Luận văn thạc sĩ về khả năng cho quả và nhân giống sinh dưỡng cây Macadamia ở Ba Vì

Khám phá luận văn thạc sĩ về nghiên cứu khả năng cho quả và nhân giống sinh dưỡng macadamia tại Ba Vì, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững.

• Tác giả: Mai Trung Kiên
• Người hướng dẫn: GS. Lê Đình Khả
• Trường học: Trường đại học lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng cho quả và nhân giống sinh dưỡng Macadamia ở Ba Vì
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Quan điểm chung về vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Nghiên cứu Macadamia trên thế giới
• 1.3. Nghiên cứu Macadamia ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG, VẬT LIỆU, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu khả năng cho quả và nhân giống cây Macadamia tại Ba Vì

Cây Macadamia, một loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao, đang được nghiên cứu và phát triển tại Ba Vì. Nghiên cứu này nhằm xác định khả năng cho quả và các phương pháp nhân giống sinh dưỡng hiệu quả. Việc phát triển cây Macadamia không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp Việt Nam.

1.1. Đặc điểm sinh học của cây Macadamia

Cây Macadamia (Macadamia integrifolia) có nguồn gốc từ Australia, nổi bật với hạt có hàm lượng dầu cao và giá trị dinh dưỡng lớn. Cây có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu nhiệt đới, đặc biệt là tại Ba Vì.

1.2. Tình hình trồng cây Macadamia tại Ba Vì

Hiện nay, cây Macadamia đã được trồng thử nghiệm tại Ba Vì với một số giống cây nhập khẩu từ Australia và Trung Quốc. Kết quả ban đầu cho thấy cây có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và đất đai tại đây.

II. Vấn đề và thách thức trong việc trồng cây Macadamia tại Ba Vì

Mặc dù cây Macadamia có tiềm năng lớn, nhưng việc trồng và phát triển cây này tại Ba Vì vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như điều kiện đất đai, khí hậu và kỹ thuật canh tác cần được nghiên cứu và cải thiện để đảm bảo năng suất và chất lượng quả.

2.1. Điều kiện sinh trưởng của cây Macadamia

Cây Macadamia yêu cầu đất phải thoát nước tốt và có độ pH từ 5.5 đến 6.5. Việc cải tạo đất và cung cấp dinh dưỡng đầy đủ là rất quan trọng để cây phát triển khỏe mạnh.

2.2. Tác động của khí hậu đến cây Macadamia

Khí hậu tại Ba Vì có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của cây Macadamia. Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp đều có thể làm giảm năng suất và chất lượng quả.

III. Phương pháp nhân giống sinh dưỡng cây Macadamia hiệu quả

Nhân giống sinh dưỡng là một trong những phương pháp quan trọng để phát triển cây Macadamia. Các kỹ thuật như giâm hom và ghép cành đang được áp dụng để tạo ra những cây giống chất lượng cao.

3.1. Kỹ thuật giâm hom cây Macadamia

Giâm hom là phương pháp đơn giản và hiệu quả để nhân giống cây Macadamia. Cành giâm cần được chọn lựa kỹ lưỡng và chăm sóc đúng cách để đảm bảo tỷ lệ sống cao.

3.2. Kỹ thuật ghép cành cây Macadamia

Ghép cành là phương pháp giúp kết hợp các đặc tính tốt của hai giống cây khác nhau. Kỹ thuật này giúp tạo ra cây giống có năng suất và chất lượng quả tốt hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu cây Macadamia tại Ba Vì

Kết quả nghiên cứu cho thấy cây Macadamia có khả năng cho quả tốt tại Ba Vì. Việc áp dụng các phương pháp nhân giống và chăm sóc hợp lý đã giúp nâng cao năng suất và chất lượng quả.

4.1. Kết quả thu hoạch quả Macadamia

Sau một thời gian trồng thử nghiệm, cây Macadamia đã cho quả với năng suất đạt khoảng 3-4 tấn/ha. Đây là một tín hiệu tích cực cho việc phát triển cây này tại Ba Vì.

4.2. Thị trường tiêu thụ quả Macadamia

Quả Macadamia đang được thị trường trong nước và quốc tế ưa chuộng. Việc phát triển cây Macadamia không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương.

V. Kết luận và tương lai của cây Macadamia tại Ba Vì

Cây Macadamia có tiềm năng lớn trong việc phát triển nông nghiệp tại Ba Vì. Nghiên cứu và ứng dụng các phương pháp trồng và nhân giống hiệu quả sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng quả, từ đó mở ra cơ hội mới cho nông dân.

5.1. Triển vọng phát triển cây Macadamia

Với những kết quả đạt được, cây Macadamia hứa hẹn sẽ trở thành một trong những cây trồng chủ lực tại Ba Vì trong tương lai.

