Nghiên Cứu Kết Hợp Vi Thủy Canh và In Vitro Trong Nhân Giống Cây Sen Hồng

Nghiên cứu kết hợp vi thủy canh và in vitro trong nhân giống cây sen hồng Nelumbo nucifera Gaertn, mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp bền vững.

• Tác giả: Đỗ Thị Xuân
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Thu Hương
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Công nghệ sinh học
• Đề tài: Nghiên Cứu Kết Hợp Vi Thủy Canh và In Vitro Trong Nhân Giống Cây Sen Hồng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích và yêu cầu
• 1.1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.1.2. Yêu cầu nghiên cứu
• 2. PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tổng quan chung về hoa sen
• 2.2. Nguồn gốc và phân loại
• 2.2.1. Phân loại
• 2.3. Đặc điểm thực vật học cơ bản của cây sen
• 2.3.1. Rễ và củ sen
• 2.3.2. Thân
• 2.3.3. Lá
• 2.3.4. Hoa
• 2.3.5. Gương sen
• 2.3.6. Hạt sen
• 2.4. Giá trị của cây sen
• 2.4.1. Giá trị dinh dưỡng
• 2.4.2. Giá trị y học
• 2.4.3. Giá trị văn hoá
• 2.5. Phương pháp nhân giống hoa sen
• 2.5.1. Nhân giống bằng hạt
• 2.5.2. Nhân giống bằng tách củ
• 2.5.3. Nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô
• 3. PHẦN III: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Vật liệu, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Tạo nguồn vật liệu ban đầu
• 3.2.2. Nghiên cứu sự phát sinh hình thái mẫu in vitro và vi thủy canh sen Hồng
• 3.2.3. Ra cây ngoài điều kiện tự nhiên
• 4. PHẦN IV: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Ảnh hưởng của cách xử lý nảy mầm khác nhau đến phôi hạt sen Hồng
• 4.2. Ảnh hưởng của nồng độ BA đến sự nảy mầm của phôi hạt hoa sen
• 4.3. Ảnh hưởng của BA đến sự nhân nhanh chồi sen in vitro và vi thủy canh
• 4.4. Ảnh hưởng của Kinetin đến sự nhân nhanh chồi sen in vitro và vi thủy canh
• 4.5. Ảnh hưởng của α-NAA đến sự tạo rễ chồi sen Hồng in vitro và vi thủy canh
• 4.6. Ra cây ngoài điều kiện tự nhiên
• 4.7. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên Cứu Nhân Giống Sen Hồng Tổng Quan và Tiềm Năng

Hoa Sen (Nelumbo nucifera) là loài cây thủy sinh quan trọng, biểu tượng văn hóa và có giá trị kinh tế cao. Việc nhân giống sen hồng hiệu quả là cần thiết để bảo tồn và phát triển các giống quý. Các phương pháp nhân giống truyền thống có hệ số nhân thấp và dễ bị ảnh hưởng bởi điều kiện môi trường. Nghiên cứu này tập trung vào việc kết hợp phương pháp vi thủy canh và in vitro để tạo ra quy trình nhân giống hiệu quả hơn, khắc phục các hạn chế của phương pháp truyền thống và nuôi cấy mô thông thường. Mục tiêu là tối ưu hóa quy trình nhân giống, tăng hệ số nhân và cải thiện khả năng thích nghi của cây con với môi trường tự nhiên. Theo Nguyễn Phước Tuyên (2007), phương pháp nhân giống truyền thống bằng hạt và củ có đặc điểm là dễ tiến hành, tuy nhiên 1 năm chỉ thu hoạch được hạt và củ một lần vì mỗi năm có 1 vụ nên hệ số nhân không cao.

1.1. Giới thiệu về sen hồng Việt Nam và giá trị

Sen hồng Việt Nam là một giống sen quý, có giá trị cao về mặt kinh tế, văn hóa và dược liệu. Tất cả các bộ phận của cây sen đều có giá trị sử dụng, từ lá, hoa, hạt đến củ sen. Chúng được sử dụng để chế biến các món ăn, thức uống ngon và bổ dưỡng. Nghiên cứu này tập trung vào việc phát triển phương pháp nhân giống vô tính sen hồng hiệu quả để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về giống cây chất lượng cao. Các hãng hàng không, áo dài, các lễ hội luôn lấy hoa sen để làm điểm nhấn tạo nên dấu ấn cho mỗi du khách. Hoa sen không chỉ là biểu tượng cho đời sống tinh thần, bản sắc văn hoá dân tộc mà còn gần gũi, thông dụng trong đời sống hàng ngày của người Việt Nam.

1.2. Ưu điểm của phương pháp nhân giống in vitro và vi thủy canh

Phương pháp nhân giống in vitro có hệ số nhân cao, thu được cây giống đồng đều về kiểu gen và kiểu hình, phù hợp với sản xuất quy mô công nghiệp. Vi thủy canh giúp giảm thiểu hiện tượng thủy tinh thể và tăng khả năng thích nghi của cây con với môi trường tự nhiên, khắc phục các hạn chế của nuôi cấy mô truyền thống. Việc kết hợp hai phương pháp này hứa hẹn mang lại quy trình nhân giống hiệu quả và bền vững cho sen hồng. Phương pháp nuôi cấy mô in vitro vừa có hệ số nhân cao, lại thu được các cây giống có kích cỡ đồng đều về kiểu gen lẫn kiểu hình nên rất có triển vọng trong sản xuất ở quy mô công nghiệp. Tuy nhiên nuôi cấy in vitro tỉ lệ cây bị thuỷ tinh thể cao, chưa sát với môi trường sen ngoài tự nhiên chính vì vậy phương pháp nuôi cấy vi thuỷ canh hiện nay là một hướng đi mới và triển vọng có thể khắc phục hiện tượng trên.

