Nghiên cứu động thái rừng sinh thái tại khu vực Cầu Hai - Phú Thọ

Nghiên cứu động thái phục hồi rừng thứ sinh tại khu vực cầu Hai, Phú Thọ, cung cấp cái nhìn sâu sắc về bảo tồn và phát triển bền vững.

• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Xuân Hoàn
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Động Thái Rừng Sinh Thái Tại Khu Vực Cầu Hai - Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận văn thực tập khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Quan điểm về rừng thổ sinh phục hồi

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Động Thái Rừng Sinh Thái Cầu Hai Phú Thọ

Nghiên cứu động thái rừng sinh thái tại khu vực Cầu Hai, Phú Thọ là một vấn đề cấp thiết, đặc biệt khi rừng thứ sinh chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu rừng tự nhiên ở các tỉnh trung du miền núi phía Bắc. Phú Thọ có đến 55,2% diện tích thuộc đối tượng khoanh nuôi bảo vệ. Diện tích đất có rừng chủ yếu là rừng tự nhiên, chiếm 81,21% diện tích đất có rừng toàn quốc. Rừng tự nhiên khu vực Phú Thọ - Tuyên Quang đặc trưng bởi kiểu rừng kín thường xanh mưa mùa nhiệt đới. Do khai thác để trồng rừng nguyên liệu, đất bị thoái hóa, năng suất giảm rõ rệt. Nghiên cứu sinh thái rừng Cầu Hai hướng tới tăng tính bền vững của rừng thông qua phục hồi rừng thứ sinh, áp dụng các biện pháp khoanh nuôi, trồng bổ sung và làm giàu rừng. Nghiên cứu này nhằm đánh giá và đưa ra giải pháp quản lý hiệu quả cho tài nguyên rừng quan trọng này, góp phần vào công tác quản lý rừng bền vững.

1.1. Tầm quan trọng của rừng thứ sinh phục hồi

Rừng thứ sinh phục hồi đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học rừng, cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái thiết yếu như điều hòa khí hậu, bảo vệ đất và nguồn nước. Nghiên cứu quá trình phục hồi của rừng thứ sinh giúp hiểu rõ hơn về khả năng tự phục hồi của tự nhiên và cách thức hỗ trợ quá trình này một cách hiệu quả nhất. Các chương trình như 327 và 661 đã áp dụng các biện pháp phục hồi thông qua khoanh nuôi, khoanh nuôi kết hợp trồng bổ sung, làm giàu rừng trên diện tích lớn.

1.2. Hiện trạng môi trường rừng Phú Thọ và khu vực Cầu Hai

Khu vực Cầu Hai đã trải qua giai đoạn suy thoái nghiêm trọng từ năm 1979-1986 do rừng bị tàn phá nặng nề. Đến năm 1990, chỉ còn khoảng 30 ha rừng IIIa.1 với tầng cây cao kém phẩm chất. Thành phần tầng cây cao cũng biến đổi lớn, từ trên 100 loài cây gỗ chỉ còn 40 loài. Các loài gỗ giá trị như Giổi xanh, Re gừng, Lõi Thọ, Gội Nếp đã mất hẳn, loài chiếm tỷ lệ cao nhất là Ngát. Nghiên cứu này hướng đến việc đánh giá hiện trạng rừng và đề xuất giải pháp phục hồi phù hợp.

II. Thách Thức Vấn Đề Trong Phục Hồi Sinh Thái Rừng Cầu Hai

Một trong những thách thức lớn nhất trong phục hồi sinh thái rừng tại khu vực Cầu Hai là sự thoái hóa đất do khai thác rừng trước đây để trồng nguyên liệu giấy. Việc này làm giảm năng suất của rừng trồng qua các chu kỳ. Ngoài ra, diễn thế thoái hóa rừng tự nhiên đã được đề cập đến trong nhiều nghiên cứu, nhưng diễn thế phục hồi thì còn rất ít công trình nghiên cứu. Liệu rừng thứ sinh có thể phục hồi lại trạng thái rừng khí hậu hay không, và quá trình phục hồi diễn ra như thế nào vẫn chưa có câu trả lời. Nghiên cứu này tập trung vào việc giải quyết những vấn đề này, tìm kiếm giải pháp tối ưu cho phục hồi rừng.