5.2. Định hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các giống cây, kỹ thuật canh tác và thị trường tiêu thụ để phát triển bền vững cây Macadamia tại Ba Vì.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trên phạm vi toàn cầu, diện tích trồng cây Mắc-ca (Macadamia integrifolia) đã đạt trên 50.000 ha vào năm 2005, với sản lượng hạt thương phẩm vượt 95.000 tấn vào năm 2003 và hướng tới mốc 150.000 tấn. Nhân hạt Mắc-ca sở hữu giá trị dinh dưỡng và thương phẩm vượt trội với hàm lượng dầu béo tự nhiên lên tới 78%, cao hơn đáng kể so với lạc (44,8%), điều (47%) và hạnh nhân (51%), đi kèm 9,2% protein gồm 20 loại axit amin thiết yếu. Mặc dù là cây lấy quả có giá trị kinh tế rất cao với giá bán hạt dao động khoảng 3,5 - 4,0 AUD/kg, việc phát triển loài cây này tại Việt Nam trong giai đoạn đầu thập niên 2000 gặp nhiều thách thức do thiếu hụt nguồn giống chuẩn hóa, tỷ lệ đậu quả chưa ổn định và kỹ thuật nhân giống vô tính quy mô đại trà chưa được hoàn thiện.

Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp của tác giả Mai Trung Kiên được thực hiện nhằm giải quyết các mắt xích then chốt trong chuỗi kỹ thuật lâm sinh: đánh giá sinh trưởng, theo dõi vật hậu ra hoa, xác định khả năng cho quả của các dòng Mắc-ca nhập nội và hoàn thiện quy trình công nghệ nhân giống sinh dưỡng bằng phương pháp giâm hom và ghép cây. Nghiên cứu được triển khai thực địa tại Trạm thực nghiệm giống Ba Vì (đội Cẩm Quỳ quy mô 2,0 ha) và Trạm Canhkyna thuộc Trung tâm dịch vụ và chuyển giao kỹ thuật lâm nông nghiệp Ba Vì (quy mô 1,5 ha) thuộc tỉnh Hà Tây cũ trong giai đoạn từ năm 2002 đến năm 2007.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc sàng lọc thành công các dòng Mắc-ca ưu việt có năng suất đạt từ 21,5 đến 27,6 quả/cây ở tuổi thứ 4 - 5, đồng thời xác lập quy trình nhân giống sinh dưỡng đạt tỷ lệ sống từ 75,5% đối với giâm hom đến 92,2% đối với ghép nối, tạo cơ sở thực tiễn vững chắc để nhân rộng vùng nguyên liệu lâm nghiệp giá trị cao tại khu vực miền Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết chọn tạo giống cây rừng và cải thiện di truyền học lâm nghiệp hiện đại. Cơ sở lý luận khẳng định giống là khâu mang tính quyết định trong trồng rừng thâm canh; nếu không có giống được cải thiện theo mục tiêu kinh tế thì không thể nâng cao năng suất rừng. Nghiên cứu kế thừa các mô hình đánh giá tương quan di truyền giữa hạt và nhân với hệ số tương quan đạt rg = 0,80, cùng lý thuyết về sự trẻ hóa mô sinh dưỡng và điều hòa sinh trưởng thực vật trong công nghệ nhân giống vô tính.

Bốn khái niệm chuyên ngành cốt lõi làm khung phân tích bao gồm:

• Vật hậu học cây lâm nghiệp: Quy luật chu kỳ sinh trưởng chồi lộc (3 - 4 đợt/năm, chu kỳ 40 ngày/đợt), giai đoạn ngủ nghỉ mầm hoa (50 - 96 ngày) và thời kỳ nở hoa sau phân hóa mầm (136 - 153 ngày).
• Thụ phấn chéo bắt buộc: Đặc tính hoa lưỡng tính chín so le giữa nhị và nhụy, đòi hỏi cơ chế thụ phấn chéo giữa tối thiểu 2 - 4 dòng vô tính trong vườn quả để gia tăng tỷ lệ đậu hạt và kích thước nhân.
• Chỉ số sinh trưởng thể tích thân cây (Iv = D0^2 * H): Chỉ số đại diện đo lường sinh khối phát triển thân gỗ của cây non khi chưa thể đo thể tích tuyệt đối.
• Chỉ số ra rễ (Ir = Số rễ * Chiều dài rễ dài nhất): Thước đo định lượng tích hợp đánh giá chất lượng bộ rễ của hom giâm sinh dưỡng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tiến hành khảo nghiệm 11 dòng Mắc-ca tại đội Cẩm Quỳ (gồm 9 dòng nhập từ Australia: 246, 344, 741, 816, 842, 849, 856, NG8, Daddow và 2 dòng từ Trung Quốc: OC, A800) với mật độ 192 cây/ha (cự ly 7m x 7m), cùng 5 dòng tại trạm Canhkyna (695, 788, 800, 900, H2) với mật độ 330 cây/ha (cự ly 6m x 5m). Mẫu đối chứng gồm cây thực sinh gieo từ hạt Australia và cây hạt xuất xứ Ba Vì. Đối với các thí nghiệm nhân giống vô tính, cỡ mẫu được chuẩn hóa 90 hom cho mỗi công thức thí nghiệm, chia thành 3 lần lặp lại (30 hom/lần lặp) nhằm kiểm soát sai số ngẫu nhiên.

Phương pháp chọn mẫu áp dụng thiết kế khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) lặp lại 3 đến 4 lần. Để theo dõi vật hậu, đề tài chọn 4 cây tiêu chuẩn đại diện cho mỗi dòng, trên mỗi cây bố trí 4 cành tiêu chuẩn theo 4 hướng Đông, Tây, Nam, Bắc.

Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu sử dụng kiểm định phân tích phương sai ANOVA một nhân tố và hai nhân tố trên phần mềm máy tính, kết hợp kiểm định Chi bình phương (với mức ý nghĩa thống kê p < 0,05) để đánh giá tỷ lệ sống, tỷ lệ ra rễ và tiêu chuẩn Student (T-test) để so sánh các giá trị trung bình về số lượng và chiều dài rễ. Việc lựa chọn hệ phương pháp này đảm bảo tính khách quan khoa học, giúp phân tách rõ nét ảnh hưởng của yếu tố di truyền dòng với tác động từ các chất điều hòa sinh trưởng, thời vụ và giá thể ươm cây.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo nghiệm thực địa và thực nghiệm nhân giống thu được các phát hiện nổi bật sau:

1. Sinh trưởng và tỷ lệ sống vượt trội: Sau 59 tháng trồng tại Cẩm Quỳ, tỷ lệ sống trung bình toàn khu khảo nghiệm đạt 94,3%. Dòng 816 dẫn đầu về chỉ số sinh trưởng thể tích với Iv = 328,6 (đường kính gốc D0 đạt 8,5 cm, chiều cao vút ngọn H đạt 4,6 m), tiếp theo là dòng 344 (Iv = 299,9) và dòng 246 (Iv = 220,3), vượt trội hoàn toàn so với đối chứng cây hạt Australia (Iv = 64,2) và cây hạt Ba Vì (Iv = 58,5). Tại trạm Canhkyna sau 50 tháng tuổi, dòng 695 đạt chỉ số Iv cao nhất là 160,1 với tỷ lệ sống đạt tuyệt đối 100%.

2. Khả năng ra hoa và năng suất đậu quả sớm: 100% cây ghép ở 4 năm tuổi đã ra hoa đồng loạt, trong khi cây gieo từ hạt Australia chỉ ra hoa 12,5% và cây hạt Ba Vì chưa ra hoa (0%). Khi bước vào giai đoạn quả chín vào tháng 9/2007, dòng 246 và dòng 800 đạt sản lượng quả cao nhất với lần lượt 27,6 quả/cây và 27,3 quả/cây; theo sau là dòng 842 (26,5 quả/cây), dòng OC (25,9 quả/cây), dòng 816 (25,0 quả/cây) và dòng 695 (22,3 quả/cây), cao gấp 10 lần so với cây thực sinh hạt Australia (chỉ đạt 2,5 quả/cây).

3. Phân hóa về tỷ lệ rụng quả và kích thước quả: Tỷ lệ rụng quả non sinh lý diễn ra rất khác nhau giữa các dòng. Dòng 344 có tỷ lệ rụng quả non cao nhất tới 93,0% và dòng 741 rụng 79,2%. Trái lại, dòng 816 có khả năng giữ quả xuất sắc nhất với tỷ lệ rụng chỉ 15,8%, dòng 800 rụng 18,0% và dòng 900 rụng 25,3%. Về kích thước quả chín, dòng 900 đạt đường kính lớn nhất là 3,26 cm, dòng OC đạt 3,21 cm, dòng 695 đạt 3,15 cm, vượt trội so với đối chứng cây hạt chỉ đạt 2,74 cm.

4. Đột phá trong kỹ thuật nhân giống vô tính: Phương pháp ghép nối đạt tỷ lệ sống vượt trội 84,8% (chiều cao chồi ghép đạt 12,7 cm sau 45 ngày), cao hơn hẳn ghép bên (61,8%) và ghép mắt (chỉ đạt 4,4%). Khung thời vụ ghép tối ưu rơi vào tháng 1 (tỷ lệ sống 92,2%) và tháng 2 (86,8%). Đối với giâm hom, xử lý bột IBA nồng độ 1,0% kết hợp giá thể hỗn hợp (1/3 trấu + 1/3 rơm băm ủ hoai + 1/3 cát vàng) đạt tỷ lệ ra rễ 77,8% với chỉ số chất lượng rễ Ir = 50,9 (5,4 rễ/hom, chiều dài rễ tối đa 9,5 cm); thời vụ giâm hom tốt nhất là từ tháng 5 đến tháng 7 với tỷ lệ ra rễ đạt 75,6% - 76,7%.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu thực nghiệm phân tích động thái rụng quả cho thấy hai đỉnh điểm rụng quả non rơi vào tháng 5 (sau nở hoa 50 - 80 ngày, chiếm tới 2/3 lượng quả) và giai đoạn cuối tháng 7 đến giữa tháng 8 (sau nở hoa 120 - 150 ngày, chiếm 25% - 30% lượng quả). Phân tích sinh hóa lá cây chỉ rõ sự trùng khớp hoàn hảo giữa thời kỳ rụng quả với sự suy giảm dinh dưỡng nghiêm trọng trong mô lá: hàm lượng đạm (N) tháng 5 giảm xuống đáy 0,26% do tranh chấp dinh dưỡng với đợt phát lộc xuân hè; hàm lượng lân (P2O5) và kali (K2O) trong tháng 7 tụt xuống mức thấp nhất năm (lần lượt là 0,064% và 0,41%) do quả bước vào thời kỳ tích lũy hàm lượng dầu béo cao độ.

