Hành vi bầy đàn và tính bất ổn tỷ suất sinh lợi của công ty cổ phần niêm yết tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích ueh hành vi bầy đàn và tính bất ổn tỷ suất sinh lợi của công ty cổ phần niêm yết tại việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Trình Ngọc Lân
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Việt Quảng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Hành Vi Bầy Đàn Và Tính Bất Ổn Tỷ Suất Sinh Lợi Của Công Ty Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. TÓM TẮT
• 2. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 4. TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 4.1. HÀNH VI BẦY ĐÀN VÀ LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH HÀNH VI
• 4.2. HÀNH VI BẦY ĐÀN
• 5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 6. KẾT QUẢ PHÂN TÍCH THỰC NGHIỆM
• 7. KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1
• PHỤ LỤC 2

Tóm tắt

I. Tổng quan về hành vi bầy đàn và tính bất ổn tỷ suất sinh lợi

Nghiên cứu về hành vi bầy đàn và tính bất ổn tỷ suất sinh lợi của các công ty niêm yết tại Việt Nam đã trở thành một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực tài chính. Hành vi bầy đàn thể hiện sự bắt chước trong quyết định đầu tư của các nhà đầu tư, dẫn đến những biến động lớn trong giá cổ phiếu. Tính bất ổn tỷ suất sinh lợi phản ánh sự dao động của lợi nhuận từ các khoản đầu tư, ảnh hưởng đến quyết định của nhà đầu tư. Nghiên cứu này nhằm phân tích mối quan hệ giữa hai yếu tố này trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam.

1.1. Hành vi bầy đàn trong thị trường chứng khoán Việt Nam

Hành vi bầy đàn là hiện tượng phổ biến trong thị trường chứng khoán, nơi mà các nhà đầu tư thường hành động theo đám đông. Tại Việt Nam, với sự tham gia chủ yếu của các nhà đầu tư cá nhân, hành vi này càng trở nên rõ rệt. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng hành vi bầy đàn có thể dẫn đến sự biến động lớn trong giá cổ phiếu, đặc biệt trong các giai đoạn khủng hoảng.

1.2. Tính bất ổn tỷ suất sinh lợi và ảnh hưởng của nó

Tính bất ổn tỷ suất sinh lợi phản ánh sự biến động của lợi nhuận từ các khoản đầu tư. Theo các nghiên cứu, tính bất ổn này có thể ảnh hưởng đến hành vi đầu tư của các nhà đầu tư, đặc biệt là trong các giai đoạn thị trường biến động mạnh. Việc hiểu rõ về tính bất ổn này giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định hợp lý hơn.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu hành vi bầy đàn

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về hành vi bầy đàn, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xác định và đo lường chính xác các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi này. Một trong những vấn đề lớn là sự thiếu hụt thông tin và kiến thức của các nhà đầu tư, dẫn đến việc họ dễ dàng bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài. Điều này tạo ra những thách thức trong việc phân tích và dự đoán hành vi của thị trường.

2.1. Thiếu hụt thông tin và kiến thức đầu tư

Nhiều nhà đầu tư tại Việt Nam vẫn còn hạn chế về kiến thức và thông tin, điều này dẫn đến việc họ dễ dàng bị ảnh hưởng bởi các tin đồn và hành vi của người khác. Sự thiếu hụt này không chỉ ảnh hưởng đến quyết định đầu tư mà còn làm tăng tính bất ổn của thị trường.

2.2. Ảnh hưởng của tâm lý đầu tư đến hành vi bầy đàn

Tâm lý đầu tư đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành hành vi bầy đàn. Các yếu tố như sợ hãi, tham lam và sự tự tin thái quá có thể dẫn đến những quyết định đầu tư không hợp lý, làm gia tăng tính bất ổn của tỷ suất sinh lợi.

III. Phương pháp nghiên cứu hành vi bầy đàn và tính bất ổn

Để nghiên cứu hành vi bầy đàn và tính bất ổn tỷ suất sinh lợi, các phương pháp định lượng và định tính đã được áp dụng. Các phương pháp này giúp phân tích dữ liệu từ thị trường chứng khoán Việt Nam, từ đó đưa ra những kết luận chính xác về mối quan hệ giữa hai yếu tố này.

