Khóa luận tốt nghiệp công nghệ sinh học thử nghiệm sử dụng các sản phẩm đã sàng lọc trong phòng trị bệnh gan thận mủ do vi khuẩn edwardsiella ictaluri trên cá tra giống quy mô phòng thí nghiệm

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp công nghệ sinh học thử nghiệm sử dụng các sản phẩm đã sàng lọc trong phòng trị bệnh gan, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyen Tran Thuc
• Người hướng dẫn: ThS. Doan Van Cuong
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Công nghệ Sinh học
• Đề tài: Nghiên cứu hiệu quả sử dụng thảo dược và probiotic trong phòng trị bệnh gan thận mủ trên cá tra
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018-2022
• Địa điểm: Thủ Đức

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• XÁC NHẬN VÀ CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.2. Nội dung thực hiện
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu về cá tra
• 2.2. Bệnh gan thận mủ trên cá tra
• 2.3. Tình hình ương nuôi, sản xuất cá tra giống. Sơ lược về vi khuẩn Edwardsiella ictaluri. Một số thông tin về các chất/sản phẩm sinh học và thảo dược
• 2.4. Tổng quan về một số phương pháp phân tích, chẩn đoán, xét nghiệm mầm bệnh trong thí nghiệm
• 2.4.1. Phương pháp RT-PCR (Realtime - Polymerase chain reaction)
• 2.4.2. Phương pháp xác định nồng độ ức chế tối thiểu (Minimum Inhibitory Concentration - MIC)
• 2.5. Các nghiên cứu về phòng trị bệnh trên cá tra trong và ngoài nước
• 3. CHƯƠNG 3: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 3.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4. Điều tra, đánh giá hiện trạng và hiệu quả sử dụng hoạt chất chính trong các sản phẩm thông dụng trên thị trường kiểm soát bệnh gan thận mủ do Edwardsiella ictaluri gây ra trên cá tra nuôi
• 3.5. Quy trình MIC chọn lọc các chất/sản phẩm trong thí nghiệm. Xác định ngưỡng gây chết 50% (LD50) của vi khuẩn Edwardsiella ictaluri bằng phương pháp ngâm đối với cá tra giống 5 - 10 g. Chuẩn bị dịch vi khuẩn
• 3.6. Thử nghiệm hiệu quả sử dụng hoạt chất chính trong các sản phẩm đã sàng lọc trong phòng trị bệnh gan thận mủ trên cá tra quy mô phòng thí nghiệm
• 3.7. Phương pháp Realtime PCR định lượng vi khuẩn Edwardsiella ictaluri trong mẫu nước và mẫu cá thí nghiệm
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả điều tra, đánh giá hiện trạng và hiệu quả sử dụng các hoạt chất chính trong các sản phẩm thông dụng trên thị trường kiểm soát bệnh gan thận mủ do Edwardsiella ictaluri gây ra
• 4.2. Kết quả điều tra, phỏng vấn 30 nông hộ nuôi cá tra
• 4.3. Kết quả xác định giá trị MIC của các chất/sản phẩm thử nghiệm
• 4.4. Kết quả tính LD50 cho thí nghiệm cảm nhiễm Edwardsiella ictaluri
• 4.5. Kết quả thử nghiệm hiệu quả sử dụng hoạt chất chính trong các sản phẩm đã sàng lọc trong phòng trị bệnh gan thận mủ trên cá tra quy mô phòng thí nghiệm
• 4.6. Khảo sát ảnh hưởng của các chất/sản phẩm xử lý nước và phối trộn thức ăn đến khả năng phòng trị bệnh gan thận mủ ở cá tra giống
• 4.7. Mật độ vi khuẩn Edwardsiella ictaluri trước và sau khi thu mẫu cá và mẫu nước của nhịp 3 ngày/đợt và 5 ngày/đợt
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu thảo dược và probiotic trong phòng trị bệnh gan thận mủ

Nghiên cứu này tập trung vào việc sử dụng thảo dược và probiotic trong việc phòng trị bệnh gan thận mủ trên cá tra. Bệnh gan thận mủ do vi khuẩn Edwardsiella ictaluri gây ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành nuôi trồng thủy sản. Việc tìm kiếm các phương pháp điều trị hiệu quả và an toàn là rất cần thiết. Sử dụng thảo dược và probiotic không chỉ giúp cải thiện sức khỏe cá mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực từ hóa chất và kháng sinh.

1.1. Tình hình bệnh gan thận mủ trên cá tra hiện nay

Bệnh gan thận mủ đang gia tăng trong các ao nuôi cá tra. Tỷ lệ mắc bệnh có thể lên đến 90% nếu không được điều trị kịp thời. Việc lạm dụng kháng sinh đã dẫn đến tình trạng kháng thuốc, làm cho việc điều trị trở nên khó khăn hơn.

1.2. Lợi ích của thảo dược và probiotic trong nuôi trồng thủy sản

Sử dụng thảo dược và probiotic giúp tăng cường hệ miễn dịch tự nhiên của cá. Các thành phần tự nhiên này có khả năng kháng khuẩn, chống oxy hóa và giảm stress, từ đó nâng cao sức khỏe và khả năng sinh trưởng của cá.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phòng trị bệnh gan thận mủ

Ngành nuôi cá tra đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc phòng trị bệnh gan thận mủ. Việc sử dụng kháng sinh không chỉ gây ô nhiễm môi trường mà còn làm giảm hiệu quả điều trị. Các phương pháp truyền thống không còn đáp ứng được yêu cầu hiện tại, do đó cần tìm kiếm giải pháp mới.

2.1. Tác động của kháng sinh đến môi trường và sức khỏe cá

Sử dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản đã dẫn đến ô nhiễm nguồn nước và làm giảm đa dạng sinh học. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cá mà còn đến sức khỏe con người thông qua chuỗi thực phẩm.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng thảo dược và probiotic

Mặc dù thảo dược và probiotic có nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng chúng trong thực tiễn vẫn gặp khó khăn. Thiếu thông tin và kiến thức về cách sử dụng hiệu quả là một trong những rào cản lớn.