Khi biểu diễn trên đồ thị sinh trưởng, đường kính quả tăng vọt trong 50 - 60 ngày đầu sau khi tắt hoa và đạt kích thước ổn định ở mốc 90 - 110 ngày trước khi chuyển hóa chất lượng nhân. Bảng so sánh các chất điều hòa sinh trưởng chứng minh dạng bột IBA 1,0% mang lại hiệu quả vượt bậc so với chế phẩm ABT của Trung Quốc (chỉ đạt 30,0% ra rễ) và chế phẩm hỗn hợp PN Phù Ninh (đạt 45,6% ra rễ).

So sánh với các nghiên cứu tương tự tại Australia và miền Nam Trung Quốc, kết quả khảo nghiệm tại Ba Vì khẳng định cây ghép Mắc-ca rút ngắn thời gian kiến thiết cơ bản từ 7 - 10 năm xuống chỉ còn 2 - 3 năm để bắt đầu cho thu hoạch, mở ra triển vọng thâm canh thương mại quy mô lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các căn cứ khoa học thu được, đề tài đưa ra 4 nhóm khuyến nghị hành động cụ thể:

1. Cơ cấu bộ giống dòng vô tính triển vọng: Đưa các dòng Mắc-ca gồm 246, 816, 842, OC, Daddow, 695 và 800 vào danh mục giống khuyến nông ưu tiên cho vùng Ba Vì và các tiểu vùng sinh thái tương đồng. Bắt buộc thiết kế vườn cây hỗn giao từ 2 đến 4 dòng xen kẽ theo hàng nhằm bảo đảm điều kiện thụ phấn chéo tự nhiên, hướng tới mục tiêu nâng năng suất đậu quả ổn định trên 30 quả/cây trong giai đoạn 2008 - 2010. Cơ quan thực hiện: Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam phối hợp với các Trung tâm Khuyến nông địa phương.

2. Tiêu chuẩn hóa quy trình giâm hom thương mại: Xây dựng vườn vật liệu cung cấp hom chồi vượt nửa hóa gỗ được cắt tỉa tạo chồi định kỳ. Ứng dụng công thức giá thể phối trộn 1/3 trấu + 1/3 rơm băm ủ hoai + 1/3 cát vàng, kết hợp xử lý gốc hom bằng bột hormone IBA nồng độ 1,0% trong khung thời vụ tháng 5 đến tháng 7 hàng năm để đảm bảo tỷ lệ ra rễ ổn định trên 75% - 80%. Đơn vị thực hiện: Các lâm trường và hệ thống vườn ươm lâm nghiệp quốc doanh.

3. Chuẩn hóa công nghệ ghép nối quy mô đại trà: Áp dụng phương pháp ghép nối ngọn trên gốc ghép thực sinh 2 đến 3 năm tuổi khỏe mạnh, triển khai tập trung vào các tháng chính đông và đầu xuân (tháng 12, tháng 1 và tháng 2) nhằm bảo đảm tỷ lệ cây sống xuất vườn đạt từ 85% đến trên 90%. Đơn vị thực hiện: Các trạm thực nghiệm giống và doanh nghiệp sản xuất cây giống lâm nghiệp.

4. Áp dụng kỹ thuật điều tiết phân bón hạn chế rụng quả: Bổ sung dinh dưỡng khoáng cân đối gồm 50 kg phân chuồng hoai mục kết hợp bón đón lộc đợt tháng 4 và bón thúc nuôi quả đợt tháng 6 với liều lượng 500g NPK/cây, kết hợp phun phân bón lá vi lượng nhằm giảm tỷ lệ rụng quả non sinh lý xuống dưới 40% trong giai đoạn 2008 - 2012. Chủ thể thực hiện: Các hợp tác xã nông lâm nghiệp và hộ nông dân liên kết trồng Mắc-ca.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu dành cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Các nhà nghiên cứu và giảng viên lâm học: Tài liệu cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn mực về khảo nghiệm hậu thế, vật hậu học sinh sản và các mô hình phân tích phương sai sinh trắc cây rừng lấy quả.
• Kỹ sư lâm nghiệp và chủ cơ sở vườn ươm giống: Tiếp cận bản hướng dẫn kỹ thuật chi tiết về quy chuẩn giâm hom (loại hormone IBA 1,0%, cấu tạo giá thể) và thao tác ghép nối đạt tỷ lệ sống trên 90% để ứng dụng ngay vào sản xuất.
• Cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức phát triển nông thôn: Cung cấp luận cứ khoa học tin cậy phục vụ quy hoạch cơ cấu cây trồng lâm nông kết hợp, xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển cây Mắc-ca phục vụ mục tiêu xóa đói giảm nghèo tại các vùng trung du và miền núi phía Bắc.
• Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng, Cây công nghiệp: Sử dụng như một tài liệu mẫu về phương pháp luận nghiên cứu thực địa, kỹ thuật thu thập số liệu và trình bày luận văn thạc sĩ khoa học.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cây Mắc-ca ghép lại vượt trội hơn hoàn toàn so với cây trồng bằng hạt? Cây ghép kế thừa trọn vẹn đặc tính di truyền ưu trội từ cây mẹ sai quả, rút ngắn thời gian ra hoa từ 7 - 10 năm xuống 3 năm với 100% số cây ra hoa ở tuổi thứ tư. Năng suất quả của cây ghép đạt từ 21,5 đến 27,6 quả/cây, cao gấp hơn 10 lần so với cây thực sinh gieo từ hạt vốn chỉ đạt 2,5 quả/cây.

