Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hiện trạng sản suất và khảo sát bộ giống rau cải xanh phục vụ sản xuất rau an toàn theo hướng vietgap ở lào cai

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hiện trạng sản xuất và khảo sát bộ giống rau cải xanh theo hướng VietGAP tại Lào Cai, hướng đến sản xuất rau an toàn.

• Tác giả: Nông Đức Cường
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Văn Điền
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiện Trạng Sản Xuất Và Khảo Sát Giống Rau Cải Xanh Theo Hướng VietGAP Tại Lào Cai
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học
• 1.2. Đặc điểm giống rau cải xanh
• 1.2.1. Nguồn gốc, phân bố
• 1.2.2. Phân loại
• 1.3. Đặc điểm thực vật học của cây cải xanh
• 1.4. Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh của cây cải xanh
• 1.4.1. Yêu cầu về nhiệt độ
• 1.4.2. Yêu cầu về ánh sáng
• 1.4.3. Yêu cầu về nước
• 1.4.4. Yêu cầu về đất và chất dinh dưỡng
• 2. MỞ ĐẦU
• 3. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 4. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 4.2. Đối tượng nghiên cứu
• 4.3. Phạm vi nghiên cứu
• 4.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 4.4.1. Địa điểm nghiên cứu
• 4.4.2. Thời gian nghiên cứu
• 4.5. Nội dung nghiên cứu
• 4.6. Phương pháp nghiên cứu
• 4.6.1. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 4.6.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5.1. Đánh giá thực trạng sản xuất rau tỉnh Lào Cai
• 5.2. Hình thức canh tác rau của các hộ dân
• 5.3. Các loại rau được trồng phổ biến tại các điểm nghiên cứu
• 5.4. Các biện pháp kỹ thuật áp dụng trồng rau cải phổ biến tại các điểm nghiên cứu
• 5.5. Tình hình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trên rau tại các điểm nghiên cứu
• 5.6. Tình hình thu hoạch và tiêu thụ rau
• 5.7. Những thuận lợi, khó khăn trong sản xuất rau và giải pháp phát triển
• 5.8. Xác định một số giống rau cải xanh (Brasica juncea L.) thích hợp cho sản xuất rau an toàn
• 5.8.1. Thời gian sinh trưởng và phát triển của các giống rau cải xanh qua các giai đoạn
• 5.8.2. Sinh trưởng và phát triển chiều cao cây của các giống rau cải xanh sau bén rễ hồi xanh
• 5.8.3. Động thái tăng trưởng số lá của các giống cải trong thí nghiệm
• 5.8.4. Khả năng khép tán của các giống cải khảo nghiệm
• 5.8.5. Mức độ nhiễm sâu bệnh hại của các giống cải xanh tham gia thí nghiệm
• 5.8.6. Năng suất của các giống cải xanh khảo nghiệm
• 5.8.7. Một số chỉ tiêu chất lượng của các giống cải xanh
• 5.8.8. Hiệu quả kinh tế
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu hiện trạng sản xuất

Nghiên cứu hiện trạng sản xuất rau cải xanh tại Lào Cai cho thấy diện tích trồng rau biến động từ 5.000 ha, với năng suất bình quân đạt 95-100 tạ/ha. Sản xuất rau cải xanh chủ yếu tập trung vào các loại rau ăn lá, chiếm khoảng 60% tổng diện tích. Tuy nhiên, nhiều hộ sản xuất vẫn ưu tiên năng suất và sản lượng hơn chất lượng an toàn thực phẩm. Tình trạng lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật còn phổ biến, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng rau. Nông nghiệp Lào Cai đang đối mặt với thách thức trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm và kiểm soát dư lượng hóa chất.

1.1. Hình thức canh tác

Các hộ dân tại Lào Cai chủ yếu canh tác rau cải xanh theo phương thức truyền thống. Canh tác rau cải xanh thường được thực hiện trên đất thịt nhẹ, đất cát pha, với độ pH từ 5,5-7. Quy trình sản xuất chưa được chuẩn hóa, dẫn đến hiệu quả kinh tế không cao. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến còn hạn chế, đặc biệt là trong việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hữu cơ.