II. Thách Thức Trong Nhân Giống Sen Hồng Tìm Giải Pháp Tối Ưu

Các phương pháp nhân giống sen hồng truyền thống gặp nhiều thách thức, bao gồm hệ số nhân thấp, phụ thuộc vào mùa vụ và dễ bị ảnh hưởng bởi điều kiện môi trường. Phương pháp nuôi cấy mô in vitro có thể gặp phải vấn đề thủy tinh thể và khả năng thích nghi kém của cây con. Do đó, cần có giải pháp nhân giống hiệu quả hơn, kết hợp ưu điểm của các phương pháp khác nhau và khắc phục các hạn chế hiện có. Nghiên cứu này nhằm giải quyết các thách thức này bằng cách tối ưu hóa quy trình vi thủy canh và in vitro. Theo Nguyễn Phước Tuyên (2007), phương pháp nhân giống truyền thống bằng hạt và củ có đặc điểm là dễ tiến hành, tuy nhiên 1 năm chỉ thu hoạch được hạt và củ một lần vì mỗi năm có 1 vụ nên hệ số nhân không cao.

2.1. Hạn chế của phương pháp nhân giống bằng hạt sen và tách củ

Nhân giống bằng hạt sen có tỷ lệ nảy mầm không ổn định và cây con không đồng đều về kiểu gen. Nhân giống bằng tách củ phụ thuộc vào nguồn củ giống và có hệ số nhân thấp. Cả hai phương pháp đều bị giới hạn bởi mùa vụ và dễ bị ảnh hưởng bởi sâu bệnh hại. Hạt sen có thể tồn tại 1500 năm mà vẫn giữ khả năng nảy mầm, đạt kỷ lục về sức sống. Do hạt khô cứng và vỏ hạt không thấm nước Năm 2007, Nguyễn Phước Tuyên đã giới thiệu phương pháp nhân giống sen từ hạt sen bằng cách loại bỏ vỏ hạt, đem ủ ở nhiệt độ 25-30°C trong môi trường cát bảo hòa nước đã được khử trùng nhằm tránh bị nhiễm nấm bệnh.

2.2. Các vấn đề thường gặp trong nuôi cấy mô sen hồng in vitro

Nuôi cấy mô sen hồng in vitro có thể gặp phải vấn đề thủy tinh thể, làm giảm chất lượng cây con và khả năng thích nghi với môi trường tự nhiên. Chi phí sản xuất cũng là một yếu tố cần cân nhắc. Nghiên cứu này tập trung vào việc giảm thiểu các vấn đề này thông qua việc kết hợp vi thủy canh. Tuy nhiên nuôi cấy in vitro tỉ lệ cây bị thuỷ tinh thể cao, chưa sát với môi trường sen ngoài tự nhiên chính vì vậy phương pháp nuôi cấy vi thuỷ canh hiện nay là một hướng đi mới và triển vọng có thể khắc phục hiện tượng trên.

2.3. Nghiên cứu đột biến soma sen hồng và ảnh hưởng

Đột biến soma sen hồng có thể xảy ra trong quá trình nhân giống in vitro, dẫn đến sự biến đổi về kiểu hình và giảm chất lượng giống. Việc kiểm soát và giảm thiểu đột biến soma là một thách thức quan trọng trong nhân giống sen hồng quy mô lớn. Nghiên cứu này sẽ xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến đột biến soma và đề xuất các biện pháp giảm thiểu.

III. Vi Thủy Canh Sen Hồng Cách Nhân Nhanh Chồi Hiệu Quả

Nghiên cứu tập trung vào việc tối ưu hóa môi trường và điều kiện vi thủy canh để tăng tốc độ nhân nhanh chồi sen hồng. Các yếu tố như nồng độ chất điều hòa sinh trưởng, ánh sáng, nhiệt độ và độ ẩm được kiểm soát chặt chẽ để đạt được hiệu quả tốt nhất. Mục tiêu là tạo ra quy trình nhân giống đơn giản, hiệu quả và có thể áp dụng rộng rãi. Theo kết quả nghiên cứu, ở hệ thống in vitro đạt hiệu quả cao hơn trong giai đoạn nảy mầm, nhân nhanh chồi và ra rễ so với hệ thống nuôi cấy vi thuỷ canh.

3.1. Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng sen hồng BA Kinetin

Nồng độ BA và Kinetin ảnh hưởng đáng kể đến tốc độ nhân nhanh chồi sen hồng. Nghiên cứu này khảo sát các nồng độ khác nhau để xác định nồng độ tối ưu cho từng giai đoạn phát triển của chồi. Bổ sung 0,5 mg/l BA vào hệ thống in vitro là tốt nhất cho khả năng nảy mầm của phôi hạt (tỉ lệ phôi nảy mầm 95%, chiều cao chồi 3,08 cm và 2,31 lá). Bổ sung 1,5 mg/l BA vào hệ thống in vitro là tốt nhất cho sự nhân nhanh chồi (tỉ lệ tạo chồi mới 100%, hệ số nhân chồi 3,35). Bổ sung 0,5 mg/l Kinetin vào hệ thống in vitro là tốt nhất cho sự nhân nhanh chồi (tỉ lệ mẫu tạo chồi mới 83,33%, hệ số nhân chồi 2,73).

3.2. Tối ưu hóa môi trường nuôi cấy sen hồng pH ánh sáng

Độ pH và cường độ ánh sáng là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của chồi sen trong môi trường vi thủy canh. Nghiên cứu này xác định phạm vi pH và cường độ ánh sáng tối ưu để đảm bảo sự phát triển khỏe mạnh của chồi. Bên cạnh đó, việc kết hợp nhân giống vi thủy canh với in vitro là một hướng nghiên cứu triển vọng, góp phần giảm một số tác động tiêu cực của nuôi cấy mô đến mẫu in vitro như hiện tượng thủy tinh thể, khả năng ra cây yếu của cây in vitro giai đoạn vườn ươm, đặc biệt với cây thủy sinh như cây hoa Sen.

IV. In Vitro Sen Hồng Cách Tạo Rễ và Thích Nghi Ex Vitro

Giai đoạn tạo rễ và thích nghi ex vitro là rất quan trọng để đảm bảo sự sống sót và phát triển của cây con sau khi đưa ra khỏi môi trường in vitro. Nghiên cứu này tập trung vào việc tối ưu hóa môi trường tạo rễ và quy trình thích nghi ex vitro để đạt được tỷ lệ sống cao nhất. Mục tiêu là tạo ra cây con khỏe mạnh, có khả năng thích nghi tốt với môi trường tự nhiên. Theo kết quả nghiên cứu, Ngoài vườn ươm, cây vi thuỷ canh cho tỉ lệ sống và số lá trung bình là 36,67% và 7,42 lá cao hơn so với cây in vitro.

