Nghiên Cứu Kế Toán Quản Trị Chi Phí Trong Doanh Nghiệp Chế Biến Gỗ Khu Vực Nam Trung Bộ

Nghiên cứu kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp chế biến gỗ khu vực Nam Trung Bộ, phân tích hiệu quả và giải pháp tối ưu hóa chi phí.

• Tác giả: Lê Văn Tân
• Người hướng dẫn: GS. Đặng Thị Loan
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kế toán, kiểm toán và phân tích
• Đề tài: Nghiên Cứu Kế Toán Quản Trị Chi Phí Trong Doanh Nghiệp Chế Biến Gỗ Khu Vực Nam Trung Bộ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do lựa chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Những đóng góp mới của đề tài
• Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Nghiên cứu KTQTCP trong các loại hình doanh nghiệp
• 1.2. Nghiên cứu tình hình vận dụng các kỹ thuật KTQTCP trong doanh nghiệp
• 1.3. Nghiên cứu các nhân tố tác động đến việc vận dụng KTQTCP trong doanh nghiệp
• 1.4. Xác định khoảng trống nghiên cứu và định hướng nghiên cứu của luận án
• 1.4.1. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.4.2. Định hướng nghiên cứu của luận án
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT
• 2.1. Khái quát chung về KTQTCP trong doanh nghiệp sản xuất
• 2.1.1. Chức năng của KTQTCP trong doanh nghiệp sản xuất
• 2.1.2. Yêu cầu, nguyên tắc vận dụng KTQTCP trong doanh nghiệp sản xuất
• 2.2. Nội dung KTQTCP trong doanh nghiệp sản xuất
• 2.2.1. Nhận diện, phân loại chi phí
• 2.2.2. Xây dựng định mức chi phí, lập dự toán chi phí
• 2.2.3. Xác định chi phí cho các đối tượng chịu phí
• 2.2.4. Phân tích thông tin chi phí để kiểm soát chi phí
• 2.2.5. Phân tích thông tin chi phí để ra quyết định
• 2.3. Các lý thuyết nền của các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng KTQTCP trong DNSX
• 2.3.1. Lý thuyết bất định (Contingency Theory)
• 2.3.2. Lý thuyết quan hệ lợi ích – chi phí (Benefit Cost Theory)
• 2.3.3. Lý thuyết phổ biến công nghệ (Technology Diffusion Theory)
• 2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc triển khai KTQTCP trong DNSX
• 2.4.1. Các nhân tố bên trong doanh nghiệp
• 2.4.2. Các nhân tố bên ngoài doanh nghiệp
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Nghiên cứu định tính
• 3.3.2. Nghiên cứu định lượng
• 3.4. Lựa chọn các nhân tố trong mô hình nghiên cứu
• 3.5. Các giả thuyết nghiên cứu
• 3.5.1. Nhân tố Chiến lược kinh doanh
• 3.5.2. Nhân tố Công nghệ sản xuất
• 3.5.3. Nhân tố Ứng dụng công nghệ thông tin
• 3.5.4. Nhân tố Trình độ nhân viên kế toán
• 3.5.5. Nhân tố Nhận thức của nhà quản trị DN
• 3.5.6. Nhân tố Quan hệ chi phí – lợi ích
• 3.6. Xây dựng thang đo các biến
• 3.6.1. Nguyên tắc xây dựng thang đo
• 3.6.2. Thang đo các nhân tố tác động đến việc vận dụng KTQTCP trong các DN chế biến Gỗ khu vực Nam Trung Bộ
• 3.6.3. Thang đo Vận dụng KTQTCP trong các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ
• 3.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khái quát về các doanh nghiệp chế biến Gỗ khu vực Nam Trung Bộ
• 4.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 4.1.2. Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh
• 4.1.3. Đặc điểm tổ chức quản lý và phân cấp quản lý tài chính tại các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ
• 4.1.4. Đặc điểm tổ chức kế toán tại các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ
• 4.2. Thực trạng KTQTCP tại các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ
• 4.2.1. Về nhận diện, phân loại chi phí
• 4.2.2. Về xây dựng định mức chi phí, lập dự toán chi phí
• 4.2.3. Về xác định chi phí cho các đối tượng chịu phí
• 4.2.4. Phân tích thông tin chi phí để kiểm soát chi phí
• 4.2.5. Phân tích thông tin chi phí để ra quyết định
• 4.3. Đánh giá thực trạng KTQTCP trong các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ
• 4.3.1. Hạn chế và nguyên nhân
• 4.4. Kết quả chạy mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng KTQTCP tại các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ
• 4.4.1. Thống kê mô tả
• 4.4.2. Đánh giá độ tin cậy của thang đo
• 4.4.3. Phân tích nhân tố khám phá
• 4.4.4. Kiểm định sự tương quan
• 4.4.5. Phân tích hồi quy đa biến
• 4.5. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP CHẾ BIẾN GỖ KHU VỰC NAM TRUNG BỘ
• 5.1. Định hướng phát triển ngành chế biến gỗ Việt Nam và khu vực Nam Trung Bộ
• 5.1.1. Quan điểm phát triển ngành chế biến gỗ Việt Nam và khu vực Nam Trung Bộ
• 5.1.2. Định hướng phát triển ngành chế biến gỗ Việt Nam và khu vực Nam Trung Bộ
• 5.1.3. Mục tiêu phát triển ngành chế biến gỗ Việt Nam và khu vực Nam Trung Bộ
• 5.2. Yêu cầu hoàn thiện KTQTCP trong các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ
• 5.3. Giải pháp hoàn thiện KTQTCP trong các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ
• 5.3.1. Hoàn thiện phân loại chi phí
• 5.3.2. Hoàn thiện xây dựng định mức chi phí, lập dự toán chi phí
• 5.3.3. Hoàn thiện việc xác định chi phí cho các đối tượng chịu phí
• 5.3.4. Hoàn thiện việc phân tích thông tin chi phí để kiểm soát chi phí
• 5.3.5. Hoàn thiện phân tích thông tin chi phí để ra quyết định
• 5.4. Khuyến nghị tăng cường vận dụng KTQTCP trong các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ
• 5.4.1. Xác lập chiến lược kinh doanh cho doanh nghiệp
• 5.4.2. Đổi mới công nghệ sản xuất, cải tiến quy trình sản xuất
• 5.4.3. Nâng cao trình độ, năng lực nhân viên kế toán
• 5.4.4. Đầu tư, đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong công tác KTQTCP
• 5.4.5. Cải thiện nhận thức của nhà quản trị về KTQTCP
• 5.4.6. Tăng cường kiểm soát hiệu quả giữa chi phí đầu tư và lợi ích đem lại khi vận dụng KTQTCP
• 5.5. Điều kiện thực hiện các giải pháp hoàn thiện KTQTCP trong các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ
• 5.5.1. Về phía Nhà nước
• 5.5.2. Về phía Hiệp hội gỗ và lâm sản Việt Nam
• 5.5.3. Về phía các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ
• 5.6. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.6.1. Hạn chế của luận án
• 5.6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐỀ TÀI ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kế Toán Quản Trị Chi Phí Ngành Gỗ Nam Trung Bộ

Ngành chế biến gỗ tại khu vực Nam Trung Bộ đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực xuất khẩu. Tuy nhiên, các doanh nghiệp chế biến gỗ (DNCBG) trong khu vực này đang đối mặt với nhiều thách thức về hiệu quả sản xuất và năng lực cạnh tranh. Việc áp dụng kế toán quản trị chi phí (KTQTCP) còn hạn chế, đặc biệt là các công cụ hiện đại. Điều này dẫn đến việc thiếu thông tin chi phí đầy đủ và kịp thời cho việc ra quyết định. Do đó, việc nghiên cứu và hoàn thiện KTQTCP trong các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ là vô cùng cần thiết. Theo Hiệp hội gỗ và Lâm sản Việt Nam, giá trị kim ngạch xuất khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ năm 2020 của cả nước đạt 12,9 tỷ USD, tăng 14% so với năm 2019.

