LỜI MỞ ĐẦU Tính toán hiệu năng cao và tính toán lưới là một trong những lĩnh vực nghiên cứu đang được quan tâm hiện nay trên thế giới. Hiểu một cách đơn giản, tính toán lưới và tính toán hiệu năng cao cho phép tận dụng tối đa tài nguyên tính toán và lưu trữ để tạo ra một hệ thống đáp ứng yêu cầu ứng dụng trong thời gian nhanh hơn, với chi phí thấp hơn. Trong vài năm trở lại đây, tính toán lưới nổi lên như một lĩnh vực nghiên cứu, triển khai ứng dụng nóng hổi, thu hút sự quan tâm và chú ý không chỉ của các viện nghiên cứu, mà cả của các doanh nghiệp lớn, với hi vọng về một môi trường lưới toàn cầu như Internet hiện nay. Tính toán hiệu năng cao và tính toán lưới góp phần giúp các ngành khoa học như Vật lý, Hoá học, Sinh học, Thiên văn học, Khí tượng thuỷ văn trong việc triển khai các nghiên cứu, thực nghiệm đòi hòi năng lực tính toán mạnh và đã đạt được những kết quả ban đầu, cả về nghiên cứu cũng như ứng dụng khá thuyết phục.
“Dịch vụ theo yêu cầu của doanh nghiệp” (“service on business Trung tâm Tính Toán Hiệu Năng Cao - HUT 9 Báo cáo tổng kết dự án demand”) đang là một xu thế được nhiều doanh nghiệp, công ty chấp nhận, do sự hấp dẫn về giải pháp kỹ thuật, không phải đầu tư lớn. Ở Việt Nam, những nghiên cứu và ứng dụng tính toán hiệu năng cao và tính toán lưới đã bắt đầu được quan tâm ở một số cơ quan nghiên cứu, trường đại học, thậm chí một số công ty tin học. Trong khuôn khổ đề tài nghiên cứu theo Nghị định thư với Trung tâm Nghiên cứu Phát triển các Công nghệ tính toán tiên tiến của Ấn độ,Trung tâm Tính toán Hiệu năng cao, Đại học Bách Khoa Hà Nội đã thực hiện đề tài “Nghiên cứu các Hệ thống Tính toán lưới, Tính toán hiệu năng cao và ứng dụng mô phỏng vật liệu vi mô”, nhằm mục tiêu hướng tới làm chủ các công cụ tính toán hiệu năng cao, tính toán lưới và cung cấp các ứng dụng tính toán hiệu năng cao cho các đơn vị nghiên cứu, triển khai ứng dụng khi có nhu cầu. Đề tài hướng tới các nội dung chính là: • Làm chủ công nghệ tính toán hiệu năng cao, tính toán lưới nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ tính toán: Chia sẻ tài nguyên tính toán và thông Trung tâm Tính Toán Hiệu Năng Cao - HUT 10 Báo cáo tổng kết dự án tin; Chống lỗi và khôi phục hệ thống xử lý khi có sự cố; Hỗ trợ người phát triển ứng dụng không chuyên CNTT.
• Tạo lập mô hình hợp tác chuyên môn trong nhóm chuyên gia đa ngành: CNTT -Toán ứng dụng- Công nghệ sử dụng tính toán hiệu năng cao và tính toán lưới giải quyết bài toán ứng dụng. • Góp phần nâng cao chất lượng đào tạo trình độ cao trong lĩnh vực tính toán hiệu năng cao và tính toán lưới. Xuất phát từ các mục tiêu cụ thể ở trên, nội dung nghiên cứu của đề tài sẽ tập trung vào những nội dung sau đây: 1. Thiết kế kiến trúc, xây dựng Phần mềm Máy chủ tính toán đáp ứng yêu cầu : • Nhiều người sử dụng cùng một lúc • Hỗ trợ người sử dụng không biết sâu về lập trình song song • Cung cấp dịch vụ tính toán từ xa.
