Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm và đáp ứng miễn dịch của gà vịt với vacxin h5n1 navet vifluvac tại tỉnh quảng ninh

Luận văn thạc sĩ phân tích hay nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm và đáp ứng miễn dịch của gà vịt với vacxin, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Trường Thái
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Quang Tính
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú Y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm và đáp ứng miễn dịch của gà, vịt với vacxin H5N1 Navet-vifluvac tại tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH, ĐỒ THỊ
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Giới thiệu chung về bệnh cúm gia cầm
• 1.1.2. Lịch sử bệnh cúm gia cầm
• 1.1.3. Đặc điểm sinh học của virus cúm type A
• 1.1.4. Dịch tễ học bệnh cúm gia cầm
• 1.1.5. Triệu chứng và bệnh tích của bệnh cúm gia cầm
• 1.1.6. Đáp ứng miễn dịch chống virus cúm ở gia cầm
• 1.1.7. Các phương pháp chẩn đoán bệnh cúm gia cầm
• 1.2. TỔNG QUAN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRÊN THẾ GIỚI
• 1.3. TỔNG QUAN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Ở VIỆT NAM
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.2. Vật liệu, dụng cụ và thiết bị dùng trong nghiên cứu
• 1.4.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.4.3.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của bệnh cúm gia cầm ở tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2015 - 7/2020
• 1.4.3.2. Xác định tỷ lệ tiêm phòng vacxin H5N1 Navet-vifluvac cho đàn gia cầm tại Quảng Ninh giai đoạn 2018 - 7/2020 và theo dõi độ an toàn sau tiêm
• 1.4.3.3. Nghiên cứu đáp ứng miễn dịch và độ dài miễn dịch của đàn gà, vịt được tiêm phòng vacxin H5 N1 Navet - Vifluvac
• 1.4.3.4. Đề xuất biện pháp khống chế dịch cúm gia cầm
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của bệnh cúm gia cầm ở tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2015 - 7/2020
• 1.5.2. Phương pháp xác định tỷ lệ tiêm phòng vacxin cúm gia cầm và theo dõi độ an toàn sau tiêm
