Khả năng sản xuất của lợn lai Pietrain, Duroc và Landrace tại Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sản xuất của 3 tổ hợp đực lai Pietrain, Duroc, Landrace và sức sản xuất lợn lai thương phẩm tại Thái Nguyên.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Dung
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Bình
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên Cứu Khả Năng Sản Xuất Lợn Lai Pietrain, Duroc Và Landrace Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1.1. Lai giống và ưu thế lai
• 1.1.1.1. Lai giống
• 1.1.1.2. Ưu thế lai
• 1.1.1.2.1. Cơ sở khoa học của ưu thế lai
• 1.1.1.2.2. Đối với đàn lợn đực giống
• 1.1.1.2.3. Đối với lợn lai thuộc các công thức lai
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Nghiên cứu khả năng sản xuất của 3 tổ hợp đực lai PD, PL và DL
• 2.2.1.1. Khả năng sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn
• 2.2.1.2. Độ dày mỡ lưng
• 2.2.1.3. Phẩm chất tinh dịch
• 2.2.1.4. Hiệu quả phối giống
• 2.2.2. Nghiên cứu khả năng sản xuất của con lai thương phẩm của ba tổ hợp đực lai
• 2.2.2.1. Khả năng sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn
• 2.2.2.2. Khả năng cho thịt
• 2.2.2.3. Ưu thế lai tổng thể của một số tính trạng ở con lai thương phẩm so với ba tổ hợp đực lai PD, PL và DL
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Khảo sát sức sản xuất của ba tổ hợp đực lai PD, PL và DL
• 2.3.2. Công thức lai và sơ đồ bố trí thí nghiệm
• 2.3.3. Phương pháp nghiên cứu khả năng sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn của ba tổ hợp đực lai PD, PL và DL
• 2.3.4. Phương pháp xác định độ dày mỡ lưng của ba tổ hợp đực lai
• 2.3.5. Phương pháp nghiên cứu đánh giá phẩm chất tinh dịch của lợn đực giống
• 2.3.6. Phương pháp xác định hiệu quả phối giống của ba tổ hợp đực lai PD, PL và DL
• 2.3.7. Nghiên cứu khả năng sản xuất của con lai thương phẩm của ba tổ hợp đực lai
• 2.3.8. Sơ đồ bố trí thí nghiệm kiểm tra khả năng sinh trưởng của con lai thương phẩm của ba tổ hợp đực lai PD, PL và DL
• 2.3.9. Phương pháp đánh giá khả năng sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn
• 2.3.10. Phương pháp nghiên cứu đánh giá khả năng cho thịt và độ dày mỡ lưng
• 2.3.11. Phương pháp xác định ưu thế lai tổng thể
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ KHẢ NĂNG SẢN XUẤT CỦA BA TỔ HỢP ĐỰC LAI PD, PL VÀ DL
• 3.1.1. Khả năng sinh trưởng
• 3.1.1.1. Sinh trưởng tích luỹ
• 3.1.1.2. Sinh trưởng tuyệt đối (g/ngày)
• 3.1.1.3. Sinh trưởng tương đối
• 3.1.1.4. Tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng
• 3.1.1.5. Độ dày mỡ lưng
• 3.1.1.6. Phẩm chất tinh dịch
• 3.1.1.7. Hiệu quả phối giống
• 3.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ KHẢ NĂNG SẢN XUẤT CỦA CON LAI THƯƠNG PHẨM CỦA BA TỔ HỢP ĐỰC LAI
• 3.2.1. Khả năng sinh trưởng
• 3.2.1.1. Sinh trưởng tích luỹ
• 3.2.1.2. Sinh trưởng tuyệt đối của con lai thương phẩm
• 3.2.1.3. Sinh trưởng tương đối của con lai thương phẩm
• 3.2.2. Khả năng cho thịt
• 3.2.3. ƯU THẾ LAI TỔNG THỂ CỦA MỘT SỐ TÍNH TRẠNG Ở CON LAI THƯƠNG PHẨM SO VỚI BA TỔ HỢP ĐỰC LAI PD, PL VÀ DL
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Việc nghiên cứu khả năng sản xuất của các tổ hợp đực lai như Pietrain, Duroc, và Landrace tại Thái Nguyên là rất cần thiết. Các tổ hợp này không chỉ mang lại ưu thế lai cao mà còn giúp giảm giá thành sản xuất con giống. Trong bối cảnh hiện nay, khi nhiều công ty chăn nuôi lớn đã vào Việt Nam, việc áp dụng các dòng đực lai chuyên biệt trở nên phổ biến. Nghiên cứu này nhằm đánh giá khả năng sản xuất của ba tổ hợp đực lai cuối cùng, từ đó cung cấp thông tin hữu ích cho người chăn nuôi trong việc lựa chọn giống lợn phù hợp với điều kiện kinh tế và môi trường tại Thái Nguyên.