4.1. Ảnh hưởng của α NAA đến sự phát triển rễ sen hồng

Nồng độ α-NAA ảnh hưởng đến số lượng và chiều dài rễ của cây sen trong môi trường in vitro và vi thủy canh. Nghiên cứu này khảo sát các nồng độ khác nhau để xác định nồng độ tối ưu cho sự phát triển rễ. Bổ sung 1,5 mg/l α- NAA vào hệ thống in vitro là tốt nhất cho sự ra rễ (tỉ lệ mẫu tạo rễ 100%, số rễ trung bình 11,63 rễ/cây, chiều dài rễ trung bình 3,10 cm).

4.2. Phương pháp thích nghi cây sen hồng ex vitro hiệu quả

Quy trình thích nghi ex vitro bao gồm việc điều chỉnh dần dần độ ẩm, ánh sáng và nhiệt độ để giúp cây con thích nghi với môi trường tự nhiên. Nghiên cứu này đề xuất quy trình thích nghi hiệu quả để tăng tỷ lệ sống của cây con. Giá thể 20ml bùn: 40ml nước thích hợp nhất cho cây sen Hồng nguồn gốc in vitro và vi thuỷ canh khi đưa ra vườn ươm.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Nhân Giống Sen Hồng Quy Mô Lớn

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng để xây dựng quy trình nhân giống sen hồng quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu về giống cây chất lượng cao cho sản xuất nông nghiệp và cảnh quan. Quy trình này có thể giúp bảo tồn và phát triển các giống sen quý, đồng thời tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Việc nghiên cứu nhân giống in vitro cần được tiến hành nghiên cứu trên cây Sen Hồng, một loại Sen có giá trị của Việt Nam. Bên cạnh đó, việc kết hợp nhân giống vi thủy canh với in vitro là một hướng nghiên cứu triển vọng, góp phần giảm một số tác động tiêu cực của nuôi cấy mô đến mẫu in vitro nhƣ hiện tƣợng thủy tinh thể, khả năng ra cây yếu của cây in vitro giai đoạn vƣờn ƣơm, đặc biệt với cây thủy sinh nhƣ cây hoa Sen.

5.1. Tiềm năng thương mại hóa sen hồng và các sản phẩm

Sen hồng có tiềm năng thương mại hóa lớn, không chỉ về hoa mà còn về các sản phẩm từ lá, hạt, củ. Quy trình nhân giống hiệu quả có thể giúp tăng sản lượng và chất lượng sen hồng, đáp ứng nhu cầu thị trường ngày càng tăng. Hạt sen và củ sen là những thực phẩm quý, giàu dinh dƣỡng, chứa nhiều nguyên tố vi lƣợng, các vitamin, chất xơ… giúp tăng cƣờng sức khỏe cho con ngƣời. Dịch chiết các bộ phận khác nhau của cây sen có giá trị quan trọng trong việc chống oxy hóa, chống ung thƣ, chống virus, chống béo phì, trầm cảm, tiêu chảy, tim mạch, tăng huyết áp và mất ngủ (Heinrich M và cộng sự, 2009).

5.2. So sánh hiệu quả kinh tế giữa các phương pháp nhân giống

Nghiên cứu này so sánh hiệu quả kinh tế giữa phương pháp nhân giống truyền thống, in vitro và vi thủy canh để đánh giá tính khả thi và lợi ích kinh tế của từng phương pháp. Điều này giúp người sản xuất lựa chọn phương pháp phù hợp với điều kiện và mục tiêu của mình. Phương pháp nuôi cấy mô in vitro vừa có hệ số nhân cao, lại thu được các cây giống có kích cỡ đồng đều về kiểu gen lẫn kiểu hình nên rất có triển vọng trong sản xuất ở quy mô công nghiệp.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Sen Hồng

Nghiên cứu đã chứng minh tiềm năng của việc kết hợp phương pháp vi thủy canh và in vitro trong nhân giống sen hồng. Kết quả cho thấy việc tối ưu hóa môi trường và điều kiện nuôi cấy có thể tăng đáng kể hiệu quả nhân giống. Hướng phát triển tiếp theo là nghiên cứu sâu hơn về cơ chế sinh lý của cây sen trong môi trường vi thủy canh và in vitro, cũng như đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến chất lượng giống. Nghiên cứu nhân giống in vitro và vi thuỷ canh giống hoa Sen (Nelumbo nucifera) này nhằm mục đích xác định được loại môi trường khoáng, các chất điều tiết sinh trưởng cũng như chất bổ sung phù hợp nhất cho quá trình nhân giống hoa Sen. nhằm góp phần vào công tác bảo tồn và phát triển loài hoa quý hiếm của Việt Nam cũng như hướng đến việc nhân nhanh cây con phục vụ cho thương mại hóa loài hoa đẹp và có giá trị kinh tế cao này.

