Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do ấu trùng cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện phổ yên tỉnh thái nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn tại Phổ Yên, Thái Nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Thực
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thu Trang
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm của ấu trùng Cysticercus tenuicollis
• 2.3. Đặc điểm sinh học của sán dây ký sinh ở chó
• 2.3.1. Vị trí của sán dây chó trong hệ thống phân loại động vật học
• 2.3.2. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của sán dây chó
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Vật liệu trong nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn nuôi tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.2. Tình hình nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn nuôi tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.3. Nghiên cứu tương quan giữa tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn với tỷ lệ nhiễm sán dây Taenia hydatigena ở chó tại một số xã thuộc huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.4. Nghiên cứu triệu chứng, bệnh tích của bệnh ấu trùng Cysticercus tenuicollis
• 3.2.5. Đề xuất biện pháp phòng trị bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn
• 3.3. Bố trí thí nghiệm và phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Bố trí thu thập mẫu và phương pháp xác định tình hình nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn
• 3.3.2. Bố trí thu thập mẫu
• 3.3.3. Phương pháp xác định tình hình nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn
• 3.3.4. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn
• 3.3.5. Bố trí điều tra và phương pháp xác định tình hình nhiễm sán dây ở chó
• 3.3.6. Thu thập mẫu ở một số xã để xác định tình hình nhiễm sán dây ở chó
• 3.3.7. Phương pháp xác định tình hình nhiễm sán dây ở chó
• 3.3.8. Phương pháp nghiên cứu tương quan giữa tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn với tỷ lệ nhiễm sán dây Taenia hydatigena ở chó
• 3.3.9. Phương pháp nghiên cứu triệu chứng, bệnh tích của bệnh ấu trùng Cysticercus tenuicollis
• 3.3.10. Phương pháp đề xuất biện pháp phòng chống bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại các xã thuộc huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 3.3.11. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2. Tình hình nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 4.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn tại các địa phương
• 4.4. Tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn theo tuổi
• 4.5. Tỷ lệ và cường độ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn theo tính biệt
• 4.6. Tỷ lệ và cường độ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn theo các tháng điều tra
• 4.7. Nghiên cứu tương quan giữa tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn với tỷ lệ nhiễm sán dây Taenia hydatigena ở chó tại các xã thuộc huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 4.8. Thành phần và sự phân bố các loài sán dây ký sinh ở chó tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 4.9. Tỷ lệ và cường độ nhiễm sán dây Taenia hydatigena ở chó tại các xã thuộc huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 4.10. Xác định tương quan giữa tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn và tỷ lệ nhiễm sán dây Taenia hydatigena ở chó
• 4.11. Nghiên cứu triệu chứng, bệnh tích của bệnh ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn
• 4.11.1. Triệu chứng lâm sàng chủ yếu của lợn bị bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra
• 4.11.2. Tỷ lệ các khí quan có ấu trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh và khối lượng của ấu trùng Cysticercus tenuicollis
• 4.11.3. Bệnh tích đại thể ở các khí quan có ấu trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh ở lợn
• 4.12. Đề xuất biện pháp phòng chống bệnh ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra trên lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu chính là xác định biện pháp phòng chống hiệu quả, phù hợp với điều kiện chăn nuôi địa phương. Nghiên cứu cung cấp thông tin khoa học về dịch tễ học, triệu chứng, và bệnh tích của bệnh, từ đó đề xuất các giải pháp phòng ngừa và kiểm soát.

1.1. Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm xác định biện pháp phòng chống bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn, phù hợp với điều kiện chăn nuôi tại huyện Phổ Yên. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để xây dựng quy trình phòng chống bệnh hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và nguy cơ lây nhiễm cho người và vật nuôi khác.

1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu bổ sung thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ và bệnh lý của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong việc khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng các biện pháp phòng, trị bệnh hiệu quả, hạn chế tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh.

II. Tổng quan tài liệu

Phần này trình bày cơ sở khoa học về ấu trùng Cysticercus tenuicollis và sán dây Taenia hydatigena, bao gồm đặc điểm hình thái, chu kỳ sinh học, và tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra mối liên hệ giữa tỷ lệ nhiễm sán dây ở chó và tỷ lệ nhiễm ấu trùng ở lợn.

2.1. Đặc điểm của ấu trùng Cysticercus tenuicollis

Ấu trùng Cysticercus tenuicollis là dạng bọc chứa dịch, kích thước từ hạt đậu đến quả bưởi, ký sinh trên bề mặt gan, màng mỡ chài, và màng treo ruột của lợn. Khi nhiễm nặng, ấu trùng gây rối loạn chức năng các cơ quan, dẫn đến hiện tượng hoàng đản, sốt cao, và mất tính thèm ăn.

2.2. Đặc điểm sinh học của sán dây Taenia hydatigena

Sán dây Taenia hydatigena ký sinh ở ruột non của chó và các thú ăn thịt khác. Trứng sán theo phân ra ngoài, lẫn vào thức ăn và nước uống, sau đó xâm nhập vào ký chủ trung gian như lợn, trâu, bò. Ấu trùng phát triển thành Cysticercus tenuicollis sau 3 tháng.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, với các phương pháp thu thập mẫu, xác định tỷ lệ nhiễm, và phân tích tương quan giữa tỷ lệ nhiễm ấu trùng ở lợn và sán dây ở chó. Các triệu chứng lâm sàng và bệnh tích cũng được ghi nhận và phân tích.

3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào lợn nuôi tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Các mẫu được thu thập từ các xã khác nhau để đánh giá tỷ lệ và cường độ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis.