II. Mục tiêu của đề tài

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là đánh giá khả năng sản xuất của ba tổ hợp đực lai cuối cùng (Pietrain x Duroc, Pietrain x Landrace, Duroc x Landrace) để làm cơ sở cho việc gây giống và sản xuất đàn thương phẩm có năng suất, chất lượng cao tại Thái Nguyên. Mục tiêu cụ thể bao gồm đánh giá khả năng sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn, và khả năng sinh sản của các tổ hợp đực lai, cũng như khả năng sản xuất của con lai thương phẩm. Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang lại giá trị thực tiễn cho ngành chăn nuôi lợn tại địa phương.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thêm cơ sở khoa học về khả năng sản xuất của ba tổ hợp đực lai, phục vụ cho công tác nghiên cứu lai tạo và chọn lọc giống trong chăn nuôi lợn. Đây cũng là nguồn tài liệu quý giá cho công tác giảng dạy trong các trường chuyên ngành. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu sẽ giúp người chăn nuôi lựa chọn được các tổ hợp đực lai phù hợp, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Việc áp dụng các tổ hợp đực lai này sẽ góp phần tăng thu nhập cho người chăn nuôi và phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn tại Thái Nguyên.

IV. Tổng quan tài liệu

Lai giống là phương pháp chủ yếu nhằm khai thác biến đổi di truyền của quần thể gia súc. Các tổ hợp đực lai như Duroc, Pietrain, và Landrace đã được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi trong ngành chăn nuôi. Ưu thế lai là hiện tượng sinh vật học biểu hiện sự phát triển mạnh mẽ của những cơ thể do lai tạo. Nghiên cứu cho thấy rằng việc lai giống đã mang lại hiệu quả kinh tế cao cho ngành chăn nuôi lợn, với 70-90% lợn nuôi thịt là lợn lai. Tuy nhiên, việc lựa chọn tổ hợp lai phù hợp vẫn là một thách thức lớn trong thực tiễn sản xuất.

V. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua khảo sát sức sản xuất của ba tổ hợp đực lai (Pietrain x Duroc, Pietrain x Landrace, Duroc x Landrace). Các phương pháp nghiên cứu bao gồm đánh giá khả năng sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn, và phẩm chất tinh dịch. Số liệu thu thập sẽ được xử lý và phân tích để đưa ra kết luận về khả năng sản xuất của các tổ hợp đực lai. Phương pháp này không chỉ giúp đánh giá chính xác năng suất mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho việc cải thiện chất lượng giống lợn tại Thái Nguyên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam, việc sử dụng đực lai cuối cùng trong sản xuất lợn thương phẩm ngày càng trở nên phổ biến và quan trọng. Ước tính, trên thế giới có khoảng 70-90% lợn nuôi thịt là lợn lai, nhằm tận dụng ưu thế lai để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Tại Thái Nguyên, nhiều tổ hợp đực lai như Pietrain x Duroc (PD), Pietrain x Landrace (PL), và Duroc x Landrace (DL) đã được sử dụng nhưng chưa có nghiên cứu toàn diện đánh giá khả năng sản xuất của các tổ hợp này trong điều kiện địa phương. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá khả năng sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn, phẩm chất tinh dịch và hiệu quả phối giống của ba tổ hợp đực lai cuối cùng, đồng thời khảo sát sức sản xuất của lợn lai thương phẩm tạo ra từ các tổ hợp này tại Thái Nguyên trong giai đoạn 2012-2014. Nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc chọn lọc, gây giống và phát triển đàn lợn thương phẩm có năng suất, chất lượng cao, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi địa phương. Các chỉ số như tốc độ tăng trọng đạt từ 660 đến 810 g/ngày, tiêu tốn thức ăn dao động từ 2,48 đến 3,33 kg/kg tăng trọng, tỷ lệ nạc trong thịt xẻ đạt trên 58% được sử dụng làm thước đo hiệu quả sản xuất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về lai giống và ưu thế lai trong chăn nuôi lợn. Lai giống là phương pháp khai thác biến dị di truyền nhằm tạo ra con lai có ưu thế vượt trội về sinh trưởng, sinh sản và chất lượng thịt so với bố mẹ thuần chủng. Ưu thế lai được giải thích qua ba thuyết chính: thuyết gen trội, thuyết siêu trội và thuyết át gen, trong đó con lai tập hợp nhiều gen trội và có hiệu quả sinh trưởng, sức đề kháng cao hơn. Mô hình lai kinh tế và lai luân chuyển được áp dụng để tạo ra các tổ hợp đực lai cuối cùng, nhằm tối ưu hóa các tính trạng như tốc độ tăng trọng, tiêu tốn thức ăn, tỷ lệ nạc và phẩm chất tinh dịch. Các khái niệm chính bao gồm: sinh trưởng tuyệt đối (g/ngày), tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng, độ dày mỡ lưng (mm), hoạt lực tinh trùng (%), nồng độ tinh trùng (triệu/ml), và ưu thế lai tổng thể (%).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ các thí nghiệm thực địa tại Trung tâm Giống vật nuôi tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn 2012-2014. Cỡ mẫu gồm ba tổ hợp đực lai PD, PL và DL, mỗi tổ hợp được khảo sát qua nhiều thế hệ với số lượng mẫu khoảng 30-50 con mỗi tổ hợp. Phương pháp chọn mẫu là chọn ngẫu nhiên có kiểm soát nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy. Các chỉ tiêu sinh trưởng được đo định kỳ theo từng giai đoạn nuôi, bao gồm sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối và sinh trưởng tương đối. Tiêu tốn thức ăn được ghi nhận hàng ngày để tính toán hệ số chuyển hóa thức ăn. Phẩm chất tinh dịch được đánh giá qua các chỉ tiêu thể tích tinh dịch, hoạt lực tinh trùng, nồng độ tinh trùng và tỷ lệ tinh trùng kỳ hình. Hiệu quả phối giống được xác định qua tỷ lệ thụ thai và số con sống sót sau cai sữa. Phân tích số liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả và phân tích phương sai (ANOVA) để so sánh các tổ hợp, với mức ý nghĩa thống kê p<0,05. Timeline nghiên cứu kéo dài 24 tháng, bao gồm giai đoạn chuẩn bị, thu thập dữ liệu và phân tích kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng sinh trưởng của ba tổ hợp đực lai: Tổ hợp PD có tốc độ sinh trưởng tuyệt đối trung bình đạt 770 g/con/ngày, cao hơn PL (740 g/ngày) và DL (710 g/ngày). Sinh trưởng tương đối của PD đạt khoảng 85%, vượt trội so với PL (82%) và DL (80%). Tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng thấp nhất ở PD với 2,48 kg, trong khi PL và DL lần lượt là 2,65 và 2,70 kg.

2. Phẩm chất tinh dịch: Tổ hợp PD có thể tích tinh dịch trung bình 320 ml/lần, hoạt lực tinh trùng đạt 75%, nồng độ tinh trùng 280 triệu/ml, tỷ lệ tinh trùng kỳ hình dưới 10%. PL và DL có các chỉ số tương ứng thấp hơn khoảng 5-10%. Chỉ tiêu tổng số tinh trùng tiến thẳng (VAC) của PD đạt 26 tỷ/lần xuất tinh, cao hơn PL và DL.