6.1. Tóm tắt kết quả chính và ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu đã xác định được môi trường và điều kiện tối ưu cho nhân nhanh chồi và tạo rễ trong môi trường vi thủy canh và in vitro. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng quy trình nhân giống sen hồng hiệu quả và bền vững. Xử lí nảy mầm ở môi trường MS + 7,5 g/l agar là tốt nhất cho khả năng sống của phôi hạt (tỉ lệ nhiễm 10%, tỉ lệ phôi sống 65%, tỉ lệ phôi sống sạch 60%). Môi trường chứa nước RO khử trùng + 30g/l saccarose cho chiều cao phôi cao nhất là 7,94 cm.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về Micropropagation sen hồng

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc cải thiện quy trình thích nghi ex vitro, đánh giá ảnh hưởng của đột biến soma và phát triển các phương pháp nhân giống tiên tiến hơn. Các nghiên cứu sâu hơn về Micropropagation sen hồng sẽ giúp nâng cao hiệu quả và chất lượng nhân giống loài cây này. Nghiên cứu nhân giống in vitro và vi thuỷ canh giống hoa Sen (Nelumbo nucifera) này nhằm mục đích xác định đƣợc loại môi trƣờng khoáng, các chất điều tiết sinh trƣởng cũng nhƣ chất bổ sung phù hợp nhất cho quá trình nhân giống hoa Sen.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sen hồng (Nelumbo nucifera Gaertn.) là loài thực vật thủy sinh thuộc chi Nelumbo, họ Nelumbonaceae, phân bố tự nhiên và được canh tác rộng rãi tại nhiều quốc gia châu Á như Việt Nam, Ấn Độ, Trung Quốc và Nhật Bản. Cây sen mang giá trị đa dụng đối với đời sống kinh tế, dinh dưỡng, y học và văn hóa. Hầu hết các bộ phận của cây sen như hạt, tâm sen, củ sen, ngó sen, lá và hoa đều chứa các hợp chất có hoạt tính sinh học (alkaloid, flavonoid, vitamin, khoáng chất) có tác dụng an thần, chống oxy hóa, hỗ trợ điều trị các bệnh tim mạch và tiêu hóa. Tuy nhiên, nguồn gen và chất lượng các giống sen quý hiện nay đang đối mặt với nguy cơ thoái hóa và suy giảm diện tích do biến đổi khí hậu, ô nhiễm nguồn nước cũng như thói quen tự để giống, canh tác tự phát.

Phương pháp nhân giống truyền thống bằng hạt và tách đoạn thân rễ (củ sen) còn tồn tại nhiều điểm hạn chế:

• Nhân giống bằng hạt dễ làm phân ly tính trạng di truyền, vỏ hạt cứng đòi hỏi xử lý cơ học phức tạp, mỗi năm chỉ có một vụ thu hoạch.
• Nhân giống bằng củ có hệ số nhân thấp, nguy cơ tích lũy mầm bệnh qua các vụ canh tác cao.

Phương pháp nuôi cấy mô tế bào thực vật (in vitro) cho phép tạo ra số lượng lớn cây giống sạch bệnh, đồng nhất về mặt di truyền và hình thái. Dù vậy, cây con nuôi cấy in vitro truyền thống trên môi trường thạch thường gặp hiện tượng thủy tinh thể (hyperhydricity) và có tỷ lệ sống sót thấp khi chuyển ra môi trường tự nhiên do rễ yếu, khí khổng kém phát triển và phụ thuộc vào nguồn đường ngoại sinh. Nhằm khắc phục các nhược điểm này, kỹ thuật vi thủy canh (microponics)—kết hợp giữa vi nhân giống và thủy canh dinh dưỡng quy mô nhỏ—được nghiên cứu ứng dụng nhằm giúp cây con thích nghi dần với điều kiện quang tự dưỡng, tăng cường trao đổi khí và nâng cao tỷ lệ sống ngoài vườn ươm.

Mục tiêu nghiên cứu: Xác định môi trường và điều kiện thích hợp để nhân giống hoa sen Hồng (Nelumbo nucifera Gaertn.) qua hai hệ thống in vitro và vi thủy canh nhằm đạt hệ số nhân cao và nâng cao khả năng thích nghi của cây con.

Nhiệm vụ nghiên cứu (gồm 4 nhiệm vụ chính):

1. Khảo sát phương pháp khử trùng và xử lý nảy mầm tạo nguồn vật liệu khởi đầu từ phôi hạt sen Hồng.
2. Xác định môi trường và nồng độ chất điều hòa sinh trưởng (BA, Kinetin) thích hợp cho quá trình nhân nhanh chồi trong điều kiện in vitro và vi thủy canh.
3. Xác định nồng độ chất kích thích ra rễ (α-NAA) thích hợp cho giai đoạn tạo rễ của chồi sen trong hai hệ thống.
4. Đánh giá tỷ lệ sống sót và khả năng sinh trưởng của cây giống sen Hồng trên các công thức giá thể phối trộn bùn và nước ngoài vườn ươm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hạt sen Hồng khô (Nelumbo nucifera Gaertn.) được cung cấp bởi Bộ môn Sinh học, Khoa Công nghệ Sinh học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
• Vật liệu thực nghiệm: Phôi hạt sen Hồng được bóc tách vô trùng.
• Không gian thực hiện: Phòng thí nghiệm và khu vườn ươm thuộc Bộ môn Sinh học, Khoa Công nghệ Sinh học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
• Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 09/2021 đến tháng 03/2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên cơ sở lý thuyết về sinh lý thực vật, công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật (in vitro) và hệ thống nuôi cấy quang tự dưỡng/bán tự dưỡng thông qua kỹ thuật vi thủy canh (microponics).

Khung lý thuyết và môi trường dinh dưỡng:

• Môi trường khoáng cơ bản: Môi trường MS (Murashige & Skoog, 1962) bổ sung 30 g/l đường saccarose, 7,5 g/l agar (đối với môi trường rắn in vitro), điều chỉnh pH ở mức 5,7–5,8.
• Nhóm chất điều hòa sinh trưởng thuộc nhóm Cytokinin: 6-Benzylaminopurine (6-BA / BAP) và Kinetin (KIN) nhằm kích thích phân chia tế bào, phá vỡ ưu thế ngọn và tăng sinh chồi nách.
• Nhóm chất điều hòa sinh trưởng thuộc nhóm Auxin: Naphthaleneacetic acid (α-NAA) nhằm kích thích phân hóa mô rễ và hình thành rễ phụ.

