Kết Quả Nghiên Cứu Về Gương Trị Liệu Đối Với Đau Chi Ma Sau Cắt Cụt Chi Dưới

Chuyên khảo phân tích Kết quả điều trị đau chi ma và cảm giác chi ma sau cắt cụt chi dưới bằng gương trị liệu tại nhà, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Huỳnh Thành Chung
• Người hướng dẫn: PGS.BS Đỗ Phước Hùng
• Trường học: Đại Học Y Dược TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Phục Hồi Chức Năng
• Đề tài: Kết Quả Điều Trị Đau Chi Ma Và Cảm Giác Chi Ma Sau Cắt Cụt Chi Dưới Bằng Gương Trị Liệu Tại Nhà
• Loại tài liệu: Luận Văn Bác Sĩ Nội Trú
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC ĐỐI CHIẾU ANH VIỆT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Cắt cụt chi dưới
• 1.1.1. Định nghĩa
• 1.1.2. Các tầm mức cắt cụt
• 1.1.2.1. Cắt cụt bàn chân
• 1.1.2.2. Cắt cụt cổ chân
• 1.1.2.3. Cắt cụt ngang xương chày/ dưới gối
• 1.1.2.4. Tháo khớp gối
• 1.1.2.5. Cắt cụt qua xương đùi/ trên gối
• 1.1.2.6. Tháo khớp háng
• 1.1.2.7. Cắt bán phần xương chậu
• 1.1.3. Các nguyên nhân cắt cụt
• 1.2. Hiện tượng chi ma sau cắt cụt
• 1.2.1. Định nghĩa
• 1.2.2. Dịch tễ
• 1.2.3. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 1.2.3.1. Nguyên nhân ngoại biên
• 1.2.3.2. Yếu tố trung ương
• 1.2.3.2.1. Sự mềm dẻo của tủy sống
• 1.2.3.2.2. Sự tái tổ chức vỏ não
• 1.2.4. Chẩn đoán
• 1.2.5. Điều trị
• 1.2.5.1. Điều trị bằng thuốc
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 3.2. Kết quả cải thiện đau chi ma và cảm giác chi ma
• 3.3. Kết quả cải thiện triệu chứng trầm cảm
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Hiệu quả cải thiện đau chi ma và cảm giác chi ma
• 4.3. Hiệu quả cải thiện triệu chứng trầm cảm
• 4.4. Một số vấn đề về mặt kĩ thuật tập gương
• 4.5. Hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• BỆNH ÁN MINH HỌA

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đau Chi Ma Sau Cắt Cụt Chi Dưới Nguyên Nhân

Cắt cụt chi dưới không phải là dấu chấm hết, mà là khởi đầu mới. Để chi cụt phát huy tối đa chức năng, cần loại bỏ đau và cảm giác bất thường. Hiện tượng chi ma (HTCM), bao gồm đau chi ma (ĐCM) và cảm giác chi ma (CGCM), là nguyên nhân gây khó chịu. HTCM kéo dài có thể dẫn đến trầm cảm, tăng sử dụng thuốc giảm đau, ảnh hưởng đến hoạt động hàng ngày và hòa nhập xã hội. Theo Sherman và cộng sự, tỷ lệ HTCM sau cắt cụt chi dưới lên đến 85%. Nghiên cứu của Sin EI tại Singapore cho thấy 63% bệnh nhân có CGCM và 25% có ĐCM. Hơn 50% bệnh nhân ĐCM trải qua cơn đau hàng ngày với mức độ trung bình đến nặng. Điều trị HTCM bao gồm dùng thuốc, không dùng thuốc và phẫu thuật. Tuy nhiên, các phương pháp này có thể gây tác dụng phụ, tốn kém hoặc xâm lấn. Gần đây, gương trị liệu nổi lên như một phương pháp an toàn, tiết kiệm và hiệu quả. Ramachandran và cộng sự là những người đầu tiên báo cáo về phương pháp này. Hiện tại, chưa có nghiên cứu nào về gương trị liệu tại nhà cho HTCM sau cắt cụt chi dưới tại Việt Nam.