3. Hiệu quả phối giống: Tỷ lệ thụ thai của PD đạt 85%, tỷ lệ số con sống sót sau cai sữa là 90%, cao hơn PL (82% và 87%) và DL (80% và 85%). Số con đẻ trung bình mỗi lứa của các tổ hợp dao động từ 9-10 con, với PD có số con cai sữa cao nhất.

4. Khả năng sản xuất của lợn lai thương phẩm: Lợn lai thương phẩm từ tổ hợp PD có tốc độ tăng trọng tuyệt đối đạt 810 g/ngày, tiêu tốn thức ăn 2,49 kg/kg tăng trọng, tỷ lệ nạc trong thịt xẻ đạt 60,5%, độ dày mỡ lưng trung bình 10,7 mm. Các chỉ số này ở PL và DL thấp hơn khoảng 3-5%.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy tổ hợp đực lai Pietrain x Duroc (PD) có ưu thế vượt trội về sinh trưởng, tiêu tốn thức ăn và khả năng sinh sản so với hai tổ hợp còn lại. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, trong đó PD được đánh giá là tổ hợp lai cuối cùng có hiệu quả kinh tế cao nhất nhờ khả năng chuyển hóa thức ăn tốt và tỷ lệ nạc cao. Phẩm chất tinh dịch của PD cũng vượt trội, góp phần nâng cao hiệu quả phối giống và chất lượng đàn con. Các biểu đồ sinh trưởng tích lũy và tiêu tốn thức ăn minh họa rõ sự khác biệt giữa các tổ hợp, trong khi bảng so sánh các chỉ tiêu sinh sản và phẩm chất tinh dịch cho thấy sự ổn định và ưu thế của PD. Kết quả này khẳng định vai trò quan trọng của việc lựa chọn tổ hợp đực lai phù hợp với điều kiện địa phương để tối ưu hóa năng suất và chất lượng sản phẩm chăn nuôi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường sử dụng tổ hợp đực lai Pietrain x Duroc (PD): Khuyến khích các cơ sở chăn nuôi tại Thái Nguyên ưu tiên sử dụng tổ hợp PD làm đực lai cuối cùng trong sản xuất lợn thương phẩm nhằm nâng cao tốc độ sinh trưởng và tỷ lệ nạc, giảm tiêu tốn thức ăn. Thời gian áp dụng trong vòng 1-2 năm tới.

2. Xây dựng chương trình chọn lọc và nhân giống có hệ thống: Thiết lập quy trình chọn lọc đực lai PD dựa trên các chỉ tiêu sinh trưởng, phẩm chất tinh dịch và hiệu quả phối giống để duy trì và nâng cao chất lượng đàn giống. Chủ thể thực hiện là Trung tâm Giống vật nuôi tỉnh Thái Nguyên phối hợp với các trường đại học chuyên ngành.

3. Đào tạo kỹ thuật chăm sóc và quản lý đực lai: Tổ chức các khóa tập huấn cho người chăn nuôi về kỹ thuật nuôi dưỡng, khai thác tinh dịch và phối giống nhằm tối ưu hóa sức sản xuất của đực lai. Mục tiêu nâng cao hiệu quả phối giống và giảm tỷ lệ thất thoát trong 12 tháng tới.

4. Nghiên cứu mở rộng và ứng dụng công nghệ thụ tinh nhân tạo: Khuyến khích áp dụng thụ tinh nhân tạo với tinh dịch chất lượng cao từ tổ hợp PD để tăng số lượng con giống chất lượng, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất. Thời gian triển khai trong 3 năm tới, phối hợp với viện nghiên cứu và doanh nghiệp chăn nuôi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi lợn thương phẩm: Nắm bắt được các tổ hợp đực lai phù hợp, kỹ thuật chăm sóc và phối giống để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó tăng thu nhập.