2. Những dòng Mắc-ca nào thích hợp nhất với điều kiện tự nhiên khu vực Ba Vì? Các dòng 246, 816, 842, OC, Daddow, 695 và 800 thể hiện tính thích ứng sinh thái cao nhất với chỉ số sinh trưởng thể tích thân đạt từ 160,1 đến 328,6 và năng suất cho quả ổn định trên 21 quả/cây khi bước sang năm thứ năm sau khi trồng.

3. Bí quyết nào giúp kỹ thuật giâm hom Mắc-ca đạt tỷ lệ ra rễ cao nhất? Sử dụng hom chồi vượt nửa hóa gỗ lấy từ vườn vật liệu được cắt tạo chồi, xử lý bằng chất điều hòa sinh trưởng IBA dạng bột nồng độ 1,0% và giâm trên giá thể phối trộn 1/3 trấu + 1/3 rơm băm ủ hoai + 1/3 cát vàng trong các tháng 5, 6, 7 cho tỷ lệ ra rễ đạt 77,8%.

4. Thời điểm nào ghép cây Mắc-ca đạt tỷ lệ sống tối ưu? Thao tác ghép nối nên tiến hành vào mùa đông xuân mát mẻ, đặc biệt là tháng 1 và tháng 2 với tỷ lệ sống của chồi ghép đạt từ 86,8% đến 92,2%, chiều cao chồi sinh trưởng nhanh đạt 13,7 - 14,4 cm sau 60 ngày.

5. Nguyên nhân nào gây ra hiện tượng rụng quả non hàng loạt và cách khắc phục? Hiện tượng rụng quả xảy ra chủ yếu vào tháng 5 (rụng 66%) và tháng 7 - 8 (rụng 25% - 30%) do cây thiếu hụt dinh dưỡng N, P2O5, K2O trong mô lá khi vừa nuôi quả vừa phát lộc. Biện pháp khắc phục hiệu quả là bón lót phân chuồng hoai mục kết hợp bón thúc NPK đón lộc và phun phân bón lá trước các đợt phát lộc non.

Kết luận

• Luận văn đã xác định được bộ 7 dòng Mắc-ca ghép ưu tú phù hợp sinh thái Ba Vì gồm 246, 816, 842, OC, Daddow, 695 và 800 với tỷ lệ cây đậu quả đạt từ 50% đến 100% và năng suất quả đạt 21,5 - 27,6 quả/cây ở 4 - 5 năm tuổi.
• Khẳng định tính tất yếu của việc trồng hỗn giao tối thiểu 2 đến 4 dòng vô tính trong vườn cây để đảm bảo thụ phấn chéo nâng cao tỷ lệ đậu hạt.
• Hoàn thiện công nghệ giâm hom đạt tỷ lệ ra rễ 77,8% bằng thuốc bột IBA 1,0% trên giá thể rơm hoai - trấu - cát vàng vào khung thời vụ tháng 5 đến tháng 7.
• Xác lập kỹ thuật ghép nối đạt tỷ lệ sống 92,2% vào tháng 1 và tháng 2 trên gốc ghép 2 - 3 năm tuổi.
• Đóng góp luận cứ sinh học quan trọng về cơ chế dinh dưỡng gây rụng quả non, định hình quy trình bón phân lâm sinh giữ quả hiệu quả.

Về định hướng tiếp theo, cần tiếp tục theo dõi sản lượng quả thành thục giai đoạn rừng khép tán từ 6 đến 10 năm tuổi và phân tích chất lượng tỷ lệ thu hồi nhân hạt thương phẩm. Các đơn vị lâm nghiệp và hộ nông dân hãy nhanh chóng ứng dụng quy trình nhân giống ghép nối và cơ cấu bộ giống chuẩn hóa từ luận văn để xây dựng các vùng trồng Mắc-ca thâm canh năng suất cao, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp --------***-------- Mai Trung Kiªn Nghiªn cøu kh¶ n¨ng cho qu¶ vµ nh©n gièng sinh d­ìng Macadamia ë Ba V× LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ T©y, 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bé gi¸o dôc ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp ----------***---------- Mai Trung Kiªn Nghiªn cøu kh¶ n¨ng cho qu¶ vµ nh©n gièng sinh d­ìng Macadamia ë Ba V× Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp H­íng dÉn khoa häc: GS. Lª §×nh Kh¶ Hµ T©y, 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Quan ®iÓm chung vÒ vÊn ®Ò nghiªn cøu Gièng lµ mét trong nh÷ng kh©u quan träng cña trång rõng th©m canh. Kh«ng cã gièng ®­îc c¶i thiÖn theo môc tiªu kinh tÕ th× kh«ng thÓ ®­a n¨ng suÊt rõng lªn cao (Lª §×nh Kh¶, D­¬ng Méng Hïng, 2003) [7].