1.1. Định Nghĩa Hiện Tượng Chi Ma HTCM Sau Cắt Cụt

Hiện tượng chi ma (HTCM) bao gồm đau chi ma (ĐCM) và cảm giác chi ma (CGCM). CGCM là cảm giác về chi đã mất, có thể là vị trí, hình dạng, cử động, hoặc các cảm giác như tê, ngứa. ĐCM là cảm giác đau đớn ở phần chi đã cắt cụt. HTCM có thể xuất hiện ngay sau cắt cụt hoặc nhiều năm sau đó. Khoảng 50% bệnh nhân trải qua HTCM trong 24 giờ đầu, và 60-70% sau một năm. Tình trạng này có thể xảy ra sau khi cắt bỏ bất kỳ bộ phận nào của cơ thể, không chỉ chi.

1.2. Các Nguyên Nhân Phổ Biến Gây Cắt Cụt Chi Dưới

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến cắt cụt chi, bao gồm biến dạng bẩm sinh, chấn thương, nhiễm trùng, bỏng, đái tháo đường, tắc mạch máu và ung thư. Ở phương Tây, nguyên nhân chủ yếu là đái tháo đường và bệnh lý mạch máu mạn tính. Ở các quốc gia khác, nội chiến và tai nạn do mìn là nguyên nhân chính của cắt cụt do chấn thương. Việc xác định nguyên nhân cắt cụt có thể ảnh hưởng đến phương pháp điều trị và phục hồi chức năng.

1.3. Dịch Tễ Học Của Đau Chi Ma ĐCM Trên Thế Giới

Nghiên cứu của Husum H ở Cam-pu-chia và Kurdistan cho thấy 68% bệnh nhân cắt cụt do mìn bị ĐCM. Nghiên cứu của Sin EI ở Singapore cho thấy 63% bệnh nhân có CGCM và 25% có ĐCM. Nghiên cứu của Ahmed A ở Ấn Độ cho thấy tỷ lệ ĐCM hầu như không đổi trong năm đầu sau cắt cụt. Các nghiên cứu này cho thấy ĐCM là một vấn đề phổ biến và dai dẳng sau cắt cụt chi.

II. Thách Thức Trong Điều Trị Đau Chi Ma Giải Pháp Hiện Tại

Điều trị HTCM là một thách thức lớn. Các phương pháp điều trị hiện tại bao gồm dùng thuốc (opioids, thuốc chống trầm cảm), điều trị không dùng thuốc (châm cứu, kích thích điện, kích thích từ trường xuyên sọ) và phẫu thuật. Thuốc giảm đau có thể gây tác dụng phụ. Các phương pháp không dùng thuốc đòi hỏi bệnh nhân phải đến cơ sở y tế nhiều lần, gây khó khăn cho việc di chuyển và tốn kém chi phí. Phẫu thuật mang tính xâm lấn cao và có nguy cơ biến chứng. Do đó, cần có những phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả và dễ tiếp cận hơn.

2.1. Hạn Chế Của Điều Trị Dược Lý Trong Quản Lý Đau Chi Ma

Mặc dù thuốc giảm đau nhóm Opioids có thể giảm đau, chúng có thể gây tác dụng phụ như buồn ngủ, táo bón và nghiện. Thuốc chống trầm cảm có thể giúp giảm đau thần kinh, nhưng cũng có thể gây tác dụng phụ như khô miệng, mờ mắt và rối loạn nhịp tim. Việc sử dụng thuốc cần được cân nhắc kỹ lưỡng và theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ.

2.2. Các Phương Pháp Điều Trị Không Dùng Thuốc Ưu Và Nhược Điểm

Các phương pháp không dùng thuốc như châm cứu, kích thích điện qua da (TENS), kích thích từ trường xuyên sọ (rTMS) có thể giúp giảm đau mà không gây tác dụng phụ của thuốc. Tuy nhiên, chúng đòi hỏi bệnh nhân phải đến cơ sở y tế nhiều lần và có thể không phù hợp với tất cả mọi người. Hiệu quả của các phương pháp này cũng có thể khác nhau tùy thuộc vào từng bệnh nhân.

2.3. Phẫu Thuật Giải Pháp Cuối Cùng Với Nhiều Rủi Ro Tiềm Ẩn

Phẫu thuật là một lựa chọn cuối cùng khi các phương pháp điều trị khác không hiệu quả. Tuy nhiên, phẫu thuật mang tính xâm lấn cao và có nguy cơ biến chứng như nhiễm trùng, chảy máu và tổn thương thần kinh. Quyết định phẫu thuật cần được cân nhắc kỹ lưỡng và thảo luận với bác sĩ.

