Nghiên Cứu Hệ Thống Chẩn Đoán OBD Và Qui Trình Chẩn Đoán Lỗi Trên Xe VT650

Chuyên khảo kỹ thuật phân tích Nghiên ứu hệ thống hẩn đoán obd và xây dựng qui trình hẩn đoán lỗi ơ bản trên xe vt650, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Phạm Văn Trung
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Thăng Bình
• Trường học: Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
• Chuyên ngành: Công Nghệ Ô Tô
• Đề tài: Nghiên Cứu Hệ Thống Chẩn Đoán OBD Trên Xe VT650
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về tài liệu
• 1.2. Tìm hiểu tổng quan về hệ thống chẩn đoán OBD
• 1.2.1. Khái niệm - OBD (On - Board Diagnostics)
• 1.2.2. Lịch sử hình thành
• 1.2.3. Các thành phần cơ bản của hệ thống chẩn đoán OBD
• 1.2.4. Nguyên lý hoạt động
• 2. CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU VÀ KHẢO SÁT HỆ THỐNG OBD TRÊN XE VT650
• 2.1. Giới thiệu về xe VT650
• 2.2. Hệ thống chẩn đoán OBD trên xe VT650
• 3. CHƯƠNG 3: QUI TRÌNH CHẨN ĐOÁN LỖI CƠ BẢN TRÊN XE VT650
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hệ Thống Chẩn Đoán OBD VT650 Giới Thiệu

Hệ thống chẩn đoán OBD (On-Board Diagnostics) là một phần không thể thiếu trên xe VT650 hiện đại. Đây là hệ thống tự chẩn đoán và báo cáo tình trạng hoạt động của các hệ thống trên xe, cung cấp thông tin cho chủ xe hoặc kỹ thuật viên sửa chữa. Hệ thống OBD cho phép giám sát và phát hiện các vấn đề liên quan đến khí thải, hiệu suất động cơ và các hệ thống khác. OBD VT650 giúp phát hiện sớm các lỗi, giảm thiểu tác động đến môi trường và đảm bảo xe vận hành an toàn, hiệu quả. Hệ thống sử dụng cổng giao tiếp tiêu chuẩn để cung cấp dữ liệu thời gian thực và mã lỗi (Diagnostic Trouble Codes - DTCs) giúp xác định và khắc phục sự cố nhanh chóng. Theo tài liệu, xe tải VT650 được sản xuất và lắp ráp tại nhà máy ô tô VEAM cũng trang bị hệ thống này để phục vụ công tác bảo dưỡng và sửa chữa.

1.1. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển của OBD

Hệ thống OBD bắt đầu từ những năm 1960 với các hệ thống đơn giản. Đến những năm 1990, tiêu chuẩn OBD-II ra đời, yêu cầu các xe bán tại California phải trang bị. Năm 1996, OBD-II trở thành tiêu chuẩn bắt buộc cho tất cả xe sản xuất tại Hoa Kỳ. Sau đó, Liên minh Châu Âu cũng áp dụng tiêu chuẩn EOBD. Ngày nay, OBD là hệ thống không thể thiếu trên xe ô tô mới tại Bắc Mỹ, Châu Âu, Nhật Bản. Việc kiểm tra OBD đã trở thành một phần quan trọng trong kiểm định xe định kỳ. Theo tài liệu gốc, Volkswagen giới thiệu hệ thống tự chẩn đoán đầu tiên vào năm 1968, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong lĩnh vực này.

1.2. Cấu Trúc Cơ Bản của Hệ Thống OBD Trên Xe VT650

Hệ thống OBD trên xe VT650 bao gồm các thành phần chính như: ECU (Electronic Control Unit - Hộp điều khiển điện tử), MIL (Malfunction Indicator Light - Đèn báo lỗi), DLC (Diagnostic Link Connector - Giắc kết nối máy chẩn đoán), các cảm biến VT650 và cơ cấu chấp hành. ECU là trung tâm điều khiển, nhận tín hiệu từ các cảm biến để điều khiển động cơ và các hệ thống khác. MIL sẽ sáng khi phát hiện lỗi. DLC cho phép kết nối với máy chẩn đoán để đọc mã lỗi và dữ liệu. Các cảm biến giám sát các thông số khác nhau của động cơ và truyền tín hiệu về ECU.

