Nghiên cứu hành động giảm phát thải khí nhà kính từ nước thải lò giết mổ gia súc tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hành động giảm phát thải khí nhà kính từ nước thải lò giết mổ gia súc, phù hợp với điều kiện quốc gia.

• Tác giả: Bùi Thị Phương Trinh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Huỳnh Thị Lan Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Nghiên Cứu Giảm Phát Thải Khí Nhà Kính Từ Nước Thải Lò Giết Mổ Gia Súc Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.2.1. Mục tiêu chung
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Ý nghĩa khoa học và đóng góp thực tiễn của luận văn
• 0.6. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tình hình phát thải khí nhà kính toàn cầu và Việt Nam
• 1.2. Các hành động giảm phát thải khí nhà kính của cộng đồng quốc tế và Việt Nam
• 1.3. Các hành động giảm phát thải khí nhà kính của cộng đồng quốc tế
• 1.4. Các hành động giảm phát thải khí nhà kính của Việt Nam
• 1.5. Hiện trạng xả thải của các lò giết mổ gia súc tại Việt Nam
• 1.6. Nước thải trong các lò giết mổ
• 1.7. Tổng quan các công nghệ xử lý nước thải
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ SỐ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp và số liệu liên quan đến xây dựng và thực nghiệm hệ thống bể xử lý sinh học kết hợp màng
• 2.2. Địa điểm xây dựng và thực nghiệm
• 2.3. Thiết kế hệ thống
• 2.3.1. Hệ thống tiền xử lý nước thải
• 2.3.2. Hệ thống sinh học
• 2.3.3. Hệ thống màng
• 2.4. Hệ thống xử lý chất thải rắn
• 2.5. Vận hành hệ thống
• 2.6. Các phương pháp và số liệu liên quan đến việc tính toán phát thải và đánh giá tiềm năng giảm phát khí nhà kính
• 2.6.1. Phát thải khí nhà kính từ nước thải
• 2.6.2. Phát thải khí nhà kính từ đốt nhiên liệu phục vụ mục đích dân dụng
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tính toán phát thải và tiềm năng giảm phát thải khí nhà kính
• 3.2. Phát thải khí nhà kính liên quan đến nước thải
• 3.3. Phát thải khí nhà kính từ năng lượng sử dụng cho lò giết mổ
• 3.4. Tiềm năng giảm phát thải khí nhà kính khi áp dụng hệ thống bể xử lý sinh học kết hợp màng
• 3.5. Các điều kiện và giải pháp triển khai hành động giảm phát thải khí nhà kính phù hợp với điều kiện quốc gia liên quan đến việc áp dụng công nghệ xử lý nước thải lò giết mổ gia súc tập trung
• 3.6. Về chuyển giao, nhân rộng và cung cấp tài chính cho giải pháp công nghệ
• 3.7. Hình thành môi trường pháp lý và điều kiện hỗ trợ để triển khai hoạt động giảm phát thải khí nhà kính phù hợp với điều kiện quốc gia
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tình hình phát thải khí nhà kính tại Việt Nam

Việt Nam hiện đang đối mặt với thách thức lớn về giảm phát thải khí nhà kính, đặc biệt từ các hoạt động sản xuất và tiêu thụ. Theo báo cáo của Viện Tài nguyên thế giới (WRI), lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu đã gia tăng nhanh chóng từ 198 triệu tấn CO2 vào năm 1850 lên hơn 32 tỷ tấn CO2 vào năm 2011. Việt Nam xếp thứ 31 thế giới về phát thải khí nhà kính, với 246,8 triệu tấn CO2 vào năm 2010 và dự kiến đạt 474,1 triệu tấn CO2 vào năm 2020. Các hoạt động giết mổ gia súc đóng góp một phần đáng kể vào lượng phát thải này. Nước thải từ các lò giết mổ chứa nhiều chất hữu cơ, nitơ và phốt-pho, có khả năng phát thải khí nhà kính nếu không được xử lý đúng cách. Việc phát thải này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn đến sức khỏe cộng đồng.

