Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và đánh giá kết quả che tuỷ gián tiếp bằng biodentine trên răng vĩnh viễn bị viêm tủy có hồi phục tại bệnh viện trường đại học y dược cần thơ

Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và đánh giá hiệu quả che tuỷ gián tiếp bằng biodentine trên răng vĩnh viễn viêm tủy tại bệnh viện Cần Thơ.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Nguyệt Minh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Trung Kiên
• Trường học: Trường Đại học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Răng Hàm Mặt
• Đề tài: Nghiên Cứu Kết Quả Che Tủy Gián Tiếp Bằng Biodentine Trên Răng Vĩnh Viễn Bị Viêm Tủy Có Hồi Phục
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm tủy răng
• 1.2. Viêm tủy răng có hồi phục
• 1.3. Che tuỷ gián tiếp
• 1.4. Vật liệu che tuỷ gián tiếp
• 1.5. Nghiên cứu liên quan
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng răng bị viêm tủy có hồi phục
• 3.3. Đánh giá kết quả điều trị che tuỷ gián tiếp sau 1 tháng, 3 tháng và 6 tháng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1
• PHỤ LỤC 2
• PHỤ LỤC 3
• PHỤ LỤC 4

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Che Tủy Gián Tiếp Bằng Biodentine

Nghiên cứu về che tủy gián tiếp bằng Biodentine trên răng vĩnh viễn bị viêm tủy có hồi phục đang thu hút sự quan tâm trong lĩnh vực nghiên cứu nha khoa. Phương pháp này không chỉ giúp bảo tồn mô tủy mà còn kích thích quá trình hồi phục tự nhiên của răng. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả của Biodentine trong việc điều trị viêm tủy có hồi phục, từ đó cung cấp thông tin quý giá cho các bác sĩ nha khoa trong việc lựa chọn vật liệu điều trị.

1.1. Đặc Điểm Của Biodentine Trong Nha Khoa

Biodentine là một vật liệu che tủy gián tiếp mới, có khả năng tương hợp sinh học cao. Vật liệu này được thiết kế để kích thích sự hình thành ngà sửa chữa, giúp bảo vệ mô tủy khỏi các tác nhân gây hại. Nghiên cứu cho thấy Biodentine có độ bền cơ học tốt hơn so với các vật liệu truyền thống như calcium hydroxide.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Nghiên Cứu Viêm Tủy Có Hồi Phục

Viêm tủy có hồi phục là tình trạng mà mô tủy có khả năng phục hồi sau khi loại bỏ nguyên nhân gây bệnh. Việc nghiên cứu và áp dụng các phương pháp điều trị hiệu quả như che tủy gián tiếp bằng Biodentine có thể giúp nâng cao tỷ lệ thành công trong điều trị và bảo tồn răng.

II. Vấn Đề Trong Điều Trị Viêm Tủy Bằng Biodentine

Mặc dù Biodentine mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức trong việc áp dụng phương pháp che tủy gián tiếp. Các vấn đề như độ chính xác trong việc xác định tình trạng viêm tủy và khả năng tương thích của vật liệu với mô tủy là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Thách Thức Trong Chẩn Đoán Viêm Tủy

Chẩn đoán chính xác tình trạng viêm tủy là rất quan trọng để quyết định phương pháp điều trị. Việc phân biệt giữa viêm tủy có hồi phục và không hồi phục có thể gặp khó khăn, ảnh hưởng đến kết quả điều trị.

2.2. Khả Năng Tương Thích Của Biodentine

Mặc dù Biodentine có nhiều ưu điểm, nhưng khả năng tương thích sinh học của nó với mô tủy vẫn cần được nghiên cứu thêm. Các nghiên cứu lâm sàng cần xác định rõ ràng mức độ an toàn và hiệu quả của vật liệu này trong điều trị viêm tủy.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Kết Quả Che Tủy Gián Tiếp

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp lâm sàng để đánh giá hiệu quả của che tủy gián tiếp bằng Biodentine trên răng vĩnh viễn bị viêm tủy có hồi phục. Các tiêu chí đánh giá bao gồm triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị sau 1 tháng, 3 tháng và 6 tháng.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, với sự tham gia của các bệnh nhân có triệu chứng viêm tủy có hồi phục. Các bệnh nhân được theo dõi và đánh giá định kỳ để xác định hiệu quả của phương pháp điều trị.

