Nghiên cứu thuốc Coxymax và Anticoccidae phòng trị bệnh cầu trùng ở gà Ri lai Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Nghiên cứu ảnh hưởng của thuốc coxymax và anticoccidae diarrhoea đến hiệu quả phòng trị bệnh cầu trùng trên gà ri lai nuôi bán chăn thả.

• Tác giả: Trần Văn Hậu
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thúy Mỵ
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Thuốc Coxymax Và Anticoccidae Đến Hiệu Quả Phòng Trị Bệnh Cầu Trùng Trên Gà Ri Lai
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.2. Những hiểu biết về bệnh Cầu trùng
• 2.3. Giới thiệu về giống gà và thuốc dùng trong thí nghiệm
• 2.4. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 3. Phần 3: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm, thời gian tiến hành
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi. Phương pháp bố trí thí nghiệm. Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp theo dõi
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác chăn nuôi
• 4.3. Chuẩn đoán và điều trị bệnh. Kết quả chuyên đề khoa học
• 4.3.1. Ảnh hưởng của hai thuốc Coxymax và Anticoccidae – Diarrhoea đến tỷ lệ nuôi sống của gà F1 (Ri x Lương Phượng) qua các tuần tuổi
• 4.3.2. Ảnh hưởng của hai thuốc Coxymax và Anticoccidae – Diarrhoea đến tỷ lệ và cường độ nhiễm Cầu trùng của gà thí nghiệm 1 – 10 tuần tuổi
• 4.3.3. Ảnh hưởng của hai thuốc Coxymax và Anticoccidae – Diarrhoea đến sinh trưởng của gà thí nghiệm qua các tuần tuổi
• 4.3.4. Ảnh hưởng của hai thuốc Coxymax và Anticoccidae – Diarrhoea đến khả năng thu nhận và chuyển hóa thức ăn của gà thí nghiệm. Chi phí thuốc cho phòng, trị bệnh Cầu trùng ở gà thí nghiệm
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Bệnh Cầu Trùng Trên Gà Ri Lai

Bệnh cầu trùng là một trong những thách thức lớn đối với ngành chăn nuôi gia cầm, đặc biệt là đối với gà Ri lai ở Việt Nam. Bệnh gây ra bởi ký sinh trùng đơn bào, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ tiêu hóa, làm giảm khả năng hấp thụ dinh dưỡng và gây suy yếu sức khỏe của gà. Điều này dẫn đến giảm năng suất, tăng chi phí điều trị và thậm chí gây tử vong. Việc nghiên cứu và tìm ra các giải pháp hiệu quả để phòng và trị bệnh cầu trùng là vô cùng quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi gà. Các loại thuốc như Coxymax và Anticoccidae được sử dụng rộng rãi, nhưng hiệu quả thực tế cần được đánh giá một cách khoa học và khách quan. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của hai loại thuốc này đối với gà Ri lai nuôi bán chăn thả, từ đó đưa ra những khuyến nghị phù hợp cho người chăn nuôi.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Phòng Trị Bệnh Cầu Trùng

Phòng bệnh cầu trùng không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế do giảm năng suất và tăng chi phí điều trị, mà còn góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và đảm bảo an toàn thực phẩm. Việc sử dụng thuốc phòng bệnh một cách hợp lý và khoa học sẽ giúp giảm nguy cơ kháng thuốc và bảo vệ sức khỏe của đàn gà. Phòng bệnh hơn chữa bệnh là nguyên tắc quan trọng trong chăn nuôi, đặc biệt là đối với các bệnh ký sinh trùng như cầu trùng.

1.2. Giới Thiệu Về Gà Ri Lai Và Phương Pháp Chăn Nuôi Bán Chăn Thả

Gà Ri lai là giống gà được ưa chuộng tại Việt Nam nhờ khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và phương thức chăn nuôi truyền thống. Chăn nuôi bán chăn thả là phương pháp phổ biến, cho phép gà tự do kiếm ăn và vận động, tuy nhiên cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ lây nhiễm bệnh, đặc biệt là bệnh cầu trùng. Do đó, việc nghiên cứu các biện pháp phòng trị bệnh phù hợp với phương thức chăn nuôi này là rất cần thiết.

II. Thách Thức Trong Phòng Trị Bệnh Cầu Trùng Trên Gà Ri Lai

Mặc dù có nhiều loại thuốc trị bệnh cầu trùng gà trên thị trường, việc kiểm soát bệnh vẫn gặp nhiều khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất là sự kháng thuốc của ký sinh trùng Eimeria. Việc sử dụng thuốc không đúng cách, lạm dụng thuốc hoặc sử dụng thuốc kém chất lượng có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng chi phí. Bên cạnh đó, điều kiện vệ sinh chuồng trại kém, mật độ nuôi quá dày và quản lý dịch bệnh không tốt cũng là những yếu tố làm tăng nguy cơ bùng phát bệnh cầu trùng. Cần có một giải pháp toàn diện, kết hợp giữa việc sử dụng thuốc hợp lý và các biện pháp quản lý chăn nuôi hiệu quả để kiểm soát bệnh.

2.1. Nguy Cơ Kháng Thuốc Của Ký Sinh Trùng Eimeria

Sự kháng thuốc của Eimeria là một vấn đề nghiêm trọng, đòi hỏi người chăn nuôi phải sử dụng thuốc một cách thận trọng và có kế hoạch. Việc luân phiên sử dụng các loại thuốc khác nhau, kết hợp với các biện pháp vệ sinh chuồng trại và quản lý dịch bệnh, có thể giúp giảm nguy cơ kháng thuốc. Cần có sự tư vấn của tư vấn thú y để lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp và hiệu quả.

2.2. Ảnh Hưởng Của Điều Kiện Chăn Nuôi Đến Bệnh Cầu Trùng

Điều kiện chăn nuôi đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa và kiểm soát bệnh cầu trùng. Chuồng trại cần được vệ sinh sạch sẽ, khô ráo và thông thoáng. Mật độ nuôi cần được điều chỉnh phù hợp để giảm stress cho gà và hạn chế sự lây lan của bệnh. Chất lượng thức ăn cho gà và nước uống cho gà cũng cần được đảm bảo để tăng cường sức đề kháng của đàn gà.

2.3. Dấu Hiệu Bệnh Cầu Trùng Và Chẩn Đoán Bệnh

Việc nhận biết sớm dấu hiệu bệnh cầu trùng là rất quan trọng để có thể can thiệp kịp thời. Các triệu chứng thường gặp bao gồm: gà ủ rũ, kém ăn, tiêu chảy ra máu, phân có màu sắc bất thường. Để chẩn đoán chính xác, cần thực hiện phân tích mẫu phân tại phòng thí nghiệm thú y để xác định sự có mặt của Eimeria.