III. Gương Trị Liệu Phương Pháp Mới Điều Trị Đau Chi Ma Hiệu Quả

Gương trị liệu là một phương pháp điều trị an toàn, tiết kiệm và hứa hẹn mang lại hiệu quả tốt trong điều trị HTCM. Phương pháp này dựa trên nguyên tắc đánh lừa thị giác, tạo ra ảo ảnh về chi đã mất đang cử động bình thường. Điều này giúp tái tạo lại bản đồ thần kinh trong não, giảm đau và cải thiện chức năng. Gương trị liệu có thể được thực hiện tại nhà, giúp bệnh nhân chủ động trong quá trình phục hồi.

3.1. Cơ Chế Tác Động Của Gương Trị Liệu Lên Hệ Thần Kinh

Gương trị liệu hoạt động bằng cách tạo ra một ảo ảnh thị giác về chi đã mất đang cử động bình thường. Ảo ảnh này giúp tái tạo lại bản đồ thần kinh trong não, giảm đau và cải thiện chức năng. Cơ chế chính xác của gương trị liệu vẫn chưa được hiểu đầy đủ, nhưng có thể liên quan đến việc giảm sự ức chế của vỏ não vận động và tăng cường kết nối giữa các vùng não liên quan đến cảm giác và vận động.

3.2. Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Thực Hiện Gương Trị Liệu Tại Nhà

Để thực hiện gương trị liệu tại nhà, cần có một chiếc gương đủ lớn để che khuất chi đã cắt cụt. Bệnh nhân ngồi trước gương, đặt chi còn lại vào vị trí tương ứng với chi đã mất. Sau đó, bệnh nhân thực hiện các bài tập vận động đơn giản với chi còn lại, đồng thời quan sát hình ảnh phản chiếu trong gương. Điều này tạo ra ảo ảnh về chi đã mất đang cử động bình thường.

3.3. Các Bài Tập Gương Trị Liệu Phổ Biến Cho Chi Dưới

Các bài tập gương trị liệu cho chi dưới bao gồm gập duỗi cổ chân, gập duỗi gối, xoay cổ chân, dạng khép háng. Bệnh nhân có thể bắt đầu với các bài tập đơn giản và tăng dần độ khó khi cảm thấy thoải mái. Quan trọng là phải tập trung vào hình ảnh phản chiếu trong gương và cố gắng cảm nhận chi đã mất đang cử động.

IV. Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Gương Trị Liệu Bằng Chứng Thực Tế

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả của gương trị liệu trong điều trị ĐCM. Nghiên cứu của Ramachandran và cộng sự cho thấy gương trị liệu giúp giảm đau đáng kể ở bệnh nhân ĐCM sau cắt cụt chi trên. Các nghiên cứu khác cũng cho thấy gương trị liệu giúp cải thiện chức năng vận động, giảm triệu chứng trầm cảm và nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu quy mô lớn để khẳng định hiệu quả của gương trị liệu.

4.1. Tổng Hợp Kết Quả Nghiên Cứu Lâm Sàng Về Gương Trị Liệu

Các nghiên cứu lâm sàng đã chỉ ra rằng gương trị liệu có thể giúp giảm đau, cải thiện chức năng vận động và giảm triệu chứng trầm cảm ở bệnh nhân ĐCM. Một số nghiên cứu cũng cho thấy gương trị liệu có thể giúp giảm cảm giác chi ma và cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

4.2. Đánh Giá Mức Độ Cải Thiện Đau Chi Ma Sau Gương Trị Liệu

Mức độ cải thiện ĐCM sau gương trị liệu có thể khác nhau tùy thuộc vào từng bệnh nhân. Một số bệnh nhân có thể giảm đau đáng kể, trong khi những người khác có thể chỉ cải thiện một phần. Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu đều cho thấy gương trị liệu có hiệu quả hơn so với các phương pháp điều trị khác.