1.2. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật

Tình hình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trên rau cải xanh tại Lào Cai còn nhiều bất cập. Quản lý chất lượng rau chưa được chú trọng, dẫn đến nguy cơ tồn dư hóa chất trong sản phẩm. Cần có giải pháp để giảm thiểu việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời tăng cường sử dụng các biện pháp sinh học và hữu cơ trong sản xuất.

II. Khảo sát giống rau cải xanh

Khảo sát các giống rau cải xanh phục vụ sản xuất rau an toàn theo hướng VietGAP tại Lào Cai đã được thực hiện. Giống rau cải xanh được đánh giá dựa trên các tiêu chí như thời gian sinh trưởng, khả năng khép tán, mức độ nhiễm sâu bệnh và năng suất. Kết quả cho thấy một số giống có tiềm năng cao trong việc đáp ứng các yêu cầu của tiêu chuẩn VietGAP, đặc biệt là về chất lượng và an toàn thực phẩm.

2.1. Thời gian sinh trưởng

Các giống rau cải xanh được khảo sát có thời gian sinh trưởng từ 30-35 ngày. Sinh trưởng và phát triển của các giống này được đánh giá qua các giai đoạn từ bén rễ đến thu hoạch. Giống có thời gian sinh trưởng ngắn và ổn định được ưu tiên lựa chọn để phục vụ sản xuất rau an toàn.

2.2. Năng suất và chất lượng

Năng suất của các giống rau cải xanh khảo nghiệm dao động từ 2-4 kg/cây. Chất lượng rau được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu như hàm lượng dinh dưỡng, độ giòn và vị ngọt. Các giống đạt tiêu chuẩn cao về chất lượng và năng suất sẽ được khuyến khích áp dụng trong sản xuất theo hướng VietGAP.

III. Hướng VietGAP trong sản xuất rau cải xanh

Việc áp dụng hướng VietGAP trong sản xuất rau cải xanh tại Lào Cai đang được khuyến khích. Thực hành nông nghiệp tốt theo tiêu chuẩn VietGAP giúp đảm bảo an toàn thực phẩm, giảm thiểu dư lượng hóa chất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Các quy trình sản xuất rau an toàn cần được hoàn thiện và phổ biến rộng rãi để đáp ứng nhu cầu thị trường và hội nhập quốc tế.

3.1. Quy trình sản xuất

Quy trình sản xuất rau cải xanh theo hướng VietGAP bao gồm các bước từ chọn giống, làm đất, bón phân đến thu hoạch. Quy trình sản xuất rau cần tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và quản lý chất lượng. Việc áp dụng quy trình này giúp tăng hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