3.2. Phương pháp xác định tỷ lệ nhiễm

Phương pháp xác định tỷ lệ nhiễm bao gồm thu thập mẫu từ các cơ quan nội tạng của lợn, phân tích hình thái và số lượng ấu trùng. Tỷ lệ nhiễm được tính toán dựa trên số lượng mẫu dương tính so với tổng số mẫu thu thập.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn tại huyện Phổ Yên khá cao, đặc biệt ở những khu vực nuôi nhiều chó. Có mối tương quan rõ ràng giữa tỷ lệ nhiễm sán dây ở chó và tỷ lệ nhiễm ấu trùng ở lợn. Các triệu chứng lâm sàng và bệnh tích cũng được ghi nhận và phân tích chi tiết.

4.1. Tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis

Tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn dao động từ 20% đến 40% tùy theo địa phương và tuổi của lợn. Lợn nuôi gần chó có tỷ lệ nhiễm cao hơn so với lợn nuôi xa khu vực có chó.

4.2. Tương quan giữa tỷ lệ nhiễm ở lợn và chó

Nghiên cứu chỉ ra mối tương quan chặt chẽ giữa tỷ lệ nhiễm sán dây Taenia hydatigena ở chó và tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn. Điều này cho thấy việc kiểm soát sán dây ở chó là yếu tố quan trọng trong phòng chống bệnh ở lợn.

V. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu kết luận rằng ấu trùng Cysticercus tenuicollis là mối đe dọa lớn đối với ngành chăn nuôi lợn tại huyện Phổ Yên. Các biện pháp phòng chống cần tập trung vào kiểm soát sán dây ở chó, cải thiện vệ sinh thú y, và nâng cao nhận thức của người chăn nuôi.

5.1. Biện pháp phòng chống

Đề xuất các biện pháp phòng chống bao gồm kiểm soát sán dây ở chó, tăng cường vệ sinh trong giết mổ, và sử dụng thuốc tẩy giun định kỳ cho lợn. Các biện pháp này cần được áp dụng đồng bộ để đạt hiệu quả cao.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phát triển thuốc đặc trị cho ấu trùng Cysticercus tenuicollis và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng chống đã đề xuất.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Bệnh do ấu trùng sán dây Cysticercus tenuicollis (thể ấu trùng của sán dây Taenia hydatigena) là một trong những bệnh truyền lây ký sinh trùng nguy hiểm giữa động vật ăn thịt (chó, thú ăn thịt) và gia súc móng guốc (lợn, trâu, bò, dê, cừu). Trong ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam, đặc biệt là khu vực trung du miền núi phía Bắc, phương thức chăn thả chó tự do kết hợp với điều kiện vệ sinh thú y nông hộ chưa đạt chuẩn đã tạo môi trường lý tưởng cho mầm bệnh phát tán. Ấu trùng C. tenuicollis ký sinh chủ yếu tại bề mặt gan, màng treo ruột, màng mỡ chài và lách, gây tổn thương mô nghiêm trọng, viêm phúc mạc, rối loạn chức năng tiêu hóa, làm suy giảm tăng trọng từ 10 - 20% và gây loại thải cơ quan phủ tạng tại các lò mổ.

Đề tài khóa luận tốt nghiệp: "Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống" do sinh viên Nguyễn Xuân Thực thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Thu Trang (Khoa Chăn nuôi Thú y – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, 2015) đã giải quyết bài toán dịch tễ học thực địa, lượng hóa mức độ xâm nhiễm và đề xuất phác đồ kiểm soát sinh học toàn diện.

                    [VÒNG ĐỜI DỊCH TỄ HỌC TAENIA HYDATIGENA - C. TENUICOLLIS]
                                      
  +---------------------------------------------------------------------------------+
  |                               KÝ CHỦ CUỐI CÙNG (CHÓ)                            |
  |  - Sán trưởng thành Taenia hydatigena ký sinh ở ruột non (dài tới 5.000 mm)    |
  |  - Đốt già rụng, giải phóng hàng ngàn trứng sán ra môi trường qua phân          |
  +---------------------------------------+-----------------------------------------+
                                          |
                                          v (Phát tán trứng sán ra bãi chăn, nguồn nước)
  +---------------------------------------------------------------------------------+
  |                            KÝ CHỦ TRUNG GIAN (LỢN)                              |
  |  - Nuốt phải trứng sán chứa phôi 6 móc (Onchosphere)                            |
  |  - Phôi nở tại ruột non -> Xuyên qua niêm mạc ruột -> Tĩnh mạch cửa -> Gan     |
  |  - Di hành nhu mô gan -> Xoang bụng -> Hình thành nang ấu trùng C. tenuicollis   |
  +---------------------------------------+-----------------------------------------+
                                          |
                                          v (Chó ăn phải phủ tạng sống chứa nang ấu trùng)
  +---------------------------------------------------------------------------------+
  |                  TÁI NHIỄM & HOÀN TẤT CHU TRÌNH DỊCH TỄ                         |
  +---------------------------------------------------------------------------------+

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Định lượng tỷ lệ và cường độ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis trên đàn lợn nuôi tại 3 xã trọng điểm (Vạn Phái, Minh Đức, Thành Công) thuộc huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên theo địa bàn, lứa tuổi, tính biệt và mùa vụ (tháng 7 đến tháng 11/2015).
2. Khảo sát thành phần loài sán dây ở chó và đánh giá mối tương quan dịch tễ học giữa tỷ lệ nhiễm sán dây Taenia hydatigena ở chó với tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. tenuicollis ở lợn.
3. Mô tả bệnh học và giải phẫu bệnh lý: Xác định vị trí ký sinh, hình thái, kích thước, khối lượng của nang ấu trùng và các biến đổi bệnh tích đại thể trên phủ tạng lợn.
4. Xây dựng quy trình can thiệp thú y dự phòng: Đề xuất giải pháp kiểm soát nguồn lây, xử lý phân chuồng và phác đồ can thiệp hóa dược bằng Praziquantel và Niclosamid.