1.1. Tác động môi trường từ nước thải lò giết mổ

Nước thải từ các lò giết mổ gia súc tại Việt Nam thường chứa hàm lượng chất hữu cơ cao, dẫn đến ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Nếu không được xử lý, nước thải này có thể phát thải khí methane (CH4) và nitrous oxide (N2O), hai loại khí nhà kính mạnh. Theo thống kê, chỉ khoảng 20% nước thải ở khu vực nông thôn được xử lý, trong khi phần lớn được thải trực tiếp ra môi trường. Điều này không chỉ gây ô nhiễm nguồn nước mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân xung quanh. Việc áp dụng các công nghệ xử lý nước thải hiện đại là cần thiết để giảm thiểu tác động này.

II. Các công nghệ xử lý nước thải

Để giảm phát thải khí nhà kính từ nước thải lò giết mổ, việc áp dụng các công nghệ xử lý nước thải tiên tiến là rất quan trọng. Các công nghệ như hệ thống bể xử lý sinh học kết hợp màng (MBR) đã cho thấy tiềm năng lớn trong việc giảm thiểu ô nhiễm. Hệ thống này không chỉ giúp xử lý nước thải hiệu quả mà còn có khả năng thu hồi năng lượng từ chất thải. Việc áp dụng công nghệ này có thể giảm thiểu đáng kể lượng khí nhà kính phát thải từ các lò giết mổ. Theo nghiên cứu, việc áp dụng hệ thống MBR có thể giảm phát thải khí nhà kính lên đến 30% so với các phương pháp truyền thống.

2.1. Hiệu quả của công nghệ xử lý sinh học

Công nghệ xử lý sinh học kết hợp màng (MBR) đã được chứng minh là một giải pháp hiệu quả trong việc xử lý nước thải từ lò giết mổ. Hệ thống này không chỉ giúp loại bỏ các chất ô nhiễm mà còn giảm thiểu phát thải khí nhà kính. Nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng MBR có thể giảm thiểu 50% lượng chất hữu cơ trong nước thải, đồng thời giảm phát thải khí CH4 và N2O. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao chất lượng nước thải trước khi thải ra môi trường.

III. Chính sách và giải pháp giảm phát thải

Việc thực hiện các chính sách và giải pháp giảm phát thải khí nhà kính là rất cần thiết để đạt được mục tiêu bảo vệ môi trường. Chính phủ Việt Nam đã cam kết thực hiện Thỏa thuận Paris, trong đó có mục tiêu giảm 8% phát thải khí nhà kính vào năm 2030. Để đạt được mục tiêu này, cần có các chính sách hỗ trợ cho việc áp dụng công nghệ xử lý nước thải hiện đại tại các lò giết mổ. Các biện pháp như cung cấp tài chính, chuyển giao công nghệ và tăng cường năng lực cho các cơ sở giết mổ là rất quan trọng.

3.1. Hỗ trợ tài chính và chuyển giao công nghệ

Để thực hiện các giải pháp giảm phát thải khí nhà kính, việc hỗ trợ tài chính cho các cơ sở giết mổ là rất cần thiết. Chính phủ cần có các chương trình hỗ trợ tài chính cho việc đầu tư vào công nghệ xử lý nước thải hiện đại. Đồng thời, việc chuyển giao công nghệ từ các nước phát triển cũng cần được thúc đẩy. Các tổ chức quốc tế có thể đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp tài chính và công nghệ cho Việt Nam, giúp đất nước thực hiện các cam kết về giảm phát thải khí nhà kính.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát thải khí nhà kính (KNK) là nguyên nhân chính gây biến đổi khí hậu toàn cầu, với lượng phát thải toàn cầu đã tăng từ 198 triệu tấn CO2 năm 1850 lên hơn 32 tỷ tấn CO2 vào năm 2011. Việt Nam đứng thứ 31 thế giới về phát thải KNK, với ước tính phát thải đạt 474,1 triệu tấn CO2 vào năm 2020 và dự kiến lên tới 787,4 triệu tấn CO2 vào năm 2030. Trong đó, lĩnh vực chất thải chiếm khoảng 7,05% tổng lượng phát thải KNK không tính LULUCF, với tiềm năng giảm phát thải lớn nhưng hiện nay công nghệ xử lý còn lạc hậu.

