Đặt vấn đề Ở Việt Nam 80% dân số làm Nông nghiệp, ngành chăn nuôi ở nước ta đã và đang được quan tâm phát triển. Trong các ngành chăn nuôi thì chăn nuôi lợn giữ một vị trí quan trọng trong sự phát triển kinh tế của đất nước. Hiện nay thịt lợn chiếm khoảng 80% nhu cầu về thịt cho tiêu dùng trong nước. Do nhu cầu tiêu thụ thịt trong nước đang tăng nhanh, đặc biệt là thịt nạc, do sự cạnh tranh gay gắt về chất lượng và giá cả của lợn giống, lợn hơi và các sản phẩm chế biến từ thịt lợn trên thị trường trong nước và quốc tế, nhiều hộ nông dân, trang trại và xí nghiệp chăn nuôi lợn ở nước ta đã cố gắng chuyển phương thức chăn nuôi truyền thống chủ yếu dựa vào kinh nghiệm vốn có và nguồn thức ăn từ phụ phẩm nông nghiệp sang chăn nuôi theo hướng công nghiệp.
Trong quá trình phát triển của ngành chăn nuôi lợn việc nâng cao chất lượng con giống đã và đang tích cực đẩy mạnh nhằm nâng cao chất lượng và năng suất của đàn lợn nước ta thêm một bước mới. Các giống lợn ngoại thuần và các tổ hợp nái lai 02 máu ngoại đã được sử dụng để tạo ra các con lai thương phẩm 2, 3 và 4 máu ngoại nuôi thịt. Do đó, nhập ngoại các giống lợn cao sản, lai tạo các giống mới là yêu cầu cấp thiết và cấp bách hiện nay. Xuất phát từ xu thế và thực tế trên, nhằm nâng cao kiến thức cũng như góp phần đẩy mạnh công tác chăn nuôi lợn ở Việt Nam, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá khả năng sinh sản của lợn nái ngoại lai 2 máu tại trại lợn xã Lương Sơn, thành phố Thái Nguyên.
Mục đích nghiên cứu đề tài - Đánh giá khả năng sinh sản của đàn lợn nái tại trại lợn ngoại xã Lương Sơn, thành phố Thái Nguyên. Ý nghĩa khoa học - Nhằm bổ sung thêm tư liệu về khả năng sinh sản của lợn nái lai 2 máu (Landrace x Yorkshire) phối với lợn đực Duroc. - Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở phục vụ nghiên cứu và học tập của sinh viên khóa tiếp theo. Ý nghĩa thực tiễn Giúp đánh giá được khả năng sản suất của lợn nái ngoại, góp phần nâng cao được hiệu quả kinh tế khi chăn nuôi lợn nái ngoại.
Từ những kết quả nghiên cứu được ta có thể áp dụng vào thực tiễn sản xuất để tăng khả năng sản xuất của đàn lợn nái đạt hiệu quả cao nhất. e 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Đặc điểm sinh lý của lợn nái hậu bị Gia súc phát triển đến một giai đoạn nhất định thì có biển hiện về tính dục.
Lợn nái khi thành thục về tính sẽ xuất hiện các triệu chứng động dục và kèm theo quá trình rụng trứng. Đồng thời lợn nái hậu bị vẫn tiếp tục sinh trưởng để thành thục về thể vóc. Tuy nhiên trong giai đoạn xảy ra chu kỳ động dục của lợn nái hậu bị thường bị giảm mức tăng trọng so với bình thường. Cấu tạo cơ quan sinh dục của lợn nái bao gồm: Buồng trứng, ống dẫn trứng, tử cung (cổ thân và sừng tử cung), âm đạo và các cơ quan bên ngoài.
Buồng trứng: khác so với dịch hoàn, buồng trứng nằm trong xoang bụng, phát triển thành một cặp. Buồng trứng lợn cái có hình chùm nho, khối lượng một buồng trứng là 4 – 7g. Ở lợn trưởng thành buồng trứng có 10 – 25 nang thành thục, đường kính là 8 – 12mm, thể vàng thành thục có hình cầu hoặc hình trứng đường kính 5 – 10mm Nguyễn Đức Hùng và cs (2003) [6]. Buồng trứng thực hiện 2 chức năng: Ngoại tiết (bài noãn) và nội tiết (sản sinh hormone sinh dục cái).