2.1. Diễn thế phục hồi và câu hỏi về rừng khí hậu

Câu hỏi lớn đặt ra là liệu rừng thứ sinh có thể phục hồi lại trạng thái rừng khí hậu hay không? Quá trình phục hồi này diễn ra như thế nào? Đây là vấn đề cần thiết nghiên cứu để xây dựng rừng tự nhiên có hiệu quả và lợi dụng tối đa khả năng tái sinh tự nhiên rất tốt của rừng tự nhiên nhiệt đới. Nghiên cứu này nhằm trả lời câu hỏi đó, góp phần vào việc bảo tồn và phát triển tài nguyên rừng Phú Thọ.

2.2. Các yếu tố cản trở tái sinh rừng tự nhiên

Nhiều yếu tố có thể cản trở quá trình tái sinh tự nhiên của rừng, bao gồm sự cạnh tranh với các loài xâm lấn, thiếu ánh sáng, thiếu dinh dưỡng trong đất, và tác động của con người thông qua khai thác và sử dụng đất. Xác định và giải quyết các yếu tố cản trở này là rất quan trọng để đảm bảo sự thành công của các nỗ lực phục hồi rừng sinh thái.

2.3. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu rừng đến phục hồi

Biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức mới đối với phục hồi rừng, bao gồm sự thay đổi về lượng mưa, nhiệt độ và tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và phát triển của các loài cây bản địa, cũng như làm tăng nguy cơ cháy rừng và các tác động tiêu cực khác. Cần xem xét các tác động của biến đổi khí hậu khi xây dựng kế hoạch phục hồi rừng.

III. Nghiên Cứu Rừng Phương Pháp Đánh Giá Động Thái Sinh Thái Cầu Hai

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp đánh giá đa dạng để theo dõi động thái rừng tại Cầu Hai. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, phân tích cấu trúc rừng (phân tầng, thành phần loài), đánh giá tái sinh tự nhiên, và phân tích đất. Phương pháp vẽ biểu đồ mặt cắt đứng của rừng do Richards P.W đề xướng và sử dụng lần đầu tiên ở Guyan vẫn là phương pháp có hiệu quả để nghiên cứu cấu trúc tầng của rừng. Dữ liệu thu thập được sử dụng để xây dựng mô hình sinh thái rừng, từ đó đánh giá hiệu quả của các biện pháp phục hồi và dự đoán tương lai của rừng. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng cho việc quản lý rừng bền vững.

3.1. Khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu thảm thực vật Cầu Hai

Khảo sát thực địa bao gồm việc xác định các loài cây, đo đạc đường kính và chiều cao cây, và ghi nhận các đặc điểm khác của thảm thực vật. Các ô tiêu chuẩn được thiết lập để theo dõi sự thay đổi của thảm thực vật theo thời gian. Dữ liệu thu thập được sử dụng để phân tích cấu trúc rừng và thành phần loài rừng.

3.2. Phân tích cấu trúc rừng và tái sinh rừng tự nhiên

Phân tích cấu trúc rừng bao gồm việc xác định số lượng cây theo cấp kính và chiều cao. Đánh giá tái sinh tự nhiên bao gồm việc đếm số lượng cây con của các loài cây khác nhau. Các chỉ số này được sử dụng để đánh giá sức khỏe rừng và khả năng tự phục hồi của rừng.

3.3. Phân tích đất và các yếu tố tác động môi trường rừng

Phân tích đất bao gồm việc xác định thành phần dinh dưỡng và độ pH của đất. Các yếu tố tác động môi trường rừng khác như độ dốc, hướng phơi, và mức độ xói mòn cũng được đánh giá. Các yếu tố này có thể ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của rừng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Động Thái Rừng Sinh Thái Khu Vực Cầu Hai

Kết quả nghiên cứu cho thấy động thái rừng tại khu vực Cầu Hai đang có những chuyển biến tích cực, đặc biệt là sau khi áp dụng các biện pháp phục hồi. Tuy nhiên, quá trình phục hồi diễn ra chậm và còn nhiều khó khăn. Nghiên cứu cũng xác định được các loài cây bản địa có khả năng tái sinh tốt và đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi. Các kết quả này là cơ sở để đề xuất các giải pháp bảo tồn rừng hiệu quả hơn.

4.1. Sự thay đổi thành phần loài rừng và cấu trúc rừng

Nghiên cứu ghi nhận sự gia tăng về số lượng các loài cây bản địa, đặc biệt là các loài có giá trị kinh tế và sinh thái cao. Cấu trúc rừng cũng trở nên phức tạp hơn, với sự phát triển của các tầng cây khác nhau. Sự thay đổi này cho thấy rừng đang dần phục hồi lại trạng thái tự nhiên ban đầu.