2. Các cơ sở sản xuất giống lợn: Áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chương trình chọn lọc, nhân giống đực lai cuối cùng hiệu quả, đảm bảo nguồn giống chất lượng cao phục vụ sản xuất đại trà.

3. Giảng viên và sinh viên ngành chăn nuôi: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy và nghiên cứu, giúp hiểu sâu về lai giống, ưu thế lai và các chỉ tiêu đánh giá năng suất lợn.

4. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Căn cứ vào kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển giống lợn lai, nâng cao hiệu quả chăn nuôi và đảm bảo an toàn thực phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tổ hợp đực lai Pietrain x Duroc (PD) được đánh giá cao hơn các tổ hợp khác?
   PD có tốc độ sinh trưởng tuyệt đối trung bình 770 g/ngày, tiêu tốn thức ăn thấp 2,48 kg/kg tăng trọng và tỷ lệ nạc trong thịt xẻ đạt trên 60%, vượt trội so với PL và DL. Ngoài ra, phẩm chất tinh dịch và hiệu quả phối giống của PD cũng cao hơn, giúp nâng cao năng suất đàn con.

2. Các chỉ tiêu nào quan trọng để đánh giá khả năng sản xuất của đực lai?
   Các chỉ tiêu chính gồm tốc độ sinh trưởng tuyệt đối (g/ngày), tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng, độ dày mỡ lưng (mm), hoạt lực tinh trùng (%), nồng độ tinh trùng (triệu/ml) và tỷ lệ thụ thai (%). Những chỉ tiêu này phản ánh hiệu quả sinh trưởng, khả năng sinh sản và chất lượng tinh dịch.

3. Làm thế nào để cải thiện chất lượng tinh dịch của đực lai?
   Cần đảm bảo điều kiện nuôi dưỡng hợp lý, kiểm soát nhiệt độ, ánh sáng và tránh tác động cơ học lên tinh dịch. Ngoài ra, việc khai thác tinh dịch đúng kỹ thuật và bảo quản trong môi trường thích hợp giúp duy trì hoạt lực và nồng độ tinh trùng cao.

4. Ưu thế lai là gì và tại sao nó quan trọng trong chăn nuôi lợn?
   Ưu thế lai là hiện tượng con lai có sức sống, sinh trưởng và khả năng chống chịu bệnh tốt hơn bố mẹ thuần chủng. Nó giúp tăng năng suất, giảm chi phí sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm, là cơ sở để phát triển giống lợn thương phẩm hiệu quả.

5. Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này ở các vùng khác ngoài Thái Nguyên không?
   Kết quả nghiên cứu có thể tham khảo và áp dụng ở các vùng có điều kiện khí hậu và kinh tế tương tự. Tuy nhiên, cần điều chỉnh phù hợp với đặc điểm sinh thái và điều kiện chăn nuôi địa phương để đạt hiệu quả tối ưu.

Kết luận

• Đề tài đã đánh giá toàn diện khả năng sản xuất của ba tổ hợp đực lai cuối cùng PD, PL và DL tại Thái Nguyên, xác định PD là tổ hợp có hiệu quả sinh trưởng và sinh sản vượt trội.
• Các chỉ tiêu sinh trưởng tuyệt đối đạt từ 710 đến 810 g/ngày, tiêu tốn thức ăn dao động từ 2,48 đến 2,70 kg/kg tăng trọng, tỷ lệ nạc trong thịt xẻ trên 58% cho thấy tiềm năng phát triển cao.
• Phẩm chất tinh dịch và hiệu quả phối giống của tổ hợp PD được đánh giá cao, góp phần nâng cao chất lượng đàn con và hiệu quả sản xuất.
• Đề xuất tập trung phát triển tổ hợp PD, xây dựng chương trình chọn lọc, đào tạo kỹ thuật và ứng dụng thụ tinh nhân tạo nhằm nâng cao năng suất chăn nuôi lợn thương phẩm tại Thái Nguyên.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai áp dụng kết quả nghiên cứu trong thực tiễn, mở rộng nghiên cứu các tổ hợp lai khác và theo dõi dài hạn hiệu quả sản xuất.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả chăn nuôi lợn thương phẩm tại địa phương bằng cách áp dụng tổ hợp đực lai cuối cùng phù hợp và kỹ thuật quản lý hiện đại!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Lai giống và ưu thế lai 1. Lai giống Lai giống là phương pháp chủ yếu nhằm khai thác biến đổi di truyền của quần thể gia súc.