II. Cách Xác Định Vấn Đề Mã Lỗi OBD VT650 Là Gì

Một trong những chức năng quan trọng nhất của hệ thống chẩn đoán OBD là khả năng cung cấp mã lỗi OBD VT650. Khi hệ thống phát hiện một vấn đề, nó sẽ lưu trữ một mã lỗi cụ thể trong bộ nhớ của ECU. Mã lỗi này giúp kỹ thuật viên xác định khu vực có vấn đề và tiến hành sửa chữa. Các mã lỗi được tiêu chuẩn hóa theo SAE J2012, giúp đảm bảo tính nhất quán giữa các nhà sản xuất xe. Việc đọc và giải thích mã lỗi OBD VT650 là một kỹ năng quan trọng đối với kỹ thuật viên sửa chữa ô tô, giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả công việc. Thông qua các mã lỗi, kỹ thuật viên có thể nhanh chóng xác định và khắc phục các sự cố liên quan đến khí thải, hiệu suất động cơ và các hệ thống khác.

2.1. Ý Nghĩa của Các Mã Lỗi DTC Phổ Biến Trên Xe VT650

Các mã lỗi DTC (Diagnostic Trouble Codes) trên xe VT650 được phân loại theo tiêu chuẩn. Ví dụ, mã P0XXX liên quan đến hệ thống truyền động, mã B0XXX liên quan đến thân xe, mã C0XXX liên quan đến khung gầm và mã U0XXX liên quan đến hệ thống mạng. Mỗi mã có ý nghĩa cụ thể, ví dụ như P0101 là lỗi liên quan đến cảm biến lưu lượng khí nạp (MAF VT650), P0300 là lỗi bỏ máy ngẫu nhiên. Việc hiểu rõ ý nghĩa của từng mã lỗi giúp kỹ thuật viên nhanh chóng khoanh vùng khu vực có vấn đề.

2.2. Sử Dụng Phần Mềm Chẩn Đoán OBD để Đọc và Giải Mã Lỗi

Để đọc và giải mã mã lỗi OBD VT650, cần sử dụng các thiết bị hoặc phần mềm chẩn đoán OBD VT650 chuyên dụng. Các thiết bị này kết nối với cổng DLC trên xe và cho phép đọc dữ liệu từ ECU. Phần mềm chẩn đoán OBD thường cung cấp thông tin chi tiết về mã lỗi, bao gồm mô tả lỗi, nguyên nhân có thể và các bước kiểm tra, sửa chữa. Một số phần mềm còn cho phép theo dõi dữ liệu thời gian thực từ các cảm biến trên xe, giúp chẩn đoán các vấn đề phức tạp hơn.

III. Hướng Dẫn Đọc Lỗi OBD VT650 Quy Trình Chẩn Đoán

Việc chẩn đoán lỗi bằng hệ thống chẩn đoán OBD VT650 đòi hỏi một quy trình bài bản để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả. Quy trình này bao gồm các bước như: kết nối thiết bị chẩn đoán, đọc mã lỗi OBD VT650, xác định nguyên nhân gây ra lỗi, tiến hành kiểm tra và sửa chữa, và cuối cùng là xóa mã lỗi. Mỗi bước đều cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo không bỏ sót bất kỳ vấn đề nào. Theo tài liệu gốc, cần có quy trình cụ thể cho việc chẩn đoán lỗi trên xe VT650 để phục vụ công tác bảo dưỡng và sửa chữa.

3.1. Các Bước Cơ Bản Trong Quy Trình Chẩn Đoán Lỗi OBD VT650

Quy trình chẩn đoán lỗi OBD trên xe VT650 bao gồm các bước sau: 1. Kết nối thiết bị chẩn đoán với cổng DLC trên xe. 2. Bật chìa khóa điện (không khởi động động cơ). 3. Sử dụng phần mềm chẩn đoán OBD để đọc mã lỗi từ ECU. 4. Ghi lại tất cả các mã lỗi và mô tả lỗi. 5. Tìm kiếm thông tin về các mã lỗi này trong tài liệu kỹ thuật hoặc trên internet. 6. Xác định các nguyên nhân có thể gây ra lỗi.