Hoạt động giết mổ gia súc tại Việt Nam phát sinh lượng lớn nước thải và chất thải rắn chứa hàm lượng hữu cơ, nitơ, phốt-pho và vi sinh vật gây bệnh cao, nếu không được xử lý đúng cách sẽ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và phát thải KNK đáng kể. Hiện có khoảng 851 cơ sở giết mổ tập trung trên toàn quốc, trong khi phần lớn các lò giết mổ nhỏ lẻ không có hệ thống xử lý chất thải hiệu quả.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá tiềm năng giảm phát thải KNK từ các công nghệ xử lý nước thải tại các lò giết mổ gia súc tập trung, đồng thời đề xuất giải pháp công nghệ phù hợp với điều kiện Việt Nam. Nghiên cứu tập trung vào dữ liệu thu thập năm 2014-2015 tại một cơ sở giết mổ ở Hà Nội, với quy mô xử lý nước thải 20 m³/ngày. Ý nghĩa nghiên cứu góp phần hỗ trợ Việt Nam thực hiện cam kết trong Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu, đồng thời bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Hiệu ứng nhà kính và biến đổi khí hậu: Khí nhà kính như CO2, CH4, N2O hấp thụ bức xạ sóng dài, gây tăng nhiệt độ toàn cầu. Phát thải từ hoạt động sản xuất và sinh hoạt là nguồn chính.
• Mô hình xử lý nước thải sinh học kết hợp màng (MBR): Kết hợp xử lý sinh học hiếu khí, thiếu khí, yếm khí với màng lọc khí nâng nhằm loại bỏ chất hữu cơ, dinh dưỡng và vi sinh vật gây ô nhiễm.
• Khái niệm Đo đạc – Báo cáo – Thẩm định (MRV): Hệ thống đánh giá phát thải KNK theo chuẩn quốc tế, đảm bảo minh bạch và hiệu quả trong giảm phát thải.
• Tiềm năng giảm phát thải KNK trong lĩnh vực chất thải: Tính toán dựa trên lượng COD trong nước thải và hệ số phát thải CH4 theo hướng dẫn IPCC.

Các khái niệm chính bao gồm: BOD5, COD, TSS, khí sinh học (biogas), phát thải CH4 từ nước thải, và các chỉ tiêu chất lượng nước thải theo Quy chuẩn Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thực nghiệm và tính toán phát thải từ một cơ sở giết mổ trâu bò tại xã Tri Thủy, huyện Phú Xuyên, Hà Nội, với công suất giết mổ 30-50 con/ngày và lượng nước thải khoảng 18-22 m³/ngày.

• Thu thập số liệu: Điều tra, khảo sát thực tế, lấy mẫu nước thải tại các vị trí giữa bể sinh học, bể lắng và màng lọc. Phân tích mẫu theo tiêu chuẩn TCVN.
• Thiết kế hệ thống xử lý: Hệ thống gồm khối tiền xử lý (cống, song chắn rác, hố ga), bể điều hòa, bể sinh học tích hợp năm chức năng (hiếu khí, thiếu khí, yếm khí), hệ thống màng khí nâng và bể biogas xử lý chất thải rắn.
• Phương pháp tính toán phát thải KNK: Áp dụng công thức IPCC (1997) tính phát thải CH4 dựa trên lượng COD trong nước thải và hệ số phát thải 0,009375 kg CH4/kg COD. Phát thải từ năng lượng sử dụng được tính dựa trên mức tiêu thụ điện, gas và dầu diesel.
• Phân tích so sánh: Đánh giá hiệu quả giảm phát thải KNK qua 4 phương án sử dụng năng lượng khác nhau, bao gồm sử dụng điện lưới, điện phát từ dầu diesel, thay thế gas bằng khí sinh học và sử dụng khí sinh học cho phát điện.
• Timeline nghiên cứu: Dữ liệu thu thập và thực nghiệm từ tháng 2/2014 đến tháng 12/2015, phân tích và tổng hợp kết quả trong năm 2020.

Cỡ mẫu lấy mẫu nước thải đảm bảo đại diện cho các giai đoạn xử lý, phương pháp chọn mẫu dựa trên đặc điểm khuấy trộn trong bể sinh học. Phương pháp phân tích mẫu tuân thủ tiêu chuẩn quốc gia, đảm bảo độ chính xác và tin cậy.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chất lượng nước thải đầu vào vượt quy chuẩn: Hàm lượng BOD5 từ 928,5 đến 1156 mg/l, COD từ 1886,4 đến 3200 mg/l, TSS từ 270 đến 512 mg/l, đều vượt quy chuẩn Việt Nam từ 2,7 đến 23 lần. Coliform tại một số cơ sở vượt quy chuẩn gấp 92 lần, cho thấy mức độ ô nhiễm nghiêm trọng.