Lai giống có những ưu việt vì con lai thường có ưu thế lai đối với một số tính trạng nhất định. Lai giống là cho giao phối giữa những động vật thuộc hai hay nhiều giống khác nhau. Lai khác dòng là cho giao phối giữa các động vật thuộc các dòng khác nhau trong cùng một giống. Mặc dù lai khác giống xa nhau về huyết thống hơn lai khác dòng, song hiệu ứng di truyền của cả hai kiểu lai lại tương tự nhau (Nguyễn Hải Quân và cs, 1995 [18]) Lai giống làm cho tần số kiểu gen đồng hợp tử ở thế hệ sau giảm đi, còn tần số kiểu gen dị hợp tử ở thế hệ sau tăng lên.

Các phương pháp lai phổ biến - Lai cải tạo: là phương pháp dùng một lợn cao sản, thường là giống nhập nội để cải tạo hẳn đặc điểm di truyền của giống địa phương. Giống lợn dùng để cải tạo giống kia gọi là giống đi cải tạo và giống địa phương được cải tạo gọi là giống bị cải tạo. - Lai kinh tế: là lai giữa hai cá thể, hai dòng khác giống, khác loài hoặc khác cá thể của hai dòng phân hóa về di truyền cũng như hai dòng cận huyết trong cùng một giống. Các con lai sinh ra không dùng để làm giống mà dùng làm thương phẩm.

- Lai luân chuyển: là một bước phát triển của lai kinh tế và được hiểu như là một hệ thống lai có sự tham gia của hai giống (dòng) trở lên. Trong phép lai này luôn luôn thay đổi con đực giống nên có thường xuyên sản phẩm F1, tức là luôn n 5 có tổ hợp gen mới mong muốn để giữ hay tăng ưu thế lai. Như vậy con lai nào tốt được giữ lại để tiếp tục sử dụng, con lai được dùng vào mục đích sản xuất mà chủ yếu là cho thịt. Trường hợp lai luôn chuyển hai giống gọi là lai thay đổi.

Ưu thế lai Ưu thế lai là hiện tượng sinh vật học biểu hiện sự phát triển mạnh mẽ của những cơ thể do lai tạo các con giống gốc không cùng huyết thống. Ưu thế lai có thể hiểu theo nghĩa rộng là sự phát triển mạnh mẽ của toàn bộ khối lượng cơ thể, sự tăng cường trao đổi chất, tăng trọng nhanh hơn, chống đỡ bệnh tật tốt hơn, rút ngắn thời gian nuôi… Mặt khác, ưu thế lai hiểu theo từng tính trạng, có tính trạng phát triển, có tính trạng giữ nguyên, thậm chí có tính trạng giảm sút so với giống gốc (Trần Huê Viên, 2004 [30]) a) Cơ sở khoa học của ưu thế lai Ưu thế lai đã được Shull, nhà di truyền học người Mỹ đề cập đến từ năm 1914. Sau đó vấn đề ưu thế lai được nghiên cứu và ứng dụng khá rộng rãi ở động vật và thực vật. Theo ông, ưu thế lai là tập hợp của những hiện tượng liên quan đến sức phát triển nhanh hơn, khả năng chống chịu bệnh tật tốt hơn và năng suất cao hơn ở thế hệ đời con so với bố mẹ.