III. Cách Nghiên Cứu Hiệu Quả Thuốc Coxymax Và Anticoccidae

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của Coxymax và Anticoccidae trong việc phòng và trị bệnh cầu trùng trên gà Ri lai nuôi bán chăn thả. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc chia đàn gà thành các nhóm đối chứng và nhóm thí nghiệm, sử dụng Coxymax và Anticoccidae theo liều lượng và phác đồ được khuyến cáo. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm: tỷ lệ nhiễm bệnh, cường độ nhiễm bệnh, tỷ lệ sống, tăng trưởng và tiêu tốn thức ăn. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp những thông tin quan trọng về hiệu quả của hai loại thuốc này trong điều kiện thực tế.

3.1. Phương Pháp Bố Trí Thí Nghiệm Và Các Chỉ Tiêu Theo Dõi

Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp hoàn toàn ngẫu nhiên, với các nhóm đối chứng và nhóm thí nghiệm được nuôi trong điều kiện tương đồng. Các chỉ tiêu theo dõi được thu thập và phân tích thống kê để đánh giá sự khác biệt giữa các nhóm. Các chỉ tiêu quan trọng bao gồm: tỷ lệ chết, sinh trưởng gà, tiêu tốn thức ăn và chi phí điều trị.

3.2. Liều Dùng Coxymax Và Anticoccidae Trong Thí Nghiệm

Liều dùng Coxymax và liều dùng Anticoccidae được sử dụng trong thí nghiệm tuân thủ theo hướng dẫn của nhà sản xuất và khuyến cáo của các chuyên gia thú y. Việc sử dụng đúng liều lượng là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả điều trị và tránh các tác dụng phụ không mong muốn.

3.3. Phân Tích Mẫu Phân Và Đánh Giá Cường Độ Nhiễm Cầu Trùng

Phân tích mẫu phân được thực hiện định kỳ để xác định tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm cầu trùng trong các nhóm thí nghiệm. Phương pháp phân tích được sử dụng là phương pháp đếm trứng cầu trùng trên lam kính, theo tiêu chuẩn được quy định.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu So Sánh Coxymax Và Anticoccidae

Kết quả nghiên cứu cho thấy cả Coxymax và Anticoccidae đều có hiệu quả trong việc phòng và trị bệnh cầu trùng trên gà Ri lai. Tuy nhiên, có sự khác biệt về hiệu quả giữa hai loại thuốc. Coxymax có xu hướng hiệu quả hơn trong việc giảm tỷ lệ nhiễm bệnh, trong khi Anticoccidae có hiệu quả hơn trong việc cải thiện tăng trưởng của gà. Chi phí điều trị bằng Coxymax cũng có thể thấp hơn so với Anticoccidae. Cần xem xét các yếu tố như tình trạng bệnh, chi phí và tác dụng phụ của thuốc để lựa chọn loại thuốc phù hợp.

4.1. Ảnh Hưởng Của Thuốc Đến Tỷ Lệ Nhiễm Và Cường Độ Nhiễm

Dữ liệu về tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm sử dụng Coxymax, Anticoccidae và nhóm đối chứng. Các biểu đồ và bảng số liệu minh họa rõ ràng hiệu quả của từng loại thuốc trong việc kiểm soát bệnh.

4.2. Tác Động Của Thuốc Đến Sinh Trưởng Và Năng Suất Gà

Nghiên cứu cũng đánh giá ảnh hưởng của thuốc đến năng suất gà, bao gồm tăng trưởng, tỷ lệ sống và tiêu tốn thức ăn. Các chỉ số này cho thấy sự cải thiện đáng kể ở các nhóm sử dụng thuốc so với nhóm đối chứng.

4.3. Chi Phí Điều Trị Và Hiệu Quả Kinh Tế Của Thuốc

Phân tích chi phí điều trị và hiệu quả kinh tế là một phần quan trọng của nghiên cứu. So sánh chi phí sử dụng Coxymax và Anticoccidae với lợi ích thu được từ việc giảm thiệt hại do bệnh tật giúp người chăn nuôi đưa ra quyết định sáng suốt.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kinh Nghiệm Phòng Bệnh Cầu Trùng

Kết quả nghiên cứu này có ý nghĩa thực tiễn quan trọng đối với người chăn nuôi gà Ri lai. Việc sử dụng Coxymax và Anticoccidae theo phác đồ phù hợp có thể giúp kiểm soát hiệu quả bệnh cầu trùng, giảm thiệt hại kinh tế và nâng cao năng suất. Bên cạnh đó, cần chú trọng đến các biện pháp vệ sinh chuồng trại, quản lý dịch bệnh và tăng cường sức đề kháng cho gà. Kinh nghiệm nuôi gà cho thấy việc kết hợp giữa sử dụng thuốc và các biện pháp quản lý chăn nuôi là chìa khóa để phòng ngừa và kiểm soát bệnh cầu trùng.

5.1. Phác Đồ Điều Trị Cầu Trùng Gà Hiệu Quả

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể xây dựng phác đồ điều trị cầu trùng gà hiệu quả, bao gồm lựa chọn thuốc phù hợp, liều lượng và thời gian sử dụng. Cần có sự tư vấn của chuyên gia thú y để điều chỉnh phác đồ phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

5.2. Vệ Sinh Chuồng Trại Và Quản Lý Dịch Bệnh

Vệ sinh chuồng trại là một trong những biện pháp quan trọng nhất để phòng ngừa bệnh cầu trùng. Chuồng trại cần được dọn dẹp thường xuyên, khử trùng định kỳ và đảm bảo thông thoáng. Quản lý dịch bệnh tốt cũng giúp hạn chế sự lây lan của bệnh.

5.3. Tăng Cường Sức Đề Kháng Cho Gà

Việc tăng cường hệ miễn dịch gà giúp gà chống lại bệnh tật tốt hơn. Cần đảm bảo cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, vitamin và khoáng chất cho gà. Sử dụng vắc xin cầu trùng cũng là một biện pháp hiệu quả để phòng ngừa bệnh.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Về Bệnh Cầu Trùng Gà

Nghiên cứu này đã cung cấp những thông tin quan trọng về hiệu quả của Coxymax và Anticoccidae trong việc phòng và trị bệnh cầu trùng trên gà Ri lai. Kết quả cho thấy cả hai loại thuốc đều có hiệu quả, nhưng cần xem xét các yếu tố như tình trạng bệnh, chi phí và tác dụng phụ để lựa chọn loại thuốc phù hợp. Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về các biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng hiệu quả hơn, đặc biệt là các biện pháp không sử dụng thuốc hoặc sử dụng thuốc một cách hợp lý để giảm nguy cơ kháng thuốc. Chăn nuôi gà bền vững và an toàn sinh học là mục tiêu quan trọng của ngành chăn nuôi.

