Mở đầu LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI VÀ MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU: Mối giao lưu Việt Nhật ngày càng được mở rộng trên nhiều phương diện, kinh tế, văn hoá, khoa học kỹ thuật. Để mối giao lưu ấy thêm bền vững và sâu sắc, việc tìm hiểu tiếng Nhật với tư cách là một ngoại ngữ đối với người Việt Nam là nhu cầu thiết yếu. Tiếng Nhật được coi là một ngôn ngữ giàu tính văn hóa. Dạng câu có chức các động từ trao - nhận là một biểu hiện của đặc điểm này.
Các yếu tố văn hóa, xã hội ảnh hưởng trực tiếp tới cách thức cấu tạo cũng như cách sử dụng dạng câu này. Đây là một trong những vấn đề được các nhà ngôn ngữ học Nhật Bản cũng như những người nước ngoài học tiếng Nhật quan tâm. Teramura là một trong những nhà ngữ pháp hiện đại của Nhật bản, đã dành một sự quan tâm đáng kể đến nhóm động từ mang nghĩa trao - nhận. Theo ông thì các động từ biểu thị ý nghĩa trao - nhận được chia làm 4 nhóm: - Nhóm động từ biểu thị ý nghĩa trao bao gồm các động từ như:与える [ataeru] (cho); 教える[oshieru] (dạy); 見©せる[miseru] (cho xem); 売?る[uru] (bán); 貸Ư?·[kasu] (cho vay, cho mượn); 預aける[azukeru] (giữ).
- Nhóm các động từ biểu thị ý nghĩa nhận bao gồm các động từ như: 受ける[ukeru] (nhận); 教わる[oshowaru] (học); 買ƒ?¤[kau] (mua); 借りる[kariru] (vay, mượn); 預aかる[azukaru] (gửi). - Nhóm các động từ biểu thị ý nghĩa mệnh lệnh bao gồm các động từ như: 命じる[meiziru] (ra lệnh); 要v求する[yokyusuru] (yêu cầu); 要v請する[yoseisuru] (đề nghị); 頼?む?[tanomu] (nhờ); 説明する[setsumeisuru] (thuyết minh). - Nhóm các động từやる[yaru] (cho), もらう[morau] (nhận), くれる[kureru] (cho tôi). Nhóm này bao gồm 7 động từ:やる[yaru], 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com あげる[ageru], さしあげる[sashiageru], くださる[kudasaru], くれる[kureru], もらう[morau] và いただく[itadaku].
Sỡ dĩ ông tách các động từ này thành nhóm riêng bởi ngoài ý nghĩa chuyển dịch, những động từ này còn là những động từ có khả năng thể hiện phương hướng của sự chuyển dịch. Hơn nữa, việc sử dụng các động từ này chịu sự quy định của các mối quan hệ giữa người nói, người trao và người nhận. Ông chỉ nghiên cứu tính chất và cấu trúc của nhóm động từ này chứ không đi vào nghiên cứu ý nghĩa của loại câu có sử dụng các động từ mang nghĩa trao - nhận. Ngoài ra một số tác giả khác như Miyazi (1965), Kuno (1978).
lại tìm hiểu cách biểu hiện của các động từ trao - nhận. Hay Okuda (1983) thì nghiên cứu các động từ trao nhận trên bình diện ý nghĩa luận. Ở Việt Nam, số lượng các công trình khoa học nghiên cứu về tiếng Nhật vẫn còn là một con số ít ỏi so với các ngoại ngữ khác như tiếng Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc. Những năm gần đây, một vài cuốn sách về ngữ pháp tiếng Nhật của các tác giả người Việt Nam đã giới thiệu khái quát về ngữ pháp căn bản trong tiếng Nhật.