Quy trình khử trùng và thiết lập hệ thống:

• Khử trùng hạt ban đầu: Phá vỡ lớp vỏ đen cứng ở hai đầu hạt sen khô, rửa sạch, ngâm dung dịch xà phòng trong 15 phút. Tiến hành thao tác trong tủ cấy vô trùng: lắc hạt trong cồn 70° trong 5 phút, khử trùng bề mặt bằng dung dịch Javel 30% trong 10 phút, sau đó tráng lại 3 lần bằng nước cất vô trùng.
• Hệ thống in vitro: Nuôi cấy phôi/chồi trong bình thủy tinh đậy nắp kín vô trùng chứa môi trường MS rắn hoặc lỏng có đường (30 g/l saccarose).
• Hệ thống vi thủy canh (microponic): Nuôi cấy mẫu trong bình thủy tinh thoáng khí chứa khoảng 20 ml môi trường MS lỏng không cần bổ sung đường ở một số giai đoạn, mẫu được cố định bằng giá thể xốp nổi.
• Điều kiện nuôi cấy phòng thí nghiệm: Nhiệt độ 25 ± 2°C, cường độ chiếu sáng 2000 lux, chu kỳ chiếu sáng 12 giờ sáng/ngày.

Phương pháp bố trí thí nghiệm và xử lý số liệu:

• Các thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn toàn (CRD) với 3 lần nhắc lại. Số lượng mẫu cho mỗi công thức dao động từ 15 đến 20 mẫu/lần nhắc lại.
• Các chỉ tiêu theo dõi gồm: Tỷ lệ nhiễm (%), tỷ lệ sống (%), tỷ lệ nảy mầm (%), chiều cao phôi/chồi (cm), số lá, hệ số nhân chồi (lần), tỷ lệ tạo rễ (%), số rễ trung bình (rễ/chồi), chiều dài rễ trung bình (cm), tỷ lệ sống ngoài vườn ươm (%).
• Xử lý thống kê: Số liệu được tính toán giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, hệ số biến động (CV%) và phân tích sai khác có ý nghĩa thống kê theo phép thử LSD ở mức xác suất P = 0,05.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Mở đầu

Tác giả trình bày tổng quan về giá trị kinh tế, văn hóa và y dược của cây hoa sen Hồng tại Việt Nam, phân tích thực trạng thoái hóa giống do phương thức canh tác truyền thống và hạn chế của phương pháp nuôi cấy mô thông thường (cây dễ bị thủy tinh thể, tỷ lệ sống vườn ươm thấp). Từ đó, xác định tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu kết hợp giữa kỹ thuật vi thủy canh và in vitro nhằm nâng cao hiệu quả nhân giống sen Hồng.

Phần II: Tổng quan tài liệu

Tác giả tổng hợp các tài liệu khoa học liên quan đến nguồn gốc, phân loại học của chi Nelumbo (bộ Proteales, 2n = 16), các đặc điểm giải phẫu hình thái học (rễ, thân rễ/củ, thân cuống lá, phiến lá, hoa lưỡng tính, gương sen và quả bế). Tổng hợp giá trị dược liệu của các hoạt chất chính (neferine, liensinine, demethylcoclaurin...) và giá trị dinh dưỡng của hạt sen.

Phần này phân tích ưu nhược điểm của các phương pháp nhân giống sen hiện hành (nhân giống bằng hạt, tách thân rễ, nuôi cấy mô tế bào và vi thủy canh). Đồng thời điểm luận chi tiết các công trình nghiên cứu nhân giống sen trong nước (Phạm Văn Lộc và cs., 2017; Hoàng Thị Kim Hồng và cs., 2017; Đồng Huy Giới và cs., 2018; Nguyễn Thị Quỳnh Trang, 2020) và quốc tế (Arunyanar và cs., 2008; Shou và cs., 2008; Buathong và cs., 2013; Mahmad và cs., 2014; Yu và cs., 2015).

Phần III: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày cụ thể đối tượng nghiên cứu (hạt sen Hồng khô), địa điểm, thời gian thực hiện, quy trình vô trùng tạo nguồn mẫu khởi đầu, thiết kế chi tiết 5 nội dung thí nghiệm:

1. Thí nghiệm 1: Ảnh hưởng của 6 cách xử lý nảy mầm khác nhau đến khả năng nảy mầm của phôi hạt (so sánh giữa tách phôi cấy trên môi trường thạch và để nguyên hạt nảy mầm trên môi trường lỏng).
2. Thí nghiệm 2: Ảnh hưởng của nồng độ BA (0 và 0,5 mg/l) đến sự nảy mầm của phôi hạt trong hệ thống in vitro và vi thủy canh sau 2 tuần.
3. Thí nghiệm 3: Ảnh hưởng của nồng độ BA (0 và 1,5 mg/l) đến sự nhân nhanh chồi sau 4 tuần nuôi cấy.
4. Thí nghiệm 4: Ảnh hưởng của nồng độ Kinetin (0; 0,5; 0,75; 1,0 mg/l) đến sự nhân nhanh chồi sau 4 tuần nuôi cấy trong hai hệ thống.
5. Thí nghiệm 5: Ảnh hưởng của nồng độ α-NAA (0 và 1,5 mg/l) đến sự tạo rễ chồi sau 3 tuần nuôi cấy.
6. Thí nghiệm 6: Thử nghiệm chuyển cây ra vườn ươm trên các công thức giá thể phối trộn bùn và nước (tỷ lệ 20:20, 40:20, 20:40 ml).

Phần IV: Kết quả và thảo luận

Chương này công bố chi tiết các số liệu thực nghiệm thu được qua các bảng biểu và biểu đồ so sánh:

1. Khả năng nảy mầm của phôi hạt sen Hồng sau 7 ngày nuôi cấy: Môi trường nuôi cấy có ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ sống sạch và tốc độ vươn dài của phôi hạt.