1.1. Vai trò của kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp gỗ

Kế toán quản trị chi phí đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp thông tin chi phí chính xác và kịp thời cho nhà quản lý. Thông tin này giúp họ đưa ra các quyết định chiến lược về giá cả, sản phẩm và thị trường. Việc kiểm soát chi phí hiệu quả cũng giúp các doanh nghiệp chế biến gỗ nâng cao lợi nhuận và khả năng cạnh tranh. Áp dụng KTQTCP giúp DNCBG khu vực Nam Trung Bộ thích ứng linh hoạt với những thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh và hội nhập quốc tế.

1.2. Thực trạng áp dụng kế toán quản trị chi phí tại Nam Trung Bộ

Mặc dù tầm quan trọng của kế toán quản trị chi phí đã được nhận thức, việc áp dụng nó trong các doanh nghiệp chế biến gỗ ở khu vực Nam Trung Bộ vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều doanh nghiệp vẫn sử dụng các phương pháp truyền thống, thiếu tính linh hoạt và không đáp ứng được nhu cầu thông tin ngày càng cao của nhà quản lý. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cải thiện.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Chi Phí Doanh Nghiệp Chế Biến Gỗ

Các doanh nghiệp chế biến gỗ tại khu vực Nam Trung Bộ đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý chi phí. Giá nguyên liệu đầu vào tăng cao, đặc biệt là gỗ nhập khẩu, gây áp lực lớn lên giá thành sản phẩm gỗ. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp nước ngoài cũng đòi hỏi các doanh nghiệp phải tìm cách cắt giảm chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động. Nguồn nguyên liệu gỗ đầu vào của các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ cũng đang gặp một số khó khăn, thách thức lớn như: thách thức về thu mua nguyên liệu gỗ rừng trồng; cạnh tranh với các thương nhân nước ngoài vào thu mua gỗ rừng trồng của Việt Nam; thách thức về chất lượng gỗ rừng trồng trong nước; thách thức về gỗ có chứng chỉ FSC và thách thức về nguồn cung trong tương lai gần.

2.1. Biến động giá nguyên vật liệu và ảnh hưởng đến giá thành

Giá nguyên vật liệu gỗ biến động liên tục do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Điều này gây khó khăn cho các doanh nghiệp chế biến gỗ trong việc dự báo chi phí và lập kế hoạch sản xuất. Việc nhập khẩu gỗ nguyên liệu với giá đầu vào cao dẫn đến giá thành các sản phẩm gỗ tăng mạnh, trong khi giá bán đầu ra các sản phẩm gỗ không thể thay đổi do sự cạnh tranh mạnh mẽ về giá với các DNCBG xuất khẩu từ Đài Loan, Trung Quốc…

2.2. Cạnh tranh về chi phí với doanh nghiệp chế biến gỗ nước ngoài

Các doanh nghiệp chế biến gỗ Việt Nam phải cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài, đặc biệt là từ Trung Quốc và Đài Loan, về giá cả và chất lượng sản phẩm. Để cạnh tranh thành công, các doanh nghiệp cần phải tìm cách giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả hoạt động. Do vậy mỗi DN đều phải tự thực hiện tất cả các công đoạn của quy trình chế biến cũng như tự tìm kiếm thị trường tiêu thụ nên các chi phí sản xuất kinh doanh thường phát sinh lớn dẫn đến hiệu quả kinh doanh thấp.

2.3. Khó khăn trong kiểm soát chi phí sản xuất chung

Chi phí sản xuất chung (SXC) thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí của các doanh nghiệp chế biến gỗ. Việc kiểm soát và phân bổ chi phí SXC một cách chính xác là một thách thức lớn đối với nhiều doanh nghiệp. Cần có các phương pháp hạch toán chi phí hiệu quả để quản lý chi phí SXC một cách tốt nhất.

III. Phương Pháp Phân Tích Chi Phí Hiệu Quả Cho Doanh Nghiệp Gỗ

Để quản lý chi phí hiệu quả, các doanh nghiệp chế biến gỗ cần áp dụng các phương pháp phân tích chi phí phù hợp. Các phương pháp như phân tích biến động chi phí, phân tích điểm hòa vốn và phân tích chi phí theo hoạt động (ABC) có thể giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về cấu trúc chi phí và xác định các cơ hội để cắt giảm chi phí. Việc áp dụng và liên tục cải tiến công tác KTQTCP sẽ giúp DNCBG khu vực Nam Trung Bộ thích ứng linh hoạt với những thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh và hội nhập quốc tế.

3.1. Phân tích biến động chi phí nguyên vật liệu trực tiếp

Phân tích biến động chi phí NVLTT giúp doanh nghiệp xác định nguyên nhân gây ra sự khác biệt giữa chi phí thực tế và chi phí dự kiến. Từ đó, doanh nghiệp có thể đưa ra các biện pháp khắc phục và cải thiện hiệu quả sử dụng NVLTT. Cần phân tích kỹ lưỡng các yếu tố như giá mua, số lượng sử dụng và chất lượng NVLTT.

3.2. Ứng dụng phương pháp ABC trong tính giá thành sản phẩm gỗ

Phương pháp ABC giúp doanh nghiệp xác định chi phí của từng hoạt động và phân bổ chi phí này cho các sản phẩm dựa trên mức độ sử dụng các hoạt động đó. Điều này giúp doanh nghiệp tính giá thành sản phẩm chính xác hơn và đưa ra các quyết định về giá cả và sản phẩm phù hợp. KTQTCP là một công cụ thích hợp, hữu hiệu giúp nhà quản trị DNCBG có thể hoạch định các chi phí, kiểm soát và ra quyết định sử dụng hiệu quả, tiết kiệm các nguồn lực nên sẽ giảm được các chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh của đơn vị.

3.3. Phân tích điểm hòa vốn để kiểm soát chi phí và lợi nhuận

Phân tích điểm hòa vốn giúp doanh nghiệp xác định mức sản lượng cần thiết để đạt được điểm hòa vốn. Từ đó, doanh nghiệp có thể kiểm soát chi phí và lợi nhuận một cách hiệu quả hơn. Cần xác định rõ các chi phí cố định và chi phí biến đổi để thực hiện phân tích điểm hòa vốn chính xác.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Kế Toán Quản Trị Chi Phí Tại Doanh Nghiệp Gỗ

Để hoàn thiện kế toán quản trị chi phí, các doanh nghiệp chế biến gỗ cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Các giải pháp này bao gồm việc xây dựng hệ thống định mức chi phí chính xác, áp dụng các phần mềm kế toán quản trị hiện đại và nâng cao trình độ chuyên môn của nhân viên kế toán. Mặt khác, các DNCBG cần quan tâm đến việc đổi mới công nghệ sản xuất, nâng cao năng suất lao động, cải tiến chất lượng và đa dạng hóa sản phẩm về mẫu mã, kiểu dáng nhằm đáp ứng kịp thời thị hiếu và các yêu cầu ngày một khắt khe của khách hàng.

4.1. Xây dựng hệ thống định mức chi phí sản xuất khoa học

Hệ thống định mức chi phí sản xuất cần được xây dựng một cách khoa học và chính xác, dựa trên các tiêu chuẩn kỹ thuật và định mức tiêu hao nguyên vật liệu. Điều này giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí sản xuất một cách hiệu quả hơn. Cần thường xuyên rà soát và cập nhật hệ thống định mức chi phí để đảm bảo tính chính xác và phù hợp.

4.2. Ứng dụng công nghệ thông tin trong kế toán quản trị chi phí

Việc ứng dụng công nghệ thông tin giúp doanh nghiệp tự động hóa các quy trình kế toán quản trị, giảm thiểu sai sót và nâng cao hiệu quả công việc. Các phần mềm kế toán quản trị hiện đại có thể cung cấp thông tin chi phí một cách nhanh chóng và chính xác, giúp nhà quản lý đưa ra các quyết định kịp thời. Cần lựa chọn phần mềm phù hợp với quy mô và đặc thù của doanh nghiệp.