Chẳng hạn như: Cuốn ―Ngữ pháp tiếng Nhật hiện đại‖ của tiến sĩ Trần Sơn(1993) ; Cuốn ―Ngữ pháp tiếng Nhật‖ của PGS.TS Nguyễn Thị Việt Thanh(2000) .Một số luận án tiến sĩ và thạc sĩ đã thực hiện so sánh, đối chiếu về một số lĩnh vực như: ―So sánh cách cấu tạo thuật ngữ kinh tế thương mại trong tiếng Nhật và tiếng Việt hiện đại‖ (Nguyễn Thị Bích Hà - 2000); ―Động từ phức với các biểu thức tương đương trong tiếng Việt‖ (Trần Thị Chung Toàn - 2001); ― Bước đầu khảo sát trợ từ cách trong tiếng Nhật‖ (Ngô Hương Lan -1997); ―Phạm trù kính ngữ của tiếng Nhật‖ (Nguyễn Thu Hương 1997). Câu có chứa các động từ trao - nhận là một trong những dạng câu khó đối với người nước ngoài học tiếng Nhật. Nhưng cho đến nay, chưa có một công trình khoa học chính thức nào nghiên cứu hiện tượng ngôn ngữ này. Đây đó rải rác một vài bài tham luận mang tính chất giới thiệu cách sử dụng của dạng câu này mà thôi.
Do vậy, chúng tôi rất mong muốn với những kết quả và kinh nghiệm đã thu thập được trong quá trình học tập và công tác sẽ 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com được thể hiện trong luận văn, mặc dù chưa thực sự đi sâu vào những vấn đề mang tính lý luận, nhưng sẽ giúp những người học, cũng như làm công tác giảng dạy tiếng Nhật có được một cái nhìn tương đối đầy đủ về dạng câu này, đồng thời, có thể hiểu đúng và sử dụng đúng dạng câu này trong quá trình giao tiếp và giảng dạy. Hơn nữa, chúng tôi cũng mong muốn rằng những kết quả của luận văn có thể đóng góp phần nào vào việc nghiên cứu các phương pháp phân tích nghĩa đối với động từ tiếng Nhật. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu của luận văn là: Dạng câu có chứa các động từ trao - nhận trong tiếng Nhật và thực hiện so sánh, đối chiếu với tiếng Việt.
Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn là: + Tìm hiểu những yếu tố có ảnh hưởng tới việc sử dụng các động từ mang nghĩa trao - nhận trong tiếng Nhật. + Mô tả các dạng cấu trúc câu thể hiện hoạt động trao- nhận trong tiếng Nhật. + Tìm hiểu sự giống và khác nhau giữa dạng câu biểu thị hoạt động trao -nhận trong tiếng Nhật và tiếng Việt. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
Trước đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu như trên, luận văn áp dụng các phương pháp nghiên cứu sau: - Khảo sát sự hoạt động của các động từ mang nghĩa trao - nhận trong tiếng Nhật trong bối cảnh cụ thể của các văn bản, lập thành các file dữ liệu về bối cảnh xuất hiện của các động từ nhóm này. - Tiến hành phân tích ý nghĩa của các động từ mang nghĩa trao - nhận trong các kết hợp với động từ mang nghĩa đứng trước để phân nhóm các cấu trúc của dạng câu biểu thị hoạt động trao - nhận trong tiếng Nhật. - Phương pháp thống kê, lấy tần số sử dụng của các động từ trao - nhận được áp dụng để góp phần khẳng định thêm cho các nhận định của luận văn trong các bước mô tả. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Luận văn áp dụng phương pháp mô tả đồng đai để mô tả các hình thức sử dụng, các dạng cấu trúc biểu thị hoạt động trao - nhận trong tiếng Nhật và tiếng Việt.
-Phương pháp so sánh, đối chiếu được thực hiện như sau: Thực hiện so sánh, đối chiếu câu trao - nhận trong hai ngôn ngữ trên các phương diện: + Tính chất, ý nghĩa của hoạt động trao - nhận. + Cấu trúc ngữ pháp thể hiện hoạt động trao - nhận. + Khả năng kết hợp của các động từ mang nghĩa trao - nhận. - Luận văn áp dụng phương pháp chuyển dịch dựa vào cấu trúc nhằm thể hiện được các quan hệ ngữ pháp cũng như trật tự các yếu tố tham gia cấu tạo câu trong tiếng Nhật.
Tuy nhiên phương pháp dịch này dẫn đến một số cách nói không tự nhiên trong tiếng Việt. Nhưng tiếng Nhật và tiếng Việt là hai ngôn ngữ khác nhau về đặc điểm loại hình nên chúng tôi đã chọn cách chuyển dịch này trong một số trường hợp cần phân biệt sự giống và khác nhau về mặt cấu trúc câu giữa hai ngôn ngữ để tiện theo dõi. Nguồn tư liệu của luận văn gồm: - 20 cuốn giáo trình đang được dùng để giảng dạy tiếng Nhật cho người nước ngoài ở Việt Nam và Nhật Bản. - 5 cuốn từ điển về từ, mẫu câu, cách hành văn.