V× thÕ nghiªn cøu chän t¹o vµ kh¶o nghiÖm gièng lµ mét kh©u kh«ng thÓ thiÕu trong s¶n xuÊt n«ng l©m nghiÖp. Macadamia (Macadamia integrifolia) lµ mét loµi c©y cã nguyªn s¶n ë vïng ven biÓn ®«ng nam Queensland vµ ®«ng b¾c New South Wales cña Australia. §©y lµ mét loµi c©y ¨n qu¶, nh©n h¹t cã hµm l­îng dÇu tíi 78%, cao h¬n h¼n L¹c (44,8%), §iÒu (47%), H¹nh nh©n (51%). H¹t Macadamia cã 9,2% protein, gåm 20 lo¹i axit amin, víi 8 lo¹i axit amin cÇn thiÕt cho c¬ thÓ ng­êi.

Ngoµi ra cßn chøa nhiÒu ®­êng bét, chÊt kho¸ng, nhiÒu lo¹i vitamin. V× thÕ h¹t Macadamia lµ mét lo¹i thùc phÈm cao cÊp, ngon, bæ, giÇu dinh d­ìng vµ nhiÖt n¨ng, dïng ®Ó chÕ biÕn nh©n b¸nh, kÑo, socola, n­íc uèng, dÇu xalat, ngoµi ra cßn cã thÓ lµm dÇu d­ìng da. Vá h¹t Macadamia cã nhiÒu tananh vµ protein, cã thÓ lµm than ho¹t tÝnh, gi¸ thÓ ­¬m c©y gièng. Macadamia ®­îc trång phæ biÕn nh­ mét c©y ¨n qu¶ ë Hawai vµo nh÷ng n¨m 1930, sau ®ã ®­îc trång réng r·i ë Australia tõ n¨m 1960.

Theo thèng kª ®Õn n¨m 1997 diÖn tÝch trång Macadamia trªn toµn thÕ giíi ®¹t 46.000 tÊn, trong ®ã cã 7 n­íc trång nhiÒu nhÊt: Australia (9.400 tÊn), Costa Rica (6.100 tÊn), Nam Phi (4. diÖn tÝch trång Macadamia ë 7 n­íc nµy chiÕm tíi 95%, víi s¶n l­îng chiÕm tíi 98% toµn thÕ giíi. Nh÷ng n­íc trång Ýt nh­ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Srilanca, Veneduela, Mehic«, Zimbabuª, Pªru, Ind«nªxia, Iraen, Th¸i Lan, v. T¹i Trung Quèc, Macadamia cã mÆt ë v­ên thùc vËt §µi Loan tõ ®Çu thÕ kû 20, nh­ng viÖc trång ®¹i trµ míi thùc hiÖn trong kho¶ng 20 n¨m gÇn ®©y.

Trung Quèc ®· nhËp hµng chôc gièng v« tÝnh vÒ kh¶o nghiÖm vµ nh©n gièng b»ng ph­¬ng ph¸p ghÐp vµ gi©m hom, ®Õn nay ®· trång ®­îc h¬n 2000 ha, chñ yÕu t¹i phÝa nam gi¸p víi ViÖt Nam, Lµo Myammar vµ cã triÓn väng ®¹t s¶n l­îng 1. Macadamia ë v­ên qu¶ thµnh thôc cã thÓ ®¹t n¨ng suÊt h¹t ®¹t 3 - 4 tÊn h¹t/ha (Mavis, 1997). N¨m 2003 cã thÓ s¶n xuÊt ®­îc 95.000 tÊn h¹t Macadamia, dù kiÕn n¨m 2006 c¶ thÕ giíi s¶n xuÊt 150.000 tÊn h¹t, gi¸ h¹t cã thÓ tõ 3,5 - 4,0 AD/kg. TÝnh ®Õn n¨m 2005 c¸c n­íc trªn thÕ giíi ®· trång 50.000 ha, riªng Autrailia trång 16.000 ha, Mü trång trªn 8.200 ha, Brazil trång 7000 ha, Trung Quèc trång 3.

Macadamia ®ang ®­îc nhiÒu n­íc trªn thÕ giíi quan t©m g©y trång. Macadamia ®­îc ®­a vµo n­íc ta ch­a l©u, song ®­îc nhiÒu n¬i cã kÕ ho¹ch g©y trång trªn diÖn réng. N¨m 2002 Trung t©m nghiªn cøu gièng c©y rõng ®· nhËp 9 gièng (c©y ghÐp) sai qu¶ tõ Australia, n¨m 2003 tiÕp tôc nhËp thªm 2 gièng (c©y ghÐp) sai qu¶ tõ Trung Quèc ®Ó trång kh¶o nghiÖm. N¨m 2003 vµ 2004 Trung t©m dÞch vô vµ chuyÓn giao kü thuËt l©m n«ng nghiÖp Ba V× ®· nhËp 5 gièng c©y ghÐp sai qu¶ tõ Trung Quèc trång kh¶o nghiÖm t¹i tr¹m Canhkyna.