III. Phương pháp nghiên cứu hiệu quả sử dụng thảo dược và probiotic

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp khảo sát và thực nghiệm để đánh giá hiệu quả của các sản phẩm thảo dược và probiotic trong phòng trị bệnh gan thận mủ. Các sản phẩm được lựa chọn dựa trên khả năng ức chế vi khuẩn và cải thiện sức khỏe cá.

3.1. Quy trình khảo sát và thu thập dữ liệu

Khảo sát được thực hiện trên 30 nông hộ nuôi cá tra tại Đồng Tháp và An Giang. Dữ liệu thu thập từ phỏng vấn và quan sát thực tế giúp đánh giá hiện trạng sử dụng thảo dược và probiotic.

3.2. Thực nghiệm xác định hiệu quả của thảo dược và probiotic

Thực nghiệm được tiến hành để xác định giá trị MIC và LD50 của các sản phẩm thảo dược và probiotic. Kết quả sẽ giúp xác định liều lượng tối ưu cho việc phòng trị bệnh.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc kết hợp thảo dược và probiotic mang lại hiệu quả cao trong việc phòng trị bệnh gan thận mủ. Các sản phẩm như tỏi, gừng và probiotic đã chứng minh khả năng ức chế vi khuẩn và cải thiện sức khỏe cá.

4.1. Hiệu quả của các sản phẩm thảo dược trong phòng trị bệnh

Các sản phẩm thảo dược như tỏi và gừng có giá trị MIC thấp, cho thấy khả năng ức chế vi khuẩn tốt. Việc sử dụng chúng trong thức ăn giúp tăng cường sức khỏe cá và giảm tỷ lệ mắc bệnh.

4.2. Ứng dụng probiotic trong nuôi trồng thủy sản

Probiotic đã được chứng minh là có khả năng cải thiện sức khỏe đường ruột của cá, từ đó nâng cao khả năng chống lại bệnh tật. Việc bổ sung probiotic vào thức ăn giúp cá phát triển tốt hơn và giảm thiểu thiệt hại do bệnh.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu

Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới trong việc sử dụng thảo dược và probiotic trong phòng trị bệnh gan thận mủ trên cá tra. Việc áp dụng các sản phẩm tự nhiên không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao hiệu quả nuôi trồng thủy sản.

5.1. Tương lai của việc sử dụng thảo dược và probiotic

Sự phát triển của các sản phẩm thảo dược và probiotic sẽ tiếp tục được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi trong ngành nuôi trồng thủy sản. Điều này không chỉ giúp cải thiện sức khỏe cá mà còn bảo vệ môi trường.

5.2. Khuyến nghị cho nông dân và nhà nghiên cứu

Nông dân nên được đào tạo về cách sử dụng thảo dược và probiotic hiệu quả. Các nhà nghiên cứu cần tiếp tục tìm kiếm và phát triển các sản phẩm mới để nâng cao hiệu quả phòng trị bệnh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cá tra (Pangasianodon hypophthalmus) là một trong những đối tượng thủy sản nuôi nước ngọt chủ lực tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, việc mở rộng diện tích nuôi cùng với xu hướng thâm canh mật độ cao đã làm gia tăng tần suất bùng phát dịch bệnh. Trong các tác nhân gây bệnh nhiễm khuẩn, vi khuẩn Edwardsiella ictaluri là nguyên nhân chính gây ra bệnh gan thận mủ (Bacillary Necrosis in Pangasius - BNP). Bệnh xuất hiện ở hầu hết các giai đoạn sinh trưởng của cá, gây tổn thất nghiêm trọng nhất ở giai đoạn cá giống với tỉ lệ hao hụt lên đến 90% nếu không được can thiệp kịp thời.

Thực tế sản xuất cho thấy người nuôi cá tra lạm dụng nhiều loại thuốc kháng sinh và hóa chất diệt khuẩn để xử lý nước và trị bệnh (khảo sát trước đây ghi nhận có đến 23 loại thuốc kháng sinh và hóa chất thuộc 11 nhóm được sử dụng). Tình trạng này dẫn đến hiện tượng vi khuẩn kháng kháng sinh, suy giảm hiệu quả điều trị, tồn dư hóa chất và gây ô nhiễm môi trường nước. Do đó, việc nghiên cứu các giải pháp sinh học như vi sinh vật có lợi (probiotic), chất kích thích miễn dịch ($\beta$-glucan) và các hợp chất chiết xuất từ thảo dược có hoạt tính kháng khuẩn để thay thế kháng sinh truyền thống là yêu cầu cấp thiết.

Khóa luận xác định mục tiêu và các nội dung nghiên cứu cụ thể như sau:

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Xác định được các chất/sản phẩm có nguồn gốc từ thảo dược có hiệu quả trong phòng trị bệnh gan thận mủ ở cá tra giống.
2. Xác định được các chất/sản phẩm có nguồn gốc từ sinh học có hiệu quả trong phòng trị bệnh gan thận mủ ở cá tra giống.

Nội dung thực hiện:

• Nội dung 1: Điều tra, đánh giá hiện trạng và hiệu quả sử dụng hoạt chất chính trong các sản phẩm thông dụng trên thị trường kiểm soát bệnh gan thận mủ do Edwardsiella ictaluri gây ra trên cá tra nuôi.
• Nội dung 2: Xác định ngưỡng gây chết 50% ($LD_{50}$) của vi khuẩn Edwardsiella ictaluri đối với cá tra giống cỡ 5 - 10 g.
• Nội dung 3: Thử nghiệm hiệu quả sử dụng hoạt chất chính trong các sản phẩm đã sàng lọc trong phòng trị bệnh gan thận mủ trên cá tra quy mô phòng thí nghiệm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cá tra giống (Pangasianodon hypophthalmus) khối lượng 5 - 10 g/con do Trung tâm Quốc gia giống thủy sản nước ngọt Nam Bộ cung cấp; chủng vi khuẩn Edwardsiella ictaluri (chủng DT 76.2 phân lập tại Đồng Tháp); các nhóm chất/sản phẩm gồm thảo dược (cao chiết gừng, cao chiết quế, dịch chiết tỏi), hóa chất xử lý nước (Benzalkonium chloride - BKC, Bronopol, Formalin), chế phẩm sinh học Probiotic (chế phẩm Bioze chứa Bacillus spp., Lactobacillus acidophilus, Saccharomyces cerevisiae) và chất kích thích miễn dịch ($\beta$-glucan).
• Phạm vi không gian: Khảo sát thực địa tại 30 nông hộ nuôi cá tra thuộc 2 tỉnh Đồng Tháp và An Giang; các thí nghiệm in vitro và in vivo được thực hiện tại Trung tâm Quan trắc Môi trường và Bệnh Thủy sản Nam Bộ thuộc Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản II.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được triển khai từ ngày 01/08/2022 đến ngày 31/12/2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên cơ sở lý thuyết về bệnh học thủy sản, đặc tính sinh học của vi khuẩn Edwardsiella ictaluri (vi khuẩn Gram âm, hình que, kỵ khí tùy tiện, phản ứng catalase dương tính, oxidase âm tính, lên men glucose, phát triển thuận lợi ở nhiệt độ 25 - 30°C). Nghiên cứu kế thừa các cơ chế tác động của:

• Probiotic: Cạnh tranh vị trí bám dính và chất dinh dưỡng, tiết enzyme hỗ trợ tiêu hóa và sản sinh các chất kiềm khuẩn/diệt khuẩn tự nhiên.
• Thảo dược: Chứa các kháng sinh thực vật (phytocide) như allicin, alliin trong tỏi (Allium sativum) có phổ kháng khuẩn rộng và không gây hiện tượng kháng thuốc.
• Hóa chất xử lý nước Bronopol: Hợp chất hữu cơ kháng khuẩn phổ rộng, có độ ổn định thủy phân cao trong môi trường nước.
• Chất điều biến miễn dịch $\beta$-glucan: Kích hoạt hoạt động thực bào (phagocytosis) và kích thích tế bào giải phóng các cytokine (IL-1, IL-6, GMCSF, interferon).
• Tiêu chuẩn chẩn đoán: Quy trình xét nghiệm và phát hiện vi khuẩn thực hiện theo TCVN 8710-16:2016.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và thu thập dữ liệu bao gồm:

1. Phương pháp điều tra dịch tễ học nông hộ: Phỏng vấn trực tiếp 30 chủ hộ ương nuôi cá tra tại An Giang và Đồng Tháp bằng phiếu điều tra cấu trúc sẵn. Thu thập dữ liệu về kinh nghiệm nuôi, diện tích ao, mật độ thả giống, thời điểm bùng phát bệnh, danh mục và tần suất sử dụng các loại hóa chất xử lý nước, thuốc trộn thức ăn, thảo dược và chế phẩm sinh học.
2. Phương pháp xác định nồng độ ức chế tối thiểu (MIC): Thực hiện kỹ thuật pha loãng liên tiếp trong môi trường lỏng Brain Heart Infusion Broth (BHIB) trên đĩa 96 giếng. Dãy nồng độ pha loãng theo cấp số 2 (từ 0,488 đến 4.000 $\mu\text{g/ml}$ đối với thảo dược và hóa chất; pha loãng bậc 10 từ $10^3$ đến $10^9\text{ CFU/ml}$ đối với probiotic). Sử dụng chỉ thị oxy hóa khử Resazurin 0,01% (20 $\mu\text{l}$/giếng) để quan sát sự chuyển màu từ xanh sang hồng nhằm xác định ngưỡng ức chế sinh trưởng sau 24 giờ ủ ở 28°C.
3. Phương pháp xác định liều gây chết 50% ($LD_{50}$): Gây cảm nhiễm thực nghiệm trên cá tra giống (5 - 10 g) bằng phương pháp ngâm vi khuẩn E. ictaluri ở 5 mức mật độ ($10^4, 10^5, 10^6, 10^7, 10^8\text{ CFU/ml}$), theo dõi tỷ lệ chết liên tục trong 10 ngày. Tính toán giá trị $LD_{50}$ theo phương pháp thống kê sinh học của Reed và Muench (1938).
4. Phương pháp thử nghiệm phòng trị in vivo: Bố trí thí nghiệm trên hệ thống bể composite và bể nhựa 100 lít (thể tích nước 60 lít, 30 cá/bể, lặp lại 3 lần) gồm 3 nghiệm thức can thiệp (NT1: Bronopol + Tỏi; NT2: $\beta$-glucan + Tỏi; NT3: $\beta$-glucan + Probiotic) cùng 2 nghiệm thức đối chứng (đối chứng âm và đối chứng dương). Thử nghiệm đánh giá ở 2 nhịp can thiệp: 3 ngày/đợt và 5 ngày/đợt. Tính toán tỷ lệ chết và tỷ lệ bảo hộ tương đối (RPS - Relative Percent Survival) theo công thức của Amend (1981).
5. Phương pháp Realtime PCR định lượng: Tách chiết DNA tổng số từ mẫu mô thận cá (0,1 g) và mẫu nước nuôi (1 ml). Thực hiện phản ứng khuếch đại gen đặc hiệu với cặp mồi xuôi 178qF (5'-ACTTATCGCCCTCGCAACTC-3'), mồi ngược 178qR (5'-CCTCTGATAAGTGGTTCTCG-3') và mẫu dò TaqMan FAM - CTCACATATTGCTTCAGCGTCGAC - BHQ1. Định lượng mật độ vi khuẩn ($CFU/g$ mô cá và $CFU/ml$ nước) dựa trên đường chuẩn 7 điểm pha loãng từ $10^0$ đến $10^6$ copies chạy trên hệ thống Bio-Rad.
6. Xử lý số liệu: Dữ liệu được xử lý và phân tích thống kê bằng phần mềm SPSS 25.0, so sánh sự khác biệt giữa các giá trị trung bình bằng phép kiểm định sâu Tukey (Post-hoc Tukey's test) với mức ý nghĩa $p < 0,05$. Đồ thị được xây dựng trên Microsoft Excel 2019.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Đặt vấn đề

Chương này làm rõ tầm quan trọng của ngành nuôi cá tra ở Đồng bằng sông Cửu Long và tổn thất kinh tế do bệnh gan thận mủ do vi khuẩn Edwardsiella ictaluri gây ra. Tác giả chỉ ra hệ quả tiêu cực của việc lạm dụng hóa chất, kháng sinh tại các vùng nuôi, từ đó xác lập tính cấp thiết của đề tài nhằm tìm kiếm các hoạt chất thảo dược và chế phẩm sinh học an toàn để kiểm soát bệnh trên cá tra giống.