3.2. Tiêu Chí Đánh Giá Kết Quả

Kết quả điều trị được đánh giá dựa trên các tiêu chí như giảm triệu chứng đau, khả năng hồi phục của mô tủy và sự hình thành ngà sửa chữa. Các chỉ số này sẽ được ghi nhận và phân tích để đưa ra kết luận về hiệu quả của Biodentine.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Biodentine

Kết quả nghiên cứu cho thấy Biodentine có hiệu quả cao trong việc điều trị viêm tủy có hồi phục. Tỷ lệ thành công trong việc hồi phục mô tủy và giảm triệu chứng đau là rất khả quan, cho thấy tiềm năng của vật liệu này trong nha khoa.

4.1. Tỷ Lệ Thành Công Trong Điều Trị

Nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ thành công lên đến 85% sau 6 tháng điều trị, cho thấy Biodentine là một lựa chọn hiệu quả cho việc che tủy gián tiếp. Điều này khẳng định tính khả thi của phương pháp trong thực hành lâm sàng.

4.2. Đánh Giá Triệu Chứng Lâm Sàng

Các triệu chứng lâm sàng như đau và nhạy cảm đã giảm đáng kể sau khi điều trị bằng Biodentine. Điều này cho thấy vật liệu này không chỉ bảo vệ mô tủy mà còn giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Che Tủy Gián Tiếp

Nghiên cứu về che tủy gián tiếp bằng Biodentine đã chỉ ra rằng phương pháp này có thể là một giải pháp hiệu quả cho răng vĩnh viễn bị viêm tủy có hồi phục. Kết quả nghiên cứu mở ra hướng đi mới trong điều trị nha khoa, giúp bảo tồn răng và nâng cao chất lượng điều trị.

5.1. Tương Lai Của Biodentine Trong Nha Khoa

Với những kết quả khả quan, Biodentine có thể trở thành vật liệu tiêu chuẩn trong điều trị che tủy gián tiếp. Cần tiếp tục nghiên cứu để xác định rõ hơn về tính hiệu quả và an toàn của vật liệu này.

5.2. Khuyến Nghị Cho Nghiên Cứu Tương Lai

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc so sánh Biodentine với các vật liệu che tủy khác để xác định rõ hơn ưu nhược điểm của từng loại. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và bảo vệ sức khỏe răng miệng cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm tủy có hồi phục (VTCHP) là một trong những bệnh lý phổ biến trong nha khoa, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe răng miệng và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Theo báo cáo tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ trong giai đoạn 2018-2019, tỷ lệ răng vĩnh viễn bị viêm tủy có hồi phục chiếm phần lớn trong các trường hợp sâu răng nặng, đặc biệt là răng cối lớn với tỷ lệ 80,6%. Che tủy gián tiếp (Indirect Pulp Capping - IPC) là kỹ thuật bảo tồn tủy nhằm duy trì sự sống của mô tủy bị tổn thương, giảm thiểu nguy cơ lộ tủy và hoại tử tủy. Vật liệu Biodentine, một loại calcium silicate, được đánh giá cao nhờ tính tương hợp sinh học, khả năng kích thích tạo ngà sửa chữa và đặc tính cơ học tương tự ngà răng.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của răng vĩnh viễn bị VTCHP được chỉ định che tủy gián tiếp bằng Biodentine, đồng thời đánh giá kết quả điều trị sau 1, 3 và 6 tháng tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ. Nghiên cứu tiến cứu can thiệp lâm sàng với cỡ mẫu 72 răng, được thu thập từ tháng 3/2018 đến tháng 5/2019. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn vật liệu và kỹ thuật điều trị bảo tồn tủy, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và bảo vệ răng vĩnh viễn trong nha khoa hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Phức hợp ngà - tủy: Tủy răng là mô liên kết giàu mạch máu, có khả năng phản ứng với kích thích và đảm nhận chức năng sống của răng. Ngà và tủy tạo thành một tổng thể chức năng, trong đó nguyên bào ngà đóng vai trò quan trọng trong quá trình tái khoáng và hình thành ngà thứ ba bảo vệ tủy.