2. Hiệu quả xử lý của hệ thống MBR: Sau xử lý, nồng độ BOD5 giảm xuống dưới 50 mg/l, COD dưới 150 mg/l, TN dưới 40 mg/l, đạt tiêu chuẩn xả thải. Hệ thống màng khí nâng giúp loại bỏ hiệu quả chất rắn lơ lửng và vi sinh vật, nâng cao chất lượng nước thải đầu ra.

3. Tiềm năng giảm phát thải KNK từ xử lý nước thải: Phát thải CH4 từ nước thải giảm đáng kể khi áp dụng công nghệ xử lý sinh học kết hợp màng, với lượng khí sinh học thu hồi khoảng 6,8-7,6 m³/ngày từ 300-350 kg phân bò xử lý, tương đương 20-22 lít khí sinh học/kg phân.

4. Hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải: So sánh 4 phương án năng lượng cho thấy phương án sử dụng khí sinh học thay thế gas dân dụng và dầu diesel (PA3) giảm đáng kể lượng phát thải CO2 tương đương so với phương án cơ sở. Tổng năng lượng tiêu thụ giảm từ 6214 kWh/tháng xuống còn khoảng 5942 kWh/tháng, đồng thời giảm lượng dầu diesel sử dụng từ 357,5 lít/tháng xuống còn 4,5 lít/tháng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy công nghệ xử lý nước thải sinh học kết hợp màng (MBR) phù hợp với đặc điểm nước thải giết mổ gia súc tại Việt Nam, có khả năng xử lý hiệu quả các chỉ tiêu ô nhiễm hữu cơ và dinh dưỡng, đồng thời thu hồi khí sinh học làm nguồn năng lượng tái tạo. Việc thu hồi và sử dụng khí sinh học không chỉ giảm phát thải KNK mà còn giảm chi phí năng lượng vận hành.

So với các nghiên cứu quốc tế và báo cáo của ngành, kết quả phù hợp với xu hướng ứng dụng công nghệ MBR trong xử lý nước thải công nghiệp có hàm lượng hữu cơ cao. Việc áp dụng hệ thống màng khí nâng thay thế cho quá trình lắng và lọc truyền thống giúp tăng hiệu quả xử lý và giảm diện tích công trình.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh nồng độ BOD5, COD trước và sau xử lý, biểu đồ lượng khí sinh học thu hồi theo ngày, và bảng tổng hợp phát thải CO2 tương đương theo các phương án năng lượng. Những biểu đồ này minh họa rõ ràng hiệu quả xử lý và tiềm năng giảm phát thải KNK.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Triển khai rộng rãi công nghệ MBR kết hợp màng khí nâng tại các lò giết mổ gia súc tập trung quy mô vừa và nhỏ nhằm nâng cao hiệu quả xử lý nước thải, giảm phát thải KNK và bảo vệ môi trường. Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với các địa phương.

2. Phát triển hệ thống thu hồi và sử dụng khí sinh học từ bể biogas xử lý chất thải rắn để cung cấp năng lượng cho hoạt động giết mổ và xử lý nước thải, giảm chi phí năng lượng và phát thải CO2. Thời gian: 2-4 năm. Chủ thể: Doanh nghiệp giết mổ, các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật.

3. Xây dựng môi trường pháp lý và chính sách hỗ trợ tài chính cho các cơ sở giết mổ đầu tư công nghệ xử lý nước thải hiện đại, bao gồm ưu đãi thuế, hỗ trợ vay vốn và đào tạo nhân lực vận hành. Thời gian: 1-3 năm. Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường, Ngân hàng Chính sách.

4. Tăng cường kiểm tra, giám sát và nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của phát thải KNK và ô nhiễm nước thải từ hoạt động giết mổ, thúc đẩy tuân thủ quy chuẩn môi trường. Thời gian: liên tục. Chủ thể: chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy chuẩn và kế hoạch hành động giảm phát thải KNK trong lĩnh vực giết mổ gia súc.

2. Doanh nghiệp và cơ sở giết mổ gia súc: Áp dụng công nghệ xử lý nước thải hiệu quả, nâng cao năng lực quản lý chất thải, giảm chi phí vận hành và tuân thủ quy định môi trường.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành biến đổi khí hậu, môi trường: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, dữ liệu thực nghiệm và mô hình tính toán phát thải KNK trong lĩnh vực xử lý nước thải công nghiệp.