6.1. Đánh Giá Chung Về Hiệu Quả Của Coxymax Và Anticoccidae

Tổng kết lại những ưu điểm và nhược điểm của Coxymax và Anticoccidae dựa trên kết quả nghiên cứu, đưa ra khuyến nghị cho người chăn nuôi về việc lựa chọn loại thuốc phù hợp.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Mới Về Phòng Trị Bệnh Cầu Trùng

Đề xuất các hướng nghiên cứu mới về phòng trị bệnh cầu trùng, bao gồm sử dụng các biện pháp sinh học, thảo dược hoặc các phương pháp quản lý chăn nuôi tiên tiến.

6.3. Tầm Quan Trọng Của An Toàn Sinh Học Trong Chăn Nuôi

Nhấn mạnh tầm quan trọng của an toàn sinh học trong chăn nuôi, bao gồm các biện pháp phòng ngừa lây lan dịch bệnh, kiểm soát chất lượng thức ăn và nước uống, và quản lý chất thải chăn nuôi.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành nông nghiệp Việt Nam, chăn nuôi gia cầm đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp nguồn thực phẩm giàu đạm cho xã hội. Tuy nhiên, đặc trưng khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm là điều kiện thuận lợi cho các mầm bệnh ký sinh trùng phát triển, đặc biệt là bệnh cầu trùng (Coccidiosis) do các loài nguyên sinh động vật đơn bào gây ra. Bệnh cầu trùng xuất hiện phổ biến ở tất cả các phương thức chăn nuôi gia cầm, từ nuôi nhốt tập trung đến bán chăn thả. Bệnh thường không gây tỷ lệ tử vong ồ ạt ở gà trưởng thành nhưng dẫn đến tổn thương nghiêm trọng niêm mạc đường tiêu hóa, làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng, khiến gà còi cọc, chậm lớn, suy giảm hệ miễn dịch và dễ kế phát các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác.

Trước thực trạng nhiều chủng cầu trùng có biểu hiện nhờn thuốc và kháng thuốc do người chăn nuôi lạm dụng một số hoạt chất trong thời gian dài, việc thử nghiệm và đánh giá định kỳ hiệu lực của các chế phẩm thú y thương mại là yêu cầu cấp thiết. Đề tài khóa luận "Nghiên cứu ảnh hưởng của thuốc Coxymax và Anticoccidae – Diarrhoea đến hiệu quả phòng trị bệnh Cầu trùng trên gà Ri lai nuôi bán chăn thả" của sinh viên Trần Văn Hậu (Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên) được thực hiện nhằm giải quyết vấn đề thực tiễn này.

Mục đích và mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể:

• Mục đích: Tạo cơ sở khoa học để đề xuất quy trình, biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng hiệu quả cho đàn gà nuôi bán chăn thả, nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi và rèn luyện kỹ năng nghiên cứu khoa học chuyên ngành Thú y.

• Mục tiêu nghiên cứu:

  1. Xác định tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm cầu trùng ở gà Ri lai F1 (Trống Ri × Mái Lương Phượng).
  2. Xác định ảnh hưởng của việc dùng thuốc tới khả năng tăng khối lượng của gà Ri lai F1 (Ri × Lương Phượng).
  3. Xác định sự ảnh hưởng của việc dùng thuốc trong phòng và điều trị bệnh cầu trùng đối với các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật.

• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Đàn gà Ri lai F1 (Trống Ri × Mái Lương Phượng) nuôi theo phương thức bán chăn thả từ 1 đến 10 tuần tuổi (giai đoạn từ sơ sinh đến 70 ngày tuổi); hai chế phẩm thuốc thú y phòng trị cầu trùng gồm Coxymax (chứa hoạt chất Sulphachlozine) và Anticoccidae – Diarrhoea (chứa hoạt chất Sulfachloropyridazine).
  • Địa điểm nghiên cứu: Xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
  • Thời gian tiến hành: Từ ngày 25 tháng 5 đến ngày 18 tháng 11 năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên hệ thống cơ sở lý thuyết dịch tễ học và bệnh lý học thú y về bệnh cầu trùng gia cầm. Căn bệnh cầu trùng ở gà do các loài nguyên sinh động vật đơn bào thuộc ngành Protozoa, lớp Sporozoa, bộ Coccidae, giống Eimeria gây ra. Chu kỳ sinh học của Eimeria kéo dài từ 5 đến 7 ngày, gồm 3 giai đoạn: sinh sản vô tính (trực phân trong tế bào biểu mô ruột), sinh sản hữu tính (hình thành giao tử đực, giao tử cái và kết hợp thành hợp tử nội sinh) và sinh bào tử ở môi trường ngoại cảnh tạo noãn nang gây nhiễm (Oocyst). Trong tài liệu tổng quan, tác giả thống kê 9 loài Eimeria phổ biến ký sinh ở gà gồm: E. tenella, E. necatrix, E. maxima, E. acervulina, E. mitis, E. brunetti, E. mivatia, E. praecox, E. hagani.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được triển khai theo mô hình chia lô so sánh trực tiếp trên đàn gà thí nghiệm:

Chỉ tiêu bố trí	Lô thí nghiệm I	Lô thí nghiệm II
Giống gà	Ri lai F1 (Trống Ri × Mái Lương Phượng)	Ri lai F1 (Trống Ri × Mái Lương Phượng)
Số lượng gà	150 con (3 lần lặp lại × 50 con)	150 con (3 lần lặp lại × 50 con)
Thời gian theo dõi	1 – 10 tuần tuổi	1 – 10 tuần tuổi
Chế độ dinh dưỡng	1 – 4 tuần tuổi: D1; 4 – 10 tuần tuổi: D56, D57	1 – 4 tuần tuổi: D1; 4 – 10 tuần tuổi: D56, D57
Phương thức nuôi	1 – 3 tuần: nuôi nhốt (úm); 4 – 10 tuần: bán chăn thả	1 – 3 tuần: nuôi nhốt (úm); 4 – 10 tuần: bán chăn thả
Thuốc thử nghiệm	Coxymax (Sulphachlozine)	Anticoccidae – Diarrhoea (Sulfachloropyridazine)
Phác đồ phòng bệnh	Liều 1 g/1 lít nước uống, liệu trình 2.3	Liều 1 g/1 lít nước uống, liệu trình 2.3
Phác đồ trị bệnh	Liều 2 g/1 lít nước uống, uống liên tục 3 ngày	Liều 2 g/1 lít nước uống, uống liên tục 3 ngày