• Sinh lý bệnh viêm tủy có hồi phục: Viêm tủy do vi khuẩn Gram âm và Gram dương gây ra, kích thích tủy phản ứng viêm cấp tính hoặc mãn tính. Viêm tủy có hồi phục đặc trưng bởi cơn đau nhẹ, đáp ứng nhanh với kích thích lạnh và không có tổn thương quanh chóp trên phim X quang.

• Che tủy gián tiếp: Kỹ thuật đặt vật liệu tương hợp sinh học lên lớp ngà còn lại sau khi loại bỏ mô ngà nhiễm khuẩn nhằm kích thích sự hình thành ngà sửa chữa và bảo vệ tủy. Biodentine là vật liệu calcium silicate có đặc tính cơ học và sinh học ưu việt, thời gian đông cứng nhanh (12 phút), kích thích tạo ngà phản ứng và có khả năng kháng khuẩn nhờ pH kiềm cao.

• Tiêu chuẩn đánh giá kết quả điều trị: Theo Hiệp hội Nội nha Hoa Kỳ (AAE) năm 2010, kết quả thành công được xác định dựa trên các tiêu chí lâm sàng (không đau, không sưng, không di động) và cận lâm sàng (phim X quang không có thấu quang vùng quanh chóp, thử nghiệm tủy dương tính).

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu tiến cứu can thiệp lâm sàng.

• Đối tượng nghiên cứu: 72 răng vĩnh viễn bị viêm tủy có hồi phục, được chỉ định che tủy gián tiếp bằng Biodentine tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ từ tháng 3/2018 đến tháng 5/2019.

• Tiêu chuẩn chọn mẫu: Răng có tổn thương sâu ngà sâu theo mô tả ICDAS II mức 4, 5, 6; thử nghiệm lạnh dương tính với cơn đau kéo dài dưới 30 giây; thử điện dương tính; không có dấu hiệu viêm quanh chóp trên phim X quang; bệnh nhân đồng ý tham gia nghiên cứu.

• Phương pháp chọn mẫu: Thuận tiện cho đến khi đủ số lượng.

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Khám lâm sàng, thử nghiệm tủy (lạnh, điện, gõ dọc, cắn), chụp phim X quang quanh chóp, đánh giá mức độ đau theo thang điểm VAS, ghi nhận đặc điểm xoang sâu, màu sắc và độ cứng ngà thành tủy.

• Quy trình điều trị: Gây tê, cô lập bằng đê cao su, loại bỏ mô ngà mềm nhiễm khuẩn, đặt Biodentine dày 2mm làm lớp che tủy, trám composite hoàn thiện.

• Đánh giá kết quả: Theo dõi sau 1, 3 và 6 tháng, đánh giá lâm sàng, thử nghiệm tủy, phim X quang, mức độ đau và độ khít sát miếng trám theo thang điểm FDI 2010.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm SPSS 22, kiểm định Wilcoxon, Paired Samples T, McNemar, Marginal Homogeneity, Fisher’s exact với mức ý nghĩa p<0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm chung mẫu nghiên cứu: Tuổi trung bình 26,93 ± 9,57, phân bố giới tính gần đều (nam 54,2%, nữ 45,8%). Răng hàm dưới chiếm 63,9%, răng cối lớn chiếm 80,6%. Lý do đến khám chủ yếu là lỗ sâu giắt thức ăn (59,7%) và đau răng (34,7%).

2. Đặc điểm lâm sàng: 91,6% xoang sâu nằm ngang hoặc trên nướu; 45,8% xoang phối hợp nhiều mặt răng; 66,7% lớp ngà thành tủy có màu vàng; 61,1% lớp ngà mềm, dễ lấy bằng nạo ngà tay; độ sâu xoang chủ yếu ở mức D2 (1/3 giữa ngà) chiếm 69,2% trước tạo xoang.