4.3. Ảnh Hưởng Của Gương Trị Liệu Đến Tâm Lý Bệnh Nhân

Gương trị liệu không chỉ giúp giảm đau mà còn có thể cải thiện tâm lý của bệnh nhân. Việc nhìn thấy chi đã mất cử động bình thường có thể giúp bệnh nhân chấp nhận tình trạng của mình và giảm cảm giác mất mát. Gương trị liệu cũng có thể giúp bệnh nhân tăng cường sự tự tin và chủ động trong quá trình phục hồi.

V. Ứng Dụng Gương Trị Liệu Tại Nhà Hướng Dẫn Chi Tiết

Để ứng dụng gương trị liệu tại nhà hiệu quả, cần tuân thủ đúng hướng dẫn và thực hiện các bài tập đều đặn. Bệnh nhân cần tạo không gian tập luyện thoải mái, yên tĩnh và có đủ ánh sáng. Nên bắt đầu với các bài tập đơn giản và tăng dần độ khó khi cảm thấy thoải mái. Quan trọng là phải kiên trì và thực hiện các bài tập đều đặn để đạt được hiệu quả tốt nhất.

5.1. Chuẩn Bị Dụng Cụ Và Không Gian Tập Luyện Gương Trị Liệu

Để chuẩn bị cho gương trị liệu tại nhà, cần có một chiếc gương đủ lớn để che khuất chi đã cắt cụt. Gương nên được đặt trên một mặt phẳng ổn định và có thể điều chỉnh độ cao. Không gian tập luyện nên thoải mái, yên tĩnh và có đủ ánh sáng.

5.2. Lựa Chọn Bài Tập Gương Trị Liệu Phù Hợp Với Tình Trạng

Việc lựa chọn bài tập gương trị liệu phù hợp với tình trạng của bệnh nhân là rất quan trọng. Bệnh nhân nên bắt đầu với các bài tập đơn giản và tăng dần độ khó khi cảm thấy thoải mái. Nếu cảm thấy đau hoặc khó chịu, nên dừng lại và nghỉ ngơi.

5.3. Theo Dõi Và Đánh Giá Hiệu Quả Gương Trị Liệu Tại Nhà

Việc theo dõi và đánh giá hiệu quả gương trị liệu tại nhà là rất quan trọng để điều chỉnh phương pháp điều trị cho phù hợp. Bệnh nhân có thể sử dụng thang điểm đau (VAS) hoặc nhật ký để ghi lại mức độ đau và các triệu chứng khác. Nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia phục hồi chức năng để được tư vấn và hỗ trợ.

VI. Kết Luận Tiềm Năng Phát Triển Của Gương Trị Liệu

Gương trị liệu là một phương pháp điều trị đầy hứa hẹn cho ĐCM sau cắt cụt chi dưới. Phương pháp này an toàn, tiết kiệm và có thể được thực hiện tại nhà. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để hiểu rõ hơn về cơ chế tác động và tối ưu hóa hiệu quả của gương trị liệu. Trong tương lai, gương trị liệu có thể trở thành một phần quan trọng trong phác đồ điều trị ĐCM.

6.1. Tóm Tắt Ưu Điểm Của Gương Trị Liệu Trong Phục Hồi

Gương trị liệu có nhiều ưu điểm, bao gồm an toàn, tiết kiệm, dễ thực hiện, có thể thực hiện tại nhà, giúp giảm đau, cải thiện chức năng vận động, giảm triệu chứng trầm cảm và nâng cao chất lượng cuộc sống.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiềm Năng Về Gương Trị Liệu Trong Tương Lai

Các hướng nghiên cứu tiềm năng về gương trị liệu trong tương lai bao gồm nghiên cứu về cơ chế tác động, tối ưu hóa phác đồ điều trị, phát triển các thiết bị hỗ trợ và mở rộng ứng dụng cho các bệnh lý khác.