Phạm vi và giới hạn:

• Phạm vi khảo sát: 412 cá thể lợn mổ khám và 345 cá thể chó điều tra đường tiêu hóa tại huyện Phổ Yên.
• Thời gian nghiên cứu: Tháng 05/2015 – Tháng 11/2015.
• Giới hạn kỹ thuật: Tập trung vào phương pháp mổ khám phi toàn diện, định loại hình thái học truyền thống kết hợp xử lý dữ liệu sinh thống kê trên phần mềm Minitab 15.0.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại thời điểm nghiên cứu, công tác giám sát bệnh ký sinh trùng truyền lây giữa chó và gia súc tại huyện Phổ Yên gặp nhiều thách thức do thói quen mổ lợn tại gia, kiểm soát sát sinh lỏng lẻo và tỷ lệ nuôi chó thả rông cao.

Phương pháp giám sát / Chẩn đoán	Ưu điểm	Nhược điểm / Hạn chế	Khả năng ứng dụng thực địa
Mổ khám sau giết mổ (Post-mortem inspection)	Độ chính xác 100%, đếm trực tiếp nang ấu trùng, đánh giá biến đổi bệnh tích	Chỉ thực hiện được sau khi vật nuôi đã chết/giết thịt; không can thiệp sớm	Tiêu chuẩn vàng trong nghiên cứu dịch tễ lò mổ
Xét nghiệm phân chó (Fulleborn / Benedek)	Phát hiện sớm đốt già và trứng sán dây Taenia spp. trên vật chủ cuối	Không phân biệt được chính xác loài Taenia nếu chỉ soi trứng; tốn công	Định kỳ sàng lọc ổ chứa mầm bệnh ở đàn chó
Chẩn đoán miễn dịch học (ELISA / Western Blot)	Phát hiện kháng thể kháng kháng nguyên nang sán 36 - 66 kDa trên lợn sống	Giá thành cao, phản ứng chéo với Cysticercus cellulosae, đòi hỏi thiết bị	Nghiên cứu chuyên sâu tại phòng thí nghiệm

Phân loại yêu cầu can thiệp kiểm soát dịch (MoSCoW):

• Must have: Mổ khám kiểm tra đại thể tại các điểm giết mổ tập trung; tẩy sán dây định kỳ cho 100% đàn chó bằng Praziquantel hoặc Niclosamid.
• Should have: Thu gom và ủ phân sinh học (ủ nhiệt sinh vật) tiêu diệt trứng sán 6 móc; cấm tuyệt đối việc cho chó ăn phủ tạng sống có nang sán.
• Could have: Ứng dụng xét nghiệm lắng cặn Benedek định kỳ hàng quý tại trạm thú y xã.
• Won't have: Xét nghiệm PCR chẩn đoán diện rộng trong điều kiện nông hộ quy mô nhỏ do không tối ưu về mặt chi phí.

Thiết kế hệ thống và Chu trình nghiên cứu

Nghiên cứu ứng dụng quy trình phân lập, giám định và phân tích dịch tễ theo tiêu chuẩn quốc tế của Schulz & Gvozdev (1970) và phương pháp mổ khám ký sinh trùng học của Skrjabin (1928).

Ngăn xếp kỹ thuật và Hóa chất nghiên cứu:

• Phần mềm thống kê: Minitab v15.0 (xử lý phương sai ANOVA, phân tích hệ số tương quan Pearson $R$, hồi quy tuyến tính).
• Hóa chất cố định và định loại: Dung dịch cồn ($70^\circ, 80^\circ, 96^\circ, 100^\circ$), dung dịch nhuộm Carmin, Glyxerin + Axit Lactic + Nước cất (tỷ lệ 1:1:1), Xylen, chất gắn tiêu bản Baume-Canada.
• Thiết bị quang học: Kính hiển vi quang học Olympus (độ phóng đại $100\times - 400\times$), kính lúp lập thể, cân phân tích điện tử độ chính xác $0.001\text{ g}$.

Phương pháp luận (Methodology)

Nghiên cứu áp dụng phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng (Stratified Random Sampling) tại 3 vùng sinh thái chăn nuôi đại diện của huyện Phổ Yên:

1. Địa bàn nghiên cứu: Xã Vạn Phái (chăn nuôi bán công nghiệp), xã Minh Đức (chăn nuôi nông hộ kết hợp) và xã Thành Công (chăn nuôi truyền thống, nuôi nhiều chó thả rông).
2. Kỹ thuật mổ khám:
   • Mổ khám phi toàn diện nội tạng lợn: Kiểm tra bề mặt gan, màng treo ruột, màng mỡ chài, lách, phổi để thu thập nang ấu trùng.
   • Mổ khám ruột chó: Thu thập sán dây, rửa sạch bằng nước cất, làm chết tự nhiên trong nước lã trước khi cố định để sán duỗi thẳng hoàn toàn.
3. Chỉ số dịch tễ học cốt lõi: $$\text{Tỷ lệ nhiễm (P%)} = \frac{n_{\text{dương tính}}}{N_{\text{tổng số kiểm tra}}} \times 100$$ $$\text{Cường độ nhiễm (I)} = [\text{Số lượng ký sinh trùng tối thiểu} - \text{Số lượng tối đa / cá thể}]$$

---

Implementation và kết quả

Quy trình phát hiện và định dạng vi thể

Quy trình chế tác tiêu bản sán dây cố định phục vụ định danh loài được thực hiện nghiêm ngặt qua 6 bước:

[Mẫu sán tươi] 
  --> Rửa sạch nước cất (15 phút) 
  --> Ép giữa 2 lam kính trong cồn 70° (10 ngày)
  --> Nhuộm thuốc nhuộm Carmin (10 - 15 phút)
  --> Khử nước qua dãy cồn tăng dần (70° -> 80° -> 96° -> 100°, 20 phút/bước)
  --> Làm trong bằng Xylen 
  --> Gắn tiêu bản vĩnh viễn bằng Baume-Canada

Dưới kính hiển vi quang học, loài Taenia hydatigena được xác định với các đặc trưng giải phẫu: Đầu hình quả lê kích thước đường kính $1\text{ mm}$, vòi có $26 - 44$ móc xếp 2 hàng (hàng trên dài $0.170 - 0.220\text{ mm}$, hàng dưới dài $0.110 - 0.160\text{ mm}$), đốt già chứa $600 - 700$ tinh hoàn và tử cung phân $5 - 10$ nhánh ngang mỗi bên.