3.1. Phương pháp CSSD và CSAD trong phân tích

Phương pháp CSSD (độ lệch chuẩn dữ liệu chéo) và CSAD (độ lệch tuyệt đối dữ liệu chéo) được sử dụng để đo lường độ phân tán của tỷ suất sinh lợi. Các phương pháp này giúp xác định mức độ ảnh hưởng của hành vi bầy đàn đến tính bất ổn của tỷ suất sinh lợi trong các giai đoạn khác nhau.

3.2. Thu thập và xử lý dữ liệu nghiên cứu

Dữ liệu được thu thập từ các nguồn đáng tin cậy, bao gồm các báo cáo tài chính và dữ liệu thị trường. Việc xử lý dữ liệu được thực hiện cẩn thận để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

IV. Kết quả nghiên cứu về hành vi bầy đàn và tính bất ổn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự tồn tại của hành vi bầy đàn trong thị trường chứng khoán Việt Nam, đặc biệt trong các giai đoạn khủng hoảng. Sự khác biệt về hành vi bầy đàn giữa các danh mục cổ phiếu cũng được chỉ ra, cho thấy rằng tính bất ổn tỷ suất sinh lợi có ảnh hưởng lớn đến hành vi đầu tư.

4.1. Sự tồn tại của hành vi bầy đàn trong các giai đoạn khác nhau

Nghiên cứu chỉ ra rằng hành vi bầy đàn tồn tại rõ rệt trong giai đoạn trước và trong khủng hoảng tài chính. Điều này cho thấy rằng các nhà đầu tư thường có xu hướng hành động theo đám đông trong những thời điểm khó khăn.

4.2. Ảnh hưởng của tính bất ổn đến hành vi đầu tư

Tính bất ổn tỷ suất sinh lợi có ảnh hưởng lớn đến hành vi đầu tư của các nhà đầu tư. Các danh mục cổ phiếu có độ bất ổn thấp hơn thường khuyến khích hành vi bầy đàn, trong khi các danh mục có độ bất ổn cao hơn lại ít bị ảnh hưởng hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về hành vi bầy đàn và tính bất ổn tỷ suất sinh lợi mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới trong tương lai. Việc hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa hai yếu tố này sẽ giúp các nhà đầu tư và các nhà quản lý có những quyết định hợp lý hơn trong đầu tư. Đồng thời, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng cần có những biện pháp để nâng cao kiến thức và thông tin cho các nhà đầu tư nhằm giảm thiểu hành vi bầy đàn.

5.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực này

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến hành vi bầy đàn. Việc áp dụng các mô hình định lượng mới cũng có thể giúp cải thiện độ chính xác của các kết quả nghiên cứu.

