LỜI MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài Thuế là một trong những yếu tố quan trọng trong quản lý thu nhập quốc dân, đặc biệt là ở các quốc gia phát triển, và thuế đã đóng một vai trò quan trọng trong các xã hội kể từ khi chúng ra đời cách đây hàng nghìn năm (Lymer và Oats, 2009). Thuế là công cụ quan trọng để chính phủ các quốc gia điều tiết nền kinh tế vĩ mô, thúc đẩy đ u tƣ, kiềm chế lạm phát, phân phối lại của cải, thu nhập trong xã hội. Ngày nay vai trò của chính phủ tại các quốc gia ngày càng tăng lên và họ phải thu thuế nhiều hơn để tài trợ cho các hoạt động của mình.
Mặc dù vậy, chính phủ của các quốc gia đang gặp phải những khó khăn nhất định trong việc thu thuế vì nhiều lý do khác nhau. Một trong những lý do chính phải nhắc đến, đó là hành vi không tuân thủ thuế của ngƣời nộp thuế. Tuân thủ thuế là mức độ ngƣời nộp thuế chấp hành nghĩa vụ thuế đƣợc quy định trong luật thuế (James và Alley, 1999), ngƣời nộp thuế nộp tờ khai thuế vào thời điểm thích hợp và thực hiện đ y đủ nghĩa vụ thuế theo quy định của luật thuế (Hamm, 1995). Trong đó, tuân thủ thuế tự nguyện là việc trả tiền thuế chính xác, đ y đủ và đúng thời hạn mà không c n những nỗ lực ép buộc của chính phủ (Kirchler và cộng sự, 2008).
Để hệ thống tự nguyện hoạt động hiệu quả thì ngƣời nộp thuế phải có niềm tin rằng thuế đƣợc đánh công bằng và mọi ngƣời đều trả ph n của mình. Khi đó, họ sẽ tự nguyện tuân thủ bởi họ cảm thấy bắt buộc phải làm nhƣ vậy khi là thành viên của cộng đồng (Kirchler và cộng sự, 2008). Thực tế cho thấy, cũng giống nhƣ ở một số quốc gia đang phát triển khác, hành vi không tuân thủ thuế của ngƣời nộp thuế luôn là một thách thức đối với chính phủ, các nhà hoạch định chính sách của Việt Nam bởi nó chịu sự chi phối của nhiều yếu tố khác nhau. Ở Việt Nam, hiện tƣợng vi phạm pháp luật thuế trong những năm g n đây vẫn đang diễn ra khá phổ biến ở h u hết các sắc thuế.
Hành vi gian lận thuế ngày càng diễn biến phức tạp, phạm vi ngày càng rộng, quy mô ngày càng lớn và thủ đoạn ngày càng tinh vi. Để khắc phục vấn đề này, Chính 1 phủ Việt Nam đã đƣa ra nhiều biện pháp nhằm hạn chế hành vi không tuân thủ thuế cũng nhƣ nâng cao sự hiểu biết, nhận thức của ngƣời dân về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm trong việc chấp hành pháp luật thuế, qua đó, giúp Chính phủ cải thiện nguồn thu công để thực hiện các chức năng quản lý nhà nƣớc nhằm ổn định và phát triển kinh tế xã hội. Điều này đã đƣợc cụ thể hóa trong chiến lƣợc tài chính đến năm 2030 đã đƣợc Chính phủ phê duyệt, theo đó để đảm bảo nguồn lực tài chính ngân sách góp ph n thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021 – 2030, mục tiêu tỷ lệ huy động vào NSNN từ thuế, phí giai đoạn 2021 - 2025 khoảng 13 - 14% GDP và giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 14 - 15% GDP (Chính phủ, 2022). Mặc dù vậy, trong thời gian qua với đặc trƣng là một quốc gia có nền kinh tế đang chuyển đổi, hệ thống pháp luật nói chung và pháp luật thuế nói riêng đang d n hoàn thiện để đáp ứng với yêu c u hội nhập.