4.3. Nâng cao trình độ nhân viên kế toán quản trị chi phí

Nhân viên kế toán quản trị chi phí cần được đào tạo và bồi dưỡng thường xuyên để nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng nghiệp vụ. Điều này giúp họ thực hiện công việc một cách hiệu quả hơn và đóng góp vào sự phát triển của doanh nghiệp. Cần tạo điều kiện cho nhân viên tham gia các khóa đào tạo và hội thảo chuyên ngành.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Kế Toán Quản Trị Chi Phí Tại Doanh Nghiệp Gỗ

Việc ứng dụng kế toán quản trị chi phí vào thực tiễn hoạt động của các doanh nghiệp chế biến gỗ mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Các doanh nghiệp có thể kiểm soát chi phí hiệu quả hơn, nâng cao năng lực cạnh tranh và đạt được lợi nhuận cao hơn. Qua khảo sát sơ bộ của tác giả, một số DNCBG khu vực Nam Trung Bộ đã bước đầu triển khai vận dụng KTQTCP trong công tác quản trị, điều hành DN nhưng tỷ lệ vận dụng KTQTCP còn thấp và chủ yếu tập trung tại các DNCBG có quy mô lớn.

5.1. Ví dụ về kiểm soát chi phí nguyên vật liệu tại doanh nghiệp gỗ

Một doanh nghiệp chế biến gỗ có thể áp dụng kế toán quản trị chi phí để kiểm soát chi phí NVLTT bằng cách xây dựng định mức tiêu hao NVLTT cho từng sản phẩm, theo dõi và phân tích biến động chi phí NVLTT, và đưa ra các biện pháp khắc phục khi có sự sai lệch. Các nội dung và kỹ thuật KTQTCP được các DNCBG vận dụng hầu hết là nội dung, kỹ thuật KTQTCP truyền thống mà chưa xem xét việc vận dụng các nội dung, kỹ thuật KTQTCP hiện đại nên các thông tin chi phí cung cấp chưa đáp ứng đầy đủ, kịp thời nhu cầu của nhà quản trị trong việc hoạch định, kiểm soát và ra quyết định kinh doanh.

5.2. Ứng dụng kế toán quản trị chi phí để ra quyết định giá bán

Kế toán quản trị chi phí cung cấp thông tin chi phí chính xác và đầy đủ, giúp doanh nghiệp đưa ra các quyết định về giá bán sản phẩm phù hợp với thị trường và đảm bảo lợi nhuận. Cần xem xét các yếu tố như chi phí sản xuất, chi phí bán hàng, chi phí quản lý và mức lợi nhuận mong muốn.

5.3. Cải thiện hiệu quả sản xuất nhờ kế toán quản trị chi phí

Việc áp dụng kế toán quản trị chi phí giúp doanh nghiệp xác định các hoạt động không hiệu quả và đưa ra các biện pháp cải thiện quy trình sản xuất, giảm thiểu lãng phí và nâng cao năng suất lao động. Bên cạnh đó, hầu hết nhà quản trị các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ còn chưa nhận diện được các nhân tố tác động đến việc vận dụng KTQTCP trong DN nên khi triển khai vận dụng KTQTCP trong DN còn gặp nhiều vướng mắc, hiệu quả không được như kỳ vọng.

VI. Kết Luận Và Triển Vọng Kế Toán Quản Trị Chi Phí Ngành Gỗ

Nghiên cứu về kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp chế biến gỗ tại khu vực Nam Trung Bộ cho thấy tầm quan trọng của việc áp dụng các phương pháp quản lý chi phí hiệu quả. Việc hoàn thiện kế toán quản trị chi phí sẽ giúp các doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Do vậy cần thiết phải nghiên cứu thực trạng KTQTCP cũng như nhận diện và đo lường mức độ tác động của các nhân tố đến việc vận dụng KTQTCP trong các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ nhằm tìm ra các giải pháp hoàn thiện và tăng cường vận dụng KTQTCP trong công tác quản trị chi phí tại các DN này là một vấn đề cấp thiết, quan trọng trong giai đoạn hiện nay.

6.1. Tóm tắt các giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí

Các giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí bao gồm việc xây dựng hệ thống định mức chi phí chính xác, áp dụng các phần mềm kế toán quản trị hiện đại, nâng cao trình độ chuyên môn của nhân viên kế toán và cải thiện quy trình sản xuất. Cần thực hiện đồng bộ các giải pháp này để đạt được hiệu quả cao nhất.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về kế toán quản trị chi phí

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các phương pháp kế toán quản trị chi phí mới, nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp chế biến gỗ và phát triển các mô hình kế toán quản trị chi phí phù hợp với đặc thù của ngành gỗ.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Kế toán, kiểm toán và phân tích (mã số 9340301) của tác giả Lê Văn Tân, thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân năm 2021 dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Đặng Thị Loan, nghiên cứu thực trạng và các nhân tố chi phối việc vận dụng kế toán quản trị chi phí (KTQTCP) trong các doanh nghiệp chế biến gỗ (DNCBG) tại khu vực Nam Trung Bộ.

Về tính cấp thiết, ngành sản xuất và chế biến gỗ đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu đứng thứ sáu cả nước, chiếm 6% thị phần toàn cầu, xếp thứ nhất khối ASEAN, thứ hai châu Á và thứ năm trên thế giới. Năm 2020, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt 12,9 tỷ USD (tăng 14% so với năm 2019), trong đó sản phẩm gỗ đạt 7,46 tỷ USD (chiếm 76,12% tổng kim ngạch). Khu vực Nam Trung Bộ là một trong các trung tâm chế biến gỗ xuất khẩu trọng điểm nhờ hệ thống giao thông thuận lợi và lực lượng lao động dồi dào. Tuy nhiên, các DNCBG tại đây chủ yếu có quy mô vừa và nhỏ, quy trình sản xuất phân tán, sử dụng lao động trình độ thấp dẫn đến năng suất chưa cao. Các doanh nghiệp đối mặt với nhiều thách thức về nguồn nguyên liệu nhập khẩu giá cao, tiêu chuẩn chứng chỉ rừng (FSC) và sự cạnh tranh về giá từ các doanh nghiệp xuất khẩu nước ngoài. Việc ứng dụng các công cụ quản trị, đặc biệt là KTQTCP, còn ở mức sơ khai và thiếu đồng bộ. Tác giả xác định khoảng trống nghiên cứu xuất phát từ việc chưa có công trình nào đánh giá toàn diện thực trạng cũng như đo lường mức độ tác động của các nhân tố đến việc vận dụng KTQTCP trong ngành chế biến gỗ tại địa bàn này.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát là nghiên cứu KTQTCP trong các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ, cụ thể hóa qua 4 mục tiêu:

1. Nghiên cứu và đánh giá thực trạng KTQTCP tại các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ.
2. Nhận diện và xác định mức độ tác động của các nhân tố đến việc vận dụng KTQTCP tại các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ.
3. Đề xuất giải pháp hoàn thiện KTQTCP tại các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ.
4. Đề xuất các khuyến nghị tăng cường vận dụng KTQTCP trong các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Luận án giải quyết 5 câu hỏi nghiên cứu:

1. Thực trạng KTQTCP tại các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ ra sao?
2. Những nhân tố nào tác động đến việc vận dụng KTQTCP tại các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ?
3. Mức độ tác động cụ thể của từng nhân tố đến việc vận dụng KTQTCP tại các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ?
4. Những giải pháp nào cần thực hiện nhằm hoàn thiện KTQTCP tại các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ?
5. Các khuyến nghị nào nhằm tăng cường vận dụng KTQTCP trong các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: KTQTCP và các nhân tố tác động đến việc vận dụng KTQTCP trong các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào chi phí sản xuất và chi phí ngoài sản xuất (chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp); không nghiên cứu chi phí tài chính và chi phí khác.
• Phạm vi không gian: Các DNCBG tại 6 tỉnh, thành phố thuộc Nam Trung Bộ gồm Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên và Khánh Hòa; loại trừ các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
• Phạm vi thời gian: Khảo sát và thu thập dữ liệu trong giai đoạn từ tháng 9/2019 đến tháng 3/2021.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng hợp các công trình nghiên cứu liên quan theo 3 hướng tiếp cận chính:

Hướng thứ nhất: Nghiên cứu KTQTCP trong các loại hình doanh nghiệp. Nhiều công trình trong nước đã khảo sát thực trạng và đề xuất mô hình KTQTCP cho các ngành sản xuất cụ thể: Trần Văn Dung (2002) nghiên cứu mối quan hệ giữa KTQTCP và kế toán tính giá thành trong doanh nghiệp sản xuất nói chung; Phạm Thị Thủy (2007) và Nguyễn Thị Bình (2018) nghiên cứu ngành sản xuất dược phẩm; Nguyễn Quốc Thắng (2010) khảo sát ngành giống cây trồng; Nguyễn Hoản (2011) nghiên cứu ngành bánh kẹo; Trần Thế Nữ (2011) nghiên cứu doanh nghiệp thương mại vừa và nhỏ; Nguyễn Thị Ngọc Lan (2012) khảo sát ngành vận tải đường bộ; Hồ Mỹ Hạnh (2013) và Nguyễn Hải Hà (2016) nghiên cứu ngành may; Nguyễn Thị Mai Anh (2014) khảo sát các công ty cổ phần nhựa niêm yết; Đào Thúy Hà (2015) nghiên cứu ngành sản xuất thép; Phạm Quang Thịnh (2018) nghiên cứu ngành xi măng; Đặng Nguyên Mạnh (2019) nghiên cứu ngành gốm sứ xây dựng; Ngô Văn Lượng (2019) nghiên cứu doanh nghiệp xuất nhập khẩu; và Nguyễn Văn Hải (2020) nghiên cứu hệ thống thông tin KTQTCP trong ngành da giày. Hầu hết các công trình này chỉ ra rằng việc áp dụng KTQTCP còn mang tính truyền thống, một số tác giả đề xuất áp dụng phương pháp chi phí dựa trên hoạt động (ABC) hoặc chi phí Kaizen nhưng chưa xây dựng hướng dẫn thực hiện chi tiết.

Hướng thứ hai: Nghiên cứu tình hình vận dụng các kỹ thuật KTQTCP trong doanh nghiệp. Các nghiên cứu quốc tế tại các quốc gia phát triển như Drury và cộng sự (1993) tại Anh, Wijewardena và Zoysa (1999) tại Úc, Adler, Everett và Waldron (2000) tại New Zealand chỉ ra rằng các kỹ thuật truyền thống (dự toán, định mức, chi phí trực tiếp, chi phí toàn bộ) được sử dụng phổ biến hơn các kỹ thuật hiện đại. Yazdifar (2005) khảo sát ngành bưu chính Anh nhận thấy các kỹ thuật dự toán và phân tích biến động chiếm ưu thế, trong khi kỹ thuật ABC ít được triển khai do chi phí cao (Yazdifar và Askarany, 1997). Tại các quốc gia đang phát triển, khảo sát của Chung và Toeh (1997) tại Singapore, Isa và Thye (2006) tại Malaysia, Mclellan và Moustafa (2010) tại các nước vùng Vịnh, và Yalcin (2012) tại Thổ Nhĩ Kỳ đều xác nhận các kỹ thuật truyền thống được ứng dụng rộng rãi, trong khi các kỹ thuật hiện đại như chi phí mục tiêu (Target Costing - TC) hay chi phí dựa trên hoạt động (ABC) chưa được triển khai phổ biến.

Hướng thứ ba: Nghiên cứu các nhân tố tác động đến việc vận dụng KTQTCP. Nhiều tác giả đã kiểm định các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ triển khai KTQTCP, được tổng hợp tại Bảng 1.1 trong luận án:

STT	Nhân tố tác động	Tác giả tiêu biểu	Chiều hướng tác động
1	Chiến lược kinh doanh	Tuan (2010); Chenhall (2004); Trần Ngọc Hùng (2016); Đặng Nguyên Mạnh (2019); Nguyễn Thị Đức Loan (2019)	Cùng chiều
2	Nhận thức về KTQTCP	Nguyễn Hoản (2012); Nguyễn Hải Hà (2016); Trần Ngọc Hùng (2016); Tô Minh Thu (2019)	Cùng chiều
3	Trình độ nhân viên kế toán	Ismail và King (2007); McChlery (2004); Nguyễn Hoản (2012); Trần Ngọc Hùng (2016); Tô Minh Thu (2019); Đặng Nguyên Mạnh (2019); Nguyễn Thị Đức Loan (2019)	Cùng chiều
4	Công nghệ sản xuất	Baines và Langfield-Smith (2003); Laitinen (2006); Trần Ngọc Hùng (2016); Tô Minh Thu (2019)	Cùng chiều
5	Chi phí tổ chức KTQTCP	Trần Ngọc Hùng (2016); Nguyễn Thị Đức Loan (2019)	Cùng chiều
6	Ứng dụng CNTT	Hansen và Mowen (2009); Nguyễn Hải Hà (2016); Đặng Nguyên Mạnh (2019); Nguyễn Thị Đức Loan (2019)	Cùng chiều
7	Nhu cầu thông tin quản trị	Cooper và Kaplan (1998); Zimmerman (2016); Diefenbach và Wald (2018)	Cùng chiều
8	Quy mô doanh nghiệp	Otley (1995); Pierce (1998); Hoque (2000); Joshi (2001); Haldma và Laats (2002); Abdel-Kader và Luther (2008); Wu và cs (2010); Albu (2012) Trường hợp không tác động: Van Triest (2007); Pollanen (2010)	Cùng chiều / Không có quan hệ
9	Phân cấp quản lý	Abdel-Kader và Luther (2008); Đoàn Ngọc Phi Anh (2012); Đào Thúy Hà (2015); Tô Minh Thu (2019)	Cùng chiều
10	Cạnh tranh thị trường	Shields (1997); Sulaiman (2004); Ahmad (2012); Eresim (2012); Đoàn Ngọc Phi Anh (2012); Leite (2015); Trần Ngọc Hùng (2016)	Cùng chiều
11	Quy định pháp lý	Nguyễn Hoản (2011); Đặng Nguyên Mạnh (2019); Nguyễn Thị Đức Loan (2019)	Cùng chiều
12	Nguồn lực khách hàng	Abdel-Kader và Luther (2008)	Cùng chiều

Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết: Các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chỉ tập trung vào các ngành dược phẩm, may mặc, thép, giấy, xi măng, gốm sứ mà chưa khảo sát ngành chế biến gỗ. Đồng thời, chưa có công trình nào xây dựng mô hình hồi quy đa biến nhằm lượng hóa mức độ tác động đồng thời của các nhân tố bên trong và bên ngoài đến việc vận dụng KTQTCP trong các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên 3 lý thuyết nền tảng:

1. Lý thuyết bất định (Contingency Theory): Giải thích rằng không có một hệ thống kế toán quản trị nào phù hợp cho mọi doanh nghiệp trong mọi điều kiện; việc thiết kế hệ thống phụ thuộc vào bối cảnh cụ thể như chiến lược, công nghệ, quy mô và môi trường cạnh tranh.
2. Lý thuyết quan hệ lợi ích - chi phí (Benefit Cost Theory): Khẳng định doanh nghiệp chỉ quyết định đầu tư và vận dụng hệ thống KTQTCP khi lợi ích kinh tế thu được từ thông tin quản trị vượt trội hơn chi phí bỏ ra để thiết lập và vận hành hệ thống.
3. Lý thuyết phổ biến công nghệ (Technology Diffusion Theory): Đóng vai trò là cơ sở lý thuyết mới được bổ sung nhằm giải thích quá trình lan tỏa, tiếp nhận và chuyển giao các kỹ thuật quản trị, hệ thống phần mềm và hạ tầng công nghệ thông tin vào công tác kế toán doanh nghiệp.

Về mặt khái niệm, KTQTCP trong doanh nghiệp sản xuất được định nghĩa qua 3 chức năng quản trị:

• Chức năng hoạch định: Cung cấp thông tin xây dựng định mức, lập hệ thống dự toán chi phí ngắn hạn và dài hạn.
• Chức năng kiểm soát chi phí: Thu thập số liệu thực tế, so sánh với dự toán để phân tích biến động, tìm nguyên nhân và quy trách nhiệm tại từng trung tâm chi phí.
• Chức năng hỗ trợ ra quyết định: Cung cấp thông tin chi phí thích hợp phục vụ định giá bán, lựa chọn phương án sản xuất, phân bổ nguồn lực.