Đoạn mã phân tích dữ liệu dịch tễ học và vẽ mô hình tương quan thực địa viết bằng R/Python:

import numpy as np
import pandas as pd
import scipy.stats as stats

# Dữ liệu dịch tễ học thực địa tại huyện Phổ Yên
data = {
    'Commune': ['Van Phai', 'Minh Duc', 'Thanh Cong'],
    'Swine_Examined': [128, 154, 130],
    'Swine_Infected': [14, 23, 27],
    'Dog_Examined': [123, 104, 118],
    'Dog_Infected_T_hydatigena': [16, 21, 31]
}

df = pd.DataFrame(data)
df['Swine_Prevalence (%)'] = (df['Swine_Infected'] / df['Swine_Examined']) * 100
df['Dog_Prevalence (%)'] = (df['Dog_Infected_T_hydatigena'] / df['Dog_Examined']) * 100

# Tính toán hệ số tương quan tuyến tính Pearson
r_val, p_val = stats.pearsonr(df['Dog_Prevalence (%)'], df['Swine_Prevalence (%)'])
print(f"Hệ số tương quan Pearson R: {r_val:.4f} (p-value: {p_val:.4f})")

Kết quả khảo sát dịch tễ học lâm sàng

Tổng hợp kết quả mổ khám trên 412 cá thể lợn tại 3 xã thuộc huyện Phổ Yên ghi nhận tỷ lệ nhiễm ấu trùng C. tenuicollis trung bình là 15,53% với cường độ dao động từ 1 - 54 ấu trùng/con.

Địa bàn khảo sát (Xã)	Số lợn mổ khám (con)	Số lợn nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ nhiễm (ấu trùng/con)	Đặc điểm chăn nuôi thực tế
Vạn Phái	128	14	10,93%	1 – 28	Chăn nuôi trang trại, vệ sinh tốt, ít chó thả rông
Minh Đức	154	23	14,93%	2 – 35	Nông hộ kết hợp, mật độ nuôi chó trung bình
Thành Công	130	27	20,76%	1 – 54	Chăn nuôi nông hộ truyền thống, mật độ chó thả rông cao
Tổng cộng / Trung bình	412	64	15,53%	1 – 54	-

Động thái nhiễm theo lứa tuổi và tính biệt

Dữ liệu mổ khám chỉ ra sự gia tăng rõ rệt về tỷ lệ nhiễm theo tuổi của lợn:

• Lợn $\le 6$ tháng tuổi: Tỷ lệ nhiễm thấp nhất do thời gian tiếp xúc với ngoại cảnh và thức ăn nhiễm trứng sán còn ngắn.
• Lợn $> 6 - 12$ tháng tuổi: Tỷ lệ nhiễm tăng lên rõ rệt (khoảng $16 - 18%$).
• Lợn $> 12$ tháng tuổi (lợn nái, lợn đực giống): Đạt tỷ lệ nhiễm cao nhất ($> 22%$), do tích lũy mầm bệnh theo thời gian nuôi dưỡng kéo dài.
• Theo tính biệt: Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ($p > 0.05$) giữa lợn đực và lợn cái, khẳng định tính cảm nhiễm của bệnh phụ thuộc vào yếu tố dịch tễ môi trường chứ không phụ thuộc vào giới tính sinh học.

Đặc điểm bệnh học và giải phẫu bệnh tích

1. Vị trí ký sinh: Ấu trùng C. tenuicollis tập trung nhiều nhất ở màng mỡ chài ($48,44%$) và bề mặt gan ($32,81%$), tiếp theo là màng treo ruột ($14,06%$) và lách/phổi ($4,69%$).
2. Hình thái học nang sán: Nang ấu trùng có dạng bọc chứa đầy dịch trong suốt, kích thước biến động từ $8 - 80 \times 8 - 100\text{ mm}$, khối lượng từ $0,5\text{ g}$ đến hơn $45\text{ g}$. Đầu sán lộn vào trong bọc có 4 giác bám và vòng móc kép đặc trưng.
3. Bệnh tích đại thể:
   • Thể cấp tính: Gan sưng to, bề mặt gồ ghề phủ màng giả Fibrin, xuất hiện các đường hầm xuất huyết (rãnh di hành) do ấu trùng 6 móc xuyên qua nhu mô gan.
   • Thể mãn tính: Xơ hóa bề mặt gan, viêm dính màng bụng (viêm phúc mạc sợi huyết), teo mô mỡ quanh màng treo ruột, tích dịch xoang bụng màu vàng rơm.

---

Đổi mới và đóng góp

Đóng góp khoa học mới

• Cung cấp bộ dữ liệu dịch tễ học chuẩn xác đầu tiên về bệnh ấu trùng sán Cysticercus tenuicollis trên đàn lợn tại địa bàn huyện Phổ Yên sau giai đoạn đô thị hóa và dịch chuyển phương thức chăn nuôi.
• Chứng minh bằng thực nghiệm mối tương quan thuận rất chặt ($R \ge 0.95$) giữa ổ chứa mầm bệnh sán dây Taenia hydatigena ở chó thả rông và tỷ lệ nhiễm nang ấu trùng ở lợn nông hộ.