4. Tổ chức tài chính và nhà đầu tư: Đánh giá tiềm năng đầu tư vào công nghệ xử lý nước thải và năng lượng tái tạo tại các cơ sở giết mổ, góp phần phát triển kinh tế xanh, bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nước thải từ lò giết mổ lại gây phát thải khí nhà kính?
   Nước thải chứa hàm lượng hữu cơ cao, khi phân hủy yếm khí tạo ra khí mê-tan (CH4), một loại khí nhà kính có tiềm năng gây hiệu ứng nhà kính mạnh gấp nhiều lần CO2. Việc xử lý không hiệu quả làm tăng phát thải này.

2. Công nghệ MBR kết hợp màng khí nâng có ưu điểm gì?
   Công nghệ này kết hợp xử lý sinh học đa giai đoạn với màng lọc khí nâng giúp loại bỏ hiệu quả chất hữu cơ, dinh dưỡng và vi sinh vật, đồng thời thu hồi khí sinh học làm nguồn năng lượng tái tạo, giảm phát thải KNK và cải thiện chất lượng nước thải đầu ra.

3. Khí sinh học thu hồi được sử dụng như thế nào?
   Khí sinh học được thu hồi từ bể biogas có thể dùng để đun nấu, đun nước nóng và phát điện phục vụ cho hoạt động giết mổ và xử lý nước thải, giúp giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch và phát thải CO2.

4. Phương pháp tính toán phát thải KNK dựa trên tiêu chuẩn nào?
   Phương pháp tính toán áp dụng theo hướng dẫn của IPCC (1997), sử dụng lượng COD trong nước thải và hệ số phát thải CH4 đặc thù cho Việt Nam, đảm bảo tính chính xác và phù hợp với điều kiện thực tế.

5. Làm thế nào để nhân rộng giải pháp này tại các cơ sở giết mổ khác?
   Cần có chính sách hỗ trợ tài chính, đào tạo kỹ thuật, xây dựng môi trường pháp lý và tăng cường kiểm tra giám sát. Đồng thời, nâng cao nhận thức của chủ cơ sở và cộng đồng về lợi ích kinh tế và môi trường khi áp dụng công nghệ hiện đại.

Kết luận

• Nước thải từ các lò giết mổ gia súc tại Việt Nam có hàm lượng ô nhiễm hữu cơ và vi sinh vật vượt quy chuẩn nhiều lần, gây nguy cơ phát thải KNK và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.
• Hệ thống xử lý sinh học kết hợp màng khí nâng (MBR) hiệu quả trong việc giảm BOD5, COD, TN và thu hồi khí sinh học, đáp ứng tiêu chuẩn xả thải Việt Nam.
• Việc thu hồi và sử dụng khí sinh học giúp giảm đáng kể phát thải CO2 và chi phí năng lượng vận hành hệ thống xử lý.
• Các phương án sử dụng năng lượng thay thế khí sinh học và dầu diesel cho phát điện thể hiện tiềm năng giảm phát thải KNK rõ rệt.
• Đề xuất triển khai công nghệ MBR, phát triển thu hồi khí sinh học, xây dựng chính sách hỗ trợ và tăng cường giám sát để nhân rộng giải pháp, góp phần thực hiện cam kết giảm phát thải KNK của Việt Nam theo Thỏa thuận Paris.

