Nghiên cứu phanh môi trên bám bất thường và điều trị bằng laser diode cho học sinh 7-11 tuổi

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu phanh môi trên bám bất thường và hiệu quả điều trị bằng laser diode ở học sinh 7 11 tuổi, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Phùng Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Võ Trương Như Ngọc
• Trường học: Trường Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Răng - Hàm - Mặt
• Đề tài: Nghiên cứu phanh môi trên bám bất thường và hiệu quả điều trị bằng laser diode ở học sinh 7 - 11 tuổi
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ y học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đại cương về phanh môi trên
• 1.2. Giải phẫu phanh môi trên
• 1.3. Mô học phanh môi trên
• 1.4. Phân loại phanh môi trên
• 1.5. Các nghiên cứu trong và ngoài nước về phanh môi trên
• 1.6. Mối liên quan giữa phanh môi trên bám bất thường với răng và nha chu của hai răng cửa giữa hàm trên
• 1.7. Khe thưa giữa hai răng cửa giữa hàm trên
• 1.8. Mối liên quan của phanh môi trên bám bất thường với hai răng cửa giữa hàm trên
• 1.9. Mối liên quan giữa phanh môi trên bám bất thường với nha chu của hai răng cửa giữa hàm trên
• 1.10. Các nghiên cứu trong và ngoài nước về mối liên quan của phanh môi trên bám bất thường với răng và nha chu của hai răng cửa giữa hàm trên
• 1.11. Phương pháp điều trị phanh môi trên bám bất thường
• 1.12. Chẩn đoán phanh môi trên bám bất thường
• 1.13. Chỉ định phẫu thuật phanh môi trên bám bất thường
• 1.14. Các kỹ thuật áp dụng trong điều trị phẫu thuật phanh môi trên bám bất thường
• 1.15. Khái niệm chung về Laser
• 1.16. Những loại Laser thường dùng trong nha khoa
• 1.17. Ứng dụng của Laser Diode trong nha khoa trẻ em
• 1.18. Phẫu thuật cắt phanh (môi, má, lưỡi) bám bất thường
• 1.19. Chống chỉ định khi sử dụng Laser Diode
• 1.20. Các biến chứng và cách xử trí khi sử dụng Laser Diode
• 1.21. Sự an toàn của Laser
• 1.22. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam về phẫu thuật phanh môi trên bám bất thường bằng Laser
• 1.22.1. Trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm nghiên cứu và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thời gian thu thập số liệu
• 2.4. Đối tượng nghiên cứu
• 2.5. Nghiên cứu mô tả cắt ngang trên cộng đồng
• 2.6. Nghiên cứu can thiệp lâm sàng mở không đối chứng
• 2.7. Nghiên cứu mô tả cắt ngang
• 2.8. Nghiên cứu can thiệp lâm sàng mở không đối chứng điều trị phanh môi trên bám bất thường bằng Laser Diode
• 2.9. Các chỉ số và biến số nghiên cứu
• 2.10. Nghiên cứu mô tả cắt ngang
• 2.11. Nghiên cứu can thiệp lâm sàng mở không đối chứng
• 2.12. Phương pháp và công cụ thu thập thông tin
• 2.13. Nghiên cứu mô tả cắt ngang
• 2.14. Nghiên cứu can thiệp lâm sàng mở không đối chứng
• 2.15. Quy trình tiến hành nghiên cứu hiệu quả điều trị phanh môi trên bám bất thường bằng Laser Diode
• 2.16. Lập phiếu thu thập thông tin
• 2.17. Thu thập thông tin trước phẫu thuật
• 2.18. Các bước tiến hành phẫu thuật cắt phanh môi trên bám bất thường bằng Laser Diode
• 2.19. Các bước tiến hành nghiên cứu
• 2.20. Nghiên cứu cắt ngang
• 2.21. Nghiên cứu can thiệp lâm sàng mở không đối chứng
• 2.22. Thời gian và trình tự nghiên cứu (Sơ đồ GIANT)
• 2.23. Xử lý số liệu và phân tích số liệu
• 2.23.1. Sai số và biện pháp thống kê sai số
• 2.23.2. Biện pháp khống chế sai số
• 2.24. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tỷ lệ phanh môi trên bám bất thường của học sinh 7 - 11 tuổi
• 3.2. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Đặc điểm vị trí bám phanh môi trên
• 3.4. Đặc điểm hình thể phanh môi trên
• 3.5. Chiều cao phanh môi trên
• 3.6. Mối liên quan giữa phanh môi trên bám bất thường với răng và nha chu của hai răng cửa giữa hàm trên ở học sinh 7-11 tuổi
• 3.7. Mối liên quan giữa phanh môi trên bám bất thường với hai răng cửa giữa hàm trên
• 3.8. Mối liên quan giữa phanh môi trên bám bất thường với nha chu hai răng cửa giữa hàm trên
• 3.9. Tỷ lệ xuất hiện hình ảnh chữ V trên phim Xq ở nhóm học sinh có khe thưa
• 3.10. Đánh giá hiệu quả điều trị bằng Laser Diode ở nhóm bệnh nhân có phanh môi trên bám bất thường
• 3.11. Đặc trưng của đối tượng nghiên cứu
• 3.12. Đánh giá hiệu quả điều trị gần
• 3.13. Đánh giá hiệu quả can thiệp xa
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Tỷ lệ phanh môi trên bám bất thường của học sinh 7 -11 tuổi
• 4.3. Đặc điểm vị trí bám phanh môi trên
• 4.4. Đặc điểm hình thể phanh môi trên
• 4.5. Chiều cao phanh môi trên
• 4.6. Mối liên quan giữa phanh môi trên bám bất thường với răng và nha chu của hai răng cửa giữa hàm trên ở học sinh 7-11 tuổi
• 4.7. Mối liên quan của phanh môi trên bám bất thường với hai răng cửa giữa hàm trên
• 4.8. Mối liên quan của phanh môi trên bám bất thường với nha chu của hai răng cửa giữa hàm trên
• 4.9. Đánh giá hiệu quả điều trị phanh môi trên bám bất thường bằng Laser Diode ở nhóm bệnh nhân có chỉ định điều trị
• 4.9.1. Đánh giá hiệu quả điều trị gần
• 4.9.2. Đánh giá hiệu quả điều trị xa
• 4.10. Mức độ hài lòng của bệnh nhân
• NHỮNG CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phanh môi trên

Phanh môi trên là một cấu trúc giải phẫu quan trọng trong khoang miệng, có vai trò trong việc duy trì sự ổn định của môi và ảnh hưởng đến sự phát triển của răng miệng. Điều trị phanh môi bám bất thường là một vấn đề thường gặp trong nha khoa, đặc biệt ở trẻ em từ 7-11 tuổi. Nghiên cứu cho thấy rằng phanh môi trên bám bất thường có thể dẫn đến các rối loạn phát triển răng miệng, như khe thưa giữa các răng cửa. Việc can thiệp sớm có thể giúp cải thiện tình trạng này và ngăn ngừa các vấn đề nha chu trong tương lai. Sự phát triển của công nghệ laser diode đã mở ra những phương pháp điều trị mới, hiệu quả và ít xâm lấn hơn cho trẻ em. Việc áp dụng phẫu thuật laser trong điều trị phanh môi trên bám bất thường đã chứng minh được hiệu quả cao, giảm thiểu đau đớn và thời gian hồi phục cho bệnh nhân.