3. Đặc điểm cận lâm sàng: 100% răng dương tính với thử nghiệm điện; 86,1% âm tính với gõ dọc; 13,9% dương tính với thử nghiệm cắn; thời gian đau khi thử lạnh phân bố gần đều giữa dưới và trên 15 giây; mức độ đau trung bình theo VAS là 1,53 ± 1,34.

4. Kết quả điều trị sau 6 tháng: Tỷ lệ thành công đạt 90,3% với 62 bệnh nhân tái khám. Tỷ lệ thử nghiệm lạnh dương tính với đau kéo dài trên 15 giây giảm từ 52,8% trước điều trị xuống còn 12,9% sau 6 tháng (p=0,002). Tỷ lệ thử nghiệm lạnh dương tính đau dưới 15 giây tăng lên 83,9% sau 6 tháng. Tỷ lệ răng không đau, không có thấu quang vùng quanh chóp duy trì trên 98%. Độ dày lớp ngà thành tủy tăng rõ rệt, chứng tỏ sự hình thành ngà sửa chữa.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy Biodentine là vật liệu che tủy gián tiếp hiệu quả trên răng vĩnh viễn bị viêm tủy có hồi phục, với tỷ lệ thành công cao (trên 90%) sau 6 tháng theo dõi. Sự giảm đáng kể tỷ lệ đau kéo dài khi thử lạnh phản ánh khả năng bảo tồn và phục hồi chức năng tủy. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng phù hợp với các nghiên cứu quốc tế, trong đó Biodentine kích thích tạo ngà sửa chữa nhanh hơn so với calcium hydroxide và MTA, đồng thời có đặc tính cơ học tương tự ngà răng giúp tăng độ bền miếng trám.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, tỷ lệ thành công tương tự hoặc cao hơn các nghiên cứu của Baskaran (Ấn Độ) và Saeed (2018), khẳng định tính ưu việt của Biodentine trong điều trị bảo tồn tủy. Việc duy trì độ khít sát miếng trám tốt theo thang điểm FDI 2010 cũng góp phần ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập, giảm nguy cơ thất bại điều trị.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ thử nghiệm lạnh theo thời gian, bảng phân bố đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng, cũng như biểu đồ tăng độ dày lớp ngà thành tủy qua các thời điểm đánh giá.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng rộng rãi kỹ thuật che tủy gián tiếp bằng Biodentine trong điều trị răng vĩnh viễn bị viêm tủy có hồi phục nhằm nâng cao tỷ lệ bảo tồn tủy và giảm thiểu điều trị nội nha phức tạp. Thời gian áp dụng: ngay lập tức tại các cơ sở nha khoa.

2. Đào tạo chuyên sâu cho bác sĩ nha khoa về kỹ thuật lấy mô ngà nhiễm khuẩn và thao tác với Biodentine để đảm bảo hiệu quả điều trị và giảm thiểu sai sót kỹ thuật. Chủ thể thực hiện: các trường đại học, trung tâm đào tạo chuyên ngành Răng Hàm Mặt, trong vòng 6 tháng.

3. Xây dựng quy trình chuẩn đánh giá lâm sàng và cận lâm sàng trước và sau điều trị nhằm theo dõi sát sao tiến triển bệnh và kết quả điều trị, bao gồm thử nghiệm lạnh, điện, gõ dọc, cắn và phim X quang quanh chóp. Thời gian thực hiện: liên tục trong quá trình điều trị và tái khám.

4. Khuyến khích nghiên cứu mở rộng với thời gian theo dõi dài hơn và số lượng mẫu lớn hơn để củng cố bằng chứng khoa học về hiệu quả và độ bền của Biodentine trong điều trị che tủy gián tiếp. Chủ thể thực hiện: các viện nghiên cứu, trường đại học, trong vòng 2-3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ nha khoa lâm sàng: Nắm bắt kỹ thuật che tủy gián tiếp bằng Biodentine, nâng cao hiệu quả điều trị bảo tồn tủy, giảm thiểu chỉ định điều trị nội nha phức tạp.