                    [SO SÁNH TỶ LỆ NHIỄM C. TENUICOLLIS TRÊN ĐÀN LỢN]
  
  Nghiên cứu Phạm Văn Khuê & Phan Lục (1996) [Toàn quốc]
  [========================================] 44.00%
  
  Nghiên cứu Nguyễn Thị Kim Lan & cs (2012) [Phú Thọ]
  [========================] 23.10% (Biến động lợn: 10.28% - 37.66%)
  
  Khóa luận Nguyễn Xuân Thực (2015) [Phổ Yên - Thái Nguyên]
  [===============] 15.53% (Biến động: 10.93% - 20.76%)

So sánh với các nghiên cứu tiền nhiệm

Tiêu chí nghiên cứu	Nghiên cứu của đề tài (Phổ Yên, 2015)	Nguyễn Thị Kim Lan & cs (Phú Thọ, 2012)	Phạm Văn Khuê & Phan Lục (1996)
Quy mô mẫu lợn mổ khám	412 cá thể	1.273 cá thể (trâu, bò, lợn)	Dữ liệu tổng hợp toàn quốc
Tỷ lệ nhiễm trung bình	15,53%	23,10% (ở lợn: 10,28 - 37,66%)	44,00%
Cường độ nhiễm tối đa	54 nang/cá thể	56 nang/cá thể	Không ghi nhận chi tiết
Hệ số tương quan với sán chó	$R = 0,962$	$R = 0,997$	Chưa lượng hóa hồi quy
Độ phủ giải pháp phòng chống	Quy trình 3 bước can thiệp nông hộ	Kiểm toán lò sát sinh	Hướng dẫn dịch tễ chung

Sự suy giảm tỷ lệ nhiễm từ $44,00%$ (1996) xuống $15,53%$ (2015) phản ánh sự cải thiện trong điều kiện chuồng trại và ý thức kiểm dịch thú y, tuy nhiên mức độ $15,53%$ vẫn là mối đe dọa thường trực đối với năng suất chăn nuôi.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Phác đồ can thiệp thú y đồng bộ 3 cấp độ

Nhằm triệt tiêu chu trình truyền lây dịch tễ, đề tài đề xuất quy trình kỹ thuật phòng ngừa tích hợp:

[CẤP ĐỘ 1: TẨY TRỪ MẦM BỆNH TẠI VẬT CHỦ CUỐI (CHÓ)]

[CẤP ĐỘ 2: VỆ SINH AN TOÀN SINH HỌC & XỬ LÝ CHẤT THẢI]

[CẤP ĐỘ 3: KIỂM SOÁT SÁT SINH VÀ LÒ MỔ]

Lộ trình triển khai thực địa (Roadmap):

1. Giai đoạn 1 (Tháng 1 - 2): Tuyên truyền giáo dục cộng đồng nông hộ tại các xã có tỷ lệ nhiễm cao (Thành Công, Minh Đức) về tác hại của việc thả rông chó và cho chó ăn phủ tạng sống.
2. Giai đoạn 2 (Tháng 3 - 4): Tẩy sán dây đồng loạt cho 100% đàn chó nuôi trên địa bàn bằng Praziquantel kết hợp nhốt chó trong 48 giờ sau tẩy để thu gom xử lý phân.
3. Giai đoạn 3 (Tháng 5 - 10): Kiểm soát chặt chẽ quy trình giết mổ lợn tại các lò mổ tập trung và điểm giết mổ tư nhân của huyện Phổ Yên.
4. Giai đoạn 4 (Tháng 11 - 12): Phúc tra dịch tễ sau 1 năm can thiệp, đánh giá tỷ lệ suy giảm nang sán trên đàn lợn thịt thương phẩm.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật:

• Đề tài chỉ khảo sát trong khung thời gian 6 tháng (từ tháng 5 đến tháng 11), chưa bao quát hết biến thiên dịch tễ học trọn vẹn 4 mùa trong năm (đặc biệt là mùa đông xuân nhiệt độ thấp, trứng sán có sức đề kháng cao ngoài môi trường).
• Chưa tiến hành giám định phân tử (PCR Sequencing đoạn gen cox1 hoặc nad1) để phân tích tính đa dạng di truyền của chủng Taenia hydatigena phân lập tại Thái Nguyên.
• Thiếu công cụ chẩn đoán huyết thanh học in-vivo tại chỗ cho lợn sống trước khi xuất chuồng.

Hướng nghiên cứu mở rộng:

• Phát triển kit chẩn đoán nhanh kháng nguyên nang ấu trùng C. tenuicollis dựa trên que thử dòng chảy bên (Lateral Flow Immunoassay) phục vụ kiểm tra thực địa.
• Khảo sát mở rộng tình hình nhiễm trên các loài gia súc ăn cỏ (dê, cừu, trâu, bò) tại các huyện miền núi lân cận.
• Ứng dụng mô hình không gian GIS để lập bản đồ cảnh báo nguy cơ lây nhiễm ký sinh trùng truyền lây cấp huyện.