Tiếp theo, cần tiến hành mở rộng nghiên cứu tại nhiều cơ sở giết mổ khác nhau, đồng thời phối hợp với các cơ quan quản lý để xây dựng kế hoạch triển khai công nghệ và chính sách hỗ trợ phù hợp. Mời các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cùng tham gia thúc đẩy ứng dụng công nghệ xanh trong ngành giết mổ gia súc nhằm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tình hình phát thải khí nhà kính toàn cầu và Việt Nam Theo báo cáo của Viện Tài nguyên thế giới (WRI), tính từ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 2 (khoảng thập kỷ 1850) đến nay (năm 2011), lƣợng phát thải KNK toàn cầu đã gia tăng nhanh chóng, từ 198 triệu tấn CO2 (MtCO2) lên đến hơn 32 tỷ tấn CO2 (GtCO2). Trong đó, Việt Nam xếp thứ 31 thế giới về phát thải KNK, theo báo cáo Kiểm kê khí nhà kính lƣợng phát thải KNK của Việt Nam năm 2010 là 246,8 MtCO2 (bao gồm LULUCF), đến năm 2020 ƣớc đạt 474,1 MtCO2 và năm 2030 là 787,4 MtCO2 (Bộ TN&MT, 2014).1: Lượng phát thải toàn cầu từ năm 1850 đến năm 2011 (MtCO2) Báo cáo phát thải của Chƣơng trình Môi trƣờng Liêp hiệp quốc (UNEP ,2017) dự báo rằng lƣợng phát thải toàn cầu đạt đỉnh vào năm 2020 là 52 GtCO2, 48 GtCO2 cho đến 2025, và 42 GtCO2 vào năm 2030 cho 66% khả năng hạn chế ấm lên toàn cầu ở mức 2oC. Cũng theo kịch bản này, nếu mức phát thải trung bình toàn cầu vào khoảng 56 GtCO2 vào năm 2020, 47 GtCO2 vào 2025 và 39 GtCO2 vào năm 2030 thì có 50% khả năng hạn chế ấm lên toàn cầu ở mức 1,5oC.

UNEP cũng nhận định lƣợng phát thải KNK toàn cầu vẫn ổn định trong liên tiếp 2 năm từ năm 2014 đến 2016: 51,7 GtCO2 vào năm 2014, 35,6 GtCO2 vào năm 2015 và 51,9 GtCO2 năm 2016, nhƣng vẫn chậm rãi tăng lên. So sánh 5 z với hiện tại 2016, tổng lƣợng phát thải toàn cầu, bao gồm cả phát thải từ sử dụng đất, thay đổi sử dụng đất và lâm nghiệp (LULUCF) là đã đạt 51,9 tỷ tấn CO2 (UNEP, 2017) có thể thấy cộng đồng quốc tế còn phải tiếp tục nỗ lực rất lớn để đạt mục tiêu đạt đỉnh phát thải toàn cầu vào năm 2020 là 52 GtCO2. Các hành động giảm phát thải khí nhà kính của cộng đồng quốc tế và Việt Nam 1. Các hành động giảm phát thải khí nhà kính của cộng đồng quốc tế Năm 1988, nhận thức đƣợc tầm quan trọng của việc ứng phó với BĐKH, Tổ chức Khí tƣợng thế giới (WMO) và UNEP đã thống nhất thành lập một Ủy ban chung chịu trách nhiệm về biến đổi khí hậu gọi là Ủy ban liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC).

Mục tiêu của IPCC là cung cấp cho thế giới một cái nhìn khoa học về BDDKH và các tác động của nó đối với kinh tế và chính sách toàn cầu (WMO, 1988). IPCC chịu trách nhiệm đƣa ra các báo cáo hỗ trợ Cung ƣớc khung của Liên hiệp quốc về Biến đổi khí hậu (UNFCCC) – thỏa thuận quốc tế chính về BĐKH. Đến năm 1992, Hội nghị Liên hiệp quốc về Môi trƣờng và Phát triển (UNCED) đã thống nhất và đƣa ra nội dung của Công ƣớc khung của Liên hiệp quốc về Biến đổi khí hậu (UNFCCC). Mục tiêu của Công ƣớc là ổn định các nồng độ KNK trong khí quyển ở mức có thể ngăn ngừa đƣợc sự can thiệp nguy hiểm của con ngƣời đối với hệ thống khí hậu.

Tuy Công ƣớc không có các ràng buộc pháp lý và cơ chế thực thi về giới hạn phát thải KNK nhƣng lại cung cấp một bộ khung cho việc đàm phán các hiệp ƣớc quốc tế cụ thể (gọi là "nghị định thƣ") có khả năng đặt ra những giới hạn ràng buộc về KNK (United Nations, 1992). Tháng 12 năm 1997, tại Hội nghị giữa các bên tham gia về Biến đổi khí hậu lần thứ 3 (COP3), Nghị định thƣ Kyoto (KP) đã đƣợc ký kết và chính thức có hiệu lực vào năm 2005. Trong đó 36 quốc gia công nghiệp trên thế giới và liên minh Châu Âu (EU) bắt buộc phải cắt giảm khí CO2 và năm loại khí gây hiệu ứng nhà kính khác ít nhất 5% so với mức phát thải năm 1990, hoặc có thể tiến hành biện pháp thay thế nhƣ mua bán phát thải nếu không muốn đáp ứng 6 z yêu cầu đó (UNFCCC, 1997). Đây cũng là điểm nổi bật của Nghị định thƣ Kyoto vì có cơ chế linh hoạt bằng cách cho phép các nƣớc Phụ lục I mua lƣợng khí cắt giảm đƣợc từ những quốc gia khác nhằm đạt đƣợc mục tiêu cắt giảm khí thải.