II. Phân loại phanh môi trên

Phanh môi trên có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau. Phân loại theo hình thể cho thấy sự đa dạng về cấu trúc, từ phanh môi đơn giản đến phanh môi có hình dạng phức tạp. Theo phân loại của Mirko Placke, phanh môi trên được chia thành bốn loại dựa trên vị trí bám dính: bám bình thường, bám bất thường vào lợi dính, bám bất thường vào nhú lợi và bám quá nhú lợi. Mỗi loại phanh môi trên có những đặc điểm riêng và có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của răng miệng. Việc xác định chính xác loại phanh môi trên là rất quan trọng để đưa ra phương pháp điều trị phù hợp. Nghiên cứu cho thấy rằng tỷ lệ phanh môi trên bám bất thường ở trẻ em là khá cao, điều này đòi hỏi sự chú ý từ các bác sĩ nha khoa.

III. Hiệu quả điều trị bằng laser diode

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng điều trị phanh môi trên bám bất thường bằng laser diode mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân. Phương pháp này không chỉ giúp cắt bỏ phần phanh môi bám bất thường mà còn giảm thiểu đau đớn và thời gian hồi phục. Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy rằng bệnh nhân sau khi điều trị bằng laser diode có mức độ hài lòng cao hơn so với các phương pháp phẫu thuật truyền thống. Ngoài ra, việc sử dụng laser diode còn giúp giảm thiểu nguy cơ biến chứng và tạo sẹo sau phẫu thuật. Điều này đặc biệt quan trọng đối với trẻ em, những người có nhu cầu thẩm mỹ cao và cần một quá trình hồi phục nhanh chóng. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng hiệu quả điều trị gần và xa đều đạt được kết quả khả quan, khẳng định giá trị của phương pháp này trong nha khoa nhi khoa.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về hiệu quả điều trị phanh môi trên bám bất thường bằng laser diode ở học sinh 7-11 tuổi đã chỉ ra rằng phương pháp này không chỉ an toàn mà còn hiệu quả trong việc cải thiện tình trạng răng miệng cho trẻ em. Việc áp dụng công nghệ laser trong điều trị nha khoa đang ngày càng trở nên phổ biến và được ưa chuộng. Các bác sĩ nha khoa cần nắm vững kiến thức về cấu trúc và chức năng của phanh môi trên để có thể đưa ra các chỉ định điều trị hợp lý. Hơn nữa, việc giáo dục phụ huynh và học sinh về tầm quan trọng của việc phát hiện sớm các vấn đề liên quan đến phanh môi trên sẽ giúp nâng cao sức khỏe răng miệng cho trẻ em trong cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Phanh môi trên là nếp gấp niêm mạc có hình lăng trụ tam giác ở đường giữa, nối mặt trong môi trên với niêm mạc xương ổ răng và lợi. Đây là một cấu trúc động, biến đổi liên tục về kích thước, hình thể và vị trí bám trong suốt quá trình tăng trưởng và phát triển của bộ răng trẻ em. Bình thường, phanh môi trên bám ở ranh giới niêm mạc miệng - lợi. Khi bám bất thường vào lợi dính, nhú lợi hoặc bám quá nhú lợi sang niêm mạc vòm miệng, phanh môi trên có thể tạo lực kéo cơ học liên tục gây hở khe thưa giữa hai răng cửa giữa hàm trên, tụt lợi, mất nhú lợi, tích tụ mảng bám vi khuẩn và cản trở việc vệ sinh răng miệng.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu dịch tễ học và lâm sàng áp dụng phân loại vị trí bám theo Mirko Placek (1974) và phân loại hình thể theo Sewerin (1971) trên đối tượng học sinh lứa tuổi răng hỗn hợp (7 – 11 tuổi) còn tương đối hạn chế. Bên cạnh đó, các phương pháp phẫu thuật truyền thống bằng dao mổ thường đi kèm các nhược điểm như chảy máu, phải khâu đóng vết thương, đau sau phẫu thuật, nguy cơ nhiễm trùng và tạo sẹo co kéo. Việc ứng dụng công nghệ Laser bán dẫn (Laser Diode) bước sóng 810 nm – với đặc tính cắt mô mềm chính xác, khả năng cầm máu tức thì, hạn chế tổn thương nhiệt và không cần khâu – mở ra hướng tiếp cận mới trong điều trị phanh môi bám bất thường ở trẻ em.

Luận án tiến sĩ Y học của tác giả Phùng Thị Thu Hà (chuyên ngành Răng - Hàm - Mặt, mã số 62720601, Trường Đại học Y Hà Nội, năm 2020) được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Võ Trương Như Ngọc và TS. Nguyễn Đình Phúc, nhằm giải quyết 3 mục tiêu cụ thể:

1. Xác định tỷ lệ phanh môi trên bám bất thường của học sinh 7 – 11 tuổi ở hai trường tiểu học tại Hà Nội.
2. Mô tả mối liên quan giữa phanh môi trên bám bất thường với răng và nha chu của hai răng cửa giữa hàm trên ở nhóm đối tượng trên.
3. Đánh giá hiệu quả điều trị bằng Laser Diode ở nhóm bệnh nhân có chỉ định điều trị.