5.2. Tác động của chính sách đến hành vi bầy đàn

Cần nghiên cứu thêm về tác động của các chính sách tài chính và quy định của nhà nước đến hành vi bầy đàn trong thị trường chứng khoán. Điều này sẽ giúp xây dựng một môi trường đầu tư ổn định và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam, với sự phát triển nhanh chóng trong hơn một thập kỷ qua, đã thu hút sự quan tâm lớn từ các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức. Từ ngày 05/01/2004 đến 30/06/2015, thị trường này trải qua nhiều biến động, đặc biệt là cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008, tạo nên bối cảnh nghiên cứu hành vi đầu tư phức tạp. Luận văn tập trung phân tích hành vi bầy đàn và tính bất ổn của tỷ suất sinh lợi cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn này, nhằm kiểm định sự tồn tại của hành vi bầy đàn và ảnh hưởng của tính bất ổn đến hành vi đầu tư.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: (1) xác định sự tồn tại của hành vi bầy đàn trong các giai đoạn toàn bộ mẫu, trước, trong và sau khủng hoảng tài chính 2007-2008; (2) phân tích sự khác biệt hành vi bầy đàn giữa các nhóm cổ phiếu phân loại theo mức độ bất ổn tỷ suất sinh lợi; (3) đánh giá tính đối xứng của hành vi bầy đàn trong điều kiện thị trường tăng và giảm; (4) kiểm định hành vi bầy đàn trong các ngành kinh tế, đặc biệt nhóm ngành tài chính, ngân hàng và bảo hiểm. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu giá đóng cửa điều chỉnh của 301 cổ phiếu niêm yết trên HOSE với 2.852 ngày giao dịch, chỉ số VN-Index và lãi suất phi rủi ro T-bill kỳ hạn 1 năm.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm về hành vi bầy đàn trong thị trường mới nổi, góp phần làm rõ ảnh hưởng của tính bất ổn tỷ suất sinh lợi đến hành vi đầu tư, từ đó hỗ trợ các nhà quản lý, nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách trong việc xây dựng chiến lược và chính sách phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả thị trường và giảm thiểu rủi ro đầu tư.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết tài chính hành vi và lý thuyết kinh doanh chênh lệch giá (APT). Lý thuyết tài chính hành vi giải thích các hành vi không hợp lý, có tính hệ thống của nhà đầu tư, trong đó hành vi bầy đàn là biểu hiện điển hình khi nhà đầu tư bắt chước hành động của người khác thay vì dựa trên thông tin riêng. Lý thuyết kinh doanh chênh lệch giá cho rằng trong thị trường hiệu quả, các cơ hội định giá sai sẽ bị loại bỏ nhanh chóng, tuy nhiên hành vi bầy đàn làm giảm hiệu quả này, dẫn đến giá cổ phiếu lệch khỏi giá trị thực.

Ba khái niệm chính được sử dụng gồm:

• Hành vi bầy đàn: xu hướng nhà đầu tư hành động theo đám đông, bỏ qua thông tin riêng.
• Tính bất ổn tỷ suất sinh lợi cổ phiếu: đo lường sự biến động không dự đoán được của tỷ suất sinh lợi cổ phiếu, được ước lượng qua độ lệch chuẩn phần dư trong mô hình một nhân tố và mô hình ba nhân tố Fama-French.
• Phương pháp đo lường hành vi bầy đàn: sử dụng độ lệch chuẩn dữ liệu chéo (CSSD) và độ lệch tuyệt đối dữ liệu chéo (CSAD) để đánh giá sự phân tán tỷ suất sinh lợi cổ phiếu so với thị trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu giá đóng cửa điều chỉnh của 301 cổ phiếu niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) từ 05/01/2004 đến 30/06/2015, với tổng cộng 2.852 ngày giao dịch. Chỉ số VN-Index được dùng làm chỉ số thị trường, lãi suất phi rủi ro lấy từ T-bill kỳ hạn 1 năm. Dữ liệu được phân chia thành ba giai đoạn: trước khủng hoảng tài chính (BFC, 865 ngày), trong khủng hoảng (FC, 374 ngày) và sau khủng hoảng (AFC, 1.613 ngày).

Phương pháp phân tích chính là hồi quy tuyến tính và phi tuyến dựa trên mô hình CSSD và CSAD để kiểm định sự tồn tại của hành vi bầy đàn. Mẫu được phân loại thành ba nhóm cổ phiếu theo mức độ bất ổn tỷ suất sinh lợi: nhóm 1 (bất ổn thấp nhất, 73 cổ phiếu), nhóm 2 (101 cổ phiếu), nhóm 3 (bất ổn cao nhất, 127 cổ phiếu). Ngoài ra, nghiên cứu còn phân tích hành vi bầy đàn theo điều kiện thị trường tăng và giảm, cũng như theo nhóm ngành kinh tế, đặc biệt nhóm ngành tài chính, ngân hàng và bảo hiểm.

Phương pháp chọn mẫu dựa trên các cổ phiếu niêm yết liên tục, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của dữ liệu. Phân tích được thực hiện bằng phần mềm Eviews 8.1 với các kiểm định ý nghĩa thống kê ở mức 1%, 5% và 10%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự tồn tại của hành vi bầy đàn trong các giai đoạn nghiên cứu:

   • Giai đoạn trước khủng hoảng tài chính (BFC) và trong khủng hoảng (FC) có bằng chứng rõ ràng về hành vi bầy đàn theo phương pháp CSAD với hệ số hồi quy âm và có ý nghĩa thống kê ở mức 5%.
   • Giai đoạn sau khủng hoảng (AFC) và toàn bộ giai đoạn mẫu không phát hiện hành vi bầy đàn, với hệ số hồi quy dương và có ý nghĩa thống kê mạnh.