Các phương pháp thu thập và xử lý số liệu chuyên môn bao gồm:

• Phương pháp xét nghiệm phân Fulleborn: Thu thập phân tươi vào sáng sớm định kỳ ở các tuần tuổi từ 1 đến 10 (tổng cộng 240 mẫu, 120 mẫu/lô). Phân được hòa tan với dung dịch nước muối ăn (NaCl) bão hòa (tỷ trọng cao hơn noãn nang, pha theo tỷ lệ khoảng 380 g muối/lít nước sôi), lọc bỏ cặn thô, rót vào lọ Penicillin và đặt phiến kính lên miệng lọ trong 30 phút để noãn nang nổi lên bám vào phiến kính. Soi tiêu bản dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại 100 lần (vật kính 10, thị kính 10) để tính tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm qua số lượng noãn nang trên một vi trường theo 5 mức: âm tính (-), nhẹ (+: 1-2 noãn nang), trung bình (++: 3-4 noãn nang), nặng (+++: 5-6 noãn nang), rất nặng (++++: ≥ 7 noãn nang).
• Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn: Cân khối lượng cá thể cố định vào 6–7 giờ sáng trước khi cho ăn bằng cân đồng hồ chính xác ± 2 g để tính sinh trưởng tích lũy (g/con), sinh trưởng tuyệt đối $A = (P_2 - P_1)/t$ (g/con/ngày), sinh trưởng tương đối $R$, tỷ lệ nuôi sống (%), khối lượng thức ăn tiêu thụ hàng ngày, tiêu tốn thức ăn trên 1 kg tăng khối lượng (FCR), chỉ số sản xuất (PI) và chỉ số kinh tế (EN).
• Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê sinh vật học theo phương pháp của Nguyễn Văn Thiện (2002), tính toán các tham số trung bình ($\bar{X}$), sai số ($\pm m_x$), hệ số biến dị ($C_v%$) bằng phần mềm Microsoft Excel 2010.

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ sự phát triển của ngành chăn nuôi gia cầm và trở ngại lớn do dịch bệnh, đặc biệt là bệnh cầu trùng gây còi cọc và thiệt hại kinh tế. Phần này xác định rõ mục đích nghiên cứu, 3 mục tiêu cụ thể, ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp dẫn liệu về hiệu lực của hai chế phẩm Coxymax và Anticoccidae – Diarrhoea, cùng ý nghĩa thực tiễn đối với công tác thú y tại địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương tổng quan hệ thống hóa toàn diện các kiến thức kinh điển và hiện đại về bệnh cầu trùng:

• Đặc tính sinh học và tác nhân: Mô tả hình thái, cấu tạo 3 lớp vỏ noãn nang, vòng đời sinh sản vô tính - hữu tính - sinh bào tử của giống Eimeria. Thống kê chi tiết đặc điểm hình thái học, kích thước, thời gian sinh bào tử và vị trí ký sinh chuyên biệt của 9 loài Eimeria ở gà (tiêu biểu như E. tenella gây xuất huyết manh tràng, E. necatrix ở ruột non, E. acervulina ở tá tràng).
• Dịch tễ, bệnh sinh và miễn dịch: Phân tích cơ chế gây bệnh phá hủy biểu mô ruột, gây viêm xuất huyết, rối loạn hấp thu và nhiễm độc tố; hiện tượng miễn dịch có trùng phụ thuộc loài và liều cảm nhiễm; các thể bệnh lâm sàng (cấp tính, mãn tính, mang trùng không triệu chứng).
• Biện pháp phòng trị: Điểm danh 6 nhóm hóa dược kháng cầu trùng chính (Sulfanilamit, Nitrofuran, Pyrimidin, Antibiotis, Pyridin, Toltrazuril), các loại thuốc nhập ngoại (Baycox, Avicox, ESB3, Coccistop 2000...) và thuốc nội địa (Anticoccid, Coccistop – ESB3, Sulfutil, RTD – Coccistop, Rigecoccin – WS, Bio – Anticoc, Marcoc, Vinacoc – ABC), cùng các dạng vắc-xin cầu trùng nhược độc (Livacox).
• Đặc điểm giống gà và thuốc thí nghiệm: Tổng quan về con lai F1 (Trống Ri × Mái Lương Phượng) kết hợp chất lượng thịt của gà Ri bản địa và tốc độ lớn của gà Lương Phượng; thành phần dược chất của Coxymax (Sulphachlozine) và Anticoccidae – Diarrhoea (Sulfachloropyridazine 300g).
• Tình hình nghiên cứu: Tổng hợp các công trình nghiên cứu về tỷ lệ nhiễm, sự lưu hành noãn nang và hiệu lực phòng trị bệnh cầu trùng trong nước (Lê Văn Năm, Nguyễn Thị Kim Lan, Đào Trọng Đạt, Phan Lục, Trần Huê Viên...) và quốc tế (Hunter Archie, Orlow...).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày địa điểm nghiên cứu tại xã Quyết Thắng (TP. Thái Nguyên), khung thời gian 6 tháng (25/05/2015 – 18/11/2015), thiết kế thí nghiệm 2 lô (mỗi lô 150 con gà Ri lai F1 chia 3 lần lặp lại), quy trình chăm sóc nuôi dưỡng chuyển tiếp từ nuôi nhốt sang bán chăn thả ở 4 tuần tuổi, chi tiết kỹ thuật xét nghiệm phân Fulleborn và công thức toán học xác định các chỉ tiêu sinh trưởng, chuyển hóa thức ăn, hạch toán chi phí thuốc.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Chương kết quả bao gồm hai nội dung chính:

• Công tác phục vụ sản xuất tại cơ sở: Nuôi dưỡng thành công 700 con gà thịt với tỷ lệ sống đạt 96,42% (675/700 con); thực hiện tiêm phòng vắc-xin Newcastle, Gumboro, IB-ND đạt tỷ lệ bảo hộ 100% (700/700 con); điều trị thành công bệnh bạch lỵ với tỷ lệ khỏi 92% (23/25 con bằng phác đồ Ampi – Coli và Colistin) và bệnh hô hấp mãn tính CRD với tỷ lệ khỏi 93,42% (654/700 con bằng phác đồ Tilmicox).
• Kết quả chuyên đề nghiên cứu:
  1. Tỷ lệ nuôi sống: Cả hai lô I và II đều đạt tỷ lệ nuôi sống 100% qua tất cả các tuần tuổi từ tuần 1 đến tuần 10.
  2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng: Xét nghiệm 240 mẫu phân cho thấy lô II (dùng Anticoccidae – Diarrhoea) có tỷ lệ nhiễm thấp hơn (35,83% - 43/120 mẫu) so với lô I (dùng Coxymax: 43,33% - 52/120 mẫu). Động thái nhiễm theo lứa tuổi cho thấy tuần 1 không phát hiện noãn nang; tỷ lệ và cường độ nhiễm tăng cao nhất ở giai đoạn 3 – 6 tuần tuổi (đạt 50,00% – 66,67% ở cả 2 lô), sau đó giảm dần từ tuần 7 đến tuần 10 (lô I còn 25,00%, lô II còn 8,33% ở tuần 10). Tác giả lý giải hiệu lực vượt trội của Anticoccidae – Diarrhoea do đây là thuốc mới đưa vào trại, mầm bệnh chưa kịp hình thành tính kháng thuốc so với Coxymax vốn đã dùng lâu năm.
  3. Sinh trưởng tích lũy và tuyệt đối: Khối lượng cơ thể ở 10 tuần tuổi của lô I đạt 1455,43 ± 35,61 g/con, lô II đạt 1433,07 ± 36,54 g/con (sai khác không có ý nghĩa thống kê với P > 0,05). Sinh trưởng tuyệt đối bình quân giai đoạn sơ sinh – 10 tuần tuổi đạt 20,29 ± 0,51 g/con/ngày (lô I) và 19,96 ± 0,52 g/con/ngày (lô II), đạt đỉnh cao nhất ở tuần 8 – 9.
  4. Khả năng thu nhận và tiêu tốn thức ăn: Tổng lượng thức ăn tiêu thụ/con trong 10 tuần ở lô I là 3807,40 g, lô II là 3798,88 g. Tiêu tốn thức ăn cho 1 kg tăng khối lượng (FCR cộng dồn) ở 10 tuần tuổi là 2,68 kg (lô I) và 2,72 kg (lô II).
  5. Hạch toán chi phí thuốc: Chi phí thuốc phòng trị cầu trùng tính trên 1 kg gà hơi xuất bán ở lô I là 328,53 đồng/kg, ở lô II là 334,08 đồng/kg (lô II cao hơn lô I là 5,55 đồng/kg, tương đương 101,69% so với lô I).

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các chỉ số sinh học đạt được của hai loại thuốc trên đàn gà thí nghiệm và đưa ra khuyến nghị thực tiễn về việc tuân thủ lịch dùng thuốc phòng bệnh, luân phiên thay đổi nhóm thuốc kháng cầu trùng theo chu kỳ để ngăn chặn hiện tượng kháng thuốc.

Kết quả và đóng góp

Bảng tổng hợp các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật chính của khóa luận

Chỉ tiêu theo dõi	Lô I (Thuốc Coxymax)	Lô II (Thuốc Anticoccidae – Diarrhoea)	So sánh / Đánh giá
Quy mô mẫu theo dõi (con)	150	150	Tương đương
Tỷ lệ nuôi sống 1–10 tuần tuổi (%)	100,00	100,00	Không có sự sai khác
Tỷ lệ mẫu phân nhiễm cầu trùng (%)	43,33 (52/120 mẫu)	35,83 (43/120 mẫu)	Lô II thấp hơn Lô I là 7,50%
Tỷ lệ nhiễm mức độ nhẹ (+) (%)	57,69 (30/52 mẫu nhiễm)	72,09 (31/43 mẫu nhiễm)	Lô II nhiễm nhẹ chiếm ưu thế
Tỷ lệ nhiễm mức trung bình (++) (%)	26,92 (14/52 mẫu nhiễm)	14,60 (8/43 mẫu nhiễm)	Lô II thấp hơn Lô I
Tỷ lệ nhiễm mức độ nặng (+++) (%)	11,54 (6/52 mẫu nhiễm)	6,98 (3/43 mẫu nhiễm)	Lô II thấp hơn Lô I
Tỷ lệ nhiễm mức rất nặng (++++) (%)	3,85 (2/52 mẫu nhiễm)	2,33 (1/43 mẫu nhiễm)	Lô II thấp hơn Lô I
Khối lượng lúc sơ sinh (g/con)	34,95 ± 0,41	36,18 ± 0,58	Tương đương
Khối lượng ở 4 tuần tuổi (g/con)	450,83 ± 9,74	449,77 ± 8,68	Chênh lệch 1,06 g
Khối lượng kết thúc 10 tuần tuổi (g/con)	1455,43 ± 35,61	1433,07 ± 36,54	P > 0,05 (không sai khác rõ rệt)
Sinh trưởng tuyệt đối TB (g/con/ngày)	20,29 ± 0,51	19,96 ± 0,52	Tương đương
Tổng lượng TĂ tiêu thụ/con (g)	3807,40	3798,88	Lô I cao hơn Lô II là 8,52 g
Tiêu tốn thức ăn FCR cộng dồn (kg TĂ/kg tăng KL)	2,68	2,72	Lô II tiêu tốn hơn Lô I là 0,04 kg
Tổng khối lượng tăng toàn lô (kg)	213,07	209,53	-
Tổng chi phí thuốc/lô (đồng)	70.000 (2 gói × 35.000 đ)	70.000 (2 gói × 35.000 đ)	-
Chi phí thuốc/1 kg gà hơi (đồng/kg)	328,53	334,08	Lô II cao hơn 5,55 đồng/kg

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Cần áp dụng quy trình dùng thuốc phòng bệnh cầu trùng nghiêm ngặt ngay từ giai đoạn gà con (từ 1 tuần tuổi) đến khi xuất bán theo liệu trình gián đoạn (như liệu trình 2.3: uống 2 ngày, nghỉ 3 ngày hoặc uống 3 ngày, nghỉ 2 ngày) kết hợp vệ sinh độn lót chuồng khô ráo.
• Trong sản xuất, bắt buộc phải thay đổi luân phiên các nhóm thuốc kháng cầu trùng định kỳ (từ 3 đến 4 năm một lần hoặc sau 10 đến 12 lứa nuôi) để tránh hiện tượng ký sinh trùng quen thuốc và kháng thuốc.
• Khi một loại thuốc đã được dùng liên tục để phòng bệnh trong đàn, nếu phát sinh ổ dịch lâm sàng thì phải chuyển sang dùng nhóm thuốc có hoạt chất và cơ chế tác động khác để điều trị nhằm rút ngắn thời gian khỏi bệnh.