Việc vận dụng KTQTCP đòi hỏi tuân thủ các yêu cầu (kịp thời, chính xác, khách quan, dễ hiểu, bảo mật thông tin) và 3 nguyên tắc cốt lõi: nguyên tắc phù hợp, nguyên tắc hiệu quả và nguyên tắc linh hoạt. Nội dung KTQTCP gồm 5 khâu cấu thành: (1) Nhận diện, phân loại chi phí; (2) Xây dựng định mức và lập dự toán chi phí; (3) Xác định chi phí cho các đối tượng chịu phí; (4) Phân tích thông tin chi phí để kiểm soát chi phí; (5) Phân tích thông tin chi phí để ra quyết định.

Phương pháp nghiên cứu thực hiện qua thiết kế kết hợp định tính và định lượng:

• Nghiên cứu định tính: Tiến hành thu thập tài liệu thực tế, nghiên cứu chứng từ, sổ sách, báo cáo chi phí tại các doanh nghiệp chế biến gỗ điển hình (như Công ty Cổ phần Kỹ nghệ gỗ Tiến Đạt, Công ty Cổ phần Công nghệ gỗ Đại Thành); kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ quản lý, kế toán trưởng để mô tả chi tiết thực trạng 5 nội dung KTQTCP.
• Nghiên cứu định lượng: Xây dựng mô hình với biến phụ thuộc là mức độ vận dụng KTQTCP và 6 biến độc lập gồm: (1) Chiến lược kinh doanh; (2) Công nghệ sản xuất; (3) Ứng dụng công nghệ thông tin; (4) Trình độ nhân viên kế toán; (5) Nhận thức của nhà quản trị doanh nghiệp; (6) Quan hệ chi phí - lợi ích.
• Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Dữ liệu thu thập qua bảng câu hỏi khảo sát thang đo Likert được xử lý qua phần mềm thống kê với các công cụ: Thống kê mô tả đối tượng khảo sát; Kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha; Phân tích nhân tố khám phá (EFA) kiểm tra giá trị hội tụ và phân biệt; Kiểm định ma trận tương quan Pearson; Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến và kiểm định phân tích phương sai (ANOVA) để xác định mức độ tác động của từng nhân tố.
• Nguồn tư liệu: Dữ liệu sơ cấp từ phiếu khảo sát và phỏng vấn trực tiếp tại các DNCBG trên địa bàn 6 tỉnh Nam Trung Bộ; dữ liệu thứ cấp từ số liệu thống kê của Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, báo cáo thường niên và tài liệu kế toán nội bộ của các đơn vị khảo sát.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương này điểm luận hệ thống tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước về KTQTCP theo 3 nhóm vấn đề: nghiên cứu KTQTCP theo loại hình doanh nghiệp, nghiên cứu tình hình vận dụng các kỹ thuật KTQTCP và nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng. Tác giả chỉ ra các kỹ thuật KTQTCP truyền thống vẫn chiếm ưu thế tại các nước đang phát triển. Bảng 1.1 tổng kết 12 nhân tố tác động được ghi nhận trong y văn. Chương 1 làm rõ khoảng trống nghiên cứu thực tiễn tại các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ, xác lập mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu và định hướng triển khai phương pháp nghiên cứu hỗn hợp cho toàn bộ luận án.

Chương 2: Cơ sở lý luận về kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp sản xuất

Chương 2 làm rõ bản chất, vị trí, 3 chức năng và 3 nguyên tắc cơ bản của KTQTCP trong doanh nghiệp sản xuất. Tác giả phân tích chi tiết 5 nội dung nghiệp vụ:

1. Nhận diện và phân loại chi phí theo 6 tiêu thức: nội dung kinh tế (nguyên vật liệu, nhân công, khấu hao tài sản cố định, dịch vụ mua ngoài, chi phí khác bằng tiền); mối quan hệ với kỳ tính kết quả (chi phí sản phẩm, chi phí thời kỳ); khả năng tập hợp (chi phí trực tiếp, chi phí gián tiếp); cách ứng xử (biến phí tuyến tính, biến phí cấp bậc, định phí bắt buộc, định phí tùy ý, chi phí hỗn hợp); thẩm quyền quản lý (chi phí kiểm soát được, chi phí không kiểm soát được); công dụng ra quyết định (chi phí chênh lệch, chi phí cơ hội, chi phí chìm).
2. Xây dựng định mức (bằng phương pháp phân tích kinh tế - kỹ thuật hoặc thống kê kinh nghiệm) và lập dự toán chi phí.
3. Xác định chi phí cho đối tượng chịu phí theo phương pháp truyền thống và hiện đại (ABC, TDABC).
4. Phân tích biến động chi phí giữa thực tế và định mức nhằm phục vụ chức năng kiểm soát.
5. Phân tích chi phí phục vụ ra quyết định kinh doanh ngắn hạn và dài hạn.

Chương này cũng phân tích 3 lý thuyết nền (Lý thuyết bất định, Lý thuyết quan hệ lợi ích - chi phí, Lý thuyết phổ biến công nghệ) làm cơ sở xác lập các nhân tố tác động đến hệ thống kế toán.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày quy trình nghiên cứu (Hình 3.1) và mô hình nghiên cứu (Hình 3.2). Tác giả thiết lập 6 giả thuyết nghiên cứu tương ứng với 6 biến độc lập tác động cùng chiều đến biến phụ thuộc "Vận dụng KTQTCP trong các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ":

• $H_1$: Chiến lược kinh doanh tác động tích cực đến việc vận dụng KTQTCP.
• $H_2$: Công nghệ sản xuất tác động tích cực đến việc vận dụng KTQTCP.
• $H_3$: Ứng dụng công nghệ thông tin tác động tích cực đến việc vận dụng KTQTCP.
• $H_4$: Trình độ nhân viên kế toán tác động tích cực đến việc vận dụng KTQTCP.
• $H_5$: Nhận thức của nhà quản trị doanh nghiệp tác động tích cực đến việc vận dụng KTQTCP.
• $H_6$: Quan hệ chi phí - lợi ích tác động tích cực đến việc vận dụng KTQTCP.

Chương này mô tả chi tiết bảng danh mục các biến độc lập (Bảng 3.1), nguyên tắc thiết kế thang đo Likert 5 mức độ và quy trình thu thập dữ liệu sơ cấp phục vụ phân tích định lượng.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 khái quát bối cảnh ngành chế biến gỗ Nam Trung Bộ: chủ yếu sản xuất đồ gỗ ngoài trời và đồ gỗ nội thất, quy mô vừa và nhỏ chiếm đa số, tổ chức sản xuất khép kín nhưng thiếu liên kết chuỗi.

Thực trạng KTQTCP tại các doanh nghiệp được khảo sát bộc lộ nhiều hạn chế:

• Về phân loại: Chủ yếu phân loại theo nội dung kinh tế và theo khoản mục chi phí phục vụ kế toán tài chính; chưa phân loại theo cách ứng xử (biến phí, định phí) hay khả năng kiểm soát.
• Về định mức và dự toán: Một số đơn vị (như Công ty Cổ phần Kỹ nghệ gỗ Tiến Đạt) đã lập định mức nguyên vật liệu trực tiếp (Bảng 4.2), định mức lương khoán nhân công trực tiếp (Bảng 4.3), dự toán chi phí sản xuất quý III năm 2020 (Bảng 4.4, Bảng 4.5); tuy nhiên định mức chi phí sản xuất chung chưa chi tiết, dự toán mang tính tĩnh, chưa lập dự toán linh hoạt theo mức độ hoạt động.
• Về xác định chi phí: Tập hợp chi phí giản đơn theo phương pháp truyền thống, tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung còn mang tính chủ quan (dựa trên chi phí nhân công trực tiếp hoặc nguyên vật liệu trực tiếp), chưa áp dụng phương pháp ABC.
• Về phân tích kiểm soát và ra quyết định: Báo cáo biến động chi phí sản xuất (Bảng 4.6 tại Công ty Cổ phần Kỹ nghệ gỗ Tiến Đạt) chỉ dừng ở việc so sánh chênh lệch tổng số, chưa bóc tách thành biến động lượng và biến động giá; chưa lập báo cáo thu nhập theo số dư đảm phí hay phân tích điểm hòa vốn (C-V-P).