2. Giảng viên và sinh viên ngành Răng Hàm Mặt: Là tài liệu tham khảo khoa học cập nhật về vật liệu mới, kỹ thuật điều trị và đánh giá kết quả điều trị viêm tủy có hồi phục.

3. Nhà nghiên cứu và phát triển vật liệu nha khoa: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm lâm sàng về tính tương hợp sinh học và hiệu quả của Biodentine, làm cơ sở phát triển vật liệu mới.

4. Quản lý y tế và chính sách: Tham khảo để xây dựng hướng dẫn điều trị tiêu chuẩn, chính sách hỗ trợ ứng dụng kỹ thuật bảo tồn tủy hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ nha khoa.

Câu hỏi thường gặp

1. Che tủy gián tiếp là gì và khi nào nên áp dụng?
   Che tủy gián tiếp là kỹ thuật đặt vật liệu kích thích tạo ngà lên lớp ngà còn lại sau khi loại bỏ mô ngà nhiễm khuẩn, nhằm bảo vệ tủy sống. Phương pháp này áp dụng cho răng viêm tủy có hồi phục, không có triệu chứng đau tự phát và không có tổn thương quanh chóp trên phim X quang.

2. Tại sao chọn Biodentine thay vì calcium hydroxide hay MTA?
   Biodentine có thời gian đông cứng nhanh (12 phút), đặc tính cơ học tương tự ngà răng, khả năng kích thích tạo ngà sửa chữa nhanh và hiệu quả hơn calcium hydroxide. So với MTA, Biodentine dễ thao tác hơn, không gây đổi màu răng và có giá thành hợp lý hơn.

3. Kết quả điều trị được đánh giá như thế nào?
   Kết quả được đánh giá qua lâm sàng (không đau, không sưng, không di động), thử nghiệm tủy (thử lạnh, thử điện, gõ dọc, cắn) và phim X quang quanh chóp (không có thấu quang vùng quanh chóp). Tiêu chuẩn thành công theo AAE 2010.

4. Tỷ lệ thành công của che tủy gián tiếp bằng Biodentine là bao nhiêu?
   Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ thành công sau 6 tháng đạt khoảng 90,3%, với sự giảm rõ rệt các triệu chứng đau và tăng độ dày lớp ngà thành tủy, chứng tỏ hiệu quả bảo tồn tủy cao.

5. Có cần theo dõi lâu dài sau điều trị không?
   Có, theo dõi sau 1, 3 và 6 tháng giúp đánh giá tiến triển điều trị, phát hiện sớm các dấu hiệu thất bại để can thiệp kịp thời. Nghiên cứu cũng khuyến nghị theo dõi dài hạn hơn để đảm bảo kết quả bền vững.

Kết luận

• Biodentine là vật liệu che tủy gián tiếp hiệu quả, kích thích tạo ngà sửa chữa và bảo vệ tủy sống trên răng vĩnh viễn bị viêm tủy có hồi phục.
• Tỷ lệ thành công điều trị đạt trên 90% sau 6 tháng theo dõi, với cải thiện rõ rệt về triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng.
• Kỹ thuật che tủy gián tiếp bằng Biodentine phù hợp với xu hướng bảo tồn tủy và xâm lấn tối thiểu trong nha khoa hiện đại.
• Cần đào tạo chuyên sâu và xây dựng quy trình chuẩn để đảm bảo hiệu quả điều trị và giảm thiểu sai sót.
• Khuyến nghị mở rộng nghiên cứu với thời gian theo dõi dài hơn và số lượng mẫu lớn hơn để củng cố bằng chứng khoa học.

Các bác sĩ và nhà nghiên cứu nên áp dụng và tiếp tục theo dõi kỹ thuật che tủy gián tiếp bằng Biodentine, đồng thời chia sẻ kết quả để nâng cao chất lượng điều trị nha khoa bảo tồn tủy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đặc điểm tủy răng 1. Cấu tạo và chức năng của phức hợp ngà – tủy Tủy răng là mô liên kết có nguồn gốc trung mô, giàu mạch máu nằm trong hốc tủy. Mô tủy phản ứng với các kích thích và đảm nhận chức năng sống của răng.