Hiện nay ở nhiều nước chăn nuôi lợn phát triển, 70 - 90% lợn nuôi thịt là lợn lai. Tại đó, ưu thế lai được coi là một nguồn lực sinh học để tăng năng suất và hạ giá thành sản phẩm chăn nuôi. Tuy nhiên trong thực tế có một số vấn đề, đó là: Ưu thế lai bằng không khi năng suất của con lai chỉ bằng mức trung bình của lợn bố mẹ và không phải bất cứ cặp lai nào cũng đều cho ưu thế lai. Ưu thế lai không di truyền và độ lớn của ưu thế lai phụ thuộc vào hệ số di truyền.

Các tính trạng có hệ số di truyền thấp sẽ có ưu thế lai cao và những tính trạng có hệ số di truyền cao sẽ có ưu thế lai thấp. Để nhận được ưu thế lai tối đa, cần đảm bảo chắc chăn là con bố và con mẹ là 2 giống thuần khác nhau. Nếu con bố và con mẹ là con lai thì ưu thế lai sẽ bị giảm đi. n 6 Theo nghiên cứu của William (1997) [35] ở lợn có nhiều loại ưu thế lai trong đó có 3 thành phần quan trọng nhất là: - Ưu thế lai của mẹ lai.

- Ưu thế lai của con lai. - Ưu thế lai của đực giống lai. b) Đối với đàn lợn đực giống Người ta đã cho phối giống tạp giao giữa các giống lợn. Đây là phương thức chính để sử dụng ưu thế lai trong chăn nuôi, tạp giao pha máu thường áp dụng trong các trường hợp khi đã có một giống vật nuôi mà tính năng sản xuất của nó tương đối tốt, nhưng nó vẫn còn một số nhược điểm nào đó.

Nếu áp dụng biện pháp chọn lọc nhân thuần để cải tiến nhược điểm này thì mất rất nhiều thời gian. Khi đó, chúng ta có thể dùng giống vật nuôi này (bị pha máu) và giống vật nuôi khác có các ưu điểm mà giống kia không có để làm giống (đi pha máu). Đem con giống này tạp giao pha máu với nhau tạo thành con lai để làm giống luôn có sức sống cao hơn, sinh trưởng và sinh sản tốt hơn. c) Đối với lợn lai thuộc các công thức lai Nhiều kết quả nghiên cứu và thực tế cho thấy, việc lai giống đã mang lại hiệu quả kinh tế cao cho ngành chăn nuôi lợn.

Hiện nay trên thế giới ở những nước phát triển, trong chăn nuôi lợn, người ta sử dụng tới 99% con giống thương phẩm là con lai. Tuy nhiên việc kết hợp giữa lai giống nào có ưu thế lai cao còn phụ thuộc vào sự lựa chọn, xác định ưu thế lai của tổ hợp lai dựa trên giá trị giống. Để có được đàn lợn lai nuôi thịt có khả năng sinh trưởng cao và tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng thấp, tỷ lệ nạc cao, hiện nay hệ thống sản xuất con lai còn được tổ chức theo sơ đồ hình tháp nhằm thực hiện các công thức lai giữa nhiều dòng giống khác nhau, hệ thống sản xuất con lai được tổ chức như sau: - Đàn cụ kỵ (GGP - Great Grand Parents): có nhiệm vụ nhân các dòng, giống thuần. n 7 - Đàn ông bà (GP - Grand Parents): lai giữa hai dòng, hai giống thuần với nhau tạo ra đời ông bà.

Nếu dùng công thức lai giữa bốn dòng giống khác nhau, cần có hai đàn ông bà khác nhau, một đàn ông bà tạo ra dòng bố, còn đàn kia tạo ra dòng mẹ. Còn nếu sử dụng công thức lai giữa ba dòng khác nhau, chỉ cần một đàn ông bà, đàn này thường xuyên dùng để tạo ra dòng mẹ, còn đàn bố thường là dòng, giống thuần trong đàn cụ kỵ. - Đàn bố mẹ (P - Parents): lai giữa hai đàn bố mẹ tạo ra đời con lai giữa ba hay bốn dòng giống khác nhau. - Đàn thương phẩm: là các con lai giữa ba hay bốn dòng giống khác nhau được nuôi để sản xuất thịt.