Chương 2: Tổng quan tài liệu

Tổng hợp toàn diện các nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đặc điểm sinh học, phân loại học và tập tính di cư, sinh sản của cá tra (Pangasianodon hypophthalmus). Phân tích chi tiết hình thái học, đặc tính nuôi cấy, đường xâm nhập và cơ chế gây bệnh của vi khuẩn Edwardsiella ictaluri. Trình bày cơ sở khoa học của việc ứng dụng probiotic (Bacillus, Lactobacillus, Saccharomyces), thảo dược giàu hoạt chất kháng khuẩn, chất kích thích miễn dịch $\beta$-glucan trong nuôi trồng thủy sản, đồng thời tổng quan nguyên lý của hai phương pháp phân tích chính: Realtime PCR định lượng và thử nghiệm MIC với chất chỉ thị Resazurin.

Chương 3: Vật liệu và phương pháp

Trình bày chi tiết đối tượng cá thí nghiệm (5 - 10 g), chủng vi khuẩn E. ictaluri (DT 76.2), hệ thống thiết bị phòng thí nghiệm và vật tư hóa chất. Mô tả cụ thể quy trình điều tra 30 hộ dân tại An Giang và Đồng Tháp; quy trình thử nghiệm MIC trên đĩa 96 giếng; quy trình cảm nhiễm ngâm xác định $LD_{50}$; sơ đồ bố trí các nghiệm thức phòng trị kết hợp xử lý nước và trộn thức ăn theo hai chu kỳ (3 ngày/đợt và 5 ngày/đợt); quy trình tách chiết DNA mẫu nước, mô cá và chu trình nhiệt của phản ứng Realtime PCR.

Chương 4: Kết quả và thảo luận

Trình bày toàn bộ dữ liệu thực nghiệm qua các bảng biểu, đồ thị và phân tích nguyên nhân sinh học:

Hiện trạng sử dụng thuốc và hóa chất tại 30 nông hộ:

• Kinh nghiệm nuôi bình quân 10,10 năm (5 - 17 năm), số ao ương trung bình 3,17 ao/hộ, diện tích ao trung bình $2.846,67\text{ m}^2$, mật độ thả $133 - 1.500\text{ con/m}^2$.
• Thời điểm bệnh bùng phát mạnh nhất là vào mùa giao mùa (tháng 7, 8, 9; giá trị trung bình tháng 7,67) và tập trung nhiều nhất ở cá 15 - 30 ngày tuổi (giai đoạn cá bột lên cá hương).
• Tỷ lệ nông hộ sử dụng các hoạt chất xử lý nước lần 1: Bronopol (36,67%), BKC (20,00%), Formalin (16,67%), Iodine (13,33%), Glutaraldehyde (10,00%).
• Tỷ lệ nông hộ sử dụng hoạt chất trộn thức ăn: Dịch chiết tỏi (26,67%), Doxycycline (23,33%), Norfloxacin (13,33%), Enrofloxacin (10,00%), Florfenicol (10,00%).
• Chất tăng cường miễn dịch được dùng phổ biến: Vitamin tổng hợp (43,33%), $\beta$-glucan (26,67%), Vitamin C (26,67%).

Nhóm sản phẩm	Tên hoạt chất/Sản phẩm	Tỷ lệ nông hộ sử dụng (%)
Xử lý nước (lần 1)	Bronopol	36,67
	BKC (Benzalkonium chloride)	20,00
	Formalin	16,67
	Iodine	13,33
	Glutaraldehyde	10,00
Trộn thức ăn (lần 1)	Dịch chiết tỏi	26,67
	Doxycycline	23,33
	Norfloxacin	13,33
	Enrofloxacin	10,00
	Florfenicol	10,00
Tăng cường miễn dịch	Vitamin tổng hợp	43,33
	$\beta$-glucan	26,67
	Vitamin C	26,67

Giá trị MIC của các chất thử nghiệm: Kết quả xác định nồng độ ức chế tối thiểu đối với E. ictaluri ghi nhận:

• Cao chiết gừng: $250\ \mu\text{g/ml}$
• Cao chiết quế: $125\ \mu\text{g/ml}$
• Dịch chiết tỏi: $31,25\ \mu\text{g/ml}$
• Benzalkonium chloride (BKC 80%): $3,91\ \mu\text{g/ml}$
• Bronopol (50%): $3,91\ \mu\text{g/ml}$
• Formalin (40%): $15,63\ \mu\text{g/ml}$
• Probiotic (Bioze): $10^6\text{ CFU/ml}$

Liều gây chết trung bình ($LD_{50}$): Sau 10 ngày gây nhiễm ngâm với 5 dải mật độ ($10^4 - 10^8\text{ CFU/ml}$), tính toán theo công thức Reed và Muench ghi nhận khoảng cách tỷ lệ $\text{Pd} = 0,67$, xác định được giá trị $LD_{50} = 4,7 \times 10^6\text{ CFU/ml}$.