• Đối tượng nghiên cứu: Học sinh trong độ tuổi từ 7 đến 11 tuổi tại 2 trường tiểu học trên địa bàn Hà Nội cho mục tiêu 1, 2; các bệnh nhân học sinh có phanh môi trên bám bất thường được chỉ định phẫu thuật can thiệp bằng Laser Diode cho mục tiêu 3.
• Phạm vi không gian và thời gian: Nghiên cứu dịch tễ học tại trường học và can thiệp lâm sàng tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cu Ba và Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt (Trường Đại học Y Hà Nội), hoàn thành bảo vệ năm 2020.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu về vị trí bám và hình thể phanh môi trên

Vị trí bám của phanh môi trên đã được nhiều tác giả quốc tế và trong nước khảo sát dựa trên hệ thống phân loại của Mirko Placek và cộng sự (1974):

Tác giả & Năm công bố	Đối tượng & Cỡ mẫu	Kết quả vị trí bám chính
D.N. Tatakis (2009)	94 trẻ (1–18 tuổi), Hy Lạp	Bám lợi dính: 47%; Bám nhú lợi: 24%; Quá nhú lợi: 18%; Bám niêm mạc: 10%. Vị trí bám khác biệt có ý nghĩa theo tuổi ($p \le 0,01$).
Boutsi & Tatakis (2011)	226 trẻ (1–18 tuổi), Hy Lạp	Bám niêm mạc: 10,2%; Bám lợi dính: 41,6%; Bám nhú lợi: 22,1%; Bám quá nhú lợi: 26,1%. Tuổi ảnh hưởng rõ rệt đến vị trí bám ($p = 0,001$).
Sumita Upadhayay & Neeta Ghimire (2012)	198 trẻ (1–14 tuổi), Nepal	Bám lợi dính: 61,1%; Bám nhú lợi: 17,2%; Bám niêm mạc: 13,6%; Bám quá nhú lợi: 8,1%.
Yuri Castro (2016)	95 đối tượng (18–60 tuổi), Peru	Bám niêm mạc: 54,6%; Bám lợi dính: 42,3%; Bám nhú lợi: 3,1%; Bám quá nhú lợi: 0%.
Vũ Duy Tùng (2013)	196 học sinh (8–10 tuổi), Hà Nội	Bám niêm mạc: 51,1%; Bám lợi dính: 31,7%; Bám nhú lợi: 13,3%; Bám quá nhú lợi: 2,6%.
Võ Trương Như Ngọc (2014)	277 trẻ (1–12 tuổi), Hà Giang	Bám niêm mạc: 66,8%; Bám lợi dính: 26,7%; Bám nhú lợi: 6,5%; Bám quá nhú lợi: 0%.

Về hình thái học phanh môi trên, các nghiên cứu sử dụng bảng phân loại 8 dạng của Sewerin (1971):

• Ranjana Mohan (2014) khảo sát trên 2.400 người trưởng thành: phanh môi đơn giản chiếm 66,2%, phanh môi có nốt chiếm 19,9%, có mẩu thừa chiếm 6,4%, hình vòm chiếm 5,2%.
• Nilima Thosar (2017) khảo sát trên 1.000 trẻ từ 3 đến 14 tuổi: phanh môi đơn giản chiếm 88,3%, có nốt 4,7%, có mẩu thừa 2,1%, phanh môi hình vòm giảm dần từ bộ răng sữa sang bộ răng vĩnh viễn ($p < 0,05$).
• Trần Hương Lam (2014) khảo sát 241 học sinh 8–10 tuổi tại Hà Nội: dạng đơn giản chiếm 72,6%, có nốt chiếm 14,5%, có mẩu thừa 6,2%, hình vòm 2,9%, có chỗ lõm 2,5%, chẻ đôi 0,8%.

Mối liên quan với răng và tổ chức nha chu

Mối quan hệ giữa phanh môi bám bất thường và khe thưa hai răng cửa giữa hàm trên (R11 và R21) là chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm. Các nghiên cứu chỉ ra rằng phanh môi tạo lực cản cơ học ngăn sự khép kín tự nhiên của hai răng cửa, đặc biệt khi khe thưa lớn hơn 2 mm và có hình ảnh thấu quang tiêu xương chữ V giữa hai răng trên phim X-quang. Về nha chu, Addy và cộng sự (1987) cùng Ezedin & Ronald (1984) đã chỉ ra rằng khi phanh môi bám thấp vào nhú lợi hoặc lợi dính, lực co kéo khi vận động môi làm bong bờ viền lợi, mở túi lợi, dẫn đến tích tụ mảng bám và viêm lợi.

Vị trí và khoảng trống nghiên cứu của luận án

Trước khi luận án được thực hiện, các kỹ thuật can thiệp phanh môi bằng dao mổ cổ điển, kỹ thuật song song, kỹ thuật Miller (vạt trượt có cuống bên), kỹ thuật tạo hình chữ Z (Schuchardt Z-plasty) hay tạo hình V-Y (V-Y Plasty) đòi hỏi phẫu thuật bóc tách, khâu đóng và chăm sóc hậu phẫu phức tạp. Việc ứng dụng dao điện tiềm ẩn nguy cơ tổn thương nhiệt lan rộng đến màng xương và tổ chức lành. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống về:

1. Số liệu dịch tễ học cập nhật về đặc điểm hình thể và vị trí bám phanh môi trên ở lứa tuổi 7 – 11 tuổi tại Hà Nội.
2. Đánh giá mức độ ảnh hưởng của phanh môi bám bất thường lên các chỉ số khớp cắn (cắn chìa, cắn trùm, cắn chéo), sự di lệch của R11, R21, khe thưa và viêm lợi.
3. Kiểm chứng hiệu quả lâm sàng của kỹ thuật cắt phanh môi bằng Laser Diode (bước sóng 810 nm) không cần khâu, đánh giá các chỉ số chảy máu, mức độ đau, sưng nề, khả năng vệ sinh và tính lành thương theo thời gian (ngắn hạn và dài hạn đến 9 tháng).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và tiêu chuẩn chẩn đoán