4.2. Ảnh hưởng của các biện pháp phục hồi đến tái sinh rừng

Các biện pháp phục hồi như khoanh nuôi, trồng bổ sung, và làm giàu rừng đã có tác động tích cực đến tái sinh rừng. Số lượng cây con tăng lên đáng kể, và tỷ lệ sống sót của cây con cũng được cải thiện. Điều này cho thấy các biện pháp phục hồi đang giúp rừng phục hồi một cách hiệu quả.

4.3. Đánh giá đa dạng sinh học rừng và sức khỏe rừng

Đánh giá đa dạng sinh học rừng cho thấy sự gia tăng về số lượng các loài động vật hoang dã và các loài thực vật khác trong rừng. Đánh giá sức khỏe rừng cho thấy rừng đang trở nên khỏe mạnh hơn, với ít cây bị sâu bệnh hơn và khả năng chống chịu với các tác động bên ngoài tốt hơn.

V. Giải Pháp Hướng Dẫn Bảo Tồn Rừng Sinh Thái Cầu Hai Phú Thọ

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số giải pháp bảo tồn rừng sinh thái tại khu vực Cầu Hai được đề xuất. Các giải pháp này bao gồm tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng, đẩy mạnh các hoạt động phục hồi rừng, và nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của rừng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo thực hiện thành công các giải pháp này và đạt được mục tiêu quản lý rừng bền vững.

5.1. Quản lý rừng bền vững và bảo tồn đa dạng sinh học

Quản lý rừng bền vững là cách tiếp cận toàn diện nhằm đảm bảo rằng rừng được sử dụng một cách có trách nhiệm, đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Bảo tồn đa dạng sinh học là một phần quan trọng của quản lý rừng bền vững, vì nó giúp duy trì sự ổn định và khả năng phục hồi của hệ sinh thái rừng.

5.2. Phục hồi rừng bằng phương pháp khoanh nuôi và trồng bổ sung

Khoanh nuôi là phương pháp phục hồi rừng bằng cách bảo vệ rừng khỏi các tác động tiêu cực và cho phép rừng tự phục hồi. Trồng bổ sung là phương pháp phục hồi rừng bằng cách trồng thêm các loài cây bản địa vào rừng. Cả hai phương pháp này đều có thể giúp đẩy nhanh quá trình phục hồi của rừng.

5.3. Nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của môi trường rừng

Nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của rừng là rất quan trọng để đảm bảo sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động bảo tồn rừng. Các hoạt động nâng cao nhận thức có thể bao gồm tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo, và các hoạt động giáo dục khác.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Động Thái Rừng Sinh Thái

Nghiên cứu động thái rừng tại Cầu Hai đã cung cấp những thông tin quan trọng về quá trình phục hồi của rừng thứ sinh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, đặc biệt là về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và các yếu tố tác động môi trường khác đến tái sinh rừng. Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc xây dựng các mô hình sinh thái rừng phức tạp hơn và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phục hồi khác nhau trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

6.1. Hướng nghiên cứu mô hình sinh thái rừng trong tương lai

Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc xây dựng các mô hình sinh thái rừng phức tạp hơn, có khả năng mô phỏng các quá trình sinh thái khác nhau và dự đoán tác động của các yếu tố bên ngoài đến rừng. Các mô hình này có thể được sử dụng để đánh giá hiệu quả của các biện pháp phục hồi khác nhau và đưa ra các quyết định quản lý rừng tốt hơn.

6.2. Tích hợp dữ liệu biến đổi khí hậu vào nghiên cứu rừng sinh thái

Biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức mới đối với rừng, và cần phải tích hợp dữ liệu về biến đổi khí hậu vào nghiên cứu rừng để hiểu rõ hơn về tác động của biến đổi khí hậu đến rừng. Dữ liệu này có thể được sử dụng để điều chỉnh các biện pháp quản lý rừng và đảm bảo rằng rừng có thể thích ứng với biến đổi khí hậu.