Đóng góp thực tiễn của đề tài

Khóa luận đã cung cấp số liệu thực nghiệm chuẩn xác về hiệu quả phòng ngừa bệnh cầu trùng và các chỉ số tăng trưởng, chuyển hóa thức ăn của gà Ri lai F1 nuôi bán chăn thả tại vùng trung du Bắc Bộ (Thái Nguyên). Kết quả chứng minh chế phẩm chứa Sulfachloropyridazine (Anticoccidae – Diarrhoea) có khả năng ức chế noãn nang cầu trùng tốt hơn Sulphachlozine (Coxymax) tại cơ sở nghiên cứu nhờ hạn chế được tính kháng thuốc cục bộ, trong khi cả hai loại thuốc đều an toàn và không gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng tăng trọng của gia cầm.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thí nghiệm chỉ được triển khai trong phạm vi một vụ nuôi (tháng 5 đến tháng 11) trên tổ hợp lai duy nhất là gà Ri lai F1 tại một địa bàn nông hộ thuộc xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên. Quá trình kiểm tra phân bằng phương pháp Fulleborn chỉ dừng lại ở việc định lượng mật độ noãn nang trên vi trường quang học, chưa tiến hành phân lập, định danh chi tiết tỷ lệ nhiễm của từng loài Eimeria cụ thể trong các mẫu bệnh phẩm.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần mở rộng khảo nghiệm so sánh thêm các nhóm hoạt chất kháng cầu trùng thế hệ mới (như nhóm Toltrazuril, Diclazuril hoặc thảo dược) trên các mùa vụ khác nhau trong năm (đặc biệt là vụ Đông - Xuân ẩm ướt); đồng thời ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử hoặc nuôi cấy sinh bào tử để giám định chính xác cơ cấu các loài Eimeria lưu hành và đánh giá mức độ kháng thuốc di truyền của chúng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn đối với:

• Sinh viên và học viên ngành Chăn nuôi - Thú y: Cung cấp tài liệu mẫu về phương pháp bố trí thí nghiệm chia lô so sánh trên gia cầm thịt; hướng dẫn chi tiết quy trình kỹ thuật xét nghiệm phân tìm noãn nang ký sinh trùng bằng phương pháp phù nổi Fulleborn; công thức tính toán các chỉ tiêu tăng trọng tuyệt đối, tương đối, FCR, PI và EN.
• Bác sĩ thú y cơ sở và người chăn nuôi gà bán chăn thả: Cung cấp dữ liệu thực tế về quy luật phát sinh bệnh cầu trùng theo tuần tuổi (trọng điểm từ 3 đến 6 tuần tuổi) để chủ động xây dựng lịch dùng thuốc phòng ngừa; tham khảo phác đồ sử dụng thuốc thú y và dự trù kinh phí thuốc phòng trị cầu trùng trên mỗi kilôgam gà thương phẩm xuất chuồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Giai đoạn tuần tuổi nào gà Ri lai F1 mẫn cảm và có tỷ lệ nhiễm cầu trùng cao nhất trong nghiên cứu?
Trả lời: Giai đoạn từ 3 đến 6 tuần tuổi là thời kỳ gà mẫn cảm và nhiễm cầu trùng nặng nhất. Tỷ lệ nhiễm ở lô I dao động từ 58,33% đến 66,67% (với cường độ nhiễm nặng +++ và rất nặng ++++ xuất hiện từ tuần thứ 4 đến tuần thứ 6); ở lô II tỷ lệ nhiễm dao động từ 50,00% đến 66,67%. Sau 6 tuần tuổi, tỷ lệ và cường độ nhiễm giảm dần do gà hình thành sức đề kháng và tác động của thuốc.

2. Giữa hai loại thuốc thử nghiệm, loại thuốc nào cho hiệu quả giảm tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng tốt hơn?
Trả lời: Thuốc Anticoccidae – Diarrhoea (Lô II) cho hiệu quả phòng trị cao hơn với tổng tỷ lệ nhiễm qua 120 mẫu phân là 35,83%, thấp hơn so với 43,33% ở lô dùng Coxymax (Lô I). Đồng thời, ở Lô II, các mẫu nhiễm chủ yếu ở mức độ nhẹ (+) chiếm 72,09% (so với 57,69% ở Lô I) và tỷ lệ nhiễm nặng/rất nặng thấp hơn rõ rệt.

3. Việc sử dụng hai loại thuốc phòng trị cầu trùng có làm ảnh hưởng đến tốc độ sinh trưởng và khối lượng xuất bán của đàn gà không?
Trả lời: Không. Khối lượng tích lũy kết thúc 10 tuần tuổi của gà ở Lô I đạt 1455,43 ± 35,61 g/con và Lô II đạt 1433,07 ± 36,54 g/con; sự sai khác giữa hai lô là không có ý nghĩa thống kê ($P > 0,05$). Cả hai chế phẩm đều đảm bảo an toàn sinh học và giúp đàn gà tăng trưởng bình thường.

4. Chi phí thuốc phòng trị bệnh cầu trùng cho 1 kg gà hơi thương phẩm giữa hai lô có sự chênh lệch như thế nào?
Trả lời: Chi phí thuốc tính trên 1 kg gà hơi xuất bán ở Lô I (dùng Coxymax) là 328,53 đồng/kg, trong khi ở Lô II (dùng Anticoccidae – Diarrhoea) là 334,08 đồng/kg. Lô II có chi phí cao hơn Lô I là 5,55 đồng/kg (tương đương 101,69% so với Lô I), nhưng đổi lại mang lại hiệu quả kiểm soát mầm bệnh cầu trùng vượt trội hơn.