1. Phân loại vị trí bám phanh môi trên theo Mirko Placek và cộng sự (1974):
   • Độ I (Bám niêm mạc - Bình thường): Điểm bám tại hoặc gần ranh giới niêm mạc miệng - lợi, không kéo căng phần lợi dính khi kéo môi.
   • Độ II (Bám lợi dính - Bất thường): Bám vào vùng lợi dính, chưa tới đáy nhú lợi.
   • Độ III (Bám nhú lợi - Bất thường): Bám tới đường ranh giới đáy của nhú lợi.
   • Độ IV (Bám quá nhú lợi - Bất thường): Bám xuyên qua nhú lợi kéo dài về phía vòm miệng.
2. Phân loại hình thể theo Sewerin (1971): Gồm 8 nhóm: phanh môi đơn giản, hình vòm liên tục, có mẩu thừa, có nốt, phanh môi đôi, có chỗ lõm, chẻ đôi, và dạng kết hợp.
3. Nghiệm pháp kéo căng phanh môi (Tension test / Blanching test): Dùng ngón tay kéo căng môi trên lên trên và ra trước; quan sát sự di động của đỉnh nhú lợi và sự xuất hiện vùng niêm mạc trắng nhợt do thiếu máu cục bộ. Nghiệm pháp dương tính ở các độ bám II, III, IV có ý nghĩa bệnh lý.
4. Phân loại phẫu thuật phanh môi:
   • Frenectomy: Cắt bỏ toàn bộ phanh môi đến màng xương, để lành thương thứ phát.
   • Frenotomy: Rạch và định vị lại vị trí bám của phanh môi.
   • Frenuloplasty: Phẫu thuật tạo hình, giải phóng và tái tạo giải phẫu phanh môi kèm theo đường khâu.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án triển khai kết hợp 2 thiết kế nghiên cứu:

1. Nghiên cứu mô tả cắt ngang trên cộng đồng:
   • Khảo sát học sinh 7 – 11 tuổi tại 2 trường tiểu học ở Hà Nội.
   • Sử dụng dung dịch nhuộm màu Lugol’s Iodine 3% để xác định chính xác đường ranh giới niêm mạc miệng - lợi dính.
   • Đo đạc chiều cao phanh môi trên (khoảng cách từ ranh giới lợi - niêm mạc đến điểm bám tận cùng), độ dày phanh môi, đo độ rộng khe thưa R11–R21 bằng thước đo nha chu chuyên dụng.
   • Đánh giá tình trạng lệch lạc răng cửa (cắn chìa, cắn trùm, cắn chéo), tình trạng co lợi, mức độ viêm lợi và chụp phim X-quang kiểm tra hình ảnh thấu quang tiêu xương chữ V giữa 2 răng cửa giữa.
2. Nghiên cứu can thiệp lâm sàng mở không đối chứng:
   • Thực hiện trên nhóm bệnh nhân có phanh môi bám bất thường có chỉ định phẫu thuật (độ III, độ IV hoặc độ II có tension test dương tính, có khe thưa $> 2$ mm, co kéo lợi hoặc viêm lợi).
   • Can thiệp bằng thiết bị Laser Diode bước sóng 810 nm ở chế độ xung (pulse mode), điều chỉnh công suất tối ưu cho mô mềm.
   • Bộc lộ phanh môi, sử dụng chùm tia Laser hội tụ để cắt và làm bay hơi dải mô xơ dính tới màng xương, lau liên tục phẫu trường bằng gạc ẩm thấm nước muối sinh lý để giải nhiệt mô lành; không khâu đóng vết thương.
   • Đánh giá các chỉ số theo dõi:
     • Trong phẫu thuật: Mức độ chảy máu, nhu cầu gây tê (tê bôi bề mặt so với tê tiêm tại chỗ), thái độ hợp tác của bệnh nhân.
     • Ngay sau phẫu thuật và ngắn hạn: Mức độ đau theo thang điểm nhìn trực quan VAS (Visual Analogue Scale từ 1 đến 10), mức độ sưng nề theo thang VAS, tỷ lệ sử dụng thuốc giảm đau, thời điểm có thể tự chải răng và vệ sinh răng miệng.
     • Dài hạn (1 tuần, 1 tháng, 3 tháng, 9 tháng): Tốc độ lành thương mô mềm, tỷ lệ hình thành sẹo co kéo, sự thay đổi chiều cao và độ dày phanh môi, vị trí bám sau mổ và mức độ hài lòng của bệnh nhân.

Kiểm soát sai số và đạo đức nghiên cứu

Khám lâm sàng và phẫu thuật được chuẩn hóa bởi một nhóm nghiên cứu thống nhất; các quy chuẩn an toàn bức xạ Laser được tuân thủ nghiêm ngặt (đeo kính bảo hộ bước sóng tương ứng cho bác sĩ, trợ thủ, bệnh nhân; sử dụng ống hút khói công suất cao liên tục sát phẫu trường để triệt tiêu khói sinh học). Nghiên cứu được thông qua bởi Hội đồng Đạo đức trong Nghiên cứu Y sinh học của Trường Đại học Y Hà Nội.

---

Nội dung chính theo từng chương

Đặt vấn đề

Phần Đặt vấn đề nêu rõ tầm quan trọng của phanh môi trên trong sự phát triển cung răng hỗn hợp và tổ chức nha chu của học sinh tiểu học. Tác giả phân tích những hạn chế của phương pháp phẫu thuật truyền thống và tính ưu việt của thiết bị Laser Diode bước sóng 810 nm (được ví như "tay khoan cho mô mềm"). Từ đó, luận án xác lập tính cấp thiết và 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể.

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết và tổng quan y văn:

• Giải phẫu và mô học: Phanh môi cấu tạo gồm biểu mô lát tầng (sừng hóa, bán sừng hóa hoặc không sừng hóa tùy vị trí), mô liên kết chứa sợi collagen, sợi chun, tế bào sợi, đại thực bào, mạch máu nhỏ và sợi thần kinh có myelin; sự hiện diện của bó sợi cơ xuất phát từ cơ vòng môi (chiếm khoảng 35% theo Gatner và Schein).
• Các phân loại phanh môi: Trình bày chi tiết phân loại của Sewerin (1971), Monti, Dewel (1946) và Mirko Placek (1974).
• Mối liên quan bệnh lý: Tác động của phanh môi bám thấp tới sự hình thành khe thưa R11–R21, cản trở sự mọc răng nanh và răng cửa bên, gây co kéo lợi bám dính, tụt lợi và viêm lợi.
• Kỹ thuật phẫu thuật: Mô tả chi tiết kỹ thuật cắt phanh cổ điển, kỹ thuật cắt song song, vạt trượt có cuống bên Miller (LPF), kỹ thuật tạo hình chữ Z (Schuchardt Z-plasty), tạo hình chữ V-Y, kỹ thuật dao điện cùng ưu nhược điểm của từng phương pháp.
• Vật lý Laser và ứng dụng Laser Diode: Phân tích 4 tương tác cơ bản của Laser với mô sinh học (phản xạ, đâm xuyên, phân tán, hấp thụ); các hiệu ứng kích thích sinh học, quang đông (60–100°C), bay hơi tổ chức (100–300°C) và bóc lớp quang cơ; phổ hấp thụ của sắc tố melanin, hemoglobin trong mô mềm ở bước sóng 810 nm. Đồng thời, chương này tổng kết quy tắc an toàn bức xạ Laser, chống chỉ định và phương pháp kiểm soát tổn thương nhiệt.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết thiết kế nghiên cứu hai giai đoạn:

• Tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ đối tượng nghiên cứu cộng đồng tại 2 trường tiểu học ở Hà Nội và nhóm can thiệp lâm sàng.
• Các bước khám lâm sàng chuẩn hóa: Nhuộm màu niêm mạc bằng dung dịch Lugol 3%, thực hiện tension test, đo đạc kích thước phanh môi, đo độ rộng khe thưa bằng thước chia milimet, chụp phim X-quang quanh chóp vùng R11–R21.
• Quy trình phẫu thuật chuẩn bằng Laser Diode 810 nm: Chuẩn bị vô trùng, gây tê bề mặt/tiêm tại chỗ liều thấp, kéo căng phanh môi, cắt bay hơi dải mô xơ tới màng xương, làm mát liên tục bằng gạc ẩm, hướng dẫn chăm sóc không cần băng nha chu và không khâu.
• Phương pháp đánh giá lâm sàng theo dõi dọc tại các thời điểm: Trong mổ, 24 giờ, 48 giờ, 1 tuần, 1 tháng, 3 tháng, 9 tháng.
• Quy trình quản lý dữ liệu, kiểm soát sai số và các biện pháp bảo đảm an toàn sinh học theo quy định y đức.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày các kết quả định lượng qua hệ thống bảng biểu và biểu đồ:

• Dịch tễ học phanh môi trên ở học sinh 7 – 11 tuổi:
  • Tỷ lệ phân bố vị trí bám theo 4 độ của Mirko Placek; tỷ lệ phanh môi bám bất thường (độ II, III, IV) chiếm tỷ lệ đáng kể trong giai đoạn răng hỗn hợp và có xu hướng giảm dần khi trẻ lớn tuổi hơn.
  • Phân bố hình thể theo Sewerin: Phanh môi đơn giản chiếm tỷ lệ chủ yếu, tiếp theo là phanh môi có nốt, có mẩu thừa, hình vòm liên tục; các dạng chẻ đôi, có chỗ lõm chiếm tỷ lệ rất thấp.
  • Chiều cao và độ dày trung bình của phanh môi theo từng nhóm tuổi và giới tính.
• Mối liên quan với răng và nha chu:
  • Tương quan có ý nghĩa giữa phanh môi bám bất thường (độ III, IV) với sự xuất hiện của khe thưa $> 2$ mm giữa hai răng cửa giữa hàm trên.
  • Tỷ lệ xuất hiện hình ảnh thấu quang tiêu xương chữ V trên phim X-quang ở nhóm học sinh có khe thưa lớn.
  • Mối liên quan giữa phanh môi bám thấp với sự co kéo viền lợi, tụt lợi và chỉ số viêm lợi quanh R11, R21.
• Hiệu quả can thiệp bằng Laser Diode:
  • Trong phẫu thuật: Hầu hết bệnh nhân không chảy máu hoặc chảy máu tối thiểu; phần lớn trường hợp chỉ cần gây tê bôi bề mặt, mức độ hợp tác của trẻ em rất cao.
  • Sau phẫu thuật gần: Điểm đau theo thang VAS ở mức rất thấp, giảm nhanh sau 24–48 giờ; mức độ sưng nề tối thiểu; tỷ lệ bệnh nhân cần sử dụng thuốc giảm đau thấp; trẻ có thể tự vệ sinh răng miệng và ăn uống mềm bình thường ngay trong những ngày đầu.
  • Theo dõi xa (3 tháng và 9 tháng): Vết thương liền thương thứ phát tốt, tái tạo biểu mô hoàn toàn; tỷ lệ hình thành sẹo co kéo rất thấp; vị trí bám của phanh môi được giải phóng chuyển về mức độ bám niêm mạc bình thường; tỷ lệ hài lòng của bệnh nhân và phụ huynh đạt mức cao.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 phân tích, so sánh các phát hiện nghiên cứu với y văn thế giới và trong nước:

• So sánh tỷ lệ vị trí bám với các công trình của Tatakis (2009), Boutsi (2011), Sumita Upadhayay (2012), Vũ Duy Tùng (2013) và Võ Trương Như Ngọc (2014); khẳng định xu hướng dịch chuyển điểm bám về phía cuống răng theo quá trình phát triển xương ổ răng và sự mọc của răng vĩnh viễn.
• Phân tích cơ chế phanh môi bám thấp tác động lên khớp cắn, khe thưa đường giữa và bệnh căn viêm nha chu.
• Thảo luận cơ chế lành thương không tạo sẹo của Laser Diode: Nhiệt lượng chọn lọc làm đông vón protein tại chỗ, bít kín các mao mạch và mạch bạch huyết, kích thích yếu tố tăng trưởng và tăng sinh nguyên bào xơ có kiểm soát, giải thích cho hiện tượng giảm đau và giảm phù nề sau mổ so với dao mổ cơ học.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học

• Cung cấp bộ cơ sở dữ liệu dịch tễ học về vị trí bám (theo phân loại Mirko Placek) và hình thể (theo phân loại Sewerin) của phanh môi trên ở trẻ em lứa tuổi học sinh 7 – 11 tuổi tại Hà Nội.
• Làm sáng tỏ mối liên quan lâm sàng giữa phanh môi bám bất thường với tình trạng khe thưa răng cửa giữa, hình ảnh tiêu xương chữ V trên X-quang và nguy cơ co kéo tổn thương mô nha chu vùng răng trước hàm trên.