Ống dẫn trứng: được chia thành 4 đoạn: Tua diềm, phễu, phồng ống dẫn trứng và eo. Ống dẫn trứng có một chức năng duy nhất là vận chuyển trứng và tinh trùng theo một hướng ngược chiều nhau, hầu hết là đồng thời. Phồng ống dẫn trứng là nơi xảy ra sự thụ tinh. Ống dẫn trứng tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các giao tử và sự phát triển ban đầu của phôi.
Tử cung: Gồm có 2 sừng, 1 thân và 1 cổ tử cung. Tử cung lợn thuộc loại 2 sừng, các sừng gấp nếp hoặc quấn lại và có độ dài đến 1m. Độ dài này thích hợp cho việc mang thai nhiều. Ở lợn trưởng thành, trung bình các sừng tử cung dài 40 – 45cm, thân cử cung 5cm, cổ tử cung dài 10cm và có đường kính ngoài 2 – 3cm.
Tử cung có nhiều chức năng. Nội mạc tử cung và các e 4 chất dịch tử cung giữ vai trò chủ chốt trong quá trinh sản xuất bao gồm các chức năng sau: Vận chuyển tinh trùng, điều hòa chức năng của thể vàng, là nơi làm tổ của phôi, thực hiện các chức năng chửa đẻ Nguyễn Đức Hùng và cs (2003) [6]. Âm đạo: Có cấu tạo như một ống cơ có thành dầy, dài 10 – 12cm. Đây là cơ quan giao cấu của lợn nái, là ống thải dịch cổ tử cung, nội mạc tử cung và ống dẫn trứng, đồng thời cũng là đường cho thai ra ngoài khi đẻ.
Bộ phận sinh dục bên ngoài: Là phần có thể sờ thấy và quan sát được, bao gồm: Âm môn, âm vật và tiền đình. Các công thức lai và công tác chăn nuôi lợn ngoại hiện nay Công thức 1 ♂ Duroc x ♀ F1 (Landrace x Yorkshire) (Du) (LY) Du x (LY) Công thức 2 ♂ PiDu x ♀ F1 (LY) PiDu x (LY) Công thức 3 ♂ Duroc x ♀ F1 (YL) Du x (YL) Công thức 4 ♂ PiDu x ♀ F1 (YL) PiDu x (YL) e 5 2. Một số đặc điểm sinh lý, sinh dục của lợn nái * Sự thành thục về tính và thể vóc Sự thành thục về tính Tuổi thành thục về tính là tuổi mà con vật bắt đầu có phản xạ về tính dục và có khả năng sinh sản. Khi gia súc thành thục về tính, bộ máy sinh dục đã phát triển hoàn thiện, dưới tác dụng của thần kinh nội tiết tố, con vật bắt đầu xuất hiện những phản xạ về sinh dục.
Con cái có hiện tượng động dục, con đực có hiện tượng giao phối. Kết quả nghiên cứu của Phùng Thị Vân và cs (2001) [12], cho biết lợn Landrace thành thục về tính là 213,1 ngày. Ở lợn cái có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự thành thục về tính như giống, chế độ dinh dưỡng, nhiệt độ và độ ẩm môi trường, mùa vụ, mật độ nuôi nhốt… - Giống: giống là yếu tố quyết định đến sức sinh sản của lợn nái. Các giống khác nhau thì cho năng suất sinh sản khác nhau.Tuổi thành thục sinh dục của lợn ngoại so với lợn nội thuần chủng muộn hơn thường ở tháng thứ 6 đến tháng thứ 7 (180 - 210 ngày), Võ Trọng Hốt và cs (2000) [5].
Trong cùng một giống nhưng khi phối đồng huyết thì thành thục về tính muộn hơn. - Chế độ dinh dưỡng: Ảnh hưởng rất lớn đến tuổi thành thục về tính của lợn cái. Thường những lợn được chăm sóc và nuôi dưỡng tốt thì tuổi thành thục về tính sớm hơn những lợn được nuôi trong điều kiện dinh dưỡng kém. Anderson (1967) [13], tiến hành thí nghiệm mức ăn hạn chế về năng lượng đã làm chậm tuổi thành thục về tính 16 ngày.