3.2. Phát triển nông nghiệp bền vững

Áp dụng phát triển nông nghiệp bền vững thông qua việc sản xuất rau cải xanh theo hướng VietGAP là giải pháp quan trọng. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và môi trường. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức nông nghiệp để thúc đẩy quá trình này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất rau cải xanh đóng vai trò quan trọng trong ngành nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt tại tỉnh Lào Cai với diện tích trồng rau khoảng 5.000 ha và năng suất bình quân đạt từ 95 đến 100 tạ/ha (Số liệu tỉnh Lào Cai, 2019). Rau cải xanh không chỉ cung cấp các vitamin và khoáng chất thiết yếu mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, sản xuất rau an toàn hiện nay còn nhiều hạn chế, đặc biệt là việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sản phẩm và sức khỏe người tiêu dùng.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng sản xuất rau cải xanh tại Lào Cai, xác định thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp phát triển sản xuất rau an toàn theo hướng VietGAP. Đồng thời, nghiên cứu khảo nghiệm và lựa chọn bộ giống rau cải xanh thích hợp, có năng suất cao, chất lượng tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái và yêu cầu sản xuất rau an toàn tại địa phương. Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2018 tại các xã Gia Phú, Vạn Hòa và phường Bình Minh, đại diện cho các vùng sản xuất rau chủ lực của tỉnh.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần nâng cao chất lượng và an toàn thực phẩm, thúc đẩy phát triển sản xuất rau an toàn bền vững, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu. Đồng thời, nghiên cứu hỗ trợ xây dựng các vùng sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP, góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và môi trường sinh thái.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết sinh trưởng và phát triển cây trồng: Phân tích các giai đoạn sinh trưởng của cây cải xanh, bao gồm mọc mầm, hồi xanh, phát triển lá, khép tán và thu hoạch, nhằm đánh giá khả năng thích nghi và năng suất của các giống.
• Mô hình sản xuất rau an toàn theo hướng VietGAP: Áp dụng các nguyên tắc thực hành nông nghiệp tốt nhằm đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, giảm thiểu dư lượng hóa chất, bảo vệ môi trường và sức khỏe người sản xuất, người tiêu dùng.
• Khái niệm về rau an toàn và tiêu chuẩn VietGAP: Rau an toàn được định nghĩa là sản phẩm không chứa dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, nitrat, kim loại nặng vượt ngưỡng cho phép; VietGAP là quy trình sản xuất đảm bảo các tiêu chí về an toàn, chất lượng và bền vững.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: Brassica juncea (cải xanh), dư lượng nitrat, thuốc bảo vệ thực vật, thực hành nông nghiệp tốt (GAP), năng suất thực thu, năng suất lý thuyết, hiệu quả kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu:
  • Điều tra thực trạng sản xuất rau cải xanh tại 3 điểm đại diện của tỉnh Lào Cai (Gia Phú, Vạn Hòa, Bình Minh) với 30 hộ dân (10 hộ/điểm).
  • Khảo nghiệm 8 giống rau cải xanh được công nhận và phổ biến tại Việt Nam và Trung Quốc.
• Phương pháp phân tích:
  • Điều tra bằng phiếu phỏng vấn kết hợp quan sát thực địa.
  • Thí nghiệm khảo nghiệm giống theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn toàn, 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô 10 m², mật độ 250.000 cây/ha.
  • Theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng (thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, số lá, đường kính tán), mức độ nhiễm sâu bệnh, năng suất, chất lượng (độ dòn, độ ngọt, hàm lượng nitrat).
  • Phân tích hàm lượng nitrat bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC).
  • Xử lý số liệu bằng phần mềm IRRISTAT 5.0, biểu đồ vẽ bằng Excel.
• Timeline nghiên cứu:
  • Điều tra thực trạng: tháng 8-10/2018.
  • Gieo hạt: 5/8/2018.
  • Trồng cây con ra ruộng: 25/8/2018.
  • Theo dõi sinh trưởng và thu hoạch: đến cuối năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sản xuất rau cải xanh tại Lào Cai:

   • Diện tích trồng rau cải bình quân theo hộ dao động từ 530 m² (Vạn Hòa) đến 720 m² (Gia Phú).
   • Năng suất trung bình đạt khoảng 14,9 tấn/ha, thấp hơn 48,4-58,55% so với năng suất tiềm năng (25-40 tấn/ha).
   • Rau cải xanh chiếm 16,7% diện tích trồng rau, là loại rau phổ biến nhất tại các điểm nghiên cứu.
   • Các hộ dân chủ yếu mua giống rau cải từ thị trường, riêng cải mèo được tự giữ giống.
   • Kỹ thuật canh tác đã được cải thiện với 85% hộ gieo ươm, 75-85% hộ làm luống và tưới nước thường xuyên.
   • Sử dụng phân bón chủ yếu là phân NPK (65-75% hộ), bón lót phân chuồng và phân lân chiếm 35-45% tùy địa phương.
   • Tỷ lệ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khoảng 45-55% hộ, chủ yếu là thuốc hóa học nhóm pyrethroid, carbamate, phốt pho.
   • Thu hoạch và tiêu thụ chủ yếu trong ngày, giá bán dao động 3.000-8.000 đồng/kg tùy khu vực.