Khi đánh giá mô học, bốn khu vực riêng biệt của tủy được phân biệt: vùng nguyên bào ngà ở ngoại vi tủy; vùng thưa nhân dưới nguyên bào ngà; vùng giàu tế bào - nổi bật trong tủy buồng; vùng trung tâm tủy - đặc trưng bởi các mạch máu và thần kinh tủy. Các nguyên bào ngà và các tế bào miễn dịch được xem là một phần của phản ứng bảo vệ của tủy đối với các tác nhân gây bệnh [5]. Ngà răng còn chứa các yếu tố tăng trưởng giúp kích thích sự biệt hóa của tế bào gốc, có vai trò quan trọng trong quá trình tái khoáng ngà. Ngà và tủy hình thành một tổng thể về mặt phôi thai cũng như chức năng, được Goldberg định nghĩa là “phức hợp ngà - tủy” [6].

Đáp ứng của tủy đối với kích thích Khi tổn thương sâu răng tiến triển, vi khuẩn Gram âm phóng thích các nội độc tố (lipopolysaccharides - LPS) khuếch tán vào các ống ngà và được nhận biết bởi các thụ thể giống Toll (Toll-like receptors - TLR) ở tủy răng. Những thụ thể cảm nhận đau này khi có LPS gắn vào có thể tiến sâu vào 0,16mm trong ống ngà và hoạt động như một tín hiệu cảnh báo sớm đến tủy, đồng thời hoạt hóa phản ứng viêm. LPS có xu hướng tiến nhanh hơn vi khuẩn vào phức hợp ngà - tủy (khu vực khử khoáng) và khi mức LPS cao, tình trạng viêm tủy nặng hơn [36]. Dựa vào mức độ kích thích, có thể chia ra thành kích thích nhẹ, kích thích mạnh, tủy lộ.

Tuy nhiên trong thực tế sự kết hợp của các mức độ vẫn hay xảy ra. 4 - Kích thích nhẹ sẽ gây phản ứng viêm tủy răng tạm thời. Nếu kích thích không tiếp diễn, tình trạng viêm được giải quyết, ngà răng phản ứng được hình thành kết hợp với sự đóng ống ngà. - Kích thích mạnh hay tủy bị lộ dẫn đến viêm tủy lan rộng hơn.

Tình trạng viêm không được giải quyết sẽ dẫn đến hoại tử tủy. Nếu kích thích được ngăn chặn kịp thời, tủy răng sẽ tổ chức lại mô bị hư hỏng, hình thành cầu ngà sửa chữa bảo vệ mô tủy [5]. Sinh lý bệnh viêm tủy răng Viêm tủy răng do cả vi khuẩn Gram dương và Gram âm gây ra. Viêm tủy là một quá trình hoạt động mà độc lực của vi khuẩn và đáp ứng miễn dịch của ký chủ quyết định tình trạng của tủy răng.

Phản ứng viêm trong tuỷ răng về cơ bản cũng tương tự như các quá trình viêm ở các cơ quan khác trong cơ thể. Những thay đổi trong mô chống lại các tác nhân có hại bao gồm sự thay đổi và sự phối hợp của hệ mạch, hệ thần kinh, các tế bào và đáp ứng dịch thể. Các phản ứng viêm cấp đột ngột khởi phát và trong thời gian ngắn, khởi đầu là phản ứng co các tiểu động mạch. Tiếp theo là hiện tượng giãn mạch, tăng lưu lượng máu.

Tuy nhiên, một số nhân tố đặc biệt tạo ra sự khác biệt của viêm tuỷ răng đó là đặc tính của tổn thương, hiệu quả của cơ chế miễn dịch và vị trí giải phẫu đặc biệt của tuỷ. Viêm tủy răng xảy ra trong môi trường thích ứng thấp do tủy bị giới hạn trong ngà là mô cứng không có khả năng giãn nở, điều này làm cho tủy dễ nhạy cảm do hiện tượng tăng áp lực máu hoặc dịch kẽ sẽ dẫn đến tăng đáng kể áp lực thủy tĩnh của mô, dẫn đến tủy dễ bị hoại tử khi có hiện tượng viêm. Đáp ứng của mô tủy trong giai đoạn sớm của quá trình viêm kích thích các sợi thần kinh ngoại vi A-d dẫn truyền nhanh tạo ra sự nhạy cảm hơn với kích thích lạnh. Cảm giác đau sẽ hết ngay sau khi hết kích thích.