2. Ảnh hưởng của tính bất ổn tỷ suất sinh lợi đến hành vi bầy đàn:

   • Trong toàn bộ giai đoạn mẫu, không có sự khác biệt đáng kể về hành vi bầy đàn giữa các nhóm cổ phiếu phân loại theo mức độ bất ổn.
   • Trong giai đoạn khủng hoảng tài chính, hành vi bầy đàn xuất hiện trong các danh mục cổ phiếu khác nhau về độ bất ổn, nhưng không có sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm.

3. Tính đối xứng của hành vi bầy đàn trong điều kiện thị trường tăng và giảm:

   • Hành vi bầy đàn phản ứng bất cân xứng trong giai đoạn trước khủng hoảng tài chính, tức là mức độ bầy đàn khác nhau khi thị trường tăng so với khi thị trường giảm.
   • Trong giai đoạn khủng hoảng tài chính, hành vi bầy đàn phản ứng tương tự nhau trong cả hai điều kiện thị trường.

4. Hành vi bầy đàn theo nhóm ngành:

   • Hành vi bầy đàn chỉ xuất hiện trong nhóm ngành tài chính, ngân hàng và bảo hiểm trong giai đoạn trước khủng hoảng tài chính khi thị trường giảm.
   • Đặc biệt, khu vực ngân hàng chịu ảnh hưởng rõ rệt trong giai đoạn khủng hoảng tài chính 2007-2008.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy hành vi bầy đàn tồn tại rõ rệt trong các giai đoạn thị trường biến động mạnh, đặc biệt là trong và trước khủng hoảng tài chính, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước. Việc hành vi bầy đàn không xuất hiện trong giai đoạn sau khủng hoảng phản ánh sự ổn định và hiệu quả hơn của thị trường trong giai đoạn này.

Sự không khác biệt về hành vi bầy đàn giữa các nhóm cổ phiếu theo mức độ bất ổn trong toàn bộ giai đoạn mẫu cho thấy tính bất ổn tỷ suất sinh lợi không phải là yếu tố duy nhất ảnh hưởng đến hành vi đầu tư bầy đàn. Tuy nhiên, trong giai đoạn khủng hoảng, tính bất ổn có vai trò quan trọng hơn khi các nhà đầu tư có xu hướng tập trung vào các cổ phiếu ít biến động hơn để giảm rủi ro.

Phân tích theo điều kiện thị trường tăng và giảm cho thấy hành vi bầy đàn có thể phản ứng khác nhau tùy thuộc vào tâm lý nhà đầu tư trong từng giai đoạn, với sự bất cân xứng rõ ràng trước khủng hoảng, điều này có thể được minh họa qua biểu đồ so sánh hệ số hồi quy CSAD trong hai điều kiện thị trường.

Kết quả ngành nghề cho thấy nhóm ngành tài chính, ngân hàng và bảo hiểm là nơi hành vi bầy đàn diễn ra mạnh mẽ nhất, đặc biệt trong giai đoạn thị trường giảm, phản ánh sự nhạy cảm cao của các ngành này với biến động kinh tế vĩ mô và tâm lý nhà đầu tư.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường minh bạch thông tin và công bố kịp thời: Các cơ quan quản lý cần hoàn thiện quy định về công bố thông tin để giảm bất cân xứng thông tin, giúp nhà đầu tư có cơ sở ra quyết định hợp lý, giảm thiểu hành vi bầy đàn. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch Chứng khoán.

2. Đẩy mạnh giáo dục tài chính cho nhà đầu tư cá nhân: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo nhằm nâng cao kiến thức và kỹ năng phân tích tài chính cho nhà đầu tư cá nhân, giúp họ tránh bị ảnh hưởng bởi tâm lý đám đông. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Các tổ chức tài chính, trường đại học, cơ quan quản lý.