2. Khảo nghiệm giống rau cải xanh:

   • Thời gian sinh trưởng từ trồng đến thu hoạch dao động 41-45 ngày, trong đó giống Xanh tàu lá chuối có thời gian ngắn nhất (41 ngày).
   • Năng suất thực thu các giống dao động từ khoảng 15 đến 30 tấn/ha, trong đó giống Xanh mỡ số 6 và Mơ Hoàng Mai có năng suất cao hơn.
   • Hàm lượng nitrat trong các giống khác nhau, ảnh hưởng đến chất lượng và an toàn sản phẩm.
   • Mức độ nhiễm sâu bệnh như sâu xanh, rệp và bệnh thối nhũn ở mức trung bình đến nhẹ, một số giống có khả năng kháng sâu bệnh tốt hơn.
   • Hiệu quả kinh tế của các giống cải xanh khảo nghiệm cho thấy lợi nhuận tăng từ 20-35% so với giống đối chứng.

3. Thuận lợi và khó khăn trong sản xuất rau cải xanh:

   • Thuận lợi: đa dạng giống, thời gian sinh trưởng ngắn, nhu cầu thị trường cao, nguồn lao động dồi dào, kinh nghiệm sản xuất tích lũy.
   • Khó khăn: khí hậu khắc nghiệt (đông lạnh, mưa bão), tập quán canh tác lạc hậu, kỹ thuật bảo quản và vận chuyển chưa hiệu quả, giống bị thoái hóa, sử dụng thuốc BVTV chưa hợp lý.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy năng suất thực tế của rau cải xanh tại Lào Cai chỉ đạt khoảng 50-60% so với năng suất tiềm năng, nguyên nhân chính là do kỹ thuật canh tác chưa đồng đều, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật chưa hợp lý, cùng với ảnh hưởng của điều kiện khí hậu phức tạp. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, năng suất và chất lượng rau cải xanh tại Lào Cai còn nhiều dư địa để cải thiện.

Việc khảo nghiệm và lựa chọn giống cải xanh phù hợp với điều kiện địa phương là bước quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các giống như Xanh mỡ số 6, Mơ Hoàng Mai thể hiện khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao và kháng sâu bệnh tương đối, phù hợp cho sản xuất rau an toàn theo hướng VietGAP.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh năng suất các giống, bảng thống kê hàm lượng nitrat và mức độ nhiễm sâu bệnh, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả của từng giống và điều kiện sản xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tập huấn kỹ thuật sản xuất rau an toàn: Đào tạo người dân về quy trình VietGAP, kỹ thuật bón phân hợp lý, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, giảm dư lượng hóa chất. Chủ thể: Sở Nông nghiệp, các trung tâm khuyến nông. Thời gian: 1-2 năm.

2. Phát triển và nhân rộng bộ giống rau cải xanh thích hợp: Ưu tiên các giống có năng suất cao, chất lượng tốt, kháng sâu bệnh như Xanh mỡ số 6, Mơ Hoàng Mai. Chủ thể: Trung tâm giống cây trồng, các doanh nghiệp giống. Thời gian: 2-3 năm.

3. Xây dựng vùng sản xuất rau an toàn tập trung: Tạo điều kiện hạ tầng, hỗ trợ kỹ thuật, liên kết tiêu thụ sản phẩm, đảm bảo truy xuất nguồn gốc và chất lượng. Chủ thể: chính quyền địa phương, hợp tác xã, doanh nghiệp. Thời gian: 3-5 năm.

4. Cải thiện hệ thống bảo quản và vận chuyển rau: Đầu tư trang thiết bị bảo quản lạnh, phương tiện vận chuyển chuyên dụng để giảm tổn thất sau thu hoạch, nâng cao giá trị sản phẩm. Chủ thể: doanh nghiệp, hợp tác xã. Thời gian: 2-4 năm.

5. Tăng cường kiểm soát chất lượng và giám sát dư lượng hóa chất: Thiết lập hệ thống kiểm tra định kỳ, áp dụng tiêu chuẩn VietGAP và các quy chuẩn quốc gia về an toàn thực phẩm. Chủ thể: cơ quan quản lý nhà nước. Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân và hộ sản xuất rau cải xanh: Nắm bắt kiến thức kỹ thuật canh tác, lựa chọn giống phù hợp, áp dụng quy trình VietGAP để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

2. Các cơ quan quản lý nông nghiệp và khuyến nông: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, chương trình đào tạo, hỗ trợ phát triển vùng sản xuất rau an toàn.