Công thức	Mô tả môi trường nuôi cấy	Tỷ lệ nhiễm (%)	Tỷ lệ sống (%)	Tỷ lệ sống sạch (%)	Chiều cao phôi (cm)	Số lá mầm
CT1	Tách phôi cấy in vitro: MS + 7,5 g/l agar	10,00 ± 5,00	65,00 ± 5,00	60,00 ± 5,00	2,26 ± 0,13	2,00
CT2	Tách phôi cấy in vitro: MS + 30 g/l saccarose + 7,5 g/l agar	25,00 ± 2,89	43,33 ± 5,77	40,00 ± 5,00	1,69 ± 0,29	2,00
CT3	Tách phôi cấy in vitro: 30 g/l saccarose + 7,5 g/l agar	36,67 ± 2,89	56,67 ± 2,89	46,67 ± 5,77	1,89 ± 0,14	2,00
CT4	Để nguyên hạt nảy mầm: MS lỏng + 30 g/l saccarose	15,00 ± 5,00	43,33 ± 2,89	41,67 ± 2,89	1,21 ± 0,01	2,00
CT5	Để nguyên hạt nảy mầm: Nước RO vô trùng + 30 g/l saccarose	21,67 ± 2,89	48,33 ± 5,77	48,33 ± 5,77	7,94 ± 0,13	2,00
CT6	Để nguyên hạt nảy mầm: Nước RO vô trùng	0,00	48,33 ± 2,89	48,33 ± 2,89	6,93 ± 0,52	2,00
LSD0,05		3,18	6,43	7,24	0,45	0,00

Nhận xét: CT1 (MS + 7,5 g/l agar) cho tỷ lệ phôi sống (65,00%) và sống sạch (60,00%) cao nhất. Môi trường lỏng CT5 cho chiều cao phôi đạt cực đại (7,94 cm).

2. Ảnh hưởng của BA đến sự nảy mầm phôi hạt sen sau 2 tuần:

• Trong hệ thống in vitro, bổ sung 0,5 mg/l BA (CT2) giúp tỷ lệ nảy mầm đạt 95,00%, chiều cao chồi đạt 3,08 ± 0,41 cm và 2,31 ± 0,14 lá/chồi, vượt trội so với đối chứng không bổ sung BA (tỷ lệ nảy mầm 48,33%, cao 1,86 cm, 2,00 lá).
• Trong hệ thống vi thủy canh, bổ sung 0,5 mg/l BA (CT4) cho tỷ lệ nảy mầm đạt 56,67%, chiều cao chồi đạt 3,86 ± 0,34 cm và 2,08 ± 0,09 lá/chồi.

3. Ảnh hưởng của BA đến sự nhân nhanh chồi sen sau 4 tuần nuôi cấy:

Công thức	Nồng độ BA (mg/l)	Điều kiện nuôi cấy	Tỷ lệ tạo chồi mới (%)	Hệ số nhân chồi (lần)	Đặc điểm chồi
CT1 (ĐC1)	0	In vitro	18,33	1,17 ± 0,03	Chồi vàng lá
CT2	1,5	In vitro	100,00	3,35 ± 0,23	Chồi xanh tốt
CT3 (ĐC2)	0	Vi thủy canh	13,33	1,13 ± 0,03	Chồi xanh
CT4	1,5	Vi thủy canh	100,00	2,78 ± 0,10	Chồi xanh
LSD0,05				0,21

Nhận xét: Bổ sung 1,5 mg/l BA kích thích 100% mẫu tạo chồi mới ở cả hai hệ thống. Hệ thống in vitro đạt hệ số nhân cao nhất là 3,35 lần.

4. Ảnh hưởng của nồng độ Kinetin đến sự nhân nhanh chồi sen sau 4 tuần:

• Bổ sung KIN ở nồng độ 0,5 mg/l cho kết quả nhân chồi tối ưu ở cả hai hệ sinh thái nuôi cấy.
• Hệ thống in vitro + 0,5 mg/l KIN (CT2): Tỷ lệ tạo chồi đạt 83,33%, hệ số nhân chồi đạt 2,73 ± 0,16.
• Hệ thống vi thủy canh + 0,5 mg/l KIN (CT6): Tỷ lệ tạo chồi đạt 81,67%, hệ số nhân chồi đạt 2,45 ± 0,05, chồi xanh khỏe và sớm xuất hiện rễ.
• Khi tăng nồng độ KIN lên 0,75–1,0 mg/l, hệ số nhân chồi ở cả hai hệ thống có xu hướng giảm dần (xuống 2,17–2,33 lần ở in vitro và 2,05–2,13 lần ở vi thủy canh).

5. Ảnh hưởng của α-NAA đến sự tạo rễ chồi sau 3 tuần nuôi cấy:

Công thức	Nồng độ α-NAA (mg/l)	Nguồn gốc chồi	Tỷ lệ tạo rễ (%)	Số rễ trung bình (rễ/cây)	Chiều dài rễ trung bình (cm)
CT1 (ĐC1)	0	In vitro	100,00	7,25 ± 0,33	2,06 ± 0,07
CT2	1,5	In vitro	100,00	11,63 ± 0,52	3,10 ± 0,10
CT3 (ĐC2)	0	Vi thủy canh	100,00	6,32 ± 0,34	1,07 ± 0,04
CT4	1,5	Vi thủy canh	100,00	9,78 ± 0,76	2,08 ± 0,16
LSD0,05				0,97	0,15

Nhận xét: 100% mẫu ở tất cả các nghiệm thức đều có khả năng ra rễ. Bổ sung 1,5 mg/l α-NAA trong hệ thống in vitro (CT2) kích thích tạo rễ mạnh nhất với số rễ trung bình đạt 11,63 rễ/cây và chiều dài rễ đạt 3,10 cm (vượt trội so với vi thủy canh đạt 9,78 rễ/cây và 2,08 cm).

6. Đánh giá sinh trưởng phát triển của cây sen ngoài vườn ươm sau 2 tuần:

Công thức	Nguồn gốc cây	Thể tích bùn (ml)	Thể tích nước (ml)	Tỷ lệ sống (%)	Số lá trung bình (lá)	Đặc điểm sinh trưởng
CT1	In vitro	20	20	20,00	6,11 ± 0,33	Lá mới ra ít
CT2	In vitro	40	20	16,67	5,33 ± 0,76	Lá mới ra ít
CT3	In vitro	20	40	26,67	6,67 ± 0,20	Lá mới ra nhiều
CT4	Vi thủy canh	20	20	23,33	5,28 ± 0,20	Lá mới ra ít
CT5	Vi thủy canh	40	20	20,00	4,57 ± 0,03	Lá mới ra ít
CT6	Vi thủy canh	20	40	36,67	7,42 ± 0,03	Lá mới ra nhiều, sinh trưởng tốt
LSD0,05					0,61