6.3. Lời Khuyên Cho Bệnh Nhân Đau Chi Ma Sau Cắt Cụt Chi

Bệnh nhân ĐCM sau cắt cụt chi nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia phục hồi chức năng để được tư vấn và điều trị phù hợp. Gương trị liệu có thể là một lựa chọn hiệu quả và an toàn để giảm đau và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƢỢC TP HỒ CHÍ MINH ----------------- HUỲNH THÀNH CHUNG KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ ĐAU CHI MA VÀ CẢM GIÁC CHI MA SAU CẮT CỤT CHI DƢỚI BẰNG GƢƠNG TRỊ LIỆU TẠI NHÀ Chuyên ngành : Phục Hồi Chức Năng Mã ngành : 62 72 43 01 LUẬN VĂN BÁC SĨ NỘI TRÚ HƢỚNG DẪN KHOA HỌC : PGS.BS ĐỖ PHƢỚC HÙNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2020 . LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng chúng tôi. Các số liệu trong luận văn này đƣợc ghi nhận, nhập liệu và phân tích một cách trung thực. Các số liệu và kết quả nêu trong luận văn chƣa từng đƣợc công bố trong bất cứ công trình nào khác. Các trích dẫn và tham khảo đều có dẫn chứng rõ ràng. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2020 Tác giả HUỲNH THÀNH CHUNG . MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. i DANH MỤC ĐỐI CHIẾU ANH VIỆT . ii DANH MỤC BẢNG . iii DANH MỤC BIỂU ĐỒ . iv DANH MỤC HÌNH . vii ĐẶT VẤN ĐỀ .1 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU .3 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.1 Cắt cụt chi dƣới .2 Hiện tƣợng chi ma sau cắt cụt .3 Vài nét về lịch sử nghiên cứu gƣơng trị liệu tại nhà cho đau chi ma và cảm giác sau cắt cụt chi dƣới .26 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Đối tƣợng nghiên cứu.2 Phƣơng pháp nghiên cứu.3 Đạo đức trong nghiên cứu .46 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.1 Đặc điểm mẫu nghiên cứu.2 Kết quả cải thiện đau chi ma và cảm giác chi ma .3 Kết quả cải thiện triệu chứng trầm cảm .64 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN .1 Đặc điểm đối tƣợng nghiên cứu .2 Hiệu quả cải thiện đau chi ma và cảm giác chi ma .3 Hiệu quả cải thiện triệu chứng trầm cảm .5 Một số vấn đề về mặt kĩ thuật tập gƣơng .6 Hạn chế của đề tài .84 TÀI LIỆU THAM KHẢO BỆNH ÁN MINH HỌA . i DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Từ đầy đủ CGCM Cảm giác chi ma ĐCM Đau chi ma GTLN Giá trị lớn nhất GTNN Gía trị nhỏ nhất HTCM Hiện tƣợng chi ma PHCN Phục hồi chức năng STT Số thứ tự DRG Dorsal Root Ganglion NMDA N-methyl-D-aspartate NRS Numeric rating Scale NSAID Nonsteroidal anti-inflammatory drug PTSD Post – traumatic stress disorder Rtms Transcranial Magnetic Stimulation TENS Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation VAS Visual Analog Scale . ii DANH MỤC ĐỐI CHIẾU ANH VIỆT Tiếng Việt Tiếng Anh Bản đồ cảm giác vận động của võ não Cortical homunculus Cảm giác chi ma Phantom limb sensation Đau chi ma Phantom limb pain Hạch rễ sau Dorsal root ganglion Hiện tƣợng chi ma Phantom limb phenomenon Kích thích điện thần kinh xuyên da Transcutaneous electrical nerve stimulation Kích thích từ trƣờng xuyên sọ Transcranial magnetic stimulation Phẫu thuật cắt cụt bàn chân giữa Chopart surgery Phẫu thuật cắt cụt bàn chân trƣớc Lisfranc surgery Phẫu thuật cắt cụt ngang 1 xƣơng bàn Ray surgery ngón Phẫu thuật cắt cụt ngang cổ chân Syme surgery Rối loạn căng thẳng sau chấn thƣơng Post-traumatic stress disorder Tập luyện bằng suy nghĩ Mental practice