6.3. Đề xuất giải pháp bảo tồn rừng dựa trên kết quả nghiên cứu

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần đề xuất các giải pháp bảo tồn rừng cụ thể, có tính khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của khu vực Cầu Hai. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự tham gia của tất cả các bên liên quan để đảm bảo sự thành công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt tr-êng ®¹i häc l©m nghiÖp -------------------------------- nguyÔn v¨n Thä Nghiªn cøu ®éng th¸i rõng thø sinh phôc håi t¹i khu vùc CÇu Hai - Phó Thä luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Hµ Néi, 2008 bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt tr-êng ®¹i häc l©m nghiÖp ------------------------------- nguyÔn v¨n Thä Nghiªn cøu ®éng th¸i rõng thø sinh phôc håi t¹i khu vùc CÇu Hai - Phó Thä Chuyªn ngµnh: L©m Häc M· sè: 606260 luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: PGS.TS Ph¹m Xu©n Hoµn Hµ Néi, 2008 -1- ®Æt vÊn ®Ò Rõng thø sinh cã mét tû träng rÊt lín trong c¬ cÊu rõng tù nhiªn cña c¸c tØnh trung du miÒn nói phÝa B¾c, trong ®ã cã tíi 61% thuéc ®èi t-îng khoanh nu«i b¶o vÖ. §Þa ph-¬ng cã tû träng rõng khoanh nu«i b¶o vÖ lín nhÊt lµ B¾c Giang 68,4%, ë Phó Thä còng chiÕm ®Õn 55,2%(Vò TiÕn Hinh 2006)[14]. HiÖn nay, diÖn tÝch ®Êt cã rõng chñ yÕu ë ViÖt Nam lµ rõng tù nhiªn, cã ®Õn 10,4 triÖu ha (chiÕm 81,21% diÖn tÝch ®Êt cã rõng) trong tæng sè 12,8 triÖu ha rõng toµn quèc (Theo Côc KiÓm l©m, 2006)[45]. Rõng tù nhiªn khu vùc Phó Thä - Tuyªn Quang ®Æc tr-ng bëi kiÓu rõng kÝn th-êng xanh m-a mïa nhiÖt ®íi.

Khu vùc nµy n»m trong vïng qui ho¹ch nguyªn liÖu giÊy sîi nªn nhiÒu diÖn tÝch rõng tù nhiªn tr-íc ®©y ®· bÞ khai th¸c ®Ó trång rõng nguyªn liÖu lµm cho ®Êt tho¸i ho¸, nh- rõng bå ®Ò, mì. lu©n kú 2, 3 n¨ng suÊt gi¶m râ rÖt. V× vËy, ®Ó t¨ng tÝnh bÒn v÷ng cña rõng ng-êi ta ®· quan t©m ®Õn ®èi t-îng rõng thø sinh phôc håi, nhÊt lµ nh÷ng n¨m gÇn ®©y th«ng qua ch-¬ng tr×nh 327, 661 ë c¸c tØnh Phó Thä, Tuyªn Quang ®· ¸p dông phôc håi b»ng khoanh nu«i, khoanh nu«i kÕt hîp trång bæ sung, lµm giµu rõng trªn mét diÖn tÝch rõng thø sinh kh¸ lín. Khu vùc CÇu Hai do rõng bÞ tµn ph¸ nÆng nÒ, diÖn tÝch thu hÑp, chÊt l-îng rõng bÞ suy gi¶m nghiªm träng trong giai ®o¹n tõ n¨m 1979 - 1986.

§Õn n¨m 1990 ë CÇu Hai chØ cßn kho¶ng 30 ha rõng IIIa.1 víi tÇng c©y cao lµ nh÷ng c©y kÐm phÈm chÊt (cong queo, s©u bÖnh, c©y kh«ng cã gi¸ trÞ kinh tÕ), thµnh phÇn tÇng c©y cao còng biÕn ®æi lín, tr-íc kia cã trªn 100 loµi c©y gç, nay chØ cßn 40 loµi vµo nh÷ng n¨m 1989 - 1990, c¸c loµi gç gi¸ trÞ nh- Giæi xanh, Re gõng, Lâi Thä, Géi NÕp. ®· mÊt h¼n, loµi chiÕm tû lÖ cao nhÊt trong c«ng thøc tæ thµnh lµ Ng¸t, chiÕm 35,7%. -2- DiÔn thÕ tho¸i hãa rõng tù nhiªn ®· ®-îc Th¸i V¨n Trõng(1978,1999), TrÇn Ngò Ph-¬ng (2000) ®Ò cËp ®Õn trong c«ng tr×nh nghiªn cøu cña m×nh, cßn qu¸ tr×nh diÔn thÕ ng-îc l¹i - diÔn thÕ phôc håi cßn rÊt Ýt c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ nã. §©y lµ vÊn ®Ò cÇn thiÕt nghiªn cøu ®Ó cã thÓ x©y dùng rõng tù nhiªn cã hiÖu qu¶ vµ lîi dông tèi ®a kh¶ n¨ng t¸i sinh tù nhiªn rÊt tèt cña rõng tù nhiªn nhiÖt ®íi.

