với năm 2013 nhưng năng suất cũng như sản lượng đều cao hơn năm 2013. Hiện nay châu Á là châu lục có diện tích lúa cao nhất thế giới với 143,4 triệu ha, sản lượng 667,0 triệu tấn năm 2014 [11].2: Tình hình sản xuất lúa gạo của 10 nƣớc đứng đầu thế giới Tên nƣớc Diện tích Năng suất Sả lƣợng (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) Thế giới 162,7 45,5 741,4 Trung quốc 30,5 68,1 208,2 Ấn độ 43,8 35,8 157,2 Indonesia 13,7 51,3 70,8 Bangladesh 11,3 46,2 52,3 Việt Nam 7,8 57,5 44,9 Thái Lan 10,6 30,5 32,6 Myanmar 6,7 38,9 26,4 Philippines 4,7 40,0 18,9 Brazil 2,3 52,0 12,1 Nhật Bản 1,5 66,9 10,5 ( Nguồn: FAO STAT, 2017) [12].2 ta thấy: Nước có diện tích trồng lúa lớn nhất là Ấn độ với diện tích 43,8 triệu héc ta nhưng sản lượng của Ấn Độ chỉ đạt 157,2 triệu tấn sau Trung Quốc, vì trong vài thập niên gần đây Trung Quốc đã có nhiều thành tựu trong cải tiến giống lúa, trong đó đặc biệt quan tâm tới ưu thế lai ở lúa do đó năng suất bình quân đạt 68,1 tạ/ha, sản lượng đạt 208,2 triệu tấn ( đứng đầu về sản lượng lúa trên thế giới). Thái Lan năm 2014 vẫn tiếp tục là nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới với lượng gạo xuất đi ước đạt hơn 10 triệu tấn [12]. Thái Lan cũng được thiên n 5 nhiên ưu đãi với những vùng châu thổ trồng lúa phì nhiêu, diện tích canh tác lớn (chiếm khoảng 40% diện tích tự nhiên), điều kiện thời tiết thuận lợi, mưa thuận gió hòa thích hợp cho việc trồng cây lúa nước.
Vì vậy, cây lúa nước là cây trồng chính trong sản xuất nông nghiệp của Thái Lan với diện tích 10,6 triệu ha, năng suất bình quân đạt 30,5 tạ/ha, sản lượng đạt 32,6 triệu tấn trong năm 2014. Ấn Độ dự báo vẫn đứng vị trí thứ tư trong số các nước xuất khẩu gạo lớn trên thế giới. Xuấ t khẩ u ga ̣o củ a Ấn Đ ộ thấ t thường. Gạo Ấn Độ xuất k hẩ u chủ yếu là gạo basmati.
Chính phủ nước này đang xem xét ban hành chính sách cấm xuất khẩu các loại gạo thường không phả i basmati. Theo dự báo của Bộ nông nghiệp Hoa Kỳ trong thâ ̣p kỷ tới, dự báo xuấ t khẩ u ga ̣o Ấn Đô ̣ sẽ tăng trưởng hơn 30%, thị phần xuất khẩu gạo của Ấn Độ sẽ tăng từ 16% năm 2007 lên khoảng 17% đến năm 2017 [6]. Ngươ ̣c la ̣i với 3 nước xuấ t khẩ u ga ̣o đứng đầ u thế giới , thị phần gạo xuất khẩ u dự báo sẽ giảm ở Hoa Kỳ , Pakistan, và Trung Quốc. Mă ̣c dù Hoa Kỳ dự báo vẫn là nước xuất khẩu gạo lớn thứ tư thế giới trong giai đoạn 2007 đến 2017, tuy nhiên trong giai đoa ̣n này , xuấ t khẩ u ga ̣o Hoa Kỳ tăng châ ̣m trong cả giai doa ̣n.
Thị phần xuất khẩu gạo của Hoa Kỳ trên thị trường thế giới sẽ giảm 12% năm 2007 xuố ng chỉ còn khoảng 10% năm 2017. Lý do, tăng nhu cầ u trong nư ớc và mở rộng sản xuất ở các vùng có diện tích hẹp , năng xuấ t tăng châ ̣m làm ảnh hưởng đến xuất khẩu gạo của Hoa Kỳ. Trung Quố c xuấ t khẩ u trung biǹ h 2,6 triê ̣u tấ n ga ̣o trong giai đoa ̣n 1998- 2003 từ đó xuấ t khẩ u ga ̣o của Trung Quố c tiế p tu ̣c giữ ổ n đinh ̣ ở mức 1 triê ̣u tấ n ga ̣o. Khố i lươ ̣ng ga ̣o xuấ t khẩ u của Trung Quố c giảm từ năm 2004 do diê ̣n tích lúa thu hẹp lại dẫn đến nguồn cung trong nước hạn chế.
Diê ̣n tić h sản xuấ t lúa dự báo là giảm nhe ̣ , bù lại năng suất tăng lên. Mức tiêu dùng giảm nhẹ bù cho dân số tăn g. Trung Quố c xuấ t kh ẩu ga ̣o ch ất lươ ̣ng cao , gạo hạt n 6 ngắ n và trung bin ̀ h tới thi ̣ trường Bắ c Á và ga ̣o ch ất lươ ̣ng thấ p, hạt dài tới thị trường Sahara Châu Phi và mô ̣t số thi ̣trường có thu nhâ ̣p thấ p của Châu Á [6]. Tình hình sản xuất lúa ở Việt Nam Việt Nam là một nước nhiệt đới gió mùa có chiều dài bờ biển lên tới 3000km, địa hình phức tạp nhiều sông núi, do đó hình thành nhiều vùng canh tác lúa khác nhau.
Căn cứ vào điệu kiện tự nhiên, tập quán canh tác, sự hình thành mùa vụ và phương pháp gieo trồng, nghề trồng lúa nước được hình thành và chia ra là 3 vùng chính: đồng bằng sông Hồng, đồng bằng ven biển miền Trung và đồng bằng Nam Bộ.