Thang điểm dạng nhìn Visual analog scale Thang số Numeric rating scale . iii DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Đặc điểm nhân khẩu học của đối tƣợng nghiên cứu .2: Loại hiện tƣợng chi ma .3: Thời điểm xuất hiện hiện tƣợng chi ma.4: Sở thích bài tập của bệnh nhân .5: Thời gian theo dõi trung bình sau ngừng tập gƣơng .6: Kết quả cải thiện đau chi ma thời điểm kết thúc tập gƣơng .7: Kết quả duy trì sự cải thiện đau chi ma sau khi ngừng tập gƣơng .8: Mối liên quan giữa các yếu tố và hiệu quả giảm cƣờng độ đau chi ma .9: Mối liên quan giữa các yếu tố và hiệu quả giảm thời gian đau chi ma .10: Kết quả cải thiện cảm giác chi ma sau kết thúc tập gƣơng .11: Kết quả duy trì sự cải thiện cảm giác chi ma sau ngừng tập gƣơng .12: Mối liên quan giữa các yếu tố và hiệu quả giảm cƣờng độ cảm giác chi ma .13: Mối liên quan giữa các yếu tố và hiệu quả cải thiện thời gian cảm giác chi ma .14: Kết quả cải thiện triệu chứng trầm cảm sau kết thúc tập gƣơng .15: Kết quả duy trì sự cải thiện mức độ trầm cảm sau ngừng tập gƣơng .16: Mối liên quan giữa các yếu tố và hiệu quả giảm triệu chứng trầm cảm.17: Biến chứng tập gƣơng . iv DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Các nguyên nhân dẫn đến cắt cụt .2: Tầm mức cắt cụt của bệnh nhân.3: Mối tƣơng quan giữa thời điểm xuất hiện đau chi ma và hiệu quả cải thiện cƣờng độ đau chi ma .4: Mối tƣơng quan giữa thời điểm xuất hiện đau chi ma và hiệu quả cải thiện thời gian đau chi ma .5: Mối tƣơng quan giữa thời điểm xuất hiện cảm giác chi ma và hiệu quả cải thiện cƣờng độ cảm giác chi ma .6: Mối tƣơng quan giữa thời điểm xuất hiện cảm giác chi ma và hiệu quả cải thiện thời gian cảm giác chi ma.7: Mối tƣơng quan giữa thời điểm xuất hiện hiện tƣợng chi ma và hiệu quả cải thiện triệu chứng trầm cảm .8: Mối tƣơng quan giữa cƣờng độ hiện tƣợng chi ma và triệu chứng trầm cảm thời điểm trƣớc tập gƣơng .9: Mối tƣơng quan giữa cƣờng độ hiện tƣợng chi ma và triệu chứng trầm cảm thời điểm kết thúc tập gƣơng .10: Mối tƣơng quan giữa cƣờng độ hiện tƣợng chi ma và triệu chứng trầm cảm thời điểm kết thúc nghiên cứu .11: Mối tƣơng quan giữa thời gian hiện tƣợng chi ma trong ngày và triệu chứng trầm cảm thời điểm trƣớc tập gƣơng .12: Mối tƣơng quan giữa thời gian hiện tƣợng chi ma trong ngày và triệu chứng trầm cảm thời điểm kết thúc tập gƣơng.13: Mối tƣơng quan giữa thời gian hiện tƣợng chi ma trong ngày và triệu chứng trầm cảm thời điểm kết thúc nghiên cứu . v DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Các tầm mức cắt cụt chi dƣới .2: Bản đồ cảm giác vận động ở võ não .3: Gƣơng tập cho chi dƣới .4: Vật liệu tập .5: Bài tập làm quen với gƣơng .6: Bài tập vận động cơ bản .7: Bài tập cảm giác.8: Bài tập vận động với đồ vật .9: Bài tập hỗ trợ đánh lừa thị giác .10: Sờ chạm chân bằng các đầu ngón tay .11: Sờ chạm chân bằng lòng bàn tay .12: Kích thích chân với cọ dài .13: Bài tập gập – duỗi các ngón chân .14: Bài tập gập – duỗi cổ chân.15: Bài tập xoay cổ chân .16: Bài tập gập – duỗi gối .17: Bài tập dạng – khép háng .18: Bài tập lăn bàn chân trên bóng tennis .19: Bài tập nhặt đồ vật bằng ngón chân cho vào chén .20: Viết chữ bằng chân trong không khí .22: Bề dày tấm mica gƣơng .25: Gƣơng hoàn thiện .26: Các vật dụng hỗ trợ khi tập gƣơng .27: Thƣớc đo VAS . vii DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.1: Quy trình tiến hành nghiên cứu . 