3.2. Kiểm Tra và Xác Định Nguyên Nhân Gây Lỗi OBD VT650

Sau khi xác định các nguyên nhân có thể, cần tiến hành kiểm tra để xác định nguyên nhân thực sự gây ra lỗi. Việc này có thể bao gồm kiểm tra các cảm biến, dây điện, kết nối và các thành phần khác liên quan đến mã lỗi. Sử dụng các thiết bị đo kiểm như đồng hồ vạn năng, máy hiện sóng để kiểm tra các thông số điện áp, dòng điện, tín hiệu. So sánh các thông số đo được với thông số kỹ thuật để xác định xem có thành phần nào bị lỗi hay không. Theo tài liệu, việc xác định đúng nguyên nhân là bước quan trọng để đưa ra giải pháp sửa chữa hiệu quả.

3.3. Sửa Chữa và Xóa Mã Lỗi OBD VT650 Sau Khi Khắc Phục

Sau khi xác định được nguyên nhân và tiến hành sửa chữa (thay thế cảm biến, sửa dây điện,...), cần xóa mã lỗi OBD VT650 khỏi bộ nhớ của ECU. Sử dụng phần mềm chẩn đoán OBD để thực hiện chức năng xóa lỗi. Sau khi xóa lỗi, khởi động động cơ và kiểm tra xem mã lỗi có xuất hiện lại hay không. Nếu mã lỗi không xuất hiện lại, điều đó có nghĩa là vấn đề đã được giải quyết.

IV. Ứng Dụng Thực Tế Sửa Chữa Xe VT650 Dựa Vào Mã OBD

Việc áp dụng quy trình chẩn đoán và sửa chữa dựa trên mã lỗi OBD VT650 mang lại nhiều lợi ích trong thực tế. Nó giúp kỹ thuật viên xác định nhanh chóng các vấn đề, giảm thiểu thời gian chết của xe, và nâng cao hiệu quả công việc. Ngoài ra, việc sử dụng hệ thống chẩn đoán OBD cũng giúp đảm bảo chất lượng sửa chữa, tránh các sai sót có thể xảy ra khi chẩn đoán thủ công. Các ví dụ thực tế về việc sử dụng OBD2 VT650 trong sửa chữa xe sẽ được trình bày để minh họa rõ hơn về lợi ích của phương pháp này.

4.1. Ví Dụ 1 Khắc Phục Lỗi P0101 MAF Sensor Trên Xe VT650

Một ví dụ điển hình là việc khắc phục lỗi P0101 (lỗi cảm biến lưu lượng khí nạp - MAF sensor VT650) trên xe VT650. Khi mã lỗi này xuất hiện, kỹ thuật viên sẽ kiểm tra cảm biến MAF, dây điện và kết nối liên quan. Nếu cảm biến bị bẩn hoặc hỏng, cần vệ sinh hoặc thay thế. Sau khi thay thế cảm biến, xóa mã lỗi và kiểm tra lại để đảm bảo vấn đề đã được giải quyết.

4.2. Ví Dụ 2 Xử Lý Lỗi P0340 CMP Sensor Liên Quan Trục Cam

Một ví dụ khác là xử lý lỗi P0340 (lỗi cảm biến vị trí trục cam - CMP Sensor VT650). Khi mã lỗi này xuất hiện, kỹ thuật viên sẽ kiểm tra cảm biến CMP, dây điện và kết nối liên quan. Nếu cảm biến bị hỏng, cần thay thế. Sau khi thay thế cảm biến, xóa mã lỗi và kiểm tra lại để đảm bảo động cơ hoạt động ổn định.