C©u hái ®Æt ra hiÖn nay lµ: LiÖu rõng thø sinh cã thÓ phôc håi l¹i tr¹ng th¸i rõng khÝ hËu hay kh«ng? Qu¸ tr×nh phôc håi nµy diÔn ra nh- thÕ nµo ? vÉn ch-a cã c©u tr¶ lêi. ChÝnh v× vËy, chóng t«i chän ®Ò tµi: “ Nghiªn cøu ®éng th¸i rõng thø sinh phôc håi t¹i khu vùc CÇu Hai - Phó Thä” nh»m gãp phÇn tr¶ lêi c©u hái ®ã. -3- Ch-¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Quan ®iÓm vÒ rõng thø sinh phôc håi: Phôc håi rõng cã nhiÒu xuÊt ph¸t ®iÓm kh¸c nhau nh- rõng phôc håi tõ tr¹ng th¸i kiÖt quÖ nhÊt lµ tr¶ng cá, rõng thø sinh cã ®ñ t¸i sinh IIa, rõng thø sinh nghÌo sau khai th¸c kiÖt (IIIa1).

Mçi ®èi t-îng, xuÊt ph¸t ®iÓm cña qu¸ tr×nh phôc håi ®-îc ¸p dông biÖn ph¸p kü thuËt t¸c ®éng kh¸c nhau nh- ®èi t-îng ®Ó khoanh nu«i, khoanh nu«i xóc tiÕn t¸i sinh kÕt hîp trång bæ sung, lµm giµu rõng, c¶i t¹o rõng. Phôc håi rõng lµ mét lÜnh vùc ®-îc nhiÒu nhµ khoa häc vµ c¸c tæ chøc l©m nghiÖp quan t©m. Quan ®iÓm hiÖn nay vÒ phôc håi rõng cã thÓ chia thµnh 3 nhãm (dÉn theo Vò TiÕn Hinh, 2003[14]) nh- sau: Mét lµ, qu¸ tr×nh phôc håi rõng lµ ®-a rõng ®Õn tr¹ng th¸i hoµn chØnh, tiÕp cËn tr¹ng th¸i tr-íc khi bÞ t¸c ®éng. Cairns (1995), Jordan (1995) vµ Egan (1996) lµ nh÷ng ®iÓn h×nh cña quan ®iÓm nµy.

Hai lµ, nhÊn m¹nh hÖ sinh th¸i rõng ph¶i ®-îc phôc håi tíi møc ®é bÒn v÷ng nµo ®ã b»ng con ®-êng tù nhiªn hoÆc nh©n t¹o mµ kh«ng nhÊt thiÕt gièng nh- hÖ sinh th¸i ban ®Çu. §©y còng lµ quan ®iÓm nhËn ®-îc nhiÒu sù t¸n ®ång nhÊt. Ba lµ, tËp trung vµo viÖc x¸c ®Þnh c¸c nguyªn nh©n vµ yÕu tè rµo c¶n cña qu¸ tr×nh phôc håi rõng. §©y ®-îc coi nh- mét quan ®iÓm, mét sù nh×n nhËn míi vÒ phôc håi rõng, v× nã ®· b-íc ®Çu g¾n kÕt phôc håi rõng víi c¸c yÕu tè x· héi, khi nguyªn nh©n chÝnh g©y nªn mÊt rõng t¹i c¸c n-íc nhiÖt ®íi chÝnh lµ con ng-êi.