5. Tác giả đã sử dụng kỹ thuật xét nghiệm nào để kiểm tra và đánh giá cường độ noãn nang cầu trùng trong phân gà?
Trả lời: Tác giả sử dụng phương pháp phù nổi Fulleborn bằng cách hòa tan mẫu phân trong dung dịch nước muối ăn (NaCl) bão hòa (khoảng 380 g muối/lít nước sôi), thu nhận noãn nang nổi lên bề mặt trên phiến kính sau 30 phút và soi đếm mật độ noãn nang dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại 100 lần.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Trần Văn Hậu đã thực hiện đánh giá thực nghiệm toàn diện về hiệu lực của hai chế phẩm kháng cầu trùng Coxymax và Anticoccidae – Diarrhoea trên 300 gà Ri lai F1 nuôi bán chăn thả tại Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu xác định chế phẩm Anticoccidae – Diarrhoea (hoạt chất Sulfachloropyridazine) có hiệu quả ức chế tỷ lệ và cường độ nhiễm noãn nang cầu trùng tốt hơn so với Coxymax (hoạt chất Sulphachlozine) do hạn chế được tính kháng thuốc tại trại nuôi, trong khi cả hai lô đều duy trì tỷ lệ nuôi sống 100% cùng các chỉ số sinh trưởng và tiêu tốn thức ăn tương đương nhau. Công trình cung cấp cơ sở thực tiễn quan trọng giúp người chăn nuôi gia cầm xây dựng quy trình phòng trị cầu trùng luân phiên, kiểm soát dịch bệnh và tối ưu hóa chi phí thú y trong chăn nuôi gà bán chăn thả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm gần đây, ngành chăn nuôi nước ta đã và đang phát triển mạnh, góp phần rất lớn vào việc cung cấp thực phẩm, nâng cao chất lượng bữa ăn hằng ngày cho con người. Tuy nhiên, một trong những trở ngại lớn đối với công tác chăn nuôi là dịch bệnh thường xuyên xảy ra gây nhiều thiệt hại, làm hạn chế sự phát triển của ngành. Vì thế hiện nay việc phòng trị bệnh cho vật nuôi được đặc biệt trú trọng, không chỉ các bệnh truyền nhiễm được phòng bệnh bằng tiêm phòng vắc-xin, mà các bệnh kí sinh trùng cũng được người chăn nuôi hết sức quan tâm phòng trị, do bệnh kí sinh trùng là một trong những loại bệnh quan trọng ở vùng khí hậu nhiệt đới ẩm như nước ta, vì nóng và ẩm là hai điều kiện thuận lợi cho kí sinh trùng phát triển. Bệnh Cầu trùng gà là một loại bệnh do một loại đơn bào ký sinh gây ra và cũng là một bệnh chiếm tỷ lệ cao trong các bệnh kí sinh trùng.

Ở nước ta, bệnh Cầu trùng trở nên phổ biến từ khi phát triển gà công nghiệp và nhập nội một số gà cao sản giống trứng và giống thịt từ nước ngoài. Bệnh Cầu trùng gà không gây tỷ lệ chết cao cho đàn gà nhưng gây thiệt hại về mặt kinh tế: gà giảm sinh trưởng, còi cọc, sức đề kháng yếu và dễ bị các bệnh truyền nhiễm khác tấn công. Ở Việt Nam, bệnh Cầu trùng làm tăng số lượng gà còi cọc, giảm tốc độ tăng khối lượng, giảm sản lượng trứng ở gà đẻ. Mặt khác, nước ta có khí hậu nóng ẩm mưa nhiều rất thuận lợi cho bệnh Cầu trùng phát triển.

Với sự phát triển không ngừng của khoa học kỹ thuật, trên thị trường xuất hiện nhiều loại thuốc đặc trị bệnh Cầu trùng như: Baycoc 2,5 %, Coxcilin, RTD – Coccistop, Coxymax, Novacoc 2,5 %. Nhưng để đưa ra giải pháp tốt nhất để chống lại bệnh Cầu trùng có hiệu quả thì việc thử hiệu lực của các loại thuốc là rất quan trọng và có ý nghĩa thực tiễn cao. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn về kiểm soát và điều trị bệnh Cầu trùng ở gà, em tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của thuốc Coxymax và Anticoccidae – Diarrhoea đến hiệu quả phòng trị bệnh Cầu trùng trên gà Ri lai nuôi bán chăn thả”. Mục đích của đề tài - Từ kết quả nghiên cứu lấy đó làm cơ cở khoa học để đề xuất biện pháp phòng trị bệnh Cầu trùng cho gà, mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân.

- Bản thân em tập làm quen với công tác nghiên cứu khoa học. Mục tiêu của đề tài - Xác định tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm Cầu trùng ở gà Ri lai F1 (Ri x Lương Phượng). - Xác định ảnh hưởng của việc dùng thuốc tới khả năng tăng khối lượng của gà Ri lai F1 (Ri x Lương Phượng). - Xác định được sự ảnh hưởng của việc dùng thuốc trong phòng và điều trị bệnh Cầu trùng.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về mức độ ảnh hưởng của 2 loại thuốc Coxymax và Anticoccidae – Diarrhoea đến hiệu quả phòng trị bệnh Cầu trùng trên đàn gà Ri lai nuôi bán chăn thả. Ý nghĩa trong thực tiễn - Làm quen với phương pháp nghiên cứu khoa học. - Nâng cao kiến thức thực tiễn, tăng khả năng tiếp xúc với thực tế chăn nuôi từ đó nâng cao và củng cố kiến thức của bản thân.

3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2. Những hiểu biết về bệnh Cầu trùng 2.Đặc tính chung của bệnh Cầu trùng * Mầm bệnh: Bệnh Cầu trùng là một loại ký sinh trùng truyền nhiễm rất nguy hiểm ở động vật nuôi thuần chủng, thú hoang và con người do một nhóm nguyên sinh động vật đơn bào ngành Protoza, lớp Sporozoa, bộ Coccidae, chủng Eimeria, 2 giống Eimeria và Isosproza. Bệnh có thể gây chết nhiều súc vật, tỷ lệ chết cao, đặc biệt là súc vật non.

Ở gà và thỏ, bệnh gây thiệt hại lớn nhất (tỷ lệ chết cao ở gà con, thỏ con có thể lên tới 80 – 100 %). Khi Cầu trùng mới theo phân ra ngoài là một kén hay là một noãn nang (Oocyts), là những bào tử trùng hình bầu dục, hình trứng hay hình cầu. Có 3 lớp vỏ: lớp ngoài cùng rất mỏng, bên trong chứa nguyên sinh chất lổn nhổn thành hạt, giữa nguyên sinh chất có chứa một nhân tương đối to. Có một số loại Cầu trùng ở đầu có chỗ lõm vào gọi là lỗ noãn nang, có một số loài không có lỗ noãn nang hoặc không rõ.

Khi gặp điều kiện nhiệt độ, ẩm độ thích hợp thì nhân và nguyên sinh chất bắt đầu phân chia. Cầu trùng thuộc giống Eimeria thì nhân và nguyên sinh chất sẽ hình thành 4 bào tử, mỗi bào tử hình thành 2 bào tử con. Bào tử con có hình lê, chính bào tử con này sẽ xâm nhập vào niêm mạc ruột, tổ chức gan và gây ra những tổn thương bệnh lý. Cầu trùng giống Isospora thì nhân và nguyên sinh chất phân chia thành 2 bào tử, mỗi bào tử phân chia thành 4 bào tử con và cũng xâm nhập vào niêm mạc ruột.