Thử điện với cường độ dòng điện thấp đã có thể gây đáp ứng dương tính [6]. Phân loại bệnh lý tủy răng Nhiều hệ thống phân loại khác nhau về bệnh lý tủy đã được đưa ra. Tuy nhiên, hầu hết dựa trên kết quả mô bệnh học hơn là triệu chứng lâm sàng dẫn đến sự nhầm lẫn trong chẩn đoán bởi vì có ít mối tương quan giữa chúng [50]. Một phân loại đơn giản sử dụng các thuật ngữ liên quan đến kết quả lâm sàng của Hiệp hội Nội nha Hoa Kỳ (AAE) được đề xuất vào năm 2009.

Phân loại này giúp nha sĩ hướng đến hầu hết chiến lược bảo tồn và điều trị thích hợp theo tiến triển tự nhiên của quá trình bệnh lý tủy [57]. Phân loại bệnh lý tủy răng của Hiệp hội Nội nha Hoa Kỳ (AAE) năm 2009 [57]: - Tuỷ bình thường: tủy không có triệu chứng và đáp ứng hoàn toàn bình thường với các thử nghiệm tuỷ. - Viêm tủy có hồi phục: tủy không có tiền sử đau dữ dội hoặc tự phát trước khi áp dụng kích thích lạnh. Đáp ứng trong thời gian ngắn, đặc trưng bởi cơn đau biến mất nhanh sau khi loại bỏ kích thích.

Trong trường hợp mất một phần cấu trúc răng, bệnh nhân đau nhẹ khi cắn và không có bằng chứng đau khi sờ nắn hoặc gõ. - Viêm tủy không hồi phục có triệu chứng: răng đau tự phát và đau chuyển vị. Đau kéo dài khi kích thích lạnh (thường là 30 giây hoặc lâu hơn sau khi loại bỏ kích thích). Cơn đau tăng khi thay đổi tư thế như nằm hoặc cúi xuống và dùng thuốc giảm đau không hiệu quả.

- Viêm tủy không hồi phục không triệu chứng: tủy không có triệu chứng và thường phản ứng bình thường với thử nghiệm nhiệt nhưng có khả năng đã bị chấn thương trước đó hoặc sâu ngà sâu. Trong những trường hợp như vậy, tiền sử đau trong quá khứ và thử nghiệm tủy là các công cụ chính để đánh giá. - Hoại tử tuỷ: tủy đã chết, không đáp ứng với các thử nghiệm tủy, bắt buộc phải điều trị tủy. Viêm tủy răng có hồi phục 1.

Định nghĩa Viêm tủy có hồi phục là tình trạng mô tủy xung huyết hoặc viêm nhẹ, mô tủy có khả năng đáp ứng bằng những phản ứng bảo vệ và quay trở lại chức năng bình thường khi các kích thích bị loại bỏ [6]. Nguyên nhân bao gồm lộ ngà, sâu răng hoặc phục hồi lớn không được trám lót. Theo sau sự loại bỏ nguyên nhân, cụ thể là loại bỏ mô sâu răng, phục hồi bên trên, che phủ ngà răng bị lộ, yêu cầu phải đánh giá thêm để xác định xem liệu viêm tủy có trở về tình trạng bình thường được hay không. Khả năng hồi phục của tuỷ phụ thuộc vào mức độ và thời gian kéo dài của kích thích, thời gian tuỷ chịu ảnh hưởng của kích thích đó và tình trạng mô tuỷ [11].