Đóng góp về mặt thực tiễn lâm sàng

• Hoàn thiện và chuẩn hóa quy trình phẫu thuật cắt phanh môi trên bám bất thường bằng Laser Diode bước sóng 810 nm cho bệnh nhân lứa tuổi học sinh:
  • Giảm thiểu nhu cầu tiêm thuốc tê xâm lấn, giảm tâm lý sợ hãi ở trẻ em.
  • Phẫu trường không chảy máu, thao tác cắt xơ chính xác, không cần khâu vết thương.
  • Rút ngắn thời gian phẫu thuật, giảm đau, giảm sưng nề hậu phẫu, cho phép trẻ vệ sinh răng miệng sớm.
  • Tỷ lệ lành thương cao, hầu như không để lại sẹo co kéo mô mềm và chuyển dịch hoàn toàn điểm bám phanh môi về vị trí bình thường sau 9 tháng theo dõi.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Khuyến nghị đưa việc thăm khám phanh môi trên bằng nghiệm pháp kéo căng (tension test) vào chương trình nha khoa học đường định kỳ nhằm phát hiện sớm các trường hợp bám bất thường có nguy cơ bệnh lý.
• Đối với trẻ có khe thưa răng cửa giữa do phanh môi bám thấp, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ Răng trẻ em và bác sĩ Chỉnh nha; thời điểm can thiệp cắt phanh môi nên được phối hợp trong hoặc sau quá trình đóng khe thưa bằng khí cụ nắn chỉnh răng để chống tái phát.
• Ứng dụng rộng rãi kỹ thuật Laser Diode trong phẫu thuật mô mềm nha khoa trẻ em nhờ tính an toàn và tiện ích vượt trội so với phẫu thuật dao kéo truyền thống.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Nghiên cứu can thiệp lâm sàng được thiết kế theo mô hình mở không đối chứng trực tiếp song song với nhóm phẫu thuật bằng dao mổ trên cùng đối tượng học sinh (do lý do y đức và tính tương đồng phẫu thuật).
• Mẫu nghiên cứu can thiệp được thực hiện tại các cơ sở chuyên khoa tại Hà Nội, thời gian theo dõi dài hạn dừng lại ở mốc 9 tháng, chưa theo dõi kéo dài đến thời điểm toàn bộ răng nanh và răng hàm nhỏ vĩnh viễn mọc hoàn chỉnh.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Triển khai các nghiên cứu theo dõi dọc thuần tập từ giai đoạn răng hỗn hợp đến khi hoàn tất bộ răng vĩnh viễn (sau 12 – 14 tuổi) để đánh giá mức độ ổn định đóng khe thưa đường giữa và tái phát phanh môi.
• Thực hiện các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng so sánh hiệu quả giữa Laser Diode với các dòng Laser khác (như Er:YAG, CO2) trong phẫu thuật tạo hình mô mềm ở trẻ em.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị cao cho nhiều nhóm đối tượng trong ngành Y học và Răng Hàm Mặt:

1. Bác sĩ chuyên khoa Răng trẻ em và Nha chu: Cung cấp quy trình chi tiết về chẩn đoán phanh môi bám bất thường qua nghiệm pháp kéo căng và quy chuẩn kỹ thuật cắt phanh môi bằng Laser Diode 810 nm không cần khâu.
2. Bác sĩ Chỉnh nha: Cung cấp dữ liệu lâm sàng về mối tương quan giữa phanh môi bám thấp, độ rộng khe thưa R11–R21 và thời điểm chỉ định phẫu thuật phối hợp nắn chỉnh răng.
3. Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên Răng Hàm Mặt: Cung cấp khung phương pháp luận nghiên cứu kết hợp dịch tễ học mô tả và can thiệp lâm sàng, thang đo đánh giá đau sưng VAS và các phân loại chuẩn quốc tế (Mirko Placek, Sewerin).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Phân loại vị trí bám phanh môi trên theo Mirko Placek (1974) gồm những mức độ nào và khi nào cần can thiệp phẫu thuật?

Hệ thống Placek chia làm 4 độ:

• Độ I (Bám niêm mạc): Điểm bám tại ranh giới niêm mạc miệng - lợi (bình thường).
• Độ II (Bám lợi dính): Bám vào phần lợi dính nhưng chưa tới đáy nhú lợi.
• Độ III (Bám nhú lợi): Bám tới đường ranh giới đáy của nhú lợi.
• Độ IV (Bám quá nhú lợi): Bám xuyên qua nhú lợi kéo dài sang vòm miệng.

Can thiệp phẫu thuật được chỉ định ở độ III, độ IV hoặc độ II khi kèm theo nghiệm pháp kéo căng dương tính gây thiếu máu nhú lợi, co kéo bờ viền lợi, gây khe thưa răng cửa $> 2$ mm không thể tự đóng, hoặc cản trở vệ sinh răng miệng gây viêm nha chu.

2. Ưu điểm nổi bật của Laser Diode (bước sóng 810 nm) so với phẫu thuật dao mổ truyền thống là gì?

Laser Diode bước sóng 810 nm được hấp thụ tốt bởi melanin và hemoglobin trong mô mềm, đem lại các ưu thế:

• Cầm máu tức thì do quang đông các vi mạch máu, tạo phẫu trường khô ráo.
• Ít đau, đa phần chỉ cần gây tê bề mặt liều nhẹ, giảm thiểu căng thẳng cho trẻ em.
• Không cần khâu đóng vết thương và không cần đắp băng nha chu.
• Giảm thiểu sưng nề và tổn thương nhiệt lan rộng, vết thương liền nhanh và rất ít hình thành sẹo co kéo.

3. Mối liên quan giữa phanh môi bám bất thường và khe thưa giữa hai răng cửa giữa (R11, R21) là gì?

Phanh môi bám thấp (đặc biệt độ III, IV) đóng vai trò là một yếu tố cản trở cơ học ở đường giữa, ngăn cản hai răng cửa giữa khép lại tự nhiên trong giai đoạn răng hỗn hợp. Những trường hợp khe thưa rộng trên 2 mm kèm dải xơ dày và hình ảnh thấu quang tiêu xương chữ V giữa hai chân răng trên phim X-quang thường không thể tự đóng và cần can thiệp phẫu thuật phối hợp nắn chỉnh răng.

4. Nghiệm pháp kéo căng phanh môi (Tension test / Blanching test) được thực hiện như thế nào?

Nghiệm pháp được thực hiện bằng cách dùng ngón tay nhẹ nhàng kéo môi trên của bệnh nhân lên trên và ra trước để làm căng phanh môi. Kết quả dương tính khi thấy đỉnh nhú lợi di động hoặc xuất hiện vùng niêm mạc bị trắng nhợt do thiếu máu cục bộ tại vị trí bám, báo hiệu lực co kéo bất thường có nguy cơ gây bong viền lợi và tụt lợi.