Nghiªn cøu vÒ cÊu tróc rõng: HiÖn t-îng ph©n tÇng lµ mét ®Æc tr-ng quan träng cña rõng nhiÖt ®íi. Mét trong nh÷ng c¬ së ®Þnh l-îng ®Ó ph©n chia tÇng lµ quy luËt ph©n bè sè c©y theo cÊp chiÒu cao. §· cã mét sè t¸c gi¶ ®Ò xuÊt c¸c ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu tÇng thø cña rõng nhiÖt ®íi, ®iÓn h×nh nh- ph-¬ng ph¸p vÏ biÓu ®å mÆt c¾t ®øng cña rõng do Richards P.W (1933 - 1934) ®Ò x-íng vµ sö dông lÇn ®Çu tiªn ë Guyan vÉn lµ ph-¬ng ph¸p cã hiÖu qu¶ ®Ó nghiªn cøu cÊu tróc tÇng cña rõng. Tuy nhiªn ph-¬ng ph¸p nµy cã nh-îc ®iÓm lµ chØ minh ho¹ ®-îc c¸ch s¾p xÕp theo h-íng th¼ng ®øng cña c¸c loµi c©y gç trong mét diÖn tÝch cã h¹n.

ViÖc ph©n cÊp c©y rõng cho rõng hçn loµi nhiÖt ®íi tù nhiªn lµ mét vÊn ®Ò phøc t¹p, cho ®Õn nay vÉn ch-a cã t¸c gi¶ nµo ®-a ra ®-îc ph-¬ng ¸n ph©n cÊp c©y rõng cho rõng nhiÖt ®íi tù nhiªn mµ ®-îc chÊp nhËn réng r·i. Sampion Gripfit (1948) (dÉn theo Hoµng Kim Ngò, Phïng Ngäc Lan, 1998 [20]) khi nghiªn cøu rõng tù nhiªn Ên §é vµ rõng Èm nhiÖt ®íi T©y Phi cã kiÕn nghÞ ph©n cÊp c©y rõng thµnh 5 cÊp còng dùa vµo kÝch th-íc vµ chÊt l-îng c©y rõng. §Ó cã c¸i nh×n toµn diÖn vµ chÝnh x¸c h¬n vÒ cÊu tróc phøc t¹p cña rõng nhiÖt ®íi c¸c nghiªn cøu cÊu tróc rõng ®-îc chuyÓn dÇn tõ m« t¶ ®Þnh tÝnh sang ®Þnh l-îng víi sù hç trî cña thèng kª to¸n häc vµ tin häc, trong ®ã viÖc m« h×nh ho¸ cÊu tróc rõng, x¸c lËp mèi quan hÖ gi÷a c¸c nh©n tè cÊu tróc rõng ®· ®-îc nhiÒu t¸c gi¶ nghiªn cøu cã kÕt qu¶. VÊn ®Ò vÒ cÊu tróc kh«ng gian vµ thêi gian cña rõng ®-îc c¸c t¸c gi¶ tËp trung nghiªn cøu nhiÒu nhÊt.

Cã thÓ kÓ ®Õn mét sè t¸c gi¶ tiªu biÓu nh-: B.Rollet (1971) ®· biÓu diÔn c¸c quan hÖ chiÒu cao- ®-êng kÝnh ngang ngùc, ®-êng kÝnh t¸n - ®-êng kÝnh -5- ngang ngùc b»ng c¸c hµm håi quy; ph©n bè ®-êng kÝnh t¸n, ®-êng kÝnh th©n c©y d-íi d¹ng c¸c ph©n bè x¸c suÊt; Balley (1973) m« h×nh ho¸ cÊu tróc th©n c©y víi ph©n bè sè c©y theo cì kÝnh ( N-D) b»ng hµm Weibull. NhiÒu t¸c gi¶ kh¸c dïng hµm Schumacher, hyperbol, hµm mò, Poisson, Charlier,. ®Ó m« h×nh ho¸ cÊu tróc rõng (dÉn theo TrÇn V¨n Con, 2001, [5]). Mét vÊn ®Ò n÷a cã liªn quan ®Õn nghiªn cøu cÊu tróc rõng ®ã lµ viÖc ph©n lo¹i rõng theo cÊu tróc vµ ngo¹i m¹o hay ngo¹i m¹o sinh th¸i (dÉn theo NguyÔn TiÕn Dòng, 2005[8]).