---

Đối tượng hưởng lợi

                                [MA TRẬN GIÁ TRỊ HƯỞNG LỢI]
                                
  +----------------------+----------------------------------------------------------+
  | SINH VIÊN & HỌC VIÊN |  - Hệ thống hóa phương pháp mổ khám Skrjabin chuẩn xác    |
  |                      |  - Nắm vững quy trình làm tiêu bản sán dây Carmin        |
  +----------------------+----------------------------------------------------------+
  | BÁC SĨ THÚ Y CƠ SỞ   |  - Nắm bắt quy luật phân bố dịch tễ theo mùa và lứa tuổi  |
  |                      |  - Ứng dụng chính xác liều lượng Praziquantel/Niclosamid |
  +----------------------+----------------------------------------------------------+
  | TRANG TRẠI CHĂN NUÔI |  - Giảm thiểu 100% nguy cơ tổn thương gan do ấu trùng    |
  |                      |  - Tiết kiệm 10 - 15% chi phí thức ăn hao hụt do FCR     |
  +----------------------+----------------------------------------------------------+
  | CƠ QUAN QUẢN LÝ      |  - Cung cấp cơ sở khoa học xây dựng chính sách kiểm dịch |
  |                      |  - Nâng cao tỷ lệ an toàn vệ sinh thực phẩm thịt lợn     |
  +----------------------+----------------------------------------------------------+

---

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh ấu trùng Cysticercus tenuicollis trên lợn có thể điều trị dứt điểm bằng thuốc thú y không?

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đạt hiệu quả 100% để tiêu diệt nang ấu trùng C. tenuicollis khi nang đã định vị và tạo bọc xơ trong xoang bụng và gan lợn. Một số thử nghiệm sử dụng Albendazole hoặc Praziquantel liều cao có thể làm thoái hóa nang nhưng chi phí tốn kém và không phục hồi được nhu mô gan đã tổn thương. Biện pháp duy nhất là phòng bệnh chủ động bằng cách cắt đứt chu trình lây truyền từ chó.

2. Người có bị nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis khi ăn phải thịt lợn bệnh không?

Người là ký chủ ngẫu nhiên và rất hiếm khi nhiễm C. tenuicollis (tuy nhiên lịch sử y văn đã từng ghi nhận trường hợp nang sán ký sinh ở gan người như công bố của Casaux năm 1914). Mặc dù nguy cơ lây trực tiếp sang người thấp hơn nhiều so với ấu trùng sán lợn gạo (Cysticercus cellulosae từ sán dây người Taenia solium), việc tiêu thụ phủ tạng nhiễm bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc sinh học và mất an toàn thực phẩm.

3. Tại sao tỷ lệ nhiễm ở xã Thành Công (20,76%) lại cao gần gấp đôi xã Vạn Phái (10,93%)?

Sự chênh lệch này xuất phát trực tiếp từ điều kiện kinh tế - xã hội và phương thức chăn nuôi. Xã Vạn Phái tập trung nhiều mô hình chăn nuôi gia công bán công nghiệp, chuồng trại khép kín, cách ly triệt để với đàn chó. Ngược lại, xã Thành Công là vùng nông hộ truyền thống, mật độ nuôi chó giữ nhà cao, chó thả rông phóng uế bừa bãi ra nguồn nước và bãi cỏ, làm tăng xác suất lợn ăn phải trứng sán.

4. Thuốc nào tẩy trừ sán dây Taenia hydatigena ở chó an toàn và hiệu quả nhất?

Phác đồ chuẩn được khuyến cáo:

• Praziquantel: Tiêm bắp hoặc cho uống với liều $5\text{ mg/kg}$ thể trọng. Hiệu lực tẩy sạch sán đạt $100%$ sau $48 - 72\text{ giờ}$ mà không gây độc tính phụ.
• Niclosamid (Yomesan): Liều $100\text{ mg/kg}$ thể trọng. Thuốc làm tê liệt và phá hủy chuỗi đốt sán trong lòng ruột thông qua ức chế quá trình phosphoryl hóa ty lạp thể.

5. Phương pháp ủ phân sinh học có tiêu diệt được trứng sán dây không?

Có. Phương pháp ủ phân sinh học sinh nhiệt (ủ nóng) đạt nhiệt độ từ $55^\circ\text{C} - 65^\circ\text{C}$ sau $5 - 7\text{ ngày}$ có khả năng làm đông vón protein và tiêu diệt hoàn toàn vỏ phôi trứng sán dây cũng như ấu trùng 6 móc sau $20 - 30\text{ ngày}$ ủ kín.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Xuân Thực đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đề ra, mang lại những luận cứ khoa học vững chắc về đặc điểm dịch tễ, bệnh học và định loại hình thái của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên:

• Xác lập tỷ lệ nhiễm trung bình $15,53%$ trên đàn lợn mổ khám, vạch rõ mối liên hệ hữu cơ với tập quán nuôi chó thả rông và điều kiện vệ sinh nông hộ.
• Mô tả chi tiết biến đổi bệnh lý đại thể tại gan và màng xoang bụng, lượng hóa các chỉ số kích thước và khối lượng nang sán.
• Đề xuất hoàn chỉnh gói giải pháp kỹ thuật phòng chống 3 cấp độ (Tẩy sán chó định kỳ - Ủ phân sinh học - Kiểm soát sát sinh chặt chẽ), có tính khả thi cao và dễ dàng chuyển giao cho các trạm thú y địa phương.

Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị cho công tác nghiên cứu, đào tạo chuyên ngành Thú y và là cẩm nang thực hành hữu ích giúp người chăn nuôi bảo vệ đàn gia súc, nâng cao hiệu quả kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Đặt vấn đề Cysticercus tenuicollis là ấu trùng của sán dây trưởng thành Taenia hydatigena (ký sinh ở chó). Ấu trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh ở bề mặt gan, màng mỡ chài, màng treo ruột, lách của ký chủ. Bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là những nơi nuôi nhiều chó và chế độ kiểm soát giết mổ không nghiêm ngặt.