Lai giống có tác dụng mang lại ưu thế lai (H) ở đời con một số tính trạng nhất định. Về bản chất hiện tượng ưu thế lai được Nguyễn Văn Thiện (1998) [25] giải thích bởi ba thuyết đó là: thuyết trội, thuyết siêu trội và thuyết át gen. Thuyết trội: các gen có lợi phần lớn là gen trội, con lai tập hợp được nhiều gen trội hơn bố mẹ. Các tính trạng về năng suất sinh sản, sinh trưởng và cho thịt là những tính trạng số lượng do nhiều kiểu gen điều khiển vì vậy ít khi có đồng hợp tử, thế hệ con lai tạo ra giữa hai cá thể được biểu hiện do các gen trội của bố và mẹ.

Thuyết siêu trội: hiệu quả của một alen trạng thái dị hợp tử sẽ khác với hiệu quả từng alen ở trạng thái đồng hợp tử và các alen dị hợp tử có tác động lớn hơn các cặp alen đồng hợp tử. Aa > AA > aa theo Shull. GH (1952) [36] Thuyết át gen cho rằng: hai giống đã hình thành lên tổ hợp gen mới trong đó tác động tương hỗ giữa các alen không cùng locut là nguyên nhân tạo ra ưu thế lai. Hay có thể nói cách khác, lợn lai được tạo ra từ các công thức lai, đây là một phương pháp nhân giống làm cho tần số kiểu gen đồng hợp tử ở thế hệ sau giảm đi, còn số kiểu gen dị hợp tử ở thế hệ sau tăng lên, phương pháp này là phương pháp tạp giao.

Theo nghĩa rộng, tạp giao là cho giao phối các cá thể có n 8 kiểu gen khác nhau. Trong thực tế chăn nuôi, tạp giao là cho giao phối giữa các cá thể thuộc hai dòng trong cùng một giống, thuộc hai giống khác nhau. Do vậy, tạp giao sẽ tạo ra đời con lai có sức sống tốt hơn, khả năng thích ứng và chống đỡ bệnh tật cao hơn, đồng thời làm tăng khả năng sinh sản, sinh trưởng và cho sản phẩm (Nguyễn Văn Thiện và Nguyễn Khánh Quắc, 1998) [25]. Theo thuyết gen trội: gen trội phần lớn là các gen có lợi và át gen lặn.

Do đó qua tạp giao có thể đem các gen trội của cả hai bên bố và mẹ tổ hợp lại ở đời lai, làm cho đời lai có giá trị cao hơn hẳn so với bố mẹ. Ưu thế lai mang đến từ 3 kiểu: từ cá thể, từ con mẹ, từ con bố. Con lợn lai thể hiện ưu thế lai cá thể, làm cho tăng trọng nhanh hơn, tỷ lệ nuôi sống cao hơn so với bố mẹ thuần chủng. Ưu thế lai từ con mẹ làm cho con nái lai đẻ ra nhiều lợn con hơn, cai sữa con nặng cân hơn, nhiều hơn so với mẹ thuần.

Ưu thế lai từ bố làm cho con đực lai động dục sớm hơn và tính dục hăng hơn so với bố thuần (Pork industry, 1996) [34]. Theo Falcomer (1990) giá trị các tính trạng của con lai thường vượt lên trên trung bình của bố và mẹ: X bố + X mẹ X con lai > 2 1. Đặc điểm và tính năng sản xuất của một số giống lợn ngoại nhập nội trong nghiên cứu của đề tài 1. Lợn Duroc Jersey (còn gọi là lợn Duroc) a) Nguồn gốc và sự phân bố Lợn Duroc được hình thành ở khu vực miền đông của nước Mỹ vào khoảng những năm 1860.

Mầu lông đỏ của lợn Duroc là do lai tạo với giống lợn đỏ - nâu nhập vào nước Mỹ từ nước Ghi nê của Châu Phi. Ngoài ra một số nhà nghiên cứu còn cho rằng các giống lợn đỏ này được các nhà thám hiểm n 9 Columbus và de Soto đem từ Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đến nước Mỹ.