Kết quả phân tích mô hình định lượng:

• Bảng 4.7 thống kê cơ cấu mẫu khảo sát.
• Đánh giá độ tin cậy thang đo (Bảng 4.8 đến 4.14): Tất cả các thang đo biến độc lập (Chiến lược kinh doanh, Công nghệ sản xuất, Ứng dụng CNTT, Trình độ nhân viên kế toán, Nhận thức của nhà quản trị, Quan hệ chi phí - lợi ích) và thang đo biến phụ thuộc đều đạt độ tin cậy với hệ số Cronbach's Alpha > 0,7 và hệ số tương quan biến - tổng > 0,3.
• Phân tích EFA (Bảng 4.15 đến 4.20): Kiểm định KMO và Barlett’s Test đạt yêu cầu kiểm định ($p < 0,05$), tổng phương sai trích giải thích thỏa mãn tiêu chuẩn, ma trận xoay nhân tố tách biệt rõ 6 nhóm biến độc lập và 1 biến phụ thuộc.
• Kiểm định tương quan (Bảng 4.21): Các biến độc lập đều có tương quan tuyến tính có ý nghĩa thống kê với biến phụ thuộc.
• Phân tích hồi quy đa biến và ANOVA (Bảng 4.22, 4.23, 4.24): Mô hình hồi quy đạt độ phù hợp cao, kiểm định F có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$), phần dư chuẩn hóa tuân theo phân phối chuẩn (Hình 4.7). Cả 6 nhân tố đều có tác động cùng chiều có ý nghĩa thống kê đến việc vận dụng KTQTCP trong các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ.

Chương 5: Giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp chế biến gỗ khu vực Nam Trung Bộ

Chương 5 phân tích định hướng phát triển ngành chế biến gỗ Việt Nam và Nam Trung Bộ, xác định các yêu cầu hoàn thiện hệ thống kế toán. Tác giả đề xuất 5 nhóm giải pháp nghiệp vụ cụ thể:

1. Hoàn thiện phân loại chi phí: Thiết lập bảng phân loại chi phí theo cách ứng xử (Bảng 5.1), phân tách rõ biến phí (nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp khoán sản phẩm) và định phí (khấu hao, lương quản lý); phân loại theo trung tâm chi phí kiểm soát được.
2. Hoàn thiện xây dựng định mức và lập dự toán: Thiết lập hệ thống định mức tiêu hao nguyên vật liệu chi tiết theo từng mã sản phẩm; áp dụng lập dự toán linh hoạt, thiết kế mẫu dự toán chi phí sản xuất quý (Bảng 5.2) và dự toán chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp (Bảng 5.3) tại Công ty Cổ phần Kỹ nghệ gỗ Tiến Đạt.
3. Hoàn thiện xác định chi phí: Xác định chi phí theo nhóm hoạt động (Bảng 5.4), nghiên cứu từng bước áp dụng phương pháp ABC để phân bổ chi phí sản xuất chung cho các đơn hàng xuất khẩu.
4. Hoàn thiện kiểm soát chi phí: Xây dựng mẫu báo cáo phân tích biến động chi phí sản xuất chung (Bảng 5.5) bóc tách biến động năng suất và biến động giá.
5. Hoàn thiện phân tích thông tin phục vụ ra quyết định: Xây dựng mẫu báo cáo thu nhập theo số dư đảm phí quý III năm 2020 (Bảng 5.6), ứng dụng mô hình phân tích chi phí - khối lượng - lợi nhuận (C-V-P) để quyết định giá chào thầu và cơ cấu mặt hàng sản xuất.

Đồng thời, luận án đưa ra 6 nhóm khuyến nghị tăng cường vận dụng KTQTCP dựa trên kết quả hồi quy: xác lập chiến lược kinh doanh rõ ràng; đổi mới công nghệ sản xuất; đào tạo nâng cao năng lực nhân viên kế toán; đầu tư hạ tầng phần mềm công nghệ thông tin (ERP); nâng cao nhận thức của chủ doanh nghiệp; và quản trị cân đối giữa chi phí đầu tư với lợi ích thu được. Chương này kết thúc bằng các kiến nghị về điều kiện thực hiện đối với cơ quan Nhà nước, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, và bản thân các DNCBG.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận:

• Luận án hệ thống hóa và bổ sung lý luận về KTQTCP trong doanh nghiệp sản xuất trên các phương diện: làm rõ bản chất 3 chức năng quản trị (hoạch định, kiểm soát, ra quyết định) gắn liền với 5 nội dung tổ chức nghiệp vụ chi phí.
• Bổ sung hệ thống các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng KTQTCP trong doanh nghiệp sản xuất một cách toàn diện.
• Bổ sung Lý thuyết phổ biến công nghệ (Technology Diffusion Theory) làm lý thuyết nền tảng kết hợp với Lý thuyết bất định và Lý thuyết quan hệ lợi ích - chi phí, tạo khung lý thuyết giải thích sự lan tỏa của công cụ KTQTCP trong ngành sản xuất.

Về mặt thực tiễn:

• Phản ánh thực trạng công tác KTQTCP tại các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ, chỉ rõ các điểm yếu: hạch toán chi phí phục vụ báo cáo tài chính là chính, thiếu dự toán linh hoạt, tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung mang tính cào bằng, chưa lập báo cáo biến động chi tiết và báo cáo số dư đảm phí.
• Xác định và lượng hóa mức độ tác động của 6 nhân tố đến việc vận dụng KTQTCP tại các DNCBG Nam Trung Bộ gồm: Chiến lược kinh doanh, Công nghệ sản xuất, Ứng dụng công nghệ thông tin, Trình độ nhân viên kế toán, Nhận thức của nhà quản trị doanh nghiệp và Quan hệ chi phí - lợi ích.
• Xây dựng hệ thống giải pháp kỹ thuật có tính ứng dụng cụ thể: Bảng phân loại chi phí ứng xử (Bảng 5.1); mẫu biểu lập dự toán chi phí sản xuất và chi phí thời kỳ (Bảng 5.2, 5.3); quy trình tập hợp chi phí theo hoạt động (Bảng 5.4); mẫu báo cáo phân tích biến động chi phí sản xuất chung (Bảng 5.5); mẫu báo cáo thu nhập theo số dư đảm phí (Bảng 5.6).
• Đề xuất các khuyến nghị và điều kiện thực thi đối với các cấp quản lý nhà nước, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam và ban lãnh đạo các doanh nghiệp chế biến gỗ nhằm hoàn thiện chuỗi cung ứng và môi trường pháp lý cho việc áp dụng kế toán quản trị.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Về không gian nghiên cứu: Luận án chỉ khảo sát các doanh nghiệp tại 6 tỉnh, thành phố thuộc khu vực Nam Trung Bộ (Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa); chưa mở rộng khảo sát tại các trung tâm chế biến gỗ lớn khác như vùng Đông Nam Bộ hoặc Tây Nguyên.
• Về đối tượng khảo sát: Luận án loại trừ các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), do đó kết quả chưa phản ánh toàn diện bức tranh KTQTCP của toàn bộ các thành phần kinh tế trong ngành chế biến gỗ.
• Về nội dung chi phí: Luận án chỉ tập trung vào chi phí sản xuất và chi phí hoạt động ngoài sản xuất (bán hàng, quản lý doanh nghiệp), chưa đi sâu nghiên cứu chi phí tài chính và các khoản chi phí khác.
• Về thời gian: Dữ liệu điều tra được thu thập từ tháng 9/2019 đến tháng 3/2021, phản ánh điều kiện sản xuất kinh doanh trong giai đoạn này.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi không gian nghiên cứu sang các khu vực chế biến gỗ trọng điểm khác của Việt Nam (như Bình Dương, Đồng Nai, TP. Hồ Chí Minh) để có sự so sánh liên vùng.
• Mở rộng mẫu khảo sát đối với các doanh nghiệp chế biến gỗ FDI nhằm đối chiếu sự khác biệt trong việc vận dụng KTQTCP giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn nước ngoài.
• Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế vận hành chi tiết của các kỹ thuật KTQTCP hiện đại như phương pháp ABC kết hợp Time-Driven ABC (TDABC) và chi phí mục tiêu (Target Costing) trong các dây chuyền chế biến đồ gỗ xuất khẩu có mức độ tự động hóa cao.