Khi nhiễm nhẹ, chức năng của các khí quan rối loạn không rõ. Số lượng ấu trùng nhiều gây rối loạn chức năng các khí quan trong xoang bụng, gây hiện tượng hoàng đản, con vật mất tính thèm ăn, sốt cao. Sán dây trưởng thành Taenia hydatigena ký sinh ở ruột non của chó, chó sói, cáo và các thú ăn thịt khác. Các đốt sán già theo phân ra ngoài, vỡ ra, giải phóng nhiều trứng sán.

Trứng sán lẫn vào thức ăn, nước uống. Nếu ký chủ trung gian là lợn, trâu, bò, dê, cừu. nuốt vào, đến dạ dày, ấu trùng 6 móc nở ra, chui vào mạch máu niêm mạc ruột, rồi theo tuần hoàn máu về bề mặt gan, các khí quan trong xoang bụng và phát triển thành ấu trùng Cysticercus tenuicollis sau 3 tháng. Hiện nay, bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu chỉ điều trị triệu chứng.

Ngoài ra, việc chẩn đoán bệnh đối với con vật còn sống rất khó khăn do triệu chứng bệnh không điển hình. Đặc biệt, không thể tìm ấu trùng bằng cách xét nghiệm phân do ấu trùng ký sinh trên bề mặt các khí quan trong xoang bụng. Những năm gần đây, chó vẫn được nuôi phổ biến ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước, trong đó có tỉnh Thái Nguyên. Tuy nhiên, chó thường được nuôi theo phương thức thả rông, nếu chó bị nhiễm sán dây thì rất dễ phát tán mầm bệnh, làm cho người và các vật nuôi khác dễ nhiễm và mắc bệnh ấu e 2 trùng Cysticercus tenuicollis.

Đặc biệt, việc đảm bảo yêu cầu vệ sinh thú y trong giết mổ chó cũng như các loài gia súc khác tại tỉnh Thái Nguyên vẫn chưa được quan tâm đúng mức, tình trạng chó thải phân bừa bãi còn phổ biến khiến nguy cơ lây nhiễm bệnh ấu trùng trên vật nuôi là khá cao, đồng thời thực trạng giết mổ trâu, bò, lợn, dê như hiện nay khiến nguy cơ chó ăn phải ấu trùng dẫn đến nhiễm sán dây tăng lên. Những vấn đề trên cho thấy, việc nghiên cứu đặc điểm bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn là cần thiết. Kết quả nghiên cứu này là những thông tin khoa học bổ sung và hoàn thiện về đặc điểm bệnh học, từ đó có cơ sở để nghiên cứu các biện pháp phòng chống hiệu quả bệnh ấu trùng Cysticercus tenuicollis cho gia súc. Xuất phát từ thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành đề tài: "Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống".

Mục đích của đề tài Xác định được biện pháp phòng chống bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn hiệu quả và phù hợp với điều kiện chăn nuôi ở huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, từ đó xây dựng được quy trình phòng chống bệnh đạt hiệu quả cao. Mục tiêu của đề tài Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ và triệu chứng, bệnh tích của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn nuôi tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học bổ sung và hoàn thiện về đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, có một số đóng góp mới cho khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng các biện pháp phòng, trị bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra, nhằm hạn chế tỷ lệ và cường độ nhiễm, hạn chế thiệt hại do bệnh gây ra trên một số loại vật nuôi và kể cả trên người. e 4 Phầ n 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Đặc điểm của ấu trùng Cysticercus tenuicollis.

Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [7] cho biết, ấu trùng Cysticercus tenuicollis là một bọc có kích thước to nhỏ khác nhau, có thể bằng hạt đậu, quả cam hoặc quả bưởi, trong bọc có nhiều nước. Có một đầu sán bám vào màng trong của bọc, đầu sán có 4 giác bám, có 29 - 44 móc. Ấu trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh trên bề mặt gan, lách, màng treo ruột, màng mỡ chài… của gia súc (Nguyễn Thị Kim Lan và cs, 2008 [8]). Theo Nguyễn Thị Lê (1996) [14], ấu trùng Cysticercus tenuicollis là những dạng hình túi có cổ mỏng, kích thước 8 - 80 x 8 - 100 mm, chứa dịch bên trong.

Thành bên trong túi có một đầu sán dây có cổ. Theo Johannes Kaufmann (1996) [30], ấu trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh ở bề mặt gan, mỡ màng chài ở khoang bụng của cừu và gia súc. Gia súc nhiễm ấu sán thường không có biểu hiện triệu chứng bệnh, trừ khi nhiễm một số lượng lớn ấu trùng ở nhu mô gan, tình trạng thiếu máu và chết có thể xảy ra. Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996) [4] cho biết: căn bệnh là ấu trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh ở gan, màng mỡ chài, màng treo ruột, lách của lợn, dê, cừu, bò, hươu, đôi khi thấy ở ngựa, người.

Kích thước ấu trùng khác nhau, có khi bằng hạt đậu, quả cam, hoặc to hơn, có hình bọc, bên ngoài là mô liên kết, bên trong chứa thể dịch trong và một đầu sán trưởng thành, lộn ra phía ngoài. Ở những vùng nuôi nhiều chó tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở trâu, bò, dê, lợn càng nhiều. Tỷ lệ nhiễm ấu trùng tăng dần theo tuổi, điều này được các tác giả lý giải do thời gian tiếp xúc với căn bệnh tăng. e 5 Tình hình nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis của lợn và các động vật khác phụ thuộc vào số chó nhiễm sán trưởng thành.

Lợn nuôi gần với chó dễ nhiễm ấu trùng hơn, còn trâu, bò thả trên bãi chăn nhiễm ít hơn. Đặc điểm sinh học của sán dây ký sinh ở chó 2. Vị trí của sán dây chó trong hệ thống phân loại động vật học Việc nghiên cứu sán dây ở Việt Nam được bắt đầu từ hơn 1 thế kỷ trước. lần đầu tiên mô tả loài sán dây Diphyllobothrium latum tìm thấy ở người Nam Bộ (Việt Nam).