Hiệu quả phòng trị bệnh và tỷ lệ bảo hộ tương đối (RPS): Tỷ lệ cá chết ở nghiệm thức đối chứng dương là 63,33% ($\pm 0,2$) và đối chứng âm là 0,0%. Các nghiệm thức can thiệp đều làm giảm tỷ lệ chết có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$):

Nghiệm thức can thiệp	Nhịp can thiệp	Tỷ lệ cá chết (%)	Chỉ số RPS (%)	Giá trị P (so với ĐC+)
NT1 (Bronopol + Tỏi)	3 ngày/đợt	$22,22 \pm 0,02$	68,42	0,000
	5 ngày/đợt	$23,33 \pm 0,03$	66,84	0,000
NT2 ($\beta$-glucan + Tỏi)	3 ngày/đợt	$44,44 \pm 0,08$	36,84	0,045
	5 ngày/đợt	$36,67 \pm 0,03$	47,89	0,006
NT3 ($\beta$-glucan + Probiotic)	3 ngày/đợt	$35,56 \pm 0,07$	49,47	0,004
	5 ngày/đợt	$33,33 \pm 0,03$	52,63	0,003

Mật độ vi khuẩn qua phân tích Realtime PCR: Đường chuẩn định lượng vi khuẩn đạt phương trình tương quan: $y = -3,3213x + 38,213$ ($R^2 = 0,998$). Sau khi can thiệp, mật độ E. ictaluri trong mẫu mô thận cá và mẫu nước ở cả ba nghiệm thức đều giảm rõ rệt so với nhóm đối chứng dương. Nhịp cho ăn 5 ngày/đợt giúp giảm mật độ vi khuẩn trong mô cá tốt hơn nhịp 3 ngày/đợt; trong khi nhịp xử lý nước 3 ngày/lần đạt hiệu quả giảm vi khuẩn trong nước cao hơn nhịp 5 ngày/lần. Dù vậy, phân tích phương sai ANOVA giữa các nhóm can thiệp cho thấy sự khác biệt về mật độ vi khuẩn qPCR chưa đạt ý nghĩa thống kê ($p > 0,05$).

Chương 5: Kết luận và đề nghị

Đúc kết các phát hiện chính về hoạt tính của từng nhóm sản phẩm, xác nhận phác đồ phối hợp giữa xử lý nước và trộn thức ăn mang lại hiệu quả vượt trội. Đề xuất các định hướng nghiên cứu tiếp theo ở quy mô thực địa và mở rộng phạm vi thử nghiệm.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác lập cơ sở dữ liệu thực địa từ 30 nông hộ tại An Giang và Đồng Tháp, định vị được Bronopol (36,67%), dịch chiết tỏi (26,67%), $\beta$-glucan (26,67%) và probiotic là các sản phẩm thông dụng, có hiệu quả thực tế cao trong kiểm soát bệnh gan thận mủ.
• Xác định được giá trị MIC in vitro của dịch chiết tỏi ($31,25\ \mu\text{g/ml}$ - mạnh nhất trong nhóm thảo dược), Bronopol và BKC ($3,91\ \mu\text{g/ml}$), Formalin ($15,63\ \mu\text{g/ml}$) và Probiotic ($10^6\text{ CFU/ml}$).
• Xác định chính xác liều gây chết $LD_{50}$ của vi khuẩn E. ictaluri trên cá tra giống 5 - 10 g bằng phương pháp ngâm là $4,7 \times 10^6\text{ CFU/ml}$.
• Chứng minh nghiệm thức kết hợp xử lý nước bằng hóa chất và trộn thảo dược vào thức ăn (NT1: Bronopol + Tỏi) mang lại hiệu quả bảo hộ cao nhất với chỉ số RPS đạt 68,42% (nhịp 3 ngày/đợt) và 66,84% (nhịp 5 ngày/đợt), tỷ lệ chết giảm xuống còn 22,22% - 23,33% so với 63,33% của đối chứng dương ($p = 0,000$).
• Nghiệm thức sinh học hoàn toàn (NT3: $\beta$-glucan + Probiotic) đạt hiệu quả bảo hộ tốt thứ hai với RPS đạt 52,63% (nhịp 5 ngày/đợt), vượt trội hơn nghiệm thức chỉ bổ sung thức ăn mà không xử lý nước (NT2: RPS 36,84% - 47,89%).

Giải pháp và khuyến nghị kỹ thuật

• Khuyến nghị quy trình kiểm soát bệnh gan thận mủ trên cá tra giống cần kết hợp đồng thời giữa giải pháp xử lý môi trường nước và bổ sung hoạt chất qua thức ăn, không nên chỉ can thiệp đơn lẻ qua đường ăn.
• Về phương thức sử dụng: Đối với thức ăn trộn thảo dược/chất kích thích miễn dịch, nên áp dụng nhịp cho ăn liên tục 5 ngày/đợt; đối với hóa chất/chế phẩm xử lý nước, nên thực hiện định kỳ 3 ngày/lần để duy trì áp lực ức chế mầm bệnh trong môi trường ao nuôi.

Đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn

Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực nghiệm chuẩn hóa về việc tích hợp giải pháp thảo dược (Allium sativum) và sinh học (Bacillus spp., $\beta$-glucan) vào quy trình phòng trị bệnh thay thế kháng sinh. Kết quả nghiên cứu đóng góp một phần nội dung thực nghiệm cho đề tài cấp bộ: “Nghiên cứu xây dựng quy trình kiểm soát bệnh do vi khuẩn gây ra trên một số đối tượng thủy sản quan trọng” do Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản II chủ trì.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thí nghiệm đánh giá hiệu quả phòng trị mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm (wetlab) trong điều kiện môi trường bể nuôi kiểm soát ổn định (nhiệt độ 30°C, pH 7,5 - 8,5, DO > 5 ppm), chưa phản ánh đầy đủ các biến động phức tạp về thủy lý, thủy hóa, tảo và mùn bã hữu cơ như ở ao nuôi thương phẩm ngoài thực địa.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Triển khai thử nghiệm các nghiệm thức đã sàng lọc (đặc biệt là nghiệm thức kết hợp thảo dược, probiotic và $\beta$-glucan) tại các mô hình ao nuôi cá tra giống ngoài thực địa để đánh giá hiệu quả kinh tế - kỹ thuật toàn diện.
  • Mở rộng nghiên cứu cơ chế và liều lượng sử dụng tối ưu của các sản phẩm thảo dược, sinh học trên các đối tượng thủy sản nuôi kinh tế khác và đối với các chủng vi khuẩn gây bệnh nguy hiểm khác (Aeromonas hydrophila, Flavobacterium columnare).