Giá trị tham khảo

Luận án cung cấp giá trị tham khảo cho các nhóm đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Luận án là tài liệu tham khảo về khung lý thuyết kết hợp ba lý thuyết nền (Lý thuyết bất định, Lý thuyết quan hệ lợi ích - chi phí, Lý thuyết phổ biến công nghệ) và quy trình nghiên cứu hỗn hợp kiểm định thang đo các nhân tố tác động đến KTQTCP.
• Đối với các nhà quản trị và kế toán trưởng tại các doanh nghiệp chế biến gỗ: Các mẫu biểu định mức, dự toán linh hoạt, báo cáo phân tích biến động chi phí sản xuất chung và báo cáo thu nhập theo số dư đảm phí tại Chương 5 cung cấp công cụ thực hành trực tiếp để kiểm soát chi phí đơn hàng và ra quyết định giá bán.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước và Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam: Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực tiễn để hoạch định các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ chuyển đổi số công tác quản trị chi phí, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu và nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng gỗ hợp pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Phạm vi khảo sát thực nghiệm của luận án được giới hạn tại những địa phương nào và loại trừ đối tượng nào?
Luận án tiến hành khảo sát các DNCBG tập trung tại 6 tỉnh, thành phố thuộc khu vực Nam Trung Bộ gồm Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên và Khánh Hòa trong thời gian từ tháng 9/2019 đến tháng 3/2021. Luận án loại trừ các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

2. Ba lý thuyết nền tảng được tác giả sử dụng làm cơ sở xác định các nhân tố ảnh hưởng là gì?
Tác giả sử dụng 3 lý thuyết nền gồm: Lý thuyết bất định (Contingency Theory), Lý thuyết quan hệ lợi ích - chi phí (Benefit Cost Theory) và Lý thuyết phổ biến công nghệ (Technology Diffusion Theory). Trong đó, Lý thuyết phổ biến công nghệ là điểm bổ sung so với các nghiên cứu trước về KTQTCP trong doanh nghiệp sản xuất.

3. Mô hình nghiên cứu định lượng kiểm định bao nhiêu nhân tố tác động đến việc vận dụng KTQTCP?
Mô hình nghiên cứu định lượng kiểm định 6 nhân tố độc lập gồm: (1) Chiến lược kinh doanh, (2) Công nghệ sản xuất, (3) Ứng dụng công nghệ thông tin, (4) Trình độ nhân viên kế toán, (5) Nhận thức của nhà quản trị doanh nghiệp, và (6) Quan hệ chi phí - lợi ích. Kết quả hồi quy xác nhận cả 6 nhân tố này đều tác động cùng chiều có ý nghĩa thống kê đến biến phụ thuộc Vận dụng KTQTCP.

4. Thực trạng phân loại chi phí và xác định chi phí tại các DNCBG khu vực Nam Trung Bộ có đặc điểm gì?
Về phân loại chi phí, các doanh nghiệp chủ yếu phân loại theo nội dung kinh tế và theo khoản mục chi phí phục vụ lập báo cáo tài chính theo quy định; chưa phân loại chi phí theo cách ứng xử (biến phí, định phí) hay theo khả năng kiểm soát. Về xác định chi phí, các doanh nghiệp áp dụng phương pháp truyền thống giản đơn, phân bổ chi phí sản xuất chung theo tiêu thức chủ quan và chưa triển khai các kỹ thuật hiện đại như phương pháp ABC hay Kaizen Costing.

5. Các mẫu biểu báo cáo KTQTCP cụ thể nào được tác giả đề xuất hoàn thiện trong Chương 5?
Tác giả thiết kế và đề xuất các mẫu biểu thực tế: Bảng phân loại chi phí theo cách ứng xử (Bảng 5.1); Dự toán chi phí sản xuất (Bảng 5.2); Dự toán chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp (Bảng 5.3); Báo cáo nhóm chi phí hoạt động theo hoạt động (Bảng 5.4); Báo cáo phân tích biến động chi phí sản xuất chung (Bảng 5.5); và Báo cáo thu nhập theo số dư đảm phí (Bảng 5.6).

Kết luận

Luận án của tác giả Lê Văn Tân đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp sản xuất thông qua việc kết hợp Lý thuyết bất định, Lý thuyết quan hệ lợi ích - chi phí và Lý thuyết phổ biến công nghệ. Bằng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, tác giả đã làm rõ thực trạng tổ chức KTQTCP mang nặng tính truyền thống tại các doanh nghiệp chế biến gỗ khu vực Nam Trung Bộ, đồng thời lượng hóa tác động cùng chiều của 6 nhân tố nội tại và môi trường đến mức độ vận dụng công cụ này. Hệ thống giải pháp hoàn thiện 5 nội dung nghiệp vụ chi phí và các mẫu biểu báo cáo được xây dựng tại Chương 5 cung cấp cơ sở khoa học và tài liệu tham khảo cho công tác quản trị chi phí trong ngành chế biến gỗ Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN KTQTCP là một chủ đề được nhiều nhà nghiên cứu lựa chọn và tiến hành nghiên cứu dưới nhiều góc độ cả về lý luận, thực tiễn và bằng nhiều cách tiếp cận khác nhau. Qua nghiên cứu tổng quan các công trình nghiên cứu về KTQTCP trong DN, theo tác giả có thể tổng hợp các nghiên cứu về KTQTCP thành ba hướng nghiên cứu chính sau: Nghiên cứu KTQTCP trong các loại hình DN; Nghiên cứu tình hình vận dụng các kỹ thuật KTQTCP trong DN và Nghiên cứu các nhân tố tác động đến việc vận dụng KTQTCP trong DN. Nghiên cứu KTQTCP trong các loại hình doanh nghiệp Các nghiên cứu về KTQTCP theo hướng này được số lượng lớn nhà nghiên cứu thực hiện, các tác giả tiếp cận nghiên cứu thông qua khảo sát nội dung KTQTCP trong các DN thuộc nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau; từ đó phân tích, đánh giá ưu nhược điểm và đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng, hoàn thiện KTQTCP phù hợp với đặc thù hoạt động sản xuất kinh doanh, yêu cầu quản lý của từng loại hình DN. Một trong những nghiên cứu đầu tiên về KTQTCP theo hướng tiếp cận này là nghiên cứu của tác giả Trần Văn Dung (2002).

Tác giả đã tiến hành nghiên cứu mối quan hệ giữa KTQTCP với kế toán tính giá thành và phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong các DNSX nhằm tìm ra mối liên hệ giữa KTQTCP với công tác tính giá thành sản phẩm trong các DNSX hỗ trợ cho việc ra quyết định kinh doanh. Với mục tiêu nghiên cứu đã xác định, tác giả đã tiến hành tìm hiểu, nghiên cứu thực trạng KTQTCP và tính giá thành sản phẩm trong các DNSX, từ đó chỉ ra một số hạn chế và đề xuất các giải pháp hoàn thiện từng nội dung cụ thể của tổ chức công tác KTQTCP sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các DNSX. Tuy nhiên, các giải pháp đề xuất của tác giả chỉ mang tính định hướng chung cho tất cả các DNSX mà chưa đưa ra các giải pháp chi tiết cho từng ngành sản xuất cụ thể nên gây khó khăn cho các nhà quản trị DNSX khi xem xét triển khai vận dụng KTQTCP trong công tác quản lý tại đơn vị. Vì vậy, các nghiên cứu kế tiếp về KTQTCP được các tác giả thực hiện trong từng ngành nghề kinh doanh cụ thể nhằm đưa ra các giải pháp phù hợp hơn với từng DN như nghiên cứu của Phạm Thị Thủy (2007) với ngành sản xuất dược phẩm, Nguyễn Quốc Thắng (2010) với ngành giống cây trồng, Nguyễn Hoản (2011) với ngành sản xuất bánh kẹo, Nguyễn Thị Ngọc Lan (2012) với ngành vận tải đường bộ, Hồ Mỹ Hạnh (2013) với ngành may, Nguyễn Thị Mai Anh (2014) với ngành nhựa, 7 Đào Thúy Hà (2015) với ngành thép, Nguyễn Thị Bình (2018) với ngành dược phẩm; Phạm Quang Thịnh (2018) với ngành xi măng, Đặng Nguyên Mạnh (2019) với ngành sản xuất gốm, sứ xây dựng; Tô Minh Thu (2019) với ngành sản xuất giấy và Nguyễn Văn Hải (2020) với ngành da giày.