C¬ së ph©n lo¹i rõng theo xu h-íng nµy lµ ®Æc ®iÓm ph©n bè, d¹ng sèng -u thÕ, cÊu tróc tÇng thø vµ mét sè ®Æc ®iÓm h×nh th¸i kh¸c cña quÇn x· thùc vËt rõng. Tiªu biÓu cho hÖ thèng ph©n lo¹i rõng theo h-íng nµy cã Humbold (1809), Schimper (1903), Aubreville (1949), UNESCO (1973). Trªn c¬ së nghiªn cøu rõng ë tr¹ng th¸i ®éng Melekhov (dÉn theo NguyÔn TiÕn Dòng, 2005[8]) ®· nhÊn m¹nh sù biÕn ®æi cña rõng theo thêi gian, ®Æc biÖt lµ sù biÕn ®æi cña tæ thµnh loµi c©y trong l©m phÇn qua c¸c giai ®o¹n kh¸c nhau trong qu¸ tr×nh ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn cña rõng. Nghiªn cøu vÒ diÔn thÕ vµ t¸i sinh rõng Cã nhiÒu quan ®iÓm, néi dung nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ vÒ t¸i sinh tù nhiªn nh-ng cã thÓ tãm t¾t nh- sau: - VÒ x¸c ®Þnh thêi gian nghiªn cøu t¸i sinh: §a sè c¸c nhµ nghiªn cøu thèng nhÊt r»ng trong nghiªn cøu t¸i sinh rõng cÇn ph¶i nghiªn cøu qu¸ tr×nh t¸i sinh rõng kÓ tõ khi h×nh thµnh c¬ quan sinh s¶n, sù h×nh thµnh hoa, qu¶, c¸c t¸c nh©n ph¸t t¸n h¹t, sù phï hîp cña mïa vô h¹t gièng víi ®iÒu kiÖn khÝ hËu.

PhÇn lín c¸c nhµ l©m häc Liªn X« cò l¹i ®Ò nghÞ chØ nªn nghiªn cøu qu¸ tr×nh t¸i sinh rõng b¾t ®Çu tõ c©y cã hoa qu¶, thËm chÝ tõ thêi gian c©y m¹ trë ®i (dÉn theo §inh V¨n DiÖp, 1993)[7]. - ¶nh h-ëng cña mét sè nh©n tè sinh th¸i ®Õn t¸i sinh rõng: -6- P.W Richards (1952) (dÉn theo Ph¹m Ngäc Th-êng,2003 [40]) ®-a ra nhËn xÐt r»ng ë rõng nhiÖt ®íi ®a d¹ng vÒ loµi c©y vµ cÊp kÝnh. Theo t¸c gi¶, sù ph©n bè nµy do ®Æc tÝnh di truyÒn cña c¸c loµi c©y ®-îc thÓ hiÖn ë kh¶ n¨ng sinh s¶n vµ tËp tÝnh cña chóng trong c¸c thêi gian ph¸t triÓn. Trong rõng m-a nhiÖt ®íi sù thiÕu hôt ¸nh s¸ng ¶nh h-ëng chñ yÕu ®Õn sù ph¸t triÓn cña c©y con, cßn ®èi víi sù n¶y mÇm vµ ph¸t triÓn cña mÇm non th-êng kh«ng râ.

Nh÷ng sè liÖu cña Taylor (1954), Barnard (1955) cho thÊy ë rõng nhiÖt ®íi ch©u Phi cã sè l-îng c©y t¸i sinh thiÕu hôt. Ng-îc l¹i, Bava (1954), Budowski (1956) l¹i nhËn ®Þnh r»ng nh×n chung cã ®ñ sè l-îng c©y t¸i sinh môc ®Ých cã gi¸ trÞ kinh tÕ P. Odum (1975)[24], [47] khi nghiªn cøu vÒ néi c©n b»ng cña hÖ sinh th¸i cho r»ng: HÖ sinh th¸i cã kh¶ n¨ng tù duy tr× vµ tù ®iÒu chØnh, cã kh¶ n¨ng chèng chÞu sù biÕn ®æi vµ duy tr× tr¹ng th¸i c©n b»ng. HÖ sinh th¸i rõng nhiÖt ®íi còng cã ®Æc ®iÓm nµy thÓ hiÖn râ nhÊt ë viÖc t¸i sinh lç trèng khi c©y cæ thô trong rõng tù nhiªn b·o ®æ, chÕt; tïy theo ®é lín cña lç trèng, lç trèng lín sÏ xuÊt hiÖn c©y t¸i sinh cña loµi -a s¸ng mäc nhanh, lÊp kÝn lç trèng nhanh chãng, sau míi ®Õn c©y t¸i sinh cña c¸c loµi cã gi¸ trÞ, chiÕm tÇng -u thÕ trong rõng nh-ng -a bãng trong giai ®o¹n ®Çu.

KÕt cÊu cña quÇn thô l©m phÇn cã ¶nh h-ëng ®Õn t¸i sinh rõng.