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên, học viên cao học, giảng viên và nghiên cứu viên thuộc các chuyên ngành Công nghệ Sinh học, Nuôi trồng Thủy sản, Bệnh học Thủy sản và Quản lý Môi trường Thủy sản; các kỹ sư kỹ thuật trại giống và người nuôi cá tra thâm canh tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
• Nội dung giá trị nhất:
  • Quy trình thử nghiệm xác định nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) trên đĩa 96 giếng kết hợp thuốc thử Resazurin nhanh, chuẩn xác và tiết kiệm chi phí.
  • Phác đồ đánh giá $LD_{50}$ bằng phương pháp ngâm và phương pháp đánh giá hiệu quả phòng trị bệnh in vivo bằng chỉ số RPS.
  • Quy trình chuẩn tách chiết DNA mô thận/nước và hệ thống mồi - mẫu dò Realtime PCR định lượng E. ictaluri dựa trên tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8710-16:2016.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giá trị nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) của dịch chiết tỏi so với các chất khác đối với vi khuẩn Edwardsiella ictaluri là bao nhiêu? Trong các loại thảo dược thử nghiệm, dịch chiết tỏi có giá trị MIC thấp nhất là $31,25\ \mu\text{g/ml}$, vượt trội hơn so với cao chiết quế ($125\ \mu\text{g/ml}$) và cao chiết gừng ($250\ \mu\text{g/ml}$). Đối với nhóm hóa chất, Bronopol và BKC có giá trị MIC thấp nhất là $3,91\ \mu\text{g/ml}$, Formalin là $15,63\ \mu\text{g/ml}$, và Probiotic Bioze là $10^6\text{ CFU/ml}$.

2. Liều gây chết trung bình ($LD_{50}$) của vi khuẩn E. ictaluri trên cá tra giống 5 - 10 g bằng phương pháp ngâm là bao nhiêu? Dựa trên thử nghiệm cảm nhiễm 5 nồng độ ($10^4 - 10^8\text{ CFU/ml}$) và công thức tính toán của Reed và Muench (1938), liều gây chết trung bình $LD_{50}$ của vi khuẩn E. ictaluri trên cá tra giống kích cỡ 5 - 10 g qua đường ngâm được xác định là $4,7 \times 10^6\text{ CFU/ml}$ (khoảng cách tỷ lệ $\text{Pd} = 0,67$).

3. Nghiệm thức nào mang lại tỷ lệ bảo hộ tương đối (RPS) cao nhất trong các nghiệm thức thử nghiệm phòng trị? Nghiệm thức 1 (kết hợp xử lý nước bằng Bronopol và trộn dịch chiết tỏi vào thức ăn) mang lại hiệu quả bảo hộ cao nhất với chỉ số RPS đạt 68,42% ở nhịp can thiệp 3 ngày/đợt và 66,84% ở nhịp 5 ngày/đợt, giảm tỷ lệ cá chết xuống còn 22,22% - 23,33% so với 63,33% ở nghiệm thức đối chứng dương ($p = 0,000$).

4. Nhịp can thiệp nào cho kết quả tối ưu hơn đối với mẫu cá và mẫu nước nuôi? Kết quả phân tích định lượng vi khuẩn bằng Realtime PCR cho thấy: đối với mẫu mô thận cá, nhịp cho ăn thức ăn phối trộn liên tục 5 ngày/đợt đạt hiệu quả giảm mật độ vi khuẩn tốt hơn nhịp 3 ngày/đợt; ngược lại, đối với môi trường nước, nhịp xử lý nước định kỳ 3 ngày/lần có hiệu quả làm giảm mật độ vi khuẩn E. ictaluri cao hơn nhịp 5 ngày/lần.

5. Phương trình đường chuẩn Realtime PCR định lượng vi khuẩn E. ictaluri trong khóa luận được thiết lập như thế nào? Đường chuẩn Realtime PCR được xây dựng từ 7 điểm pha loãng nối tiếp từ $10^0$ đến $10^6$ copies của đoạn gen đặc hiệu E. ictaluri (sử dụng cặp mồi 178qF/178qR và mẫu dò TaqMan FAM-BHQ1), thu được phương trình tuyến tính $y = -3,3213x + 38,213$ với hệ số tương quan tuyến tính cao đạt $R^2 = 0,998$.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Trần Thức đã đánh giá toàn diện hiện trạng sử dụng thuốc, xác định thành công giá trị MIC của các hoạt chất tiềm năng và liều gây chết $LD_{50}$ ($4,7 \times 10^6\text{ CFU/ml}$) của vi khuẩn Edwardsiella ictaluri trên cá tra giống. Nghiên cứu chứng minh phác đồ phối hợp giữa xử lý nước (bằng Bronopol hoặc Probiotic) và phối trộn thức ăn (chứa dịch chiết tỏi và $\beta$-glucan) giúp nâng cao rõ rệt tỷ lệ bảo hộ tương đối (RPS đạt tới 68,42%) và giảm mật độ vi khuẩn trong mô thận cá cũng như môi trường nước. Đây là công trình thực nghiệm có giá trị khoa học và thực tiễn cao, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng để xây dựng quy trình kiểm soát bệnh gan thận mủ bền vững, giảm thiểu phụ thuộc vào thuốc kháng sinh trong ngành nuôi cá tra.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cá tra (Pagasianodon hypophthalmus) là loài thủy sản nuôi chủ yêu ở nước ta. Cùng với khả năng thích ứng với môi trường khắc nghiệt, đễ nuôi, lớn nhanh, hiệu quả kinh tế cao nên diện tích nuôi không ngừng được mở rộng và mật độ nuôi cũng được tăng theo từng năm. Việc nuôi với mật độ cao kèm theo các yếu tố như thức ăn, hóa chat, biến đối khí hậu, các yếu té vô sinh, hữu sinh làm cho bệnh trên cá xảy ra thường xuyên hơn với sự xuất hiện của các nhóm tác nhân gây bệnh chính như ký sinh trùng (Trichodina sp., Ichthyophthyrius multifilii), vi nam (Saprolegnia, Achlya, Aphanomyces, Fusarium). Trong đó, bệnh do tác nhân vi khuẩn là bệnh thường gặp và gây ra thiệt hại nghiêm trọng nhất đối với nghề nuôi cá nói chung và nghề nuôi cá tra nói riêng.