V. Kết Luận và Triển Vọng Phát Triển Chẩn Đoán OBD Xe VT650

Nghiên cứu về hệ thống chẩn đoán OBD trên xe VT650 đã mang lại những kết quả quan trọng, giúp nâng cao hiệu quả công tác bảo dưỡng và sửa chữa. Việc nắm vững quy trình chẩn đoán, hiểu rõ ý nghĩa của các mã lỗi, và sử dụng các thiết bị, phần mềm chẩn đoán OBD chuyên dụng là rất quan trọng đối với kỹ thuật viên sửa chữa ô tô. Trong tương lai, hệ thống chẩn đoán OBD sẽ tiếp tục phát triển, với nhiều tính năng mới và khả năng chẩn đoán chính xác hơn.

5.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thực Tế

Nghiên cứu đã trình bày tổng quan về hệ thống chẩn đoán OBD trên xe VT650, bao gồm lịch sử hình thành, cấu trúc cơ bản, quy trình chẩn đoán và các ví dụ ứng dụng thực tế. Các kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng OBD scanner VT650 giúp xác định nhanh chóng các vấn đề, giảm thiểu thời gian chết của xe và nâng cao hiệu quả công việc.

5.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Chẩn Đoán Lỗi Xe VT650

Trong tương lai, có thể tiếp tục nghiên cứu về hệ thống chẩn đoán OBD trên xe VT650 theo các hướng sau: - Phát triển các phần mềm chẩn đoán OBD VT650 chuyên dụng, với giao diện thân thiện và nhiều tính năng hơn. - Nghiên cứu về các phương pháp chẩn đoán từ xa, cho phép kỹ thuật viên chẩn đoán và sửa chữa xe từ xa. - Tích hợp hệ thống chẩn đoán OBD với các hệ thống quản lý đội xe, giúp chủ xe theo dõi tình trạng xe và lên kế hoạch bảo dưỡng, sửa chữa hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI --------------------------------------- PHẠM VĂN TRUNG NGHIÊN CỨU HỆ THỐNG CHẨN ĐOÁN OBD VÀ XÂY DỰNG QUI TRÌNH CHẨN ĐOÁN LỖI CƠ BẢN TRÊN XE VT650    2018 17057205065131000000 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI --------------------------------------- PHẠM VĂN TRUNG NGHIÊN CỨU HỆ THỐNG CHẨN ĐOÁN OBD VÀ XÂY DỰNG QUI TRÌNH CHẨN ĐOÁN LỖI CƠ BẢN TRÊN XE VT650 ô tô      2018 MC LC L .4 DANH MC CÁC KÍ HIU VÀ VIT TT .6 DANH MC HÌNH NH, HÌNH V VÀ BI .7 TNG QUAN V  TÀI .9 U TNG QUAN V H THNG CH. Lch s hình thành .1 Các thành phn ca h thng ch .2 Nguyên lý hong. 13 ng ca h thng OBD. U VÀ KHO SÁT H THNG OBD TRÊN XE VT650.

Gii thiu v xe VT650. H thng ch. NG QUI TRÌNH CHN TRÊN VT650. Xây dng qui trình chn trên xe VT650.

Tng quan v qui trình ch. Xây dng qui trình chi trên xe VT650 .37  khc hin công vi .2 Mô t c hin công vi. Mt s ví d qui trình chi trên xe VT650 theo tài liu ca hãng. P0193 Fuel rail pressure sensor cir-cuit high input- Li P0193 Cm bin áp sung du chung.

DTC P0340 CMP SENSOR  li cm bin v trí trc cam. P0118 Engine Coolant Temperature Sensor 1 Circuit High .55 NG QUI TRÌNH CHT Q. Gii thiu thit b ch. Áp dng qui trình cht qu.

P0193 Fuel rail pressure sensor cir-cuit high input. DTC P0340 CMP SENSOR. P0118 Engine Coolant Temperature Sensor 1 Circuit High. 70 TÀI LIU THAM KHO .71 2 L      tài nghiên cu này là ca tôi.