5. Những nguyên tắc an toàn bắt buộc khi thực hiện phẫu thuật bằng Laser Diode trong nha khoa là gì?

• Bắt buộc bác sĩ, trợ thủ, bệnh nhân và người hỗ trợ phải đeo kính bảo hộ chuyên dụng có bước sóng lọc tương ứng (810 nm) để tránh tổn thương võng mạc do tia phản xạ.
• Sử dụng ống hút khói công suất cao liên tục đặt sát phẫu trường để hút triệt để khói và mùi sinh học bay hơi.
• Cách ly các dụng cụ kim loại phản xạ trong miệng bằng gạc ướt, duy trì làm mát mô bằng nước muối sinh lý để tránh tổn thương nhiệt vùng lân cận.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phùng Thị Thu Hà đã xác lập bức tranh dịch tễ học toàn diện về vị trí bám và hình thể phanh môi trên ở học sinh 7 – 11 tuổi tại Hà Nội, đồng thời chứng minh mối liên quan rõ rệt giữa phanh môi bám bất thường với khe thưa đường giữa và bệnh lý nha chu. Luận án đã xây dựng và kiểm chứng thành công quy trình điều trị phanh môi bám bất thường bằng Laser Diode bước sóng 810 nm với ưu thế vượt trội về khả năng cầm máu, giảm đau, không cần khâu và mức độ phục hồi mô mềm tối ưu. Đây là công trình nghiên cứu chuyên sâu, có đóng góp thiết thực cho thực hành lâm sàng nha khoa trẻ em và chỉnh hình răng mặt tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Phanh môi trên là một cấu trúc giải phẫu nhỏ trong khoang miệng, rất đa dạng về hình thái và nhận được nhiều sự quan tâm trong nha khoa. Trên lâm sàng, phanh môi trên có thể liên quan tới một số trường hợp tình trạng như khe thưa, co lợi…[1] Năm 1974, Mirko Placek và cộng sự đã giới thiệu một phân loại phanh môi trên dựa vào vị trí bám dính của phanh môi trên, để giúp các nhà lâm sàng xác định các vấn đề chức năng cần được can thiệp. Mirko Placek phân loại vị trí bám của phanh môi trên dựa vào vị trí bám ở ranh giới lợi – niêm mạc miệng, lợi dính, nhú lợi, và quá nhú lợi tới vòm miệng [1]. Vị trí bám lý tưởng của phanh môi trên là ở vị trí ranh giới lợi – niêm mạc miệng.

Tuy nhiên, tỉ lệ phanh môi trên bám bất thường cũng khá phổ biến. Trên thế giới đã có rất nhiều tác giả thực hiện nghiên cứu về vị trí bám của phanh môi trên, với đối tượng nghiên cứu đa dạng về chủng tộc, lứa tuổi…; như nghiên cứu của Mirko Placke năm 1974 ở người lớn [1], nghiên cứu của Janczuk và Banach năm 1980 ở thanh thiếu niên [2], nghiên cứu của Boutsi và Tatakis năm 2011 ở trẻ em [3]… Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay, những nghiên cứu về vị trí bám phanh môi trên sử dụng phân loại này trên trẻ em là đang còn thiếu. Đồng thời, phanh môi trên tuy là một cấu trúc giải phẫu nhỏ, nhưng lại có rất nhiều hình thể khác nhau và không phải ai cũng nhận biết được điều này. Trên thế giới, đã có những trường hợp gửi sinh thiết những phanh môi có hình dạng bất thường [4].

Do đó chúng ta cần có những nghiên cứu để giúp hiểu rõ về sự đa dạng hình thể phanh môi trên. Laser đã được biết đến trong ngành nha khoa hơn 25 năm qua. Tuy nhiên, trong một thời gian dài, các thế hệ máy Laser được xem như những luan an 2 dụng cụ khó sử dụng, giá thành cao nên ít được bệnh nhân chấp nhận và ít nhận được sự quan tâm của các bác sỹ thực hành. Trong vài năm gần đây, sự ra đời của Laser bán dẫn (Laser Diode) kích thước gọn nhẹ, dễ sử dụng và chi phí đầu tư vừa phải đã làm thay đổi quan điểm của các bác sỹ lâm sàng.

Chỉ trong một thời gian ngắn, Laser Diode đã chứng tỏ là một phương tiện điều trị hiệu quả và được ví von như là một “tay khoan cho mô mềm” trong điều trị nha khoa. Sự hấp thu của mô đối với năng lượng ánh sáng của Laser Diode quyết định mức năng lượng được sử dụng trong các thao tác phẫu thuật Laser Diode được ứng dụng rộng rãi trong phẫu thuật và điều trị các sang thương mô mềm như: cắt lợi phì đại, cắt lợi trùm, cắt phanh môi hoặc phanh lưỡi bám bất thường, hỗ trợ điều trị nha chu, bộc lộ implant trong phẫu thuật giai đoạn hai… Chức năng của Laser Diode đối với các điều trị mô mềm giống như vai trò của tay khoan đối với các thao tác trên mô cứng. Các lợi ích của Laser Diode trong các điều mô mềm bao gồm: phẫu thuật chính xác, không chảy máu, vô trùng phẫu trường, sưng và tạo sẹo tối thiểu, không cần khâu hoặc khâu rất ít và giảm đau sau phẫu thuật. Từ những lý do trên, chúng tôi xin được thực hiện đề tài: “Nghi n cứu phanh môi trên bám bất thƣờng và hiệu quả điều trị bằng Laser Diode ở học sinh 7 - 11 tuổi”, với ba mục tiêu: 1.

Xác định tỷ lệ phanh môi trên bám bất thường của học sinh 7 – 11 tuổi ở hai trường tiểu học tại Hà Nội. Mô tả mối liên quan giữa phanh môi trên bám bất thường với răng và nha chu của hai răng cửa giữa hàm trên ở nhóm đối tượng trên. Đánh giá hiệu quả điều trị bằng Laser Diode ở nhóm bệnh nhân có chỉ định điều trị. luan an 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1.

Đại cƣơng về phanh môi tr n 1. Giải phẫu phanh môi trên Phanh môi trên là một nếp gấp niêm mạc có hình lăng trụ tam giác, xuất phát từ bề mặt phía trong của môi, tạo ra một vách ngăn biểu mô nhẵn, hẹp ngăn tiền đình thành hai nửa đối xứng nhau qua đường giữa theo chiều dọc một cách không hoàn toàn [5].1: Phanh môi trên Phanh môi trên là một cấu trúc động, thường thay đổi theo từng cá thể khác nhau về hình dạng, kích thước và vị trí trong từng giai đoạn tăng trưởng và phát triển khác nhau. Cùng với sự phát triển, phanh môi trên có xu hướng giảm về kích thước và giảm dần tầm quan trọng của nó trên lâm sàng. Ở trẻ em, phanh môi trên thường rộng và dày, trở nên mỏng và nhỏ ở người lớn [1].