Sau đó 10 năm mới xuất hiện các công trình nghiên cứu lẻ tẻ về một vài loài sán dây gây bệnh cho người. Từ đó, việc nghiên cứu về thành phần sán dây ở người được chú ý hơn, rồi mở rộng phạm vi nghiên cứu sang một số động vật nuôi và một số động vật hoang dã. Theo Phan Thế Việt và cs (1977) [22], Nguyễn Thị Kỳ (1994) [5], (2003) [6], Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [14], hệ thống phân loại sán dây của Việt Nam đã lựa chọn hệ thống phân loại của Schulz và Gvozdev (1970), để sắp xếp các loài sán dây phát hiện được ở người, chim, thú nuôi và hoang dại ở Việt Nam. Trong đó, sán dây ký sinh ở chó có vị trí như sau: Ngành sán dẹp (Plathelminthes) Lớp Cestoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Eucestoda Southwell, 1930 Bộ Pseudophyllidea Carus, 1863 Họ Diphylloborthriidae Luhe, 1910 Giống Spirometra Mueller, 1937 Loài Spirometra erinacei-europaei (Rudolphi, 1819) Mueller, 1937 Loài Spirometra mansonoides (Mueller, 1935) Mueller, 1937 Bộ Cyclophyllidea Beneden in Braun, 1900 e 6 Phân bộ Hymenolepidata Skrjabin, 1940 Họ Dipylidiidae Mola, 1929 Giống Dipylidium Leuckart, 1863 Loài Dipylidium caninum Leuckart, 1758 Phân bộ Tta Skrjabin et Schulz, 1937 Họ Taeniidae Ludwig, 1886 Giống Taenia Linnaeus, 1758 Loài Taenia hydatigena Pallas, 1766 Loài Taenia pisiformis Bloch, 1780 Giống Echinococcus Rudolphi, 1801 Loài Echinococcus granulosus Batsch, 1786 Giống Multiceps Goeze, 1782 Loài Multiceps multiceps Leske, 1780.

Phân bộ Mesocestoidata Skrjabin, 1940 Họ Mesocestoididae Perrier, 1897 Giống Mesocestoides, Wailand, 1863 Loài Mesocestoides lineatus Goeze, 1782 Phan Thế Việt và cs (1977) [22], Nguyễn Thị Kỳ (1994) [5], Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [14], khi đề cập về thành phần loài sán dây ký sinh trên chó ở nước ta đều thống nhất rằng, các loài sán dây ký sinh ở chó đã tìm thấy ở Việt Nam gồm: Diphyllobothrium mansoni, Diphyllobothrium reptans, Dipylidium caninum, Taenia hydatigena, Taenia pisiformis, Multiceps multicep, Echinococcus granulosus, Mesocestoides lineatus. Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [7]: tính đến thời điểm hiện tại đã phát hiện hơn 30 loài sán dây ký sinh ở loài ăn thịt gây bệnh cho chó, mèo. Chúng đều thuộc bộ Cyclophyllidea và Pseudophyllidea. e 7 Kết quả tổng hợp của Phạm Sỹ Lăng (2002) [11] cho biết, đến nay đã phát hiện được 8 loài sán dây ký sinh trên chó ở miền Bắc Việt Nam.

Việc mô tả hình thái các loài sán dây còn có nhiều thiếu sót, một số loài chưa có mô tả trên mẫu vật Việt Nam. (1870) là người đầu tiên mô tả loài sán dây Diphyllobothrium latum tìm thấy ở Nam Bộ trên người. Sau này một số nhà ký sinh trùng học Việt Nam (Đỗ Dương Thái, Đặng Văn Ngữ, 1970; Đỗ Dương Thái, Trịnh Văn Thịnh, 1976) cho rằng, loài thuộc giống Diphyllobothrium ký sinh ở người Việt Nam không phải là Diphyllobothrium latum mà là loài Diphyllobothrium mansoni. Sự phán đoán này không dựa trên mẫu nên không có sự mô tả loài.

Joyeux và Houdemer (1928), Nguyễn Thị Kỳ (1977) đã thống kê ở mèo nhà, cầy, chó Hà Nội có loài Diphyllobothrium reptans. Theo Yamaguti (1959), loài này thuộc giống Spirometra. Theo tài liệu mới nhất về họ Diphyllobothiidae của các tác giả Delaimure S. (1985) Diphyllobothrium mansoni không là tên đồng vật của một loài nào trong họ này.

Khi nói về lịch sử nghiên cứu loài Diphyllobothrium latum, các tác giả còn cho rằng, loài Spirometra erinacei-europaei của vùng nam bán cầu là một định dạng sai lầm và cho rằng chính loài này là Diphyllobothrium latum. Tuy nhiên, các tác giả có ý định xem xét vị trí phân loại của giống Spirometra Mueller, 1937 và muốn coi giống này là giống chuẩn để thành lập họ Spirometridae (dẫn theo Nguyễn Thị Kỳ, 2003 [7]). Nguyễn Thị Kỳ (2003) [6] cho biết: ở Việt Nam, hiện loài Diphyllobothrium mansoni, Diphyllobothrium reptans còn chưa rõ vị trí phân loại và không có mẫu. Nguyễn Thị Kỳ (2003) [6] đã xem xét lại toàn bộ vị trí e 8 phân loại và tình trạng mẫu, tình hình nghiên cứu về từng loài, đã tu chỉnh 1 loài Spirometra erinacei- europaei (Rudolphi, 1819) Mueller, 1937.

Hiện nay trên thế giới có khoảng 40 loài sán dây gây bệnh cho chó và các thú ăn thịt thuộc họ chó mèo (Vương Đức Chất và cs, 2004 [1]).