Nhng ni dun lu  c chính tôi tìm hi  i s ng d ng phn tài liu tham kho trong luc phn tài liu tham kho. Các kt qu trong lu Hà Ni, ngày 23  Hc viên Ph 3 LU Kinh t c ta  có nhc phát trin mnh m. Khi nn kinh phát tri i phát tr nhu cu vn chuy    hình vn chuyn chuyng b là phát trin mnh m nh ng phn ln nhu cu vn chuyn ca nn kinh t vn chuyng b là các loi ô tô. Chính vì vy trong thi gian g ng và chng lo.

Cùng vi quá trình vn hành theo thi gian ô tô s xy các hi hng t vn chuyn ca các lo kéo dài thi gian s dng cn ô tô trong quá trình ho xuyên phi thc hin công tác kim tra, bng, sa cha. Chính vì vy khi nn kinh t càng phát trin nhu cu v công tác bng sa cha các loi ô tô càng i cp thit. Ngày nay, tt c u khin t  toàn và bo v mô ng. Vi    ng ho  hng ca h th u khi c xây dng da trên chun OBD (On-Boa Diagnostic).

Xe ti VT650 c sn xut, lp ráp t     không ngoi l. Nhm phc v cho công tác bo dng, sa cha xe VT650 ti các m xây dng tài liu cho h tho n cn thit phi nghiên cu và xây dng qui trình chi trên xe VT650.  này có th giúp em tìm hiu và có th vn dng nhng kin thc vào thc t cùng v thêm kinh nghim và chuyên môn. Trong quá trình hoàn thành lu tt nghic s rt tn tình ca thy giáo: TS Hoàng Thăng Bìnhng th s giúp  rt quý báu t các anh trong lp.

4 Do kin thc và thi gian có hi các em rt mong nhc s góp ý và ý kin  các thy giáo trong B Ô tô và xe chuyên dng và các thy trong Hng chm lut nghip c các bn hc  c hoàn thin thêm kin thc ca mình,  phc v quá trình hc tp, làm vic sau này ca bn thân em. Em xin chân thành cy cùng toàn th các bn. 5 DANH MC CÁC KÍ HIU VÀ VIT TT OBD : On - Board Diagnostics ECU : Electronic Control Unit DTC : Ch ECM : Electronic Control Module i 6 DANH MC HÌNH NH, HÌNH V VÀ BI Hình 1.1: Các thành phn ca h thng ch Hình 1. Máy chi và b dây cáp kt ni Hình 2.1: Xe ti VT650 Hình 2.

Cm bin áp sung khí np (MAF sensor) Hình 2.6: c b trí trên bng h táp lô Hình 2. Quan h gia MI, DTC, DTC nhn din ln 1/ ln 2   khi qui trình thc hin công vic Bng 3.3 Bng ly thông tin. Thông s n áp gia các cc ca ECM Hình 3. Cm bin v trí trc cam Hình 3.

Máy ch-Scan II Hình 4. V trí kt ni vi gic ch Hình 4. Màn hình máy chc nhn din ln 1   Hình 4. Màn hình hin th DTC xác nhn ln 1 mã li P0340  Hình 4.

Màn hình máy chn th li P0118  8 TNG QUAN V  TÀI 1. Lý do ch tài  n tu khin t trên tt c các x giá tình trng hong và chu da vào chun OBD.  Xut phát t nhu cu thc t cn tài liu cho vic bng, sa cha xe VT650. Mu  Xây dng tài lio ni b trong nhà máy ô tô VEAM 3.

ng nghiên cu  H thng OBD trên xe VT650 u  Nghiên c lý thuyt và thc hành trên xe VT650 9 1: TÌM HIU TNG QUAN V H THNG CH 1. Khái nim - OBD (On - Board Diagnostics) : H thng chui trên xe. Là mt thu ng v   c n kh   ch báo cáo thng OBD cung cp cho ch xe hoc k thut viên sa cha bit tình trng hot ng ca các h thng trên xe. S ng thông tin chn thông qu i rt nhiu t c gii thiu trong nh ca các phiên bn ch - Các phiên bu ca OBD ch  cu phát hin có v  c cung cp nào v bn cht ca v.