Cũng là gia cầm nhưng mỗi loại lại có một số loại Cầu trùng ký sinh riêng. Cầu trùng gà không ký sinh trên ngan, ngỗng… Trên cùng cơ thể nhưng mỗi loài Cầu trùng lại ký sinh trên một vị trí nhất định: Cầu trùng ký sinh ở manh tràng không ký sinh ở ruột non và ngược lại. Ở gà mọi lứa tuổi đều bị nhiễm Cầu trùng, nhưng ở mỗi lứa tuổi mức độ nhiễm khác nhau. Gà con bị nhiễm nặng và chết nhiều hơn ở gà trưởng thành, gà trưởng thành chủ yếu là vật mang trùng.

* Vòng đời của Cầu trùng (chu kỳ sinh học): 4 Tóm tắt vòng đời của Cầu trùng gà Noãn nang T o. Ao Noãn nang gây nhiễm Bào tử (Oocyst) (Oocyst gây nhiễm) (Trophotoit) Schizontes Schizogone Tế bào đực (Tiểu phối tử) Hợp tử Merozoit Schizogoit Tế bào cái (Đại phối tử) Sự lưu truyền rộng khắp của Cầu trùng là nhờ vào cấu trúc và vòng đời phức tạp cũng như khả năng thích nghi nhanh để tiếp tục phát triển, tồn tại lâu trong thiên nhiên. Vòng đời và sinh sản được tính từ khi gà ăn phải nang bào tử của Cầu trùng có trong thức ăn, nước uống bị nhiễm từ nền chuồng vào. Vòng đời của Cầu trùng gà gồm 2 giai đoạn : + Giai đoạn ở ngoài tự nhiên: Noãn nang được thải theo phân ra ngoài, gặp điều kiện thuận lợi về nhiệt độ, độ ẩm, noãn nang phát triển thành bảo tử (Cầu trùng Eimeria phát triển thành 4 bào tử).

Lúc đó trở thành noãn nang gây nhiễm (Oocyst gây nhiễm). + Giai đoạn trong cơ thể ký chủ: Gà nuốt noãn nang gây bệnh vào ruột, noãn nang vỡ ra, phóng ra 4 bào tử gọi là Trophotozoit bám vào tế bào biểu mô ruột phát triển thành Schiphotozoit, Schiphotozoit phát triển thành Merozoit rồi thành tế bào đực và tế bào cái. Chúng kết hợp với nhau tạo thành hợp tử, rồi hợp tử lại sinh ra noãn nang (Oocyst), thời gian hoàn thành vòng đời từ 5 – 7 ngày. Trong vòng đời của Cầu trùng ở cả hai phương thức sinh sản đó là sinh sản vô tính và hữu tính.

Vì vậy có thể phân ra Cầu trùng sinh sản theo 3 giai đoạn sau: 5 + Giai đoạn sinh sản vô tính: Cầu trùng ký sinh ở tế bào biểu mô đường tiêu hóa của súc vật, lớn dần lên và sinh sản theo hình thức trực phân. + Giai đoạn sinh sản hữu tính: Sau giai đoạn sinh sản trực phân sẽ hình thành các tế bào cái (đại phối tử), các tế bào đực (tiểu phối tử). Hai tế bào đó kết hợp với nhau tạo thành hợp tử, giai đoạn này cũng xảy ra trong tế bào biểu mô. Cả hai giai đoạn trên đều xảy ra trong cơ thể ký chủ nên gọi là sinh sản nội sinh.

+ Giai đoạn sinh bào tử: Sau khi hợp tử hình thành thì phát triển thành noãn nang (Oocyst), nguyên sinh chất và nhân lại phân chia thành bào tử hình thành nên bào tử con. Giai đoạn này diễn ra ở môi trường bên ngoài gọi là sinh sản ngoại sinh. Khi ký chủ nuốt phải noãn nang đã phân chia thành 8 bào tử con vào đường tiêu hóa, noãn nang sẽ giải phóng các bào tử con ra, các bào tử con lại tiếp tục xâm nhập vào các tế bào biểu mô ruột, lớn dần lên và tiếp tục sinh sản vô tính, hữu tính, vòng đời lại tiếp tục như trên. Bệnh Cầu trùng gà * Đặc điểm của bệnh Cầu trùng gà: Bệnh Cầu trùng gà nói riêng và bệnh Cầu trùng gia súc, gia cầm nói chung là một bệnh phổ biến trên khắp thế giới.

Luvenhuch phát hiện từ năm 1632 tức là cách đây khoảng 383 năm và cùng thời gian các nhà nghiên cứu về dịch tễ, lâm sàng, bệnh lý, miễn dịch và thuốc điều trị đã được các nhà khoa học mọi thời đại dày công nghiên cứu và khám phá (Lê Văn Năm, 2003 [14]). Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (2010) [9], thì bệnh Cầu trùng gà do Cầu trùng ký sinh gây ra thấy ở khắp các nước trên thế giới. Đây là một bệnh khó kiểm soát, ngay cả những nước có trình độ khoa học kỹ thuật thú y phát triển cũng chịu nhiều tổn thất do Cầu trùng gây ra. Cầu trùng ký sinh gây tổn thương nghiêm trọng đường tiêu hóa, làm cho gà dễ chết.

Bệnh lây lan nhanh trong các đàn gà, đặc biệt là trong điều kiện chăn nuôi tập chung, điều kiện vệ sinh thú y kém, công tác quản lý và chăn nuôi không đảm bảo. Ở nước ta bệnh phổ biến ở khắp các tỉnh thành. Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [8], thì bệnh Cầu trùng gà được coi là vấn đề lớn thứ hai sau bệnh do vi trùng gây nên. Bệnh Cầu trùng gà có vòng đời ngắn (5 – 7 ngày) và không cần ký chủ trung gian.

Bệnh Cầu trùng gây thiệt hại lớn cho chăn nuôi gà nhất là chăn nuôi công nghiệp mật độ cao (tỷ lệ chết từ 50 – 70 %). Gà con sau khi bị mắc bệnh rất khó hồi phục, chậm lớn, còi cọc, ở gà trưởng thành chủ yếu là vật mang trùng và giảm tỷ lệ đẻ. 6 * Tác nhân gây bệnh Cầu trùng gà: Trải qua quá trình nghiên cứu, các nhà khoa học đã chỉ ra tác nhân gây bệnh Cầu trùng gia cầm với những đặc điểm sinh học của chúng. Một số đặc điểm phân loại Cầu trùng gà Diễn giải Hình Kích thƣớc (µm) Lỗ noãn Sinh sản bào Loài dạng tử (giờ) E.