3. Doanh nghiệp giống cây trồng và sản xuất rau an toàn: Tham khảo bộ giống khảo nghiệm, áp dụng kỹ thuật sản xuất để nâng cao hiệu quả kinh tế và đáp ứng yêu cầu thị trường.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành khoa học cây trồng, nông nghiệp: Là tài liệu tham khảo về phương pháp nghiên cứu, đánh giá giống, kỹ thuật sản xuất rau an toàn và ứng dụng VietGAP trong điều kiện địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao năng suất rau cải xanh tại Lào Cai thấp hơn năng suất tiềm năng?
   Nguyên nhân chính là do kỹ thuật canh tác chưa đồng đều, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật chưa hợp lý, cùng với điều kiện khí hậu khắc nghiệt ảnh hưởng đến sinh trưởng cây trồng.

2. Các giống rau cải xanh nào phù hợp cho sản xuất rau an toàn tại Lào Cai?
   Các giống như Xanh mỡ số 6, Mơ Hoàng Mai có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng kháng sâu bệnh tương đối, phù hợp với điều kiện sinh thái và yêu cầu sản xuất rau an toàn.

3. VietGAP là gì và tại sao cần áp dụng trong sản xuất rau cải xanh?
   VietGAP là thực hành nông nghiệp tốt của Việt Nam nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và sức khỏe người sản xuất, giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

4. Làm thế nào để giảm dư lượng nitrat và thuốc bảo vệ thực vật trong rau cải xanh?
   Áp dụng quy trình bón phân hợp lý, sử dụng thuốc BVTV đúng liều lượng, thời gian cách ly, ưu tiên thuốc sinh học và các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).

5. Các biện pháp bảo quản và vận chuyển rau cải xanh hiệu quả là gì?
   Sử dụng thiết bị bảo quản lạnh, vận chuyển bằng phương tiện chuyên dụng, thu hoạch đúng thời điểm, xử lý sau thu hoạch để giảm tổn thất và duy trì chất lượng sản phẩm.

Kết luận

• Năng suất rau cải xanh tại Lào Cai đạt trung bình 14,9 tấn/ha, thấp hơn khoảng 50% so với năng suất tiềm năng do nhiều yếu tố kỹ thuật và môi trường.
• Các giống rau cải xanh khảo nghiệm như Xanh mỡ số 6, Mơ Hoàng Mai có năng suất và chất lượng tốt, phù hợp cho sản xuất rau an toàn theo hướng VietGAP.
• Kỹ thuật canh tác, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật cần được cải thiện để nâng cao chất lượng và an toàn sản phẩm.
• Cần xây dựng vùng sản xuất rau an toàn tập trung, phát triển hệ thống bảo quản và vận chuyển hiện đại, đồng thời tăng cường kiểm soát chất lượng.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy phát triển sản xuất rau cải xanh an toàn, góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và phát triển bền vững ngành rau tại Lào Cai.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích các cơ quan, doanh nghiệp và nông dân áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả sản xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu về các giống rau cải xanh mới và kỹ thuật sản xuất an toàn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học Cây cải xanh có tên là “Brassica juncea” thuộc họ thập tự (Brassicaceae), là cây rau được sử dụng rộng rãi và chiếm vị trí quan trọng trong ngành rau nhờ chủng loại phong phú. Họ thập tự tập trung tại khu vực ôn đới có sự đa dạng về loài lớn nhất tại khu vực địa trung hải. Lợi ích của cây cải xanh là không thể phủ nhận được, rau là thực phẩm không thể thiếu trong đời sống con người.