- Nhiệt độ và độ ẩm môi trường: nhiệt độ và độ ẩm cao sẽ làm chậm quá trình động dục của lợn. e 6 - Mùa: Lợn cái sinh ra trong mùa xuân thành thục sớm hơn lợn cái sinh ra ở các mùa khác nhau. Theo Lê Xuân Cương (1986) [3], mùa hè lợn cái thành thục tính dục chậm hơn so với mùa thu - đông. - Mật độ nuôi nhốt: Mật độ nuôi nhốt đông trên 1 đơn vị diện tích trong suốt thời gian phát triển sẽ làm chậm tuổi động dục.
Nhưng cần tránh nuôi cái hậu bị tách biệt đàn trong thời kỳ phát triển. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc nuôi nhốt lợn cái hậu bị riêng từng cá thể sẽ làm chậm lại thành thục tính so với lợn cái được nuôi nhốt theo nhóm. Những con được chăn thả tự do thì xuất hiện thành thục sớm hơn những con nuôi nhốt trong chuồng. - Ảnh hưởng của sự tiếp xúc với lợn đực: Sự kích thích của con đực có ảnh hưởng đến tuổi thành thục tính dục của lợn cái.
Theo Paul Hughes và James (1996) [20], lợn cái ngoài 90 kg thể trọng ở 165 ngày tuổi cho tiếp xúc 2 lần/ngày với lợn đực mỗi lần 15 - 20 phút sẽ làm tăng nhanh hoạt động tính dục và tới 83% lợn cái động dục lần đầu. Thời gian tiếp xúc và tuổi của lợn cái lúc tiếp xúc lợn đực có ý nghĩa quan trọng đến sự đáp ứng được thu nhận, do vậy cần phải theo dõi chặt chẽ đàn lợn cái hậu bị để có kế hoạch cho tiếp xúc với lợn đực hợp lý. Sự thành thục về thể vóc Tuổi thành thục về thể vóc là tuổi có sự phát triển về ngoại hình và thể chất đạt mức độ hoàn chỉnh, xương đã được cốt hoá hoàn toàn, tầm vóc ổn định. Tuổi thành thục về thể vóc thường chậm hơn so với tuổi thành thục về tính.
Thành thục về tính được đánh dấu bằng hiện tượng động dục lần đầu tiên. Đối với lợn cái nội khi được 7 - 8 tháng tuổi khối lượng đạt 40 - 50 kg nên cho phối, đối với lợn ngoại khi được 8 - 9 tháng tuổi, khối lượng đạt 100 - 110 kg mới nên cho phối. * Chu kỳ động dục e 7 Chu kỳ động dục là một quá trình sinh lý phức tạp sau khi toàn bộ cơ thể đã phát triển hoàn hảo, cơ quan sinh dục không có bào thai và không có hiện tượng bệnh lý thì bên trong buồng trứng có quá trình phát triển của noãn bao, noãn bao thành thục, trứng chín và thải trứng. Song song với quá trình thải trứng thì toàn bộ cơ thể nói chung đặc biệt là cơ quan sinh dục có hàng loạt các biến đổi về hình thái cấu tạo và chức năng sinh lý.
Tất cả các biến đổi đó được lặp đi, lặp lại có tính chất chu kỳ nên gọi là chu kỳ tính. Chu kỳ tính được bắt đầu từ khi cơ thể đã thành thục về tính, nó xuất hiện liên tục và chấm dứt khi cơ thể cái già yếu. Quá trình này lặp lại theo một quy trình nhất định với thời gian trung bình là từ 18 đến 22 ngày và được chia thành 4 giai đoạn. Giai đoạn trước động dục (kéo dài 2 – 3 ngày) Đây là giai đoạn đầu của chu kỳ sinh dục.
Ở giai đoạn này các noãn bao phát triển thành thục và nổi rõ lên bề mặt buồng trứng.