Theo đó, các quốc gia có hạn ngạch phát thải carbon dƣ thừa có thể bán hạn ngạch này cho những nƣớc có lƣợng phát thải vƣợt ngƣỡng cho phép. Đây đƣợc xem nhƣ một công cụ hiệu quả nhằm giúp các nƣớc đang phát triển tham gia vào Nghị định thƣ Kyoto, giúp nâng cao năng lực công nghệ ở các quốc gia này, đồng thời giải quyết đƣợc bài toán lợi ích giữa kinh tế và môi trƣờng tại các quốc gia phát triển. Tƣơng tự, cơ chế đồng thực hiện cũng cho phép một quốc gia thành viên tự thực hiện một dự án ở một quốc gia thành viên khác và qua đó giành đƣợc thêm hạn ngạch phát thải ở nƣớc mình (Đào Minh Hồng, 2013). COP13 đồng thời cũng là Hội nghị giữa các bên lần thứ 3 về Thỏa thuận Kyoto (CMP3) đƣợc tổ chức vào tháng 12 năm 2007 tại Bali, Indonesia.

Hội nghị nhằm tăng cƣờng khả năng giảm nhẹ BĐKH ở cấp độ quốc tế và quốc gia, áp dụng cho cả các quốc gia đã và đang phát triển. Hội nghị đã đƣa ra Kế hoạch hành động Bali (BAP) và các bƣớc cụ thể để đàm phán đạt đƣợc một thỏa thuận vào năm 2009 cho giai đoạn sau 2012 khi Nghị định thƣ Kyoto hết hạn. BAP lần đầu tiên đƣa ra khái niệm Hành động giảm phát thải khí nhà kính phù hợp điều kiện quốc gia (NAMA) là các chính sách và hành động mà các quốc gia tự nguyện thực hiện nhằm giảm phát thải KNK đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững. Các hành động này sẽ đƣợc hỗ trợ và thực hiện thông qua việc chuyển giao công nghệ, cung cấp tài chính và tăng cƣờng năng lực từ các nƣớc đã phát triển.

Do đó, BAP cũng đồng thời đã đƣa ra khái niệm hệ thống Đo đạc – Báo cáo – Thẩm định (MRV) để đảm bảo các hỗ trợ quốc tế này đƣợc sử dụng một cách có hiệu quả (UNFCCC, 2007). Tháng 12 năm 2009, COP15 và CMP5 đã đƣợc tổ chức tại Copenhagen, Đan Mạch. Theo BAP, hội nghị này kỳ vọng đƣa ra một chƣơng trình khung về giảm thiểu BĐKH cho giai đoạn sau năm 2012 khi mà giai đoạn cam kết đầu tiên chấm dứt và Nghị định thƣ Kyoto hết hiệu lực. Tuy nhiên, hội nghị đã kết thúc mà không đạt đƣợc một thỏa thuận ràng buộc cho hành động lâu dài nào.

7 z Thay vào đó, một hiệp định chính trị đã đƣợc 25 quốc gia thông qua bao gồm cả Mỹ và Trung Quốc – 2 quốc gia có lƣợng phát thải lớn nhất thế giới, chiếm 20% phát thải KNK toàn cầu. Hiệp định đƣa ra đƣợc 2 điểm nổi bật là (1) các quốc gia đồng ý hạn chế mức tăng nhiệt độ toàn cầu là 2oC; (2) các nƣớc phát triển sẽ hỗ trợ tài chính 30 tỷ USD trong giai đoạn 2010-2012 và lên tới 100 tỷ USD cho tới năm 2020 cho các nƣớc đang phát triển để thích ứng và giảm thiểu với BĐKH. Ngoài ra, hội nghị cũng đã làm rõ thêm về cơ chế NAMA và khái niệm MRV, trong đó có quy định về Báo cáo 2 năm 1 lần (BUR) (UNFCCC, 2009). Liên tiếp các năm sau đó 2010, 2011, 2012 các COP16, 17, 18 diễn ra tại Cancun, Durban và Doha là giai đoạn tái cấu trúc sau Copenhagen đều hƣớng tới mục tiêu là đƣa ra một hiệp ƣớc thống nhất về văn bản mang tính ràng buộc pháp lý mới thay thế cho Nghị định thƣ Kyoto.