Rau nói chung và rau cải xanh nói riêng là nguồn cung cấp vitamin A, vitamin C, riboflavin, tiamin và các chất khoáng như: Ca, Fe…Ngoài việc dùng trong bữa ăn hàng ngày rau còn là nguyên liệu chế biến bánh keọ, nước giải khát, hương liệu, dược liệu…Rau cải được trồng và tiêu thụ mạnh không những trong nước mà cả thế giới. Ngoài những chất dinh dưỡng quan trọng thì nó còn chúa một lượng chất xơ lớn có tác dụng kích thích hoạt động của nhu mô ruột giúp tiêu hoá được thuận lợi. Trong xu thế hội nhập, toàn cầu hóa hiện nay vấn đề tăng cường, nâng cao chất lượng rau quả ngày càng được nhiều quốc gia chú trọng. Trong các nguyên nhân trên thì nguyên nhân ô nhiễm do hóa chất bảo vệ thực vật và nitrat là phổ biến hơn cả bởi vì rau xanh có thời gian sinh trưởng ngắn, khối lượng sinh khối lớn nên là đối tượng sử dụng phân bón, thuốc BVTV cao hơn so với các cây trồng khác.

Lào Cai là tỉnh miền núi phía Bắc có địa hình phức tạp, phân tầng độ cao lớn, chia cắt mạnh, hình thành các tiểu vùng khí hậu khác nhau, từ nhiệt đới đến á nhiệt đới, tạo nên hệ sinh thái đa dạng, phong phú, đặc biệt như Sa Pa, Bắc Hà…, là điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sản xuất rau. Đã có nhiều mô hình sản xuất rau ứng dụng khoa học kỹ thuật như mô hình giống mới góp phần đa dạng hóa chủng loại rau của tỉnh, mô hình cơ giới hóa, mô hình trồng rau trái vụ,.Tổ chức sản xuất rau, đặc biệt là sản xuất rau an toàn được sự sự tham gia tích cực của các hộ trồng rau trên địa bàn tỉnh. e 4 Tuy nhiên, kỹ thuật canh tác rau nói chung và cải xanh an toàn theo hướng VietGap còn nhiều bất cập do chưa có nghiên cứu nào đánh giá bộ giống rau cũng như các biện pháp kỹ thuật đi cùng để xác định được năng suất, chất lượng có được đảm bảo an toàn. Đặc điểm giống rau cải xanh 1.

Nguồn gốc, phân bố Cải xanh (Brassica juncea L.) hay còn gọi là cải bẹ xanh, cải canh, cải cay là cây trồng thuộc họ cải Brassicaceae. Họ này trước đây được gọi là Cruciferae (thập tự), do bốn cánh hoa trên hoa của chúng trông tương tự như hình thập tự. Nhiều nhà thực vật học vẫn còn gọi các thành viên của họ này là các loài "hoa thập tự". Tên gọi Brassicaceae có nguồn gốc từ chi điển hình của họ là chi Brassica.

Hiện nay, chưa xác định được nguồn gốc của cải xanh. Tuy nhiên, theo nhiều tác giả, cải xanh có thể có nguồn gốc từ vùng Trung Á, đặc biệt là từ Trung Quốc, Ấn Độ. Sau khi xâm nhập vào Ấn Độ và Trung Quốc năm 2000 năm trước, nó phân li thành các loài khác nhau: Brassica juncea, Brassica campestris, Brassica nigra, Brassica napus và Brassica carnita. Do đó, nhiều quan điểm đã xếp hai họ này thành một họ lớn dưới tên gọi Brassicaceae.

Các hệ thống phân loại khác vẫn tiếp tục công nhận họ Capparaceae nhưng với định nghĩa chặt chẽ hơn, hoặc là đưa cả chi Cleome và các họ hàng gần của nó vào trong họ Brassicaceae hoặc là công nhận chúng như một họ riêng dưới tên gọi Cleomaceae. Ngày nay, Brassica juncea L. chủ yếu được trồng ở Trung Quốc, Ấn Độ, Canada, Pakistan, Nga và châu Âu. Ở nước ta, cải xanh được trồng rất phổ biến khắp cả nước, chủ yếu được sử dụng để ăn lá.