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Cắt cụt chi dƣới không phải là một kết thúc mà là một sự khởi đầu mới. Để cho chi cắt cụt có thể phát huy đƣợc tối đa chức năng thì đòi hỏi chi cắt cụt phải không đau, không còn cảm giác bất thƣờng ở phần đã bị cắt cụt. Một trong những nguyên nhân gây đau, khó chịu sau cắt cụt là hiện tƣợng chi ma (HTCM). HTCM bao gồm đau chi ma (ĐCM) và cảm giác chi ma (CGCM) [28]. HTCM tồn tại dai dẳng là yếu tố nguy cơ gây ra trầm cảm, tăng nhu cầu sử dụng thuốc giảm đau, ảnh hƣởng đến những hoạt động chức năng hằng ngày và sự tham gia xã hội của bệnh nhân [38]. Sau cắt cụt chi dƣới, HTCM xuất hiện khá phổ biến với tỉ lệ dao động tùy nghiên cứu, theo tác giả Sherman và cộng sự [46] cho thấy tỉ lệ lên đến 85%. Tiêu biểu, một nghiên cứu của tác giả Sin EI nghiên cứu ở Singapore từ năm 2007 – 2010 trên 49 bệnh nhân sau cắt cụt chi dƣới, có 31 bệnh nhân (63%) có CGCM và 12 bệnh nhân (25%) có ĐCM. Khoảng hơn 50% bệnh nhân ĐCM có cơn đau xảy ra mỗi ngày với mức độ đau từ trung bình đến nặng [47]. Điều trị HTCM bao gồm 3 nhóm chính là: (1) điều trị thuốc, (2) điều trị không dùng thuốc và (3) điều trị phẫu thuật. Đối với điều trị bằng thuốc thì bệnh nhân phải chịu những tác dụng phụ gây ra bởi thuốc. Những điều trị không dùng thuốc nhƣ châm cứu, kích thích điện qua da, kích thích từ trƣờng xuyên sọ, … đòi hỏi bệnh nhân phải đến cơ sở y tế có trang bị những thiết bị trên nhiều lần trong khi bệnh nhân cắt cụt chi dƣới rất khó khăn trong vấn đề di chuyển, đồng thời sẽ tiêu tốn nhiều chi phí cho những điều trị này. Điều trị phẫu thuật thì mang tính xâm lấn cao và có những nguy cơ của cuộc phẫu thuật. Gần đây, có một phƣơng pháp đƣợc đánh giá là an toàn, tiết kiệm chi phí cho bệnh nhân và hứa hẹn mang lại hiệu quả tốt trong điều trị HTCM là gƣơng trị liệu. Phƣơng pháp này đƣợc báo cáo lần đầu tiên bởi tác giả Ramachandran và cộng sự . Càng về sau, phƣơng pháp này càng hoàn thiện với những chƣơng trình tập luyện đƣợc đơn giản hóa và bệnh nhân hoàn toàn có thể tự tập tại nhà. Hiện tại ở Việt Nam, chúng tôi chƣa tìm thấy nghiên cứu nào về gƣơng trị liệu tại nhà cho HTCM sau cắt cụt chi dƣới. Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu để trả lời cho câu hỏi: Kết quả điều trị đau chi ma và cảm giác chi ma sau cắt cụt chi dƣới bằng gƣơng trị liệu tại nhà nhƣ thế nào? . 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Xác định hiệu quả cải thiện đau chi ma và cảm giác chi ma bằng gƣơng trị liệu tại nhà. Xác định hiệu quả cải thiện triệu chứng trầm cảm ở bệnh nhân có hiện tƣợng chi ma bằng gƣơng trị liệu tại nhà. Xác định tính an toàn của gƣơng trị liệu tại nhà. 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Cắt cụt chi dưới 1.1 Định nghĩa Cắt cụt chi là một phƣơng pháp phẫu thuật có từ lâu đời, phƣơng pháp này đƣợc Hippocrates mô tả lần đầu tiên vào năm 460 – 377 trƣớc công nguyên và đƣợc thực hiện cho đến ngày nay do nhiều nguyên nhân dẫn đến cắt cụt. Cắt cụt chi dƣới đƣợc định nghĩa là phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ chi dƣới [4].2 Các tầm mức cắt cụt 1.1 Cắt cụt bàn chân Các tầm mức cắt cụt bàn chân, bao gồm: [49] - Ngón chân: cắt qua các đốt ngón hoặc là tháo khớp bàn ngón chân. - Ngang một xƣơng bàn ngón chân (Ray): cắt cụt ngón chân và xƣơng bàn ngón tƣơng ứng.