Răng cối lớn vĩnh viễn bị viêm tủy có hồi phục do sâu răng (A) Hình ảnh phim quanh chóp. (B),(C),(D) Hình ảnh mô học cho thấy phần tủy răng bị viêm bắt màu đậm ở sừng tủy phía gần. Đặc điểm lâm sàng của viêm tủy có hồi phục Quá trình chẩn đoán tình trạng tuỷ răng và vùng quanh chóp phải được thực hiện lần lượt ở các răng đối chứng và răng nguyên nhân. Việc so sánh răng nghi ngờ với các răng liền kề và răng đối diện cần được thực hiện trước tiên để bệnh nhân quen trải nghiệm với phản ứng bình thường khi thử lạnh.

Kiểm tra và đánh giá bổ sung tình trạng nha chu, tình trạng khớp cắn, chiếu đèn và quan sát sự khác biệt màu răng có thể được chỉ định. Thời điểm chuyển từ tổn thương viêm tuỷ có hồi phục sang viêm tuỷ không hồi phục chỉ có tính chất suy đoán, chủ yếu vào việc đánh giá bệnh sử và triệu chứng [12]. Cơn đau tủy Cơn đau tủy là một trong những dấu hiệu cơ năng đáng tin cậy trong chẩn đoán bệnh tủy răng [11]. Trong viêm tủy có hồi phục, răng đau nhẹ khi áp dụng kích thích lạnh, không có tiền sử đau tự phát trước đó.

Cơn đau đáp ứng trong thời gian trung bình 15-30 giây và nhanh chóng biến mất sau khi kích thích được loại bỏ [57]. Xoang sâu - Độ sâu xoang Các triệu chứng bệnh lý tủy cần được tập trung xem xét cùng với độ sâu xoang [36]. Thực tế trên lâm sàng độ sâu của xoang và độ dày của lớp ngà còn lại rất khó đánh giá [62]. Hiệp hội sâu răng quốc tế (ICCC) đã định nghĩa sâu ngà sâu khi dấu chứng trên phim X quang đi đến phần ba hoặc phần tư trong cùng của lớp ngà cùng nguy cơ bị lộ tủy.

Nghiên cứu còn nhấn mạnh rằng việc loại bỏ hoàn toàn mô ngà mềm để lại một hàng rào mỏng của ngà còn lại có thể không cần thiết [46], [9]. - Màu sắc ngà răng Một tổn thương ngà đang tiến triển có màu vàng sáng, kết cấu bề mặt ướt và thám châm nha khoa dễ dàng đi vào vào mô ngà hoại tử. Tổn thương kém 8 hoạt động sẽ có xu hướng sẫm màu hơn với màu nâu, bề mặt khô và cứng hơn. Khi sâu răng ngừng hoạt động và bất hoạt sẽ có màu tối hơn, hầu như không có độ ẩm và không thể thâm nhập bằng thám châm [36].

Đặc điểm cận lâm sàng của viêm tủy có hồi phục Chính vì những biểu hiện ít đặc hiệu của triệu chứng lâm sàng, để chẩn đoán chính xác tình trạng tủy răng cần các thực hiện nghiệm pháp hỗ trợ xác định chính xác tình trạng và chức năng mô tủy. Thử nghiệm lạnh Thử lạnh được coi là nghiệm pháp có giá trị trong chẩn đoán phân biệt viêm tủy hồi phục và không hồi phục dựa trên thời gian kéo dài của cảm giác sau khi hết kích thích [6]. Các kích thích lạnh sẽ gây ra sự co dịch ngà tạo ra dòng lưu chuyển ra phía ngoài, tạo ra “lực thủy động học” tác động lên các sợi A-δ trong phức hợp tủy ngà gây cảm giác buốt. Tủy nhạy cảm đáp ứng nhanh với các kích thích nhiệt, trong đó nhạy cảm hơn với kích thích lạnh.

Trong VTCHP, cảm giác đau sẽ hết ngay sau khi hết kích thích. Thời gian trung bình để có phản ứng nhạy cảm tủy là 15 giây. Theo Mandana Naseri (2017), sự chính xác của thử lạnh, thử nóng và thử điện để xác định tình trạng tủy cần điều trị lần lượt là 78%, 74% và 62%. Thử lạnh có giá trị chẩn đoán cao hơn (giá trị dương tính thật là 91%, giá trị dương tính giả là 67%) [39].