- Một số băn bản khác như: sách,báo, tiểu thuyết, tạp chí. được viết bằng tiếng Nhật và tiếng Việt. - Ngoài ra luận văn còn sử dụng một số tư liệu của các nhà nghiên cứu đi trước về các động từ mang nghĩa trao - nhận trong tiếng Nhật. GIẢI THÍCH THUẬT NGỮ.
Trong luận văn chúng tôi có sử dụng thuật ngữ ―trợ từ‖( 助?詞? ), tuy nhiên khái niệm ―trợ từ‖ trong tiếng Nhật và tiếng Việt không hoàn toàn giống nhau. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo Nguyễn Kim Thản thì trợ từ trong tiếng Việt ―là một loại ngữ thái phục vụ cho việc tỏ rõ hơi câu (nghi vấn, mệnh lệnh, cảm thán) hoặc việc tỏ thái độ của người nói‖. ―Trợ từ‖ trong tiếng Nhật không hoàn toàn trùng với khái niệm về từ loại này trong tiếng Việt mà có chức năng rộng hơn nhiều. Đây là một từ loại đặc biệt, có tính đặc trưng của một ngôn ngữ thuộc loại hình chắp dính như tiếng Nhật.
―Trợ từ‖ giữ vai trò là những phân từ đánh dấu chức năng ngữ pháp, hay biểu thị các kiểu quan hệ ngữ nghĩa của những từ mà chúng đi kèm trong câu. Trong câu, trợ từ không có khả năng đứng độc lập mà luôn tồn tại bên cạnh một từ nào đó và trở thành một cái ―nhãn‖ của từ đó. Sau khi được ―dán nhãn‖, mỗi từ ngoài ý nghĩa từ vựng của bản thân nó, còn biểu thị ý nghĩa ngữ pháp, ý nghĩa quan hệ, ý nghĩa tình thái. mà chúng đảm nhiệm trong câu.
Khái niệm ―trợ từ‖ được sử dụng trong luận văn là khái niệm ―trợ từ‖ trong tiếng Nhật. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN Câu có chứa các động từ trao-nhận trong tiếng Nhật là một hiện tượng ngôn ngữ được các nhà nghiên cứu Nhật bản quan tâm và đề cập đến khá nhiều trong các sách ngữ pháp tiếng Nhật. Loại câu này được xếp ngang hàng với một số dạng câu quan trọng, cần được lưu ý như: câu bị động, câu giả định. Trong khi đó ở Việt Nam mới chỉ có những nghiên cứu mang tính chất giới thiệu về nhóm động từ mang nghĩa trao - nhận mà chưa có một công trình khoa học nào thực hiện việc nghiên cứu, tìm hiểu về dạng câu này cũng như so sánh sự giống và khác nhau giữa dạng câu biểu thị hoạt động trao-nhận trong tiếng Nhật và tiếng Việt.
Trước tình hình nghiên cứu tiếng Nhật còn lẻ tẻ,chưa sâu, chưa trở thành hệ thống như các ngoại ngữ khác ở Việt Nam, chúng tôi hy vọng luận văn sẽ đóng góp phần nào vào việc nghiên cứu tiếng Nhật trên lĩnh vực lý thuyết và thực hành: - Thông qua việc tìm hiểu các câu có chứa động từ trao-nhận về mặt tính chất, ý nghĩa, cách sử dụng và mối quan hệ với các loại câu khác trong tiếng Nhật có thể rút ra đặc điểm của nhóm động trao - nhận từ nói riêng trong sự so sánh với các động từ khác trong tiếng Nhật. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Sự giống nhau và khác nhau giữa dạng câu có chứa các động từ trao- nhận trong tiếng Nhật và tiếng Việt được thực hiện so sánh trong luận văn sẽ góp phần vào việc tìm hiểu sự giống và khác nhau về mặt cấu trúc ngữ pháp giữa hai ngôn ngữ có đặc điểm loại hình khác nhau.