Cải xanh có thể trồng quanh năm, trừ những tháng nóng và mưa nhiều. Ở miền Bắc Việt Nam có hai vụ: Vụ chiêm tháng 2-6, gieo 30-35 ngày thì được thu hoạch; Vụ mùa tháng 8-11, gieo 20-25 ngày thì nhổ cấy, 30-35 ngày sau ăn được. Phân loại Cải xanh (Brassica juncea L.) thuộc chi: Brassica, họ thập tự Brassicaceae, bộ màn mànCapparales. Chi Brassica là một thành viên quan trọng trong họ thập tự, nó bao gồm nhiều loài có giá trị kinh tế, có thể được sử dụng để ăn củ, thân, lá, hoa, hạt được dùng để làm gia vị.

là loài được sử dụng chủ yếu để ăn lá và hạt (Doddabhimappa et al. Họ thập tự hay họ cải là một họ lớn với hơn 350 chi và khoảng 3000 loài phân bố chủ yếu ở Bắc bán cầu, đặc biệt ở vùng Địa Trung Hải và Trung Á. Ở nước ta, họ này có 6 chi với khoảng 20 loài (Hoàng Thị Sản, 2007). Căn cứ vào đặc điểm của cuống lá, phiến lá (kích thước, hình dạng, màu sắc.các giống rau cải của nước ta hiện nay được phân thành 3 nhóm: - Nhóm cải bẹ (Brassica campesris L.) Nhóm cải bẹ còn gọi là nhóm cải dưa (chủ yếu để muối dưa).Nhóm cải này ưa nhiệt độ thấp, chịu lạnh.

Nhiệt độ thích hợp 15 - 220C do đó trồng thích hợp trong vụ Đông Xuân. Đặc điểm nhóm cải bẹ là có bẹ lá to, dày, dòn, lá lớn. Năng suất của 1 cây có thể 2 - 4 kg, thời gian sinh trưởng từ lúc gieo đến thu hoạch từ 120 - 160 ngày. - Nhóm cải xanh/cải cay/cải canh (Brassica juncea L.) Nhóm cải xanh có khả năng chịu được nóng và mưa to, nhóm cải này có khả năng thích nghi rộng, thường được trồng quanh năm đặc biệt trong vụ Xuân Hè và vụ Thu Đông.

Cải xanh có cuống hơi tròn, nhỏ, ngắn. Phiến lá nhỏ và hẹp, bản lá mỏng, cây thấp, nhỏ, lá có màu xanh vàng đến xanh đậm ăn có vị cay nên gọi là cải cay, dễ để giống. - Nhóm cải thìa/ cải trắng (Brassica chinensis L.) Nhóm cải thìa có đặc điểm dễ phân biệt đó là hình lóng máng, màu trắng, phiến lá hơi tròn, cây mọc gọn, có khả năng thích ứng rộng (10 - 270C) nên có thể trồng được quanh năm. Nhóm này có thời gian sinh trưởng ngắn sau trồng 30 - 50 ngày có thể thu hoạch, dễ để giống, có thể trồng xen, gieo lẫn các loại rau khác và cải xanh chống giáp vụ rau.

Đặc điểm thực vật học của cây cải xanh: Họ cải là những cây thân thảo, sống hằng năm, lá đơn, mọc cách, không có lá kèm. Hệ rễ nông, chủ yếu phân bố ở tầng đất mặt, khả năng chịu hạn kém; Thân trong giai đoạn đầu sinh trưởng và phát triển chậm, khi cây bắt đầu có nụ thì thân mới vươn cao và phân thành nhiều nhánh; Lá có hai phần chủ yếu là cuống lá và phiến lá. Cuống lá nhỏ hơi tròn, phiến lá nhỏ hẹp, bản lá mỏng có màu từ xanh vàng đến xanh đậm. Diện tích lá thường lớn nên không chịu được hạn do nước bị bốc hơi nhiều; Hoa tập hợp thành cụm hoa chùm đơn hay chùm kép, không có lá bắc.