3. Phát triển các công cụ phân tích và cảnh báo rủi ro thị trường: Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm dựa trên các chỉ số đo lường hành vi bầy đàn và tính bất ổn tỷ suất sinh lợi để hỗ trợ nhà đầu tư và quản lý thị trường. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Các công ty công nghệ tài chính, Sở Giao dịch Chứng khoán.

4. Khuyến khích đa dạng hóa danh mục đầu tư: Tuyên truyền và hỗ trợ nhà đầu tư thực hiện đa dạng hóa danh mục nhằm giảm thiểu rủi ro đặc thù và hạn chế hành vi bầy đàn do tập trung quá mức vào một số cổ phiếu. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Công ty chứng khoán, quỹ đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà đầu tư cá nhân: Hiểu rõ về hành vi bầy đàn và tác động của tính bất ổn giúp họ đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt, tránh bị cuốn theo đám đông và giảm thiểu rủi ro tài chính.

2. Quản lý thị trường chứng khoán: Cơ quan quản lý có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế chính sách minh bạch thông tin, giám sát hành vi đầu tư và phát triển các công cụ cảnh báo rủi ro.

3. Các công ty chứng khoán và quỹ đầu tư: Nắm bắt hành vi bầy đàn giúp xây dựng chiến lược đầu tư phù hợp, quản lý rủi ro hiệu quả và tư vấn khách hàng chính xác hơn.

4. Giảng viên và sinh viên ngành Tài chính – Ngân hàng: Tài liệu nghiên cứu cung cấp cơ sở lý thuyết và thực nghiệm phong phú, hỗ trợ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về tài chính hành vi và thị trường chứng khoán.

Câu hỏi thường gặp

1. Hành vi bầy đàn là gì và tại sao nó quan trọng trong đầu tư?
   Hành vi bầy đàn là xu hướng nhà đầu tư bắt chước hành động của người khác thay vì dựa trên thông tin riêng. Nó quan trọng vì có thể làm lệch giá cổ phiếu khỏi giá trị thực, gây rủi ro cho thị trường và nhà đầu tư.

2. Tính bất ổn tỷ suất sinh lợi cổ phiếu được đo lường như thế nào?
   Tính bất ổn được ước lượng qua độ lệch chuẩn phần dư trong mô hình một nhân tố hoặc mô hình ba nhân tố Fama-French, phản ánh biến động không dự đoán được của tỷ suất sinh lợi cổ phiếu.

3. Phương pháp CSSD và CSAD khác nhau ra sao trong kiểm định hành vi bầy đàn?
   CSSD đo lường độ lệch chuẩn dữ liệu chéo của tỷ suất sinh lợi, tập trung vào giai đoạn biến động mạnh. CSAD đo độ lệch tuyệt đối, có khả năng phát hiện hành vi bầy đàn trong cả giai đoạn biến động nhẹ và mạnh, cung cấp kiểm định phi tuyến mạnh hơn.

4. Hành vi bầy đàn có ảnh hưởng như thế nào trong các giai đoạn khủng hoảng tài chính?
   Hành vi bầy đàn thường gia tăng trong giai đoạn khủng hoảng, đặc biệt khi thị trường giảm, làm tăng sự biến động và rủi ro, ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả thị trường.

5. Làm thế nào nhà đầu tư có thể giảm thiểu tác động của hành vi bầy đàn?
   Nhà đầu tư nên nâng cao kiến thức tài chính, đa dạng hóa danh mục đầu tư, dựa trên phân tích thông tin khách quan và tránh quyết định theo cảm tính hoặc theo đám đông.

Kết luận

• Hành vi bầy đàn tồn tại rõ rệt trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn trước và trong khủng hoảng tài chính 2007-2008, đặc biệt khi thị trường giảm.
• Tính bất ổn tỷ suất sinh lợi cổ phiếu ảnh hưởng đến hành vi bầy đàn, nhưng không tạo ra sự khác biệt lớn giữa các nhóm cổ phiếu trong toàn bộ giai đoạn mẫu.
• Hành vi bầy đàn có phản ứng bất cân xứng trong điều kiện thị trường tăng và giảm trước khủng hoảng, nhưng phản ứng tương tự trong khủng hoảng.
• Nhóm ngành tài chính, ngân hàng và bảo hiểm chịu ảnh hưởng mạnh nhất bởi hành vi bầy đàn trong giai đoạn khủng hoảng.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các giải pháp nâng cao minh bạch thông tin, giáo dục tài chính và phát triển công cụ cảnh báo rủi ro.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, mở rộng nghiên cứu với dữ liệu cập nhật và phân tích sâu hơn về hành vi bầy đàn trong các điều kiện thị trường khác nhau.