H thng x lý OBD hii s dng mt cng tip truyn thông tin k thut s tiêu chu cung cp d liu thi gian thc ngoà ra còn có mt dãy các mã chng tiêu chun, hay DTCs, nh nh và khc phc s c mt cách nhanh chóng trên xe. Lch s hình thành  1968: Volkswagen gii thiu h thng t ch    u tiên  thng phun nhiên liu trên xe Volkswagen Type 3.  1978: H thng t chc s dng trên các dòng xe ti c Nissan Datsun 280Z, phn ly bi nhu c thng phun nhiên liu theo thi gian thc. H thnn xut hin không có s tiêu chun hóa trong vic giám sát hay làm th c báo cáo.

 1980: General Motors b sung mt giao din và giao th c quy  th nghim Mô-u khin ng truyn liên kt chc truyn ti vi 16 trên các xe  California cho m  n còn li ca Ho 1981. Hu ht các ch u có th c mã DTC (Mã chi) ca h 10 ECM (Mô-u khiu nhp nháy c Engine) ho c).  1986: Mt phiên bn nâng cp ca giao thc ALDL xut hin, phiên bn này truyn ti vi 8192 bit/s vi tín hiu UART mt chiu. Giao th  trong GM XDE-5024B.

 1988: Hip hi các k i thiu mu ni ch và b tín him.  ng ca California (CARB) yêu xe m          i h thng t chn. Vi tên gi t c ng dc gii thiu kt ni d c tiêu chui là giao thc d li  1994: Vi mong mun có m nghim khí thi trên n OBD-II và yêu cu áp dng tiêu chu mc bán ti California bu t   xut bc kt hp cht ch m k thu  1996: Tiêu chun OBD-c bt buc thc hin cho tt c các xe sn xut Hoa K c bán ti Hoa K.  2001: Liên Minh Châu Âu (EU) áp dng tiêu chui vi tt c các xe s dng nhiên lic bán  EU, bu t tháng 01/2001.

 2003: Liên Minh Châu Âu (EU) áp dng tiêu chun EOBD trên tt c các xe s dng nhiên lic bán  EU.  2008: Tt c các xe bán ti Hoa K u phi s dng tín hiu tiêu chun ISO 15765-4 (mt phiên bn ca m u khin ni b - Controller Area Network (CAN) bus). 11  2008: Mt s loi xe hng nh  Trung Quc Cc Bo V n cu thc hin OBD (tiêu chu  c ngày 01/07/2008.  Hin nay, trên các xe ô tô m Bc M, châu Âu, Nht b phi trang b h thng OBD.

Khi vào kinh k, vic kim tra h thng  thành mt trong s các ni dung kim tra bt bui v c này. Trung Qu ho thn trên xe ô ô hong ti mt s thành ph ln.1 Các thành phn n ca h thng ch H thng ch   c cu thành bi các thành ph  trên hình 1. Các thành phần cơ bản của hệ thống chẩn đoán OBD 12 Trong đó: ECU (Electronic Control Unit) : Hu khi MIL (Malfunction Indicator Lighti DLC (Diagnostic Link Connector) : Gic kt ni máy ch Sensors : Các cm bin u chp hành 1.2 Nguyên lý hong Hp  u khi hiu t nhiu cm bin khác nhau ví d cm bin trc khuu, trc cam, cm bin  u khiu chp hành ví d  vn hành cc trc, ECU s t ch t vào b nh mã lc thit t           cn sa ch k thut viên sa cha bi gì thì cn có thit b chp vi hp ECU trên xe thông qua g  i vi m  c li th công qua vim s ln nháy c 1.3 ng ca h thng OBD V bn cht, OBD là mt h thng máy tính nh có th ghi nhtr cho phép nhn bit mt cách d dàng các li liên quan ti viu khi c bit là các li liên quan ti s hình thành hn hp nhiên liu  không khí và các thit b kim soát khí thi. i vi tình trng hong c thng OBD cho phép c các l - Li  h thng cung cp nhiên liu, ví d  vi 13 - Li  h tha, ví d t ngm dây cao áp, bugi b l - Li  trong s các b cm bin cm bin nhi bin ô xy, cm bin chân không, cm bin t - Li  b p.