Hoa có màu vàng, kích thước nhỏ, đều, mẫu 2, đài 4 mảnh, xếp thành 2 vòng chéo chữ thập; Quả thuộc loại quả cải do hai noãn dính với nhau thành bầu 1 ô, nhưng bị ngăn đôi thành 1 vách giả, làm thành cái khung mang hạt. Khi chín, vỏ quả được mở bởi 4 kẽ nứt dọc theo 2 khung bên để tách thành 2 mảnh vỏ, giải phóng hạt ra bên ngoài, loại quả này đặc trưng cho các cây họ cải; Hạt có kích thước rất nhỏ, màu nâu đỏ hoặc nâu sẫm, vỏ hạt nhẵn (Hoàng Thị Sản và cs., 2001; Tạ Thu Cúc và cs. Cây cải xanh có thân to, lá có màu xanh đậm hoặc xanh nõn lá chuối. Lá và thân cây có vị cay, đăng đắng thường dùng phổ biến nhất là nấu canh, hay để muối dưa cải hoặc các món xào phổ thông.

Cải được trồng bằng hạt và ưa sống ở những vùng khí hậu lạnh. Những mô hình nhà kính trong nông nghiệp cho phép rút ngắn thời gian thu hoạch của rau cải. Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh của cây cải xanh: Ở nước ta, cải xanh được trồng rất phổ biến khắp cả nước, chủ yếu được làm rau ăn. Do thích nghi với dải nhiệt độ rộng (10 –27oC), nên cải xanh có thể được trồng quanh năm (trừ những tháng nóng và mưa nhiều).

Ở miền Bắc có hai vụ: vụ chiêm gieo hạt khoảng tháng 2, sau khoảng 30-35 ngày thì được thu hoạch; và vụ mùa gieo hạt khoảng tháng 8, 30-35 thì được thu hoạch (Trần Khắc Thi, 2011). - Yêu cầu về nhiệt độ: Trong các yếu tố ngoại cảnh, nhiệt độ có ảnh hưởng lớn đến sản lượng và chất lượng cây rau.Nhiệt độ ảnh hưởng đến sự bốc hơi nước, hấp thụ chất e 7 dinh dưỡng, sự đồng hóa, hô hấp, tích lũy chất dự trữ và các quá trình sinh lý khác. Ở nhiệt độ thấp hoặc cao quá có thể làm chết cây hay huỷ hoại các cơ quan riêng biệt của cây. Nhiệt độ vượt quá giới hạn thích hợp thì khí khổng sẽ đóng lại, ảnh hưởng đến quá trình trao đổi CO2, O2, hơi nước, quá trình hô hấp tăng trong khi quá trình quang hợp giảm, cây bị tiêu hao vật chất dẫn đến sinh trưởng kém, năng suất và chất lượng giảm (Trần Khắc Thi, 2011).

Cải xanh là loại cây ưa thích khí hậu ôn hòa, mát mẻ. Hạt cải xanh có thể nảy mầm ở 15 - 20oC, trong đó nhiệt độ thích hợp cho hạt nảy mầm dao động trong khoảng 20 - 25oC. Cây cải xanh có thể sinh trưởng, phát triển ở nhiệt độ từ 10 - 270 C, sinh trưởng tốt nhất ở nhiệt độ 18 - 22oC.Trong điều kiện nhiệt độ cao trên 280C kết hợp với độ ẩm không khí thấp sẽ ảnh hưởng xấu đến sinh lý và chất lượng rau lúc thu hoạch (Trần Khắc Thi, 2011). - Yêu cầu về ánh sáng: Cây rau nói chung và cải xanh nói riêng là loại cây rất nhạy cảm với sự thay đổi thành phần, cường độ và thời gian chiếu sáng.

Rau có nguồn gốc khác nhau thì nhu cầu ánh sáng cũng khác nhau. Thời gian chiếu sáng đặc biêt quan trọng đối với các loại rau ăn hoa như sup lơ, ăn quả như bầu, bí ,đậu, cà .và những loại rau để giống lấy hạt. Thời gian chiếu sáng còn ảnh hưởng đến khả năng tạo củ của những cây lấy củ như: củ đậu tạo củ trong điều kiện ngày ngắn, hành tây tạo củ trong điều kiên ngày dài (Tạ Thu Cúc và cs. Năng suất cây trồng tạo ra 90-95% là nhờ quang hợp.

Ánh sáng có vai trò rất quan trọng đối với đời sống thực vật.