Tuy các hội nghị đã kết thúc với kết quả không nhƣ mong đợi khi các quốc gia chủ chốt vẫn bất đồng gay gắt về nghĩa vụ giảm KNK, nhƣng đến COP18 hội nghị cũng đã đạt đƣợc thỏa thuận về (1) kéo dài KP cho tới 2020 và (2) cụ thể hóa nền tảng Durban (Durban Platform) thông qua vào năm 2015 thực hiện cho tới 2020. Ngoài ra hội nghị còn có tiến triển liên quan đến việc thành lập Quỹ Khí hậu Xanh (GCF) hỗ trợ 100 tỷ USD/năm theo ý tƣởng của COP15 (UNFCCC, 2012). COP19/CMP9, COP20/CMP10 diễn ra tại Warsaw, Ba Lan và Lima, Peru năm 2013, 2014 với mục tiêu chung là tiếp tục thỏa thuận và cùng nhau hƣớng tới một thỏa thuận khí hậu vào năm 2015. COP19 đƣợc đánh giá là đặc biệt quan trọng do 2013 là năm bắt đầu thực hiện KP giai đoạn 2.

Tuy nhiên, do những bất đồng, nhƣ: Nhật Bản công bố tăng thêm 3,1% mức phát thải của mình, đi ngƣợc lại cam kết trƣớc đó là giảm 25% khí thải vào năm 2020; Australia tuyên bố điều chỉnh mức giảm phát thải từ 15-25% thành 5% vào năm 2020 (so với mức cam kết đƣa ra năm 2000); và các trì hoãn nghĩa vụ đóng góp tài chính cho GCF nên hội nghị vẫn chƣa đạt đƣợc mục tiêu đề ra. Hội nghị cũng đƣa ra Cơ chế Warsaw để cung cấp kiến thức chuyên gia, hỗ trợ cho các nƣớc đang phát triển để đối phó với các tổn thất và thiệt hại từ các cực đoan nhƣ: sóng nhiệt, hạn hán, lũ lụt, nƣớc biển dâng và sa mạc hóa. Phải tới 2014, tại Lima, Peru hội nghị mới 8 z thông qua Thỏa thuận khung cam kết cắt giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính với tên gọi “Hiệu triệu Lima cùng hành động vì khí hậu” nhằm đặt nền tảng cho việc thông qua thỏa thuận toàn diện hơn tại hội nghị khí hậu ở Paris (Pháp) vào năm tới. “Tuy là một tín hiệu tích cực và là nền móng để xây dựng một dự thảo thỏa thuận toàn cầu về biến đổi khí hậu, dự kiến sẽ đƣợc đƣa ra thảo luận tại COP 21 (tổ chức tại thủ đô Paris, Pháp) vào năm 2015; song, nội dung đạt đƣợc tại Hội nghị chƣa đáp ứng đƣợc kỳ vọng của thế giới trƣớc tác động ngày một rõ ràng và mạnh mẽ của biến đổi khí hậu” - Nguyễn Văn Tuệ, Cục trƣởng Cục Biến đổi khí hậu - Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng, Phó trƣởng Đoàn đàm phán của Việt Nam về biến đổi khí hậu.

COP21/CMP11 năm 2015, hội nghị đã đạt bƣớc tiến lớn và đƣợc đánh giá là đạt đƣợc mục tiêu của hội nghị. Các nhà đàm phán về BĐKH của Liên hợp quốc đã thống nhất “Thỏa thuận Paris” (PA) nhằm hạn chế mức tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu ở mức dƣới 2oC và có khả năng là dƣới 1,5oC. COP21 cũng đánh dấu lần đầu liên, tất cả các quốc gia có nghĩa vụ pháp lý tham gia vào nỗ lực quốc tế và đóng góp nhằm giảm nhẹ BĐKH bằng cách đệ trình Đóng góp do Quốc gia tự quyết định (NDC).