Trung tâm Tính Toán Hiệu Năng Cao - HUT 11 Báo cáo tổng kết dự án 2. Cấu hình cơ sở hạ tầng (cấu hình hệ thống và phần mềm nền) tính toán lưới thử nghiệm: • Cấu hình hạ tầng thiết bị: nút tính toán và mạng • Cài đặt phần mềm hệ điều hành cho nút tính toán và cluster • Cài đặt phần mềm nền tính toán lưới • Thử nghiệm kết nối 3. Thiết kế và xây dựng môđun chống lỗi đáp ứng yêu cầu: • Trong suốt với các chương trình ứng dụng • Ít ảnh hưởng đến hiệu năng hoạt động tổng thể của hệ thống • Thời gian khôi phục lỗi nhanh. Chương trình mô phỏng vật liệu vi mô Trung tâm Tính Toán Hiệu Năng Cao - HUT 12 Báo cáo tổng kết dự án 2.
NỘI DUNG CHÍNH CỦA BÁO CÁO 2. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 2. Tổng quan tình hình nghiên cứu về tính toán hiệu năng cao 2. Nhu cầu xây dựng hệ thống tính toán hiệu năng cao Nhu cầu ứng dụng Công nghệ thông tin trong các hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ, quản lý kinh tế xã hội ngày càng cao, đòi hỏi phải giải quyết nhiều các bài toán xử lý lớn với khối lượng tính toán khổng lồ đến mức các máy tính tuần tự (sequential computer) không đủ mạnh để có thể đưa ra một phương án lời giải trong giới hạn thời gian cho phép.
Ý tưởng xây dựng các máy tính song song tuy đã xuất hiện từ lâu trong các nghiên cứu, nhưng mới chỉ trở thành hiện thực trong vòng vài chục năm gần đây. Trung tâm Tính Toán Hiệu Năng Cao - HUT 13 Báo cáo tổng kết dự án Để giải quyết các ứng dụng đòi hỏi lượng tính toán lớn, một giải pháp được đưa ra là sử dụng những máy tính song song có nhiều bộ xử lý hoạt động đồng thời. Tuy vậy giải pháp này nhiều khi không khr thi do hạn chế về tài chính. Các nghiên cứu về kiến trúc máy tính và mạng cho thấy cơ chế song song được sử dụng không chỉ trong các siêu máy tính mà ngay cả trong mạng với các trạm làm việc là máy tính cá nhân.
Khi đó, các chương trình ứng dụng tận dụng được không những các bộ xử lý trên cùng một máy tính, mà còn cả các bộ xử lý khác nhau trên các trạm khác nhau trên mạng. Bởi vậy, khả năng chạy đồng thời các tiến trình công việc và đồng bộ chúng trở thành một trong những đòi hỏi cơ bản trong các giải pháp nâng cao hiệu năng của hệ thống. Một ưu điểm cơ bản của tiếp cận này là khả năng mở rộng (scalability) do khả năng cho phép các phần mềm ứng dụng tận dụng tối đa các bộ xử lý trên các nút mạng, một nhân tố quan trọng nhằm chuyển đổi và thu hồi chi phí đầu tư cho các ứng dụng. Trung tâm Tính Toán Hiệu Năng Cao - HUT 14 Báo cáo tổng kết dự án 2.
Các kiến trúc máy tính song song phổ biến Nguyên tắc phân loại kiến trúc máy tính song song Máy tính song song là một tập các phần tử tính toán có khả năng truyền thông và kết hợp với nhau để giải quyết các bài toán lớn trong khoảng thời gian chấp nhận được (Almasi and Gottlieb – 1989). Mặc dù đều dựa trên nguyên lý phối hợp nhiều tài nguyên tính toán để giải quyết bài toán, các máy tính song song có thể có nhiều kiến trúc khác nhau. Nguyên tắc phân loại kiến trúc máy tính song song theo Flynn (1996) dựa trên hai yếu tố cơ bản: lệnh và dữ liệu: Đơn lệnh đơn dữ liệu (SISD - Single Instruction Single Data), đơn lệnh đa dữ liệu (SIMD - Single Instruction Multiple Data), đa lệnh đơn dữ liệu (MISD- Multiple Instruction Single Data) và đa lệnh đa dữ liệu (MIMD- Trung tâm Tính Toán Hiệu Năng Cao - HUT 15 Báo cáo tổng kết dự án Multiple Instruction Multiple Data). Trong các kiến trúc trên, kiến trúc SISD tương ứng với máy tính tuần tự.