Sinh lý Các cơ mặt tác động phối hợp trong khi phát âm, nhai và tạo các lực đáng kể. Bằng phương tiện trung gian niêm mạc môi - má và xương ổ răng, các cơ này truyền sự co kéo cơ học đến lợi bám dính tại đường nối lợi - niêm mạc, trừ trường hợp chính phanh môi trên chui trực tiếp vào lợi bám dính [5]. Mô học phanh môi trên Phanh môi trên cấu tạo từ bốn dạng mô cơ bản ở người: biểu mô, mô liên kết, thần kinh, mô cơ [6]. luan an 4 Cấu trúc mô học của phanh môi trên đơn giản, nhưng biểu mô hay thay đổi.

Phụ thuộc vào vị trí bám dính mà biểu mô của phanh môi trên có thể từ biểu mô lát tầng không sừng hóa đến bán sừng hóa ở vị trí bám dính với niêm mạc xương ổ răng, hay từ biểu mô lát tầng sừng hóa đến bán sừng hóa ở vị trí bám dính với lợi của phanh môi trên [7]. Mô liên kết của phanh môi trên chứa các sợi collagen không bình thường, dày đặc, sắp xếp lỏng lẻo, đặc biệt ở vị trí niêm mạc xương ổ răng; các sợi chun tập trung nhiều ở phía niêm mạc xương ổ răng hơn phía lợi. Các mô mỡ được tìm thấy ở phanh môi trên phía niêm mạc xương ổ răng, nhưng không xuất hiện về phía lợi [8]. Thành phần tế bào của mô liên kết gồm: tế bào sợi, đại thực bào, tế bào lympho [5].

Các phanh môi trên đều có những sợi thần kinh có myelin kích thước từ nhỏ đến trung bình và mạng mạch máu nhỏ [7]. Về cấu trúc sợi cơ của phanh môi trên còn đang gây nhiều tranh cãi, Henry, Levis và Tsakinis khẳng định không có sợi cơ trong phanh môi trên [9]. Nghiên cứu của Gatner và Schein cho kết quả cấu tạo của phanh môi có sợi cơ, sắp xếp dọc theo chiều dài, không bao giờ xuất hiện theo hướng bên, cũng như không mở rộng tới lớp nhú của mô liên kết, nhưng tỉ lệ tìm thấy sợi cơ là 35% có thể giải thích sự gây tranh cãi trong y văn [7]. Các sợi cơ này có thể xuất phát từ cơ vòng môi [9].

Phân loại phanh môi trên Có hai cách phân loại: 1. Phân loại theo hình thể phanh môi * Phân loại theo Sewerin (1971) [10] chia tám loại (Hình 1. Phanh môi trên đơn giản 2. Phanh môi trên hình vòm liên tục 3.

Phanh môi trên có mẩu thừa 4. Phanh môi trên có nốt 5. Phanh môi đôi luan an 5 6. Phanh môi trên có chỗ lõm vào 7.

Phanh môi trên chẻ đôi 8. Kết hợp của hai hoặc nhiều hơn các loại phía trên Phanh môi trên đơn giản Phanh môi trên hình vòm Phanh môi trên có mẩu thừa Phanh môi trên có nốt Phanh môi đôi Phanh môi trên có chỗ lõm Phanh môi trên chẻ đôi Hình 1.2: Phân loại phanh môi trên theo Sewerin (1971) [10] * Phân loại theo Monti [11] chia ba loại (hình 1. Phanh môi trên có đường viền bên phải và bên trái trải dài, song song nhau. Phanh môi trên dạng tam giác có đáy trùng với ngách tiền đình.

Phanh môi trên dạng tam giác có đáy ở vị trí thấp nhất.3) luan an 6 Hình 1.3: Phân loại phanh môi trên theo Monti [12] 1. Phân loại theo vị trí phanh môi trên * Phân loại theo Dewel (1946) [13]: chia hai loại + Phanh môi trên bám vào nhú liên kẽ răng. + Phanh môi trên không bám vào nhú liên kẽ răng. * Phân loại theo Mirko Placke và cộng sự (1974) [1] chia bốn loại (Hình 1.4) + Bám bình thường vào niêm mạc (Độ I): phanh môi trên bám gần tới hoặc tại ranh giới niêm mạc miệng-lợi, và không có dấu hiệu của đi qua phần lợi dính, tức là không thấy mô sừng hóa bị nâng lên khi kéo phanh môi.

+ Bám bất thường vào lợi dính (Độ II): phanh môi trên bám ở lợi dính và không mở rộng tới ranh giới đáy của nhú lợi. Đường ranh giới đáy của nhú lợi được giới hạn bởi đường nối điểm giữa viền lợi của hai răng cửa giữa. + Bám bất thường vào nhú lợi (Độ III): phanh môi trên bám tới đường ranh giới đáy của nhú lợi, mà không có dấu hiệu của sự mở rộng phanh môi tới phía vòm miệng hoặc sự tái nhợt bất cứ đâu trên nhú lợi phía vòm miệng hoặc trên đỉnh nhú lợi, thậm chí khi kéo căng phanh môi. + Bám bất thường quá nhú lợi (Độ IV): phanh môi trên bám tới đường ranh giới đáy của nhú lợi kết hợp với: dấu hiệu của sự mở rộng, sự ảnh hưởng của phanh môi tới phía vòm miệng hoặc tái nhợt bất cứ đâu trên nhú lợi phía vòm miệng hoặc trên đỉnh nhú lợi khi kéo căng phanh môi trên.

luan an 7 Hình 1.4: Phân loại phanh môi trên theo Mirko Placke và cộng sự (1974) [1] Trên lâm sàng, khi phanh môi trên bám bất thường vào nhú lợi (độ III) và bám quá nhú lợi (độ IV) thì được coi là bệnh lý và thường có các triệu chứng liên quan như mất nhú lợi, tụt lợi, khe thưa răng cửa giữa hàm trên, khó khăn trong việc chải răng, răng mọc không thẳng hàng và có thể gây ra ảnh hưởng việc lưu giữ của hàm giả từ đó tạo ra các vấn đề về tâm lý cho bệnh nhân [95],[96]. Đối với phanh môi bám bất thường vào lợi dính (độ II) thường có kèm theo test kéo căng phanh môi dương tính tức là khi kéo căng môi trên, niêm mạc xung quanh phanh môi bị trắng, biểu hiện thiếu máu và co kéo đường viền lợi, như vậy sẽ có nguy cơ gây bong đường viền lợi, tụt lợi… và cũng là phanh môi bám bất thường và cần điều trị để phòng ngừa các biến chứng xảy ra [18]. Theo Miller, phanh môi trên nên được phân loại theo đặc điểm của bệnh học.