Một số loài vi khuẩn đã được xác định như Edwardsiella ictaluri, Aeromonas hydrophila, Flavobacterium columnare, Streptococcus agalactiae (Oanh, Phương và ctv, 2005). ictaluri là tác nhân chính gây ra bệnh gan thận mủ trên một số loài cá da trơn (Crumlish, Dung va ctv, 2002) được phân lập đầu tiên ở cá nheo Mỹ (Uctalurus furcatus) (Hawke, 1979). Trên thé giới đã có nghiên cứu phát hiện vi khuẩn Z. ictaluri gây bệnh trên cá rô phi (Oreochromis niloticus) (Soto và ctv, 2012).

Bệnh gan thận mủ (BNP) xảy ra ở hầu hết các giai đoạn phát triển của cá tra. Trong một vụ nuôi, bệnh có thể xuất hiện 3 - 4 lần, đặt biệt ở giai đoạn cá giống gây thiệt hại rất lớn, tỉ lệ hao hụt lên đến 90% nếu không chữa trị kịp thời (Dung và ctv, 2003). Trong các bệnh trên cá tra, thì bệnh gan thận mủ và bệnh xuất huyết trên cá tra là các bệnh xuất hiện nhiều nhất và gây thiệt hại lớn về kinh tế cho người nuôi cá tra thâm canh (Dung, 2017). Vào năm 2021, Luu và ctv cho thấy ở các trang trại cá tại Việt Nam, có 23 loại thuốc kháng sinh và hóa chất khác nhau (thuộc 11 nhóm) được sử dụng, mỗi hộ nuôi cá tra sử dụng ít nhất 17 loại thuốc và hóa chất nhằm diệt khuẩn, quản lí chất lượng nước và phòng trị bệnh.

Hiện tượng kháng thuốc làm cho việc điều trị ngày càng kém hiệu quả và gây thiệt hại nhiều, chúng còn làm ô nhiễm môi trường nước ảnh hưởng đến sản xuất và kinh doanh nuôi trồng thủy sản. Phương pháp phòng và trị bệnh truyền thống đã lạm dụng sử dụng thuốc kháng sinh và hóa chất diệt khuan đã gia tăng những chủng vi khuẩn gây bệnh kháng kháng sinh đặc biệt là vi khuẩn gây bệnh gan thận mủ do E. ictaluri trên cá tra (Dung 1 và ctv, 2008; Thịnh và Loan, 2007). Hiện nay, có nhiều nghiên cứu và ứng dụng thành công việc sử dụng các chat tăng cường hệ miễn dich tự nhiên và có phô phòng ngừa bệnh rộng trên các động vật thủy sản (Bricknell và Dalmo, 2005; Sakai, 1999).

Hơn thế nữa, phương pháp trị liệu sinh học bang vi sinh vật có lợi (probiotic) được mong đợi và trở thành công cụ phòng ngừa, điều trị nhiều bệnh hiệu quả trong nuôi trồng thủy sản (Balcazar và ctv, 2006; Gatesoupe, 1999). Bên cạnh đó, sử dụng thảo dược trong phòng trị bệnh đặc biệt là những bệnh nhiễm khuẩn đang ngày càng trở nên phổ biến, vì có nhiều ưu điểm như nguyên liệu dé tìm kiếm, giá thành thấp, chứa nhiều chất có hoạt tính chống oxy hóa, kháng khuẩn, kháng stress (Rattanachaikunsopon và Phumkhachorn, 2009; Chakraborty và Hancz, 2013). Vì vậy, dé thay thé dần phương pháp phòng bệnh truyền thống, phương pháp phòng và trị bệnh bằng liệu pháp sinh học và sử dụng các sản pham co nguồn gốc thảo dược sẽ là công cụ mong đợi trong việc phòng điều trị bệnh gan thận mủ và nâng cao hiệu quả nuôi cá tra giống. Mục tiêu của đề tài Xác định được các chất/sản phẩm sinh học có nguồn gốc từ thảo được có hiệu qua trong phòng trị bệnh gan thận mủ ở cá tra giống.

Xác định được các chất/sản phẩm sinh học có nguồn gốc từ sinh học có hiệu quả trong phòng trị bệnh gan thận mủ ở cá tra giống. Nội dung thực hiện Nội dung 1: Điều tra, đánh giá hiện trạng và hiệu quả sử dụng hoạt chất chính trong các sản phẩm thông dụng trên thị trường kiểm soát bệnh gan thận mủ do Edwardsiella ictaluri gây ra trên cá tra nuôi. Nội dung 2: Xác định ngưỡng gây chết 50% (LDso) của vi khuẩn Edwardsiella ictaluri đôi với cá tra giỗng 5 - 10 g. Nội dung 3: Thử nghiệm hiệu quả sử dụng hoạt chất chính trong các sản phẩm đã sảng lọc trong phòng trị bệnh gan thận mủ trên cá tra quy mô phòng thí nghiệm.

TONG QUAN TÀI LIEU 2. Giới thiệu về cá tra Họ Cá tra (danh pháp khoa học: Pangasndae) là tên gọi một ho chứa khoảng 28 loài cá nước ngọt đã biết thuộc bộ Cá đa trơn (Siluriformes). Tên khoa học của cá tra là Pangasianodon hypophthalmus. Các loài trong họ này được tìm thấy trong các vùng nước ngọt và nước lợ, dọc theo miền nam châu Á, từ Pakistan tới Borneo.

Theo Phạm Đình Văn (2010), Cá tra được phân loại khoa học như sau: Ngành : Chorata Lớp : Actinopterygii Bộ : Siluriformes Họ : Pangasiidae Giống : Pangasius Hình 2. (Nguồn https://nongsanhaugiang. com vn/vn/seed/NSHG632248). Bao gồm các loài Pangasius hypophthalmus, Pangasius conchophilus, Pangasius bocourti, Pangasius larnaudii, Pangasius macronemus và Pangasius krempli.

Các loài ca tra đều có da trơn (không vay), thân dai, thon và dep. Lung có màu xám den, bụng có màu trắng bạc, vây lưng cao, vây ngực có ngạnh. Miệng rộng, có 2 đôi râu dài. Kích cỡ của cá tra tuỳ thuộc vào từng loài.