Call-to-action: Các nhà đầu tư và quản lý thị trường nên áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả đầu tư và ổn định thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH --------o0o-------- TRÌNH NGỌC LÂN HÀNH VI BẦY ĐÀN VÀ TÍNH BẤT ỔN TỶ SUẤT SINH LỢI CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP.Hồ Chí Minh – Năm 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH --------o0o-------- TRÌNH NGỌC LÂN HÀNH VI BẦY ĐÀN VÀ TÍNH BẤT ỔN TỶ SUẤT SINH LỢI CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành : Tài chính – Ngân hàng Mã số : 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. VŨ VIỆT QUẢNG TP.Hồ Chí Minh – Năm 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn Thạc sĩ kinh tế với đề tài “Hành vi bầy đàn và tính bất ổn tỷ suất sinh lợi của công ty cổ phần niêm yết tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Vũ Việt Quảng. Những nội dung nghiên cứu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, dữ liệu trong nghiên cứu được thu thập từ những nguồn đáng tin cậy. Tác giả Trình Ngọc Lân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục bảng biểu Tóm tắt………………………………………………………………………………1 1.Tính cấp thiết của đề tài……………………………………………………….Mục tiêu nghiên cứu………………………………………………………….Tổng quan các kết quả nghiên cứu trước đây………………………………….Hành vi bầy đàn và lý thuyết tài chính hành vi……………………………….Hành vi bầy đàn……………………………………………………………….Lý thuyết tài chính hành vi………………………………………………….Hành vi bất hợp lý………………………………………………………….Hành vi không hợp lý mang tính hệ thống…………………….Giới hạn kinh doanh chênh lệch giá……………………………………….Tính bất ổn của tỷ suất sinh lợi cổ phiếu………………………………………16 2.Các kết quả nghiên cứu trước đây………………………………………….Phương pháp nghiên cứu………………………………………………………25 3.Phương pháp nghiên cứu………………………………………………………25 3.Tính bất ổn của tỷ suất sinh lợi………………………………………………25 3.Phương pháp CSSD và CSAD……………………………………………….Phương pháp CSSD…………………………………………………….Phương pháp CSAD………………………………………………….Thu thập và xử lý dữ liệu nghiên cứu…………………………….Kết quả thực nghiệm……………………………………………………………33 4.Thống kê mô tả…………………………………………………………….Kết quả phân tích hồi quy…………………………………………………….35 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]ểm định hành vi bầy đàn trong các giai đoạn….Kiểm định ảnh hưởng của tính bất ổn đối với hành vi bầy đàn…………….Kiểm định tính đối xứng của hành vi bầy đàn……………………………….Kiểm định hành vi bầy đàn trong các ngành…………………………………56 5.60 Tài liệu tham khảo Phụ lục 1 Phụ lục 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT APT : Lý thuyết kinh doanh chênh lệch giá CAPM : Mô hình định giá tài sản vốn CSSD : Độ lệch chuẩn dữ liệu chéo tỷ suất sinh lợi CSAD : Độ lệch tuyệt đối dữ liệu chéo tỷ suất sinh lợi AFC : Giai đoạn sau khủng hoảng tài chính BFC : Giai đoạn trước khủng hoảng tài chính FC : Giai đoạn khủng hoảng tài chính LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 4.1 : Thống kê mô tả , CSSD và CSAD của toàn bộ mẫu trong các giai đoạn phân tích.2 : Thống kê mô tả CSSD và CSAD của danh mục (1) trong các giai đoạn phân tích.3 : Thống kê mô tả CSSD và CSAD của danh mục (2) trong các giai đoạn phân tích.4 : Thống kê mô tả CSSD và CSAD của danh mục (3) trong các giai đoạn phân tích.5 : Kết quả ước lượng của mô hình (9).6 : Kết quả ước lượng của mô hình (10).7 : Kết quả ước lượng CSSD và CSAD của các danh mục cổ phiếu được phân loại theo độ mức bất ổn trong toàn bộ giai đoạn mẫu theo mô hình (9).8 : Kết quả ước lượng CSSD và CSAD của các danh mục cổ phiếu được phân loại theo độ bất ổn trong giai đoạn trước khủng hoảng tài chính theo mô hình (9).9 : Kết quả ước lượng CSSD và CSAD của các danh mục cổ phiếu được phân loại theo độ bất ổn trong giai đoạn khủng hoảng tài chính theo mô hình (9).10 : Kết quả ước lượng CSSD và CSAD của các danh mục cổ phiếu được phân loại theo độ bất ổn trong giai đoạn sau khủng hoảng tài chính theo mô hình (9).11 : Kết quả ước lượng CSSD và CSAD của các danh mục cổ phiếu được phân loại theo độ bất ổn trong toàn bộ giai đoạn mẫu theo mô hình (10).12 : Kết quả ước lượng CSSD và CSAD của các danh mục cổ phiếu được phân loại theo độ bất ổn trong giai đoạn trước khủng hoảng tài chính theo mô hình (10).