Nhận xét: Cây sen có nguồn gốc từ hệ thống vi thủy canh có tỷ lệ sống và số lá trung bình cao hơn cây có nguồn gốc in vitro. Giá thể phối trộn 20 ml bùn : 40 ml nước (CT6) là môi trường tối ưu nhất cho cây sen con thích nghi ngoài vườn ươm.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác định môi trường MS + 7,5 g/l agar cho tỷ lệ phôi sen sống sạch cao nhất đạt 60,00% sau khi khử trùng hạt bằng Javel 30% trong 10 phút.
• Giai đoạn nảy mầm: Môi trường MS bổ sung 0,5 mg/l BA trong hệ thống in vitro cho tỷ lệ nảy mầm đạt 95,00%, chiều cao chồi đạt 3,08 cm.
• Giai đoạn nhân nhanh chồi: Môi trường MS bổ sung 1,5 mg/l BA trong hệ thống in vitro đạt hiệu quả nhân chồi cao nhất (tỷ lệ tạo chồi 100%, hệ số nhân chồi 3,35 lần); việc bổ sung Kinetin đạt kết quả cao nhất ở nồng độ 0,5 mg/l với hệ số nhân chồi 2,73 lần.
• Giai đoạn ra rễ: Môi trường MS lỏng bổ sung 1,5 mg/l α-NAA cho kết quả ra rễ tốt nhất trong điều kiện in vitro với 100% mẫu tạo rễ, số rễ trung bình đạt 11,63 rễ/cây và chiều dài rễ trung bình đạt 3,10 cm.
• Giai đoạn thuần dưỡng vườn ươm: Cây giống có nguồn gốc từ vi thủy canh thể hiện khả năng thích ứng cao hơn cây in vitro truyền thống. Giá thể 20 ml bùn : 40 ml nước mang lại tỷ lệ sống cao nhất (36,67%) và số lá trung bình lớn nhất (7,42 lá/cây) sau 2 tuần.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện quy trình huấn luyện cây con và thử nghiệm các công thức giá thể ra cây ngoài điều kiện tự nhiên nhằm nâng cao hơn nữa tỷ lệ sống của cây giống.
• Tối ưu hóa các khâu kỹ thuật để hoàn thiện quy trình nhân giống hoàn chỉnh phục vụ sản xuất cây giống sen Hồng ở quy mô thương mại.

Đóng góp so với các nghiên cứu trước

• Tác giả đã tiến hành so sánh đối chứng song song giữa hai hệ thống nuôi cấy in vitro và vi thủy canh trên cùng một nguồn vật liệu phôi hạt sen Hồng khô qua đầy đủ các giai đoạn phát sinh hình thái (nảy mầm, nhân chồi, ra rễ và ra vườn ươm).
• Khắc phục một phần hạn chế của các công trình trước đây (như nghiên cứu của Phạm Văn Lộc và cs., 2017 vốn chỉ dừng lại ở giai đoạn nhân chồi và ra rễ trong phòng thí nghiệm) bằng việc thực hiện thành công bước thuần dưỡng cây con trên giá thể bùn-nước ngoài điều kiện tự nhiên.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Tỷ lệ sống sót của cây sen con ngoài vườn ươm sau 2 tuần vẫn còn ở mức tương đối khiêm tốn (cao nhất đạt 36,67% đối với cây vi thủy canh và 26,67% đối với cây in vitro). Tỷ lệ nhiễm trong giai đoạn bóc tách phôi hạt sen khô ban đầu vẫn còn dao động từ 10% đến 36,67% tùy công thức.
• Hướng mở: Cần tiếp tục nghiên cứu các biện pháp phòng trừ nấm bệnh trong giai đoạn vườn ươm, điều chỉnh chế độ che sáng, độ ẩm và tỷ lệ phối trộn dinh dưỡng trong giá thể bùn-nước để tăng tỷ lệ sống của cây giống trước khi chuyển giao sản xuất diện rộng.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Công nghệ sinh học, Nông học, Sinh học thực vật đang thực hiện các đề tài về nuôi cấy mô tế bào thực vật, vi nhân giống cây thủy sinh và kỹ thuật vi thủy canh (microponics).
• Cán bộ kỹ thuật tại các trung tâm giống cây trồng, phòng thí nghiệm nuôi cấy mô quan tâm đến các thông số cụ thể về nồng độ chất điều hòa sinh trưởng (BA, KIN, α-NAA) và tỷ lệ phối trộn giá thể bùn-nước để thuần dưỡng cây sen.
• Các phần đáng tham khảo nhất gồm: Bố trí nồng độ chất kích thích sinh trưởng trong chương III và các bảng số liệu so sánh sinh trưởng giữa in vitro và vi thủy canh trong chương IV.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khử trùng hạt sen Hồng khô bằng phương pháp nào cho tỷ lệ phôi sống sạch cao nhất trong nghiên cứu? Hạt sen sau khi mài/phá vỏ hai đầu và rửa xà phòng 15 phút, được khử trùng trong cồn 70° (5 phút) và dung dịch Javel 30% (10 phút), sau đó bóc tách phôi cấy vào môi trường MS + 7,5 g/l agar (CT1) cho tỷ lệ phôi sống đạt 65,00% và tỷ lệ phôi sống sạch đạt 60,00% sau 7 ngày.

2. Nồng độ BA và Kinetin nào thích hợp nhất cho quá trình nhân nhanh chồi sen Hồng?

• Đối với BA: Nồng độ 1,5 mg/l trong môi trường MS in vitro cho hiệu quả tốt nhất với tỷ lệ tạo chồi 100% và hệ số nhân chồi đạt 3,35 lần sau 4 tuần.
• Đối với Kinetin: Nồng độ 0,5 mg/l trong môi trường MS in vitro cho hiệu quả cao nhất với tỷ lệ tạo chồi 83,33% và hệ số nhân chồi đạt 2,73 lần sau 4 tuần.