Loài cá tra nuôi ở Việt Nam có kích thước khi trưởng thành khoảng 4 - 5 kg/con. Tuy nhiên trên thực tế cũng có con nặng khoảng 10 - 20 kg. Cá có khả năng sống tốt trong điều kiện ao tù nước đọng, nhiều chất hữu cơ, oxy hòa tan thấp, có thể nuôi với mật độ cao và có thé sống được ở vùng nước lo (nồng độ muối 7 - 10 %o). Trong tự nhiên, cá tra phân bó nhiều nhất ở lưu vực sông Mê Kông thuộc các nước Lào, Campuchia, Thái Lan và Việt Nam.

Ngoài ra ở Thái Lan, người ta còn tìm thấy loài cá nảy trên sông Phraya. Ở phần sông Mê Kông của Việt Nam thường ít thấy cá tra trưởng thành xuất hiện. Bởi vì khi đến tuôi trưởng thành, cá tra có tập tính di cư ngược sông Mê Kông để tìm bãi đẻ tự nhiên. Cá tra có tính ăn rộng, ăn đáy và ăn tạp thiên về động vật.

Trong điều kiện thiếu thức ăn, cá có thể sử dụng các loại thức ăn bắt buộc khác như mùn bã hữu cơ, rễ cây thủy sinh, rau quả và thức ăn có nguồn gốc động vật như tôm tép, cua, côn trùng, ôc và cá. Trong ao nuôi cá tra có khả năng thích nghi 3 với nhiều loại loại thức ăn khác nhau như: thức ăn tự chế, thức ăn công nghiệp, cám, tam, rau muống. Thức ăn có nguồn gốc động vật giúp cá lớn nhanh hơn (Kiểm, 2004). Cá tra có tốc độ tăng trưởng tương đối nhanh, lúc còn nhỏ cá tăng nhanh về chiều dài.

Cá ương trong ao sau 2 tháng đạt chiều đài từ 10 - 12 cm (14 - 15 g). Từ khoảng 2,5 kg trở đi, mức tăng trọng lượng nhanh hơn so với chiều dài cơ thể. Cá tra không sinh sản trong ao nuôi, cá có tập tinh di cư sinh sản trên những khúc sông có điều kiện sinh thái phù hợp. Cá tra có tập tính di cư ngược dong.

Mùa vụ sinh sản của cá trong tự nhiên bat đầu từ tháng 5 - 7 âm lịch hàng năm. Ca tra khi đã đạt độ tuổi thuần thục (cá đực 2 năm tuổi, cá cái 3 năm tuổi) thì mới có khả năng sinh sản. Trọng lượng cá thuần thục lần đầu khoảng 2,5 - 3 kg. Sức sinh sản tùy thuộc vào độ tuôi của cá.

Trung bình một con cá tra đẻ mỗi lần khoảng 30. Bệnh gan thận mủ trên cá tra eieli£-.x4x2t tài xáa tis = Sits they Are Hình 2. Cá tra nhiễm vi khuẩn Ƒ. Bénh mu gan (bénh đốm trắng trên gan, thận) trên cá tra do nhóm vi khuẩn Edwardsiella ictaluri gây ra (Crumlish và ctv, 2002).

Bệnh này nếu nhẹ thường khó được phát hiện sớm do cá bệnh ít có biểu hiện bên ngoài. Cá bị nhiễm bệnh gan thận mủ thường ăn kém hoặc bỏ ăn tùy theo bệnh nhẹ hay nặng. Quan sát bên ngoài có thé thay bụng hơi sưng to, mắt bị đục. Cá bệnh thường bơi lờ đờ gần bề mặt ao.

Khi mé bụng cá ta thường thấy những đốm trắng nhỏ (như đốm mủ) trên bề mặt của một số cơ quan như gan, thận và lách. Nếu nặng, cá bỏ ăn bơi lờ đờ trên mặt nước, thường nhào lộn và xoay tròn, thường không phản ứng với tiếng động. Những tổn thương ở gan lan rộng làm gan không còn chức năng khử độc và lọc máu, làm chất độc tích tụ trong cơ thể kết hợp với những yếu tố khác làm cá chết. Một số cá xuất huyết tat cả các vi hoặc xuất huyết toàn thân và nếu xuất huyết trầm trọng thì khi nhấc cá ra khỏi nước máu sẽ chảy ra từ da và 4 mang cá và khi mồ một số cá mới chết thì thấy túi mật bị vỡ, dịch mật lan tràn khắp nội tạng do ống dẫn mật và túi mật đã họai tử.

Một số cá có biểu hiện mau sắc nhợt nhạt, có nhiều đốm lớn, nhỏ trên da. Số lượng cá chết hàng ngày tăng cao và tỉ lệ tăng dần. Tốc độ lây lan của bệnh rất nhanh, trong điều kiện thí nghiệm, chỉ khoảng 3 - 4 ngày là toàn bộ số cá nuôi trong bề đều nhiễm bệnh, vì vậy việc điều trị phải làm triệt để và đồng bộ. Tình hình bệnh gan thận mủ trên cá tra Bệnh gan thận mủ được xem là một trong những bệnh thường xuất hiện và nguy hiểm nhất.

Theo báo cáo của Cục Thú Y, trong năm 2013 các loại dịch bệnh trên cá tra đã xảy ra tại 71 xã thuộc 21 huyện của 6 tỉnh nuôi cá tra tập trung ở ĐBSCL với tổng diện tích ao cá có cá nhiễm bệnh là 732,1 ha trong đó bệnh gan thận mủ chiếm tỷ lệ cao nhất (48%). Bệnh gan thận mủ trên ca tra đã được xác định là do tác nhân vi khuẩn E. ictaluri (Crumlish và ctv, 2002) gây ra. Dang chú ý, năm 2020 tổng diện tích cá tra được ghi nhận bị thiệt hại do bệnh là 1.426 ha tại 37 xã, phường thuộc 13 quận, huyện của 4 tỉnh, thành phố.

Các bệnh thường gặp gồm: bệnh gan thận mủ, bệnh do ký sinh trùng, bệnh xuất huyết.