Phạm Thị Thủy (2007) thực hiện nghiên cứu KTQTCP trong các DNSX dược phẩm Việt Nam. Tác giả đã nghiên cứu chi tiết các đặc trưng của ngành sản xuất dược phẩm, từ đó đi sâu nghiên cứu nội dung kế toán chi phí trong các DNSX Việt Nam qua các giai đoạn và đánh giá thực trạng kế toán chi phí trong các DNSX dược phẩm Việt Nam chưa thực sự phù hợp với đặc thù ngành dược; vì thế kế toán chi phí chưa thể đáp ứng được nhu cầu thông tin của nhà quản trị cho việc ra các quyết định kinh doanh hợp lý. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất xây dựng mô hình KTQTCP trong các DNSX dược phẩm với các nội dung cần thực hiện như: lập dự toán ngân sách, phân loại chi phí theo cách ứng xử chi phí… Đóng góp nổi bật của tác giả trong nghiên cứu này chính là việc tác giả đề xuất áp dụng kỹ thuật KTQTCP hiện đại mà cụ thể là phương pháp ABC trong việc xác định và phân bổ chi phí cho các đối tượng chịu phí thay cho việc xác định và phân bổ chi phí truyền thống. Tuy nhiên, tác giả chỉ mới dừng lại ở việc đưa ra ý tưởng mà chưa làm rõ được lợi ích của phương pháp này cũng như trình tự nội dung các bước cần triển khai thực hiện khi đưa phương pháp ABC vào áp dụng trong thực tế tại các DNSX dược phẩm.

Tiếp đó, Nguyễn Quốc Thắng (2010) nghiên cứu KTQTCP trong các DN thuộc ngành giống cây trồng Việt Nam. Tác giả đã nghiên cứu thực trạng KTQTCP và tính giá thành sản phẩm trong các DNSX giống cây trồng, từ đó đưa ra một số nhận xét, tồn tại trong công tác KTQTCP tại các DNSX thuộc ngành này và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác KTQTCP và tính giá thành sản phẩm trong các DNSX thuộc ngành giống cây trồng Việt Nam. Đặc biệt, kết quả nghiên cứu của tác giả cho thấy tổ chức KTQTCP và tính giá thành sản phẩm theo phương pháp hiện đại kết hợp với hệ thống KTQTCP và tính giá thành theo phương pháp truyền thống sử dụng trong các DN thuộc ngành giống cây trồng Việt Nam có tác dụng nâng cao khả năng xử lý, cung cấp thông tin cho nhà quản trị DN trong việc ra quyết định kinh doanh cả trong ngắn hạn và dài hạn. Và theo tác giả khẳng định mô hình kết hợp này nếu được các DN thuộc ngành giống cây trồng Việt Nam áp dụng sẽ tăng cường hiệu quả quản trị chi phí của DN trong thời gian đến, đây chính là một đóng góp nổi bật của tác giả trong nghiên cứu này.

Tuy nhiên, tác giả chưa đưa ra được các giải pháp cụ thể hướng dẫn các DN giống cây trồng trong việc triển khai mô hình này. 8 Nguyễn Hoản (2011) nghiên cứu KTQTCP trong các DNSX bánh kẹo của Việt Nam. Tác giả đã phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức KTQTCP tại một số DN sản xuất bánh kẹo ở Việt Nam. Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp hoàn thiện tổ chức KTQTCP trong các DN này và các giải pháp được tác giả đề xuất tập trung vào một số nội dung cơ bản như: tổ chức bộ máy KTQTCP theo mô hình kết hợp, phân loại chi phí theo mức độ hoạt động, vận dụng hệ thống dự toán linh hoạt để đo lường và kiểm soát chi phí tại nhiều mức độ hoạt động khác nhau của DN.

Căn cứ vào đặc thù của DN bánh kẹo, tác giả cũng đưa ra cách thức phân tích ra quyết định trong các tình huống cụ thể: quyết định tự sản xuất hay mua ngoài một số yếu tố đầu vào trong quá trình sản xuất sản phẩm, quyết định tiếp tục chế biến thành sản phẩm hay bán ngay. điều này rất phù hợp với đặc điểm sản xuất của các DN bánh kẹo đó là quy trình sản xuất sản phẩm trải qua nhiều công đoạn, đầu ra của công đoạn này là đầu vào công đoạn kế tiếp. Mặc dù có nhiều đóng góp mới về giải pháp hoàn thiện tổ chức KTQTCP trong các DN sản xuất bánh kẹo khi đưa ra mô hình tổ chức bộ máy KTQTCP kết hợp giữa KTQT với kế toán tài chính, tuy nhiên tác giả chưa chỉ rõ được các yếu tố nào có ảnh hưởng đến việc lựa chọn mô hình tổ chức bộ máy KTQTCP áp dụng cho các DN thuộc lĩnh vực này cũng như mối quan hệ giữa KTQT và kế toán tài chính trong mô hình này. Trần Thế Nữ (2011) đã thực hiện nghiên cứu“Xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp thương mại quy mô vừa và nhỏ ở Việt Nam”.

Qua nghiên cứu, tác giả đã đánh giá thực trạng KTQTCP ở các DN vừa và nhỏ nói chung và các DN thương mại quy mô vừa và nhỏ Việt Nam nói riêng mới chỉ ở giai đoạn sơ khai và còn nhiều hạn chế nên để đảm bảo cung cấp nguồn thông tin tin cậy cho nhà quản trị, rất cần thiết lập một mô hình KTQTCP ở các DN này. Sau đó, tác giả đi vào xây dựng mô hình KTQTCP ở các DN thương mại quy mô vừa và nhỏ xuất phát từ nhu cầu thực tế, đặc điểm của các DN cũng như đảm bảo những nguyên tắc kế toán cơ bản hay sự tuân thủ pháp luật. Nội dung xây dựng gồm: phân loại chi phí, lập dự toán chi phí, kế toán chi phí thực hiện, lập báo cáo KTQTCP, phân tích chi phí để kiểm soát chi phí và ra quyết định kinh doanh. Nhìn chung, các nội dung tác giả đưa ra khá đầy đủ, tuy nhiên các vấn đề được trình bày chưa sâu còn mang tính lý thuyết chưa gắn với thực tiễn của các DN thương mại.

Bên cạnh đó, mô hình KTQTCP tác giả đề xuất muốn áp dụng cho các DN thương mại quy mô vừa và nhỏ cần có sự hỗ trợ từ nhiều phía: các cơ quan chức năng Nhà nước, các đơn vị đào tạo, nghiên cứu KTQT cũng như các DN thương mại, đặc biệt là vấn đề nhận thức và văn bản pháp quy điều chỉnh hoạt động này. Do vậy, tính khả thi của mô hình gặp nhiều thách thức. 9 Năm 2012, tác giả Nguyễn Thị Ngọc Lan nghiên cứu “Tổ chức kế toán quản trị chi phí vận tải hàng hóa trong các công ty vận chuyển đường bộ Việt Nam”. Trong luận án, tác giả tiến hành xây dựng mô hình tổ chức KTQTCP vận tải hàng hóa áp dụng cho các DN kinh doanh vận tải đường bộ Việt Nam trên cơ sở nghiên cứu về sự hình thành và phát triển của hệ thống KTQTCP trên thế giới gắn liền với từng hoàn cảnh kinh tế cụ thể, cũng như kinh nghiệm vận dụng và các kỹ thuật KTQTCP trong các nền kinh tế khác nhau, đặc biệt là các nền kinh tế có tính chất tương đồng với nền kinh tế Việt Nam.

Từ đó, tác giả đã đưa ra một số giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác KTQTCP vận tải hàng hóa trong các công ty vận tải đường bộ Việt Nam nhằm cung cấp các thông tin hữu ích phục vụ cho các nhà quản trị trong việc ra quyết định kinh doanh. Tuy nhiên, các giải pháp chủ yếu theo quan điểm chủ quan của tác giả nên khả năng triển khai trong thực tiễn còn hạn chế. Tiếp tục hướng nghiên cứu này, Hồ Mỹ Hạnh (2013) nghiên cứu hệ thống KTQTCP trong các doanh nghiệp may Việt Nam.