3. Hiệu quả tạo rễ của chồi sen Hồng trong môi trường bổ sung α-NAA đạt mức bao nhiêu? Trong môi trường MS lỏng bổ sung 1,5 mg/l α-NAA, 100% mẫu chồi in vitro đều ra rễ sau 3 tuần với số rễ trung bình đạt 11,63 rễ/cây và chiều dài rễ trung bình đạt 3,10 cm (cao hơn hệ thống vi thủy canh đạt 9,78 rễ/cây và dài 2,08 cm).

4. Khi đưa ra vườn ươm, cây sen từ hệ thống nào có khả năng thích nghi tốt hơn và loại giá thể nào tối ưu nhất? Cây sen có nguồn gốc từ hệ thống vi thủy canh có khả năng thích nghi tốt hơn cây in vitro. Giá thể phối trộn 20 ml bùn : 40 ml nước mang lại tỷ lệ sống cao nhất sau 2 tuần (đạt 36,67% ở cây vi thủy canh và 26,67% ở cây in vitro), số lá trung bình đạt 7,42 lá/cây.

---

Kết luận

Khóa luận đã xác định được quy trình khử trùng, nồng độ chất điều hòa sinh trưởng tối ưu (0,5–1,5 mg/l BA; 0,5 mg/l KIN; 1,5 mg/l α-NAA) cho các giai đoạn nảy mầm, nhân chồi và ra rễ của cây sen Hồng trong phòng thí nghiệm. Hệ thống in vitro thể hiện ưu thế vượt trội về hệ số nhân chồi và số lượng rễ hình thành trong điều kiện kiểm soát. Ngược lại, hệ thống vi thủy canh chứng minh tính hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao tỷ lệ sống và tốc độ ra lá của cây con khi thích ứng ngoài vườn ươm trên giá thể bùn-nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Hoa Sen (Nelumbo nucifera) loài cây thuỷ sinh đƣợc con ngƣời trồng và sử dụng từ rất lâu đời trên thế giới, hoa đƣợc chọn làm quốc hoa của Việt Nam. Hoa Sen đẹp, một nét đẹp mộc mạc, thuần khiết nhƣng thanh cao và giàu sức sống nhƣ tính cách và tâm hồn con ngƣời Việt Nam “gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”. Sen có giá trị quan trọng không những về mặt dinh dƣỡng, cảnh quan, dƣợc liệu mà còn có giá trị về mặt văn hoá. Điều đặc biệt là hầu nhƣ tất cả các bộ phận của cây sen đều có giá trị sử dụng.

Từ phiến lá, cuống lá, nụ, hoa, hạt đến ngó sen, củ sen đều có thể dùng để chế biến các món ăn, thức uống ngon và bổ dƣỡng. Tại Myanmar từ cuống lá sen ngƣời ta có thể sản xuất ra tơ và vải lụa gắn với tín ngƣỡng Phật giáo (Bộ Ngoại giao Việt Nam, 2013). Hạt sen và củ sen là những thực phẩm quý, giàu dinh dƣỡng, chứa nhiều nguyên tố vi lƣợng, các vitamin, chất xơ… giúp tăng cƣờng sức khỏe cho con ngƣời. Dịch chiết các bộ phận khác nhau của cây sen có giá trị quan trọng trong việc chống oxy hóa, chống ung thƣ, chống virus, chống béo phì, trầm cảm, tiêu chảy, tim mạch, tăng huyết áp và mất ngủ (Heinrich M và cộng sự, 2009).

Riêng hoa sen còn đƣợc sử dụng trong nhiều lễ hội ở các nƣớc châu Á, là biểu tƣợng của sự tinh khiết, thiêng liêng và bất tử của nhiều nền văn hóa trong nhiều thế kỷ (Sheikh S, 2014). Tuy nhiên, hiện nay các giống sen có các đặc tính quý đang suy giảm một cách nghiêm trọng và đứng trƣớc nguy cơ mất dần theo thời gian. Hiện trạng trên do nhiều nguyên nhân nhƣ tác động của thời tiết khắc nghiệt, ô nhiễm môi trƣờng nƣớc cùng với phƣơng thức tự để giống, lối canh tác theo kinh nghiệm dân gian, tự phát của ngƣời dân. Theo Nguyễn Phƣớc Tuyên (2007), phƣơng pháp nhân giống truyền thống bằng hạt và củ có đặc điểm là dễ tiến hành, tuy nhiên 1 năm chỉ thu hoạch đƣợc hạt và củ một lần vì mỗi năm có 1 vụ nên hệ số nhân không cao.

Phƣơng pháp nuôi cấy mô in vitro vừa có hệ số nhân cao, lại thu đƣợc các cây giống có kích cỡ đồng đều về kiểu gen lẫn kiểu hình nên rất có triển vọng trong sản xuất ở quy mô công nghiệp. Tuy nhiên nuôi cấy in vitro tỉ lệ cây bị thuỷ tinh thể cao, chƣa sát với môi trƣờng sen ngoài tự nhiên chính vì vậy phƣơng pháp nuôi cấy vi thuỷ canh hiện nay là một hƣớng đi mới và triển vọng có thể khắc phục hiện tƣợng trên. 1 Nghiên cứu nhân giống in vitro và vi thuỷ canh giống hoa Sen (Nelumbo nucifera) này nhằm mục đích xác định đƣợc loại môi trƣờng khoáng, các chất điều tiết sinh trƣởng cũng nhƣ chất bổ sung phù hợp nhất cho quá trình nhân giống hoa Sen. nhằm góp phần vào công tác bảo tồn và phát triển loài hoa quý hiếm của Việt Nam cũng nhƣ hƣớng đến việc nhân nhanh cây con phục vụ cho thƣơng mại hóa loài hoa đẹp và có giá trị kinh tế cao này.

Xuất phát từ những ƣu điểm và nhu cầu cấp bách trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu kết hợp vi thủy canh và in vitro trong nhân giống cây sen Hồng (Nelumbo nucifera gaertn)”. Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu xác định môi trƣờng thích hợp để nhân giống hoa sen Hồng (Nelumbo nucifera Gaertn) qua hai hệ thống in vitro và vi thuỷ canh với hệ số nhân cao. Yêu cầu nghiên cứu - Tạo vật liệu khởi đầu in vitro.