Nghiªn cøu vÒ chän gièng vµ nh©n gièng lµ nh÷ng kh©u quan träng ®Ó ph¸t triÓn Macadamia ë n­íc ta. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nghiªn cøu Macadamia trªn thÕ giíi 1. C¸c nghiªn cøu vÒ c©y Macadamia C©y Macadamia cã ph©n bè tù nhiªn á 250 - 310 vÜ ®é nam t¹i Australia, ®­îc hai nhµ thùc vËt häc Muller vµ Hill ph¸t hiÖn tõ rõng c©y bôi gÇn s«ng Pine thuéc vÞnh Moreton ë Queensland vµo n¨m 1857 vµ ®Æt tªn lµ Macadamia ®Ó kØ niÖm ng­êi b¹n cña «ng lµ Jone Macadam.

Hill lµ ng­êi ®Çu tiªn trång thµnh c«ng c©y nµy ë ven s«ng Brisbane n¨m 1858. C©y Macadamia trë thµnh mét trong nh÷ng c©y n«ng nghiÖp trÎ nhÊt trong lÞch sö ph¸t triÓn c©y n«ng nghiÖp thÕ giíi (NguyÔn C«ng T¹n, 2003) [9]. - §Æc tÝnh thùc vËt häc Macadamia cã rÔ chÝnh kh«ng ph¸t triÓn, mµ rÔ chïm lµ chÝnh, 70% rÔ chïm phÇn bè tËp trung ë tÇng ®Êt 0 - 30 cm, rÔ bµng ph©n bè trong ph¹m vi t¸n c©y, chØ c¸ch mÆt ®Êt kho¶ng 70 cm trë l¹i, rÔ con dµi 1- 5 cm. Th©n th¼ng ®øng, ph©n nhiÒu cµnh, trªn cµnh cã nhiÒu chç låi nhá, vá c©y th«, kh«ng cã vÕt nh¨n hoÆc r·nh nhá, cã mÇu thÉm.

L¸ mäc vßng theo côm 3 l¸, còng cã tr­êng hîp 2 l¸ mäc ®èi xøng hoÆc 4 l¸ mäc vßng, phiÕn l¸ cøng, h×nh bÇu dôc dµi 75-250 mm, tû lÖ dµi/réng kho¶ng 3- 4. ViÒn l¸ h×nh sãng, cã tr­êng hîp cã gai cøng. G©n l¸, næi râ vµ c¸c g©n nhá ch»ng chÞt ë hai mÆt l¸, dÔ thÊy. Hoa tù b«ng ®u«i sãc, mäc tõ n¸ch l¸ ë cµnh 1,5 - 2 n¨m tuæi.

Hoa tù mäc thµnh tõng ®«i hoa hoÆc 3- 4 hoa cïng mäc trªn cuèng l¸. Cuèng hoa dµi 3- 4 mm, xÕp thµnh dÉy xen kÏ cã quy luËt trªn trôc hoa tù. Hoa l­ìng tÝnh, ph¸t triÓn kh«ng hoµn toµn, kh«ng cã c¸nh hoa, chØ cã vÈy d¹ng c¸nh hoa. Hoa në cã mÇu tr¾ng ngµ hoÆc hång.

Gi÷a hoa lµ bÇu th­îng, phÝa d­íi cña nhôy cã nhiÕu l«ng t¬. Macadamia tuy lµ c©y cã hoa l­ìng tÝnh, song l¹i cã tû lÖ ®Ëu qu¶ cao khi thô phÊn chÐo. Khi thô phÊn chÐo th× sè l­îng h¹t, tû lÖ nh©n vµ kÝch th­íc h¹t t¨ng lªn. C¸c nghiªn cøu míi ®· cho thÊy tÝnh phï hîp di truyÒn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 gi÷a c¸c gièng cã ý nghÜa quan träng trong viÖc x¸c ®Þnh s¶n l­îng vµ chÊt l­îng nh©n.

V× thÕ quyÕt ®Þnh tæ hîp gi÷a c¸c gièng ®Ó trång lµ rÊt quan träng. Trong mét v­ên qu¶ tèi thiÓu nªn trång hai gièng trong bÊt kú mét khèi nµo ®Ó ®¶m b¶o thô phÊn chÐo. Qu¶ thµnh thôc h×nh cÇu cã nóm låi, mµu xanh, ®­êng kÝnh 25- 40 mm hoÆc to h¬n. Qu¶ ch­a chÝn vá cã mÇu xanh, dµy 2,5-3,5 mm, khi chÝn chuyÓn sang mÇu n©u sÉm, vá qu¶ nøt theo ®­êng hîp tuyÕn cña qu¶.

Qu¶ cã mét h¹t h×nh cÇu, vá h¹t cøng dµy 2- 4 mm trong chøa nh©n h¹t, vá h¹t do mét líp vá ngoµi d¹ng x¬ mµu xanh ®Ëm t¹o nªn. Nh©n h¹t cã mÇu tr¾ng ngµ gåm 2 l¸ mÇm lín h×nh b¸n cÇu vµ mét ph«i nhá h×nh cÇu. Ph«i n»m gi÷a 2 l¸ mÇm, gåm mÇm ph«i, rÔ ph«i vµ trôc ph«i (NguyÔn C«ng T¹n, 2003) [9]. - §Æc ®iÓm sinh th¸i Macadamia cã thÓ trång trªn c¸c lo¹i ®Êt kh«ng bÞ ngËp n­íc.