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.13 : Kết quả ước lượng CSSD và CSAD của các danh mục cổ phiếu được phân loại theo độ bất ổn trong giai đoạn khủng hoảng tài chính theo mô hình (10).14 : Kết quả ước lượng CSSD và CSAD của các danh mục cổ phiếu được phân loại theo độ bất ổn trong giai đoạn sau khủng hoảng tài chính theo mô hình (10).15 : Kết quả ước lượng hành vi bầy đàn trong điều kiện thị trường tăng và thị trường giảm đối với các danh mục cổ phiếu trong toàn bộ giai đoạn mẫu theo mô hình (11) và mô hình (12).16 : Kết quả ước lượng hành vi bầy đàn trong điều kiện thị trường tăng và thị trường giảm đối với các danh mục cổ phiếu trong giai đoạn trước khủng hoàng tài chính theo mô hình (11) và mô hình (12).17 : Kết quả ước lượng hành vi bầy đàn trong điều kiện thị trường tăng và thị trường giảm đối với các danh mục cổ phiếu trong giai đoạn khủng hoàng tài chính theo mô hình (11) và mô hình (12).18 : Kết quả ước lượng hành vi bầy đàn trong điều kiện thị trường tăng và thị trường giảm đối với các danh mục cổ phiếu trong giai đoạn sau khủng hoảng tài chính theo mô hình (11) và mô hình (12).19 : Kết quả ước luợng CSAD đối với các ngành trong điều kiện thị trường tăng và thị trường giảm theo mô hình (11) và mô hình (12).20 : Kiểm định Wald về sự bằng nhau của các hệ số hồi quy trong các ngành khi thị trường tăng và thị trường giảm theo mô hình (11) và mô hình (12). LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 Tóm tắt Đề tài “Hành vi bầy đàn và tính bất ổn tỷ suất sinh lợi của công ty cổ phần niêm yết tại Việt Nam” cung cấp một phân tích tổng quát về sự tồn tại của hành vi bầy đàn và ảnh hưởng của tính bất ổn tỷ suất sinh lợi cổ phiếu đến hành vi bầy đàn tại thị trường Việt Nam. Đề tài sử dụng mẫu dữ liệu theo ngày từ ngày 05/01/2004 đến 30/06/2015 với mục tiêu kiểm định sự tồn tại của hành vi bầy đàn và tìm hiểu sự ảnh hưởng của tính bất ổn của tỷ suất sinh lợi cổ phiếu trong hành vi đầu tư của các chủ thể tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam trong toàn bộ giai đoạn mẫu, giai đoạn trước khủng hoảng tài chính 2007-2008, giai đoạn khủng hoảng tài chính 2007-2008, và giai đoạn sau khủng hoảng tài chính 2007-2008. Sử dụng cả phương pháp độ lệch chuẩn dữ liệu chéo tỷ suất sinh lợi (CSSD) và độ lệch tuyệt đối dữ liệu chéo tỷ suất sinh lợi (CSAD) để đo lường độ phân tán của tỷ suất sinh lợi.