Cho tới thời điểm này, kiến trúc MISD vẫn chưa có một phiên bản chính thức nào được xây dựng hay nghiên cứu phát triển. Các máy tính song song chủ yếu thuộc một trong hai kiến trúc SIMD hoặc MIMD. Kiến trúc SIMD: Các máy tính SIMD chứa nhiều bộ vi xử lý (các máy tính SIMD tiên tiến có số CPU thay đổi từ 1024 đến 16384). Tại một thời điểm xác định, các bộ vi xử lý thực hiện một lệnh giống nhau tác động lên các đơn vị dữ liệu khác nhau.
Sản phẩm tiêu biểu của dòng máy tính SIMD là CPP DAP Gamma hay Quadrics Apemille. Ví dụ khác về kiến trúc SIMD là các bộ xử lý kiểu vector (vectorproccesor). Các bộ vi xử lý kiểu này được thiết kế đặc biệt để xử lý dữ liệu kiểu mảng (tập các phần tử dữ liệu cùng kiểu). Trong chế độ vector, dữ liệu được xử lý song song với tốc độ nhanh hơn nhiều lần so với xử lý dữ liệu kiểu vô hướng.
Ví dụ điển hình về máy tính với vi xử lý kiểu vector là các sản phẩm thuộc dòng NEC SX-6i. Kiến trúc MIMD: Các máy tính song song kiến trúc MIMD có khả năng thực hiện các lệnh khác nhau đối với các dữ liệu khác nhau tại một thời điểm. Do đó, Trung tâm Tính Toán Hiệu Năng Cao - HUT 16 Báo cáo tổng kết dự án các máy tính MIMD có khả năng rút ngắn thời gian thực hiện một công việc bằng cách chia công việc đó ra thành những phần việc nhỏ hơn và thực hiện đồng thời các phần việc đó. MIMD có thể xem là kiến trúc máy tính song song phổ biến nhất và được phát triển mạnh nhất, từ những máy tính 4 bộ vi xử lý như NEC SX-6 đến những máy tính với hàng ngàn bộ vi xử lý như IBM p690.
Nhìn từ khía cạnh người phát triển các ứng dụng song song, các máy tính song song có thể chia thành hai loại chính: Máy với kiến trúc bộ nhớ chia sẻ (shared memory) và Máy với kiến trúc bộ nhớ phân tán (distributed memory) Kiến trúc bộ nhớ chia sẻ: Trong máy tính với bộ nhớ chia sẻ có một vùng nhớ chung để mọi bộ vi xử lý có thể truy nhập đến. Người lập trình không phải quan tâm đến việc phân chia dữ liệu. Các máy tính SIMD, MIMD với bộ nhớ chia sẻ được viết tắt tương ứng là SM- SIMD, SM-MIMD. Kiến trúc bộ nhớ phân tán: Trong kiến trúc bộ nhớ phân tán, mỗi bộ vi xử lý có một vùng nhớ riêng, bộ vi xử lý này không thể truy cập vào vùng nhớ của các bộ Trung tâm Tính Toán Hiệu Năng Cao - HUT 17 Báo cáo tổng kết dự án vi xử lý khác.
Các bộ vi xử lý kết nối và truyền dữ liệu cho nhau. Người lập trình phải xác định rõ vị trí của dữ liệu, truyền và nhận dữ liệu một cách tường minh khi viết chương trình. Tương tự, ta dùng các ký hiệu viết tắt DM-SIMD và DM- MIMD. Trong một số cải tiến gần đây, ngưòi ta tạo ra bộ nhớ dùng chung ảo ở mức phần cứng (hệ thống nghiên cứu của Kendall Square) hoặc mô phỏng chương trình (các định hướng – directive trong ngôn ngữ lập trình High Performance Fortran).
Các nhà cung cấp hệ thống máy tính đa chíp (Massively Parallel Processing – MPP) như HP, SGI cũng phát triển các mô hình lập trình với bộ nhớ dùng chung ảo (ccNUMA).