Tuy vËy, tèt nhÊt lµ trªn ®Êt s©u, tho¸t n­íc tèt vµ giÇu mïn. §Êt trång Macaadamia tèi thiÓu ph¶i s©u 0,5 m vµ tho¸t n­íc tèt. Tèt nhÊt lµ trång ë n¬i ®Êt cã ®é s©u 1,0 m. §ã lµ ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó c©y sinh tr­ëng tèi ­u vµ cã n¨ng suÊt cao, gi¶m sù suy tµn cña c©y khi cã qu¶ vµ tr¸nh bÞ bÖnh loÐt th©n.

Kh«ng nªn trång Macadamia trªn ®Êt glay nÆng v× dÔ bÞ ngËp óng trong mïa m­a (Bell, H. Vïng trång Macadamia ph¶i kh«ng bÞ s­¬ng muèi. C©y non cã thÓ bÞ ¶nh h­ëng nghiªm träng hoÆc bÞ chÕt khi nhiÖt ®é thÊp d­íi - 10C. Cµnh vµ hoa ë phÇn d­íi cña c¸c c©y giµ cò rÊt dÔ bÞ h¹i do s­¬ng muèi.

MÆt kh¸c, cÇn tr¸nh n¬i cã nhiÖt ®é trªn 350C. NhiÖt ®é cao sÏ lµm gi¶m sinh tr­ëng cña c©y, lµm t¨ng tû lÖ rông qu¶ sím, lµm gi¶m kÝch th­íc h¹t, gi¶m tÝch luü dÇu trong h¹t vµ cã thÓ lµm ch¸y l¸. Ngoµi ra, còng cÇn tr¸nh c¸c lËp ®Þa mµ trong mïa ®«ng th­êng xuyªn d­íi 150C. N¬i thÝch hîp nhÊt ®Ó trång Macadamia lµ cã nhiÖt ®é trung b×nh hµng n¨m 200C-250C LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Cµnh Macadamia rÊt dÔ bÞ gÉy v× thÕ cÇn hÕt søc tr¸nh giã m¹nh.

Qu¶ rông do giã vµ c©y bÞ h¹i do giã b·o sÏ lµm t¨ng tû lÖ qu¶ non bÞ rông. Giã còng lµm chËm sinh tr­ëng cña c©y, ®Æc biÖt lµ c©y non. Macadamia sinh tr­ëng tèt ë nh÷ng n¬i cã l­îng m­a trªn 1200 mm/n¨m. Lùa chän mËt ®é trång lµ tuú theo ®Þa ®iÓm, khÝ hËu, gièng, hÖ thèng qu¶n lý vµ thêi gian tån t¹i cña v­ên qu¶.

Theo Bell (1995) [13] mËt ®é th­êng ®­îc ¸p dông trång Macadamia cã 4 lo¹i sau: - MËt ®é: 7 m x 4 m (357 c©y/ha), thÝch hîp cho gièng t¸n ®øng. ph¶i tØa cµnh hoÆc c¾t ngän sím ë v­ên qu¶. cho thu nhËp sím, song còng chi phÝ nhiÒu h¬n ®Ó x©y dùng v­ên qu¶ vµ viÖc tØa cµnh hoÆc chÆt tØa c©y còng cã thÓ cÇn lµm sím h¬n. S¶n l­îng mau gi¶m xuèng khi c©y khÐp t¸n.

- MËt ®é: 8 m x 4 m (312 c©y/ha), thÝch hîp cho t¸n ®øng. - MËt ®é: 9 m x 5 m (222 c©y/ha), thÝch hîp cho t¸n ®øng hoÆc t¸n réng. Gièng t¸n réng th× ph¶i tØa cµnh. - MËt ®é: 10 m x 5 m (200 c©y/ha), thÝch hîp cho gièng t¸n réng.

SÏ ph¶i tØa cµnh. Song kh«ng sö dông cã hiÖu qu¶ hÕt diÖn tÝch dÊt. - §Æc tÝnh sinh häc Trong mét n¨m, cµnh Macadamia cã 3- 4 lÇn ra léc, mçi lÇn (tõ khi cã chåi ®Õn khi thµnh thôc) lµ 40 ngµy. Mïa hÌ, Macadamia sinh tr­ëng chËm, nh÷ng gièng cÇn khÝ hËu m¸t nh­ gièng 344 léc non ra vµo thêi kú nµy cã thÓ cã hiÖn t­îng l¸ chuyÓn mÇu vµng vµ tr¾ng nh¹t.

cuèi th¸ng 12 ®Õn th¸ng 2 n¨m sau kh«ng cã hiÖn t­îng ®©m léc. Cµnh Macadamia dµi 30-50 cm, cã 7- 10 m¾t. C©y cã tuæi non sinh tr­ëng tèt, cµnh dµi nhÊt cã thÓ dµi h¬n 1m. Cµnh cã qu¶ lµ nh÷ng cµnh thµnh thôc 1,5-2 n¨m tuæi, ph¸t triÓn tõ phÇn trong cña t¸n.

Tuy vËy, vÉn cã mét sè cã hoa ë cµnh nhá dµi vµi centimet, mäc tõ phÝa trong t¸n. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Ph¸t dôc cña hoa cã 3 thêi kú: Thêi kú ngñ nghØ cña mÇm, thêi kú v­¬n dµi cña hoa vµ thêi kú ra hoa.