Kết quả thực nghiệm cho thấy hành vi bầy đàn tồn tại trong thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn trước khủng hoảng tài chính và giai đoạn khủng hoảng tài chính. Trong các giai đoạn có sự tồn tại của hành vi bầy đàn, có sự khác biệt về hành vi bầy đàn giữa các danh mục cổ phiếu khác nhau về độ bất ổn. Cụ thể, trong giai đoạn trước khủng hoảng tài chính và khủng hoảng tài chính, danh mục có độ bất ổn tỷ suất sinh lợi thấp hơn khuyến khích hành vi bầy đàn. Kết quả này trái ngược với phát hiện của Huang và đồng sự (2014).

Trong điều kiện thị trường tăng và thị trường giảm, hành vi bầy đàn phản ứng bất cân xứng trong giai đoạn trước khủng hoảng tài chính và phản ứng tương tự nhau trong giai đoạn khủng hoảng tài chính. Thêm vào đó, các danh mục cổ phiếu khác nhau về độ bất ổn tỷ suất sinh lợi có hành vi bầy đàn không giống nhau trong điều kiện thị trường tăng và thị trường giảm. Kết quả kiểm định hành vi bầy đàn trong nhóm ngành họat động tài chính, ngân hàng, bảo hiểm và khu vực ngân hàng cho thấy, hành vi bầy đàn chỉ xuất hiện trong giai đoạn trước khủng hoảng tài chính 2007-2008 khi thị trường sụt giảm. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Tính cấp thiết của đề tài Các mô hình định giá tài sản truyền thống, chẳng hạn như mô hình định giá tài sản vốn (CAPM) và lý thuyết kinh doanh chênh lệch giá (APT), nói rằng các nhà đầu tư có thể định giá các tài sản tài chính một cách đúng đắn theo giá trị kỳ vọng hợp lý, lập luận này ủng hộ cho lý thuyết thị trường hiệu quả.

Tuy nhiên, ngoài lý thuyết thị trường hiệu quả, một số nhà đầu tư có thể bắt chước chiến lược đầu tư của các nhà đầu tư khác thay vì dựa trên những thông tin cũng như những hiểu biết của bản thân – đây là một hình thức của hành vi bầy đàn. Một số hành vi của các nhà quản lý của các quỹ tương hỗ cũng chứng minh cho hành vi bầy đàn. Ví dụ, Liao, Huang, và Wu (2011) tìm thấy rằng cảm xúc của các nhà đầu tư có ý nghĩa quan trọng trong việc giải thích những gì xảy ra đằng sau hành vi bầy đàn của các nhà quản lý quỹ tương hỗ. Hành vi bầy đàn làm cho giá trị tài sản có thể lệch khỏi giá trị thật sự của nó.

Theo các mô hình định giá tài sản truyền thống, việc đa dạng hóa có thể loại bỏ tính bất ổn của tỷ suất sinh lợi cổ phiếu, do đó không có phần bù cho rủi ro này. Tuy nhiên, các nhà đầu tư không thực hiện việc đa dạng hóa có thể yêu cầu một phần bù liên quan đến rủi ro bất ổn của các cổ phiếu trong danh mục của họ (Merton, 1987). Các nghiên cứu cung cấp bằng chứng cho thấy rằng tính bất ổn của tỷ suất sinh lợi cổ phiếu là có giá trị (chẳng hạn, Ang, Hodrick, Xing, và Zhang, 2006, 2009; Bali và Cakici, 2008; Campell, Lettau, Malkiel, và Xu, 2001; Gaspar và Massa, 2006). Thêm vào đó, khi các nhà đầu tư, những người không thực hiện việc đa dạng hóa danh mục, làm theo chiến lược của các nhà đầu tư khác thì tính bất ổn của tỷ suất sinh lợi cổ phiếu có thể ảnh hưởng rất nhiều đến hành vi bầy đàn.

Các nghiên cứu trước, ngoại trừ Dennis và Strickland (2004), Fernandez (2014), Huang, Lin và Yang (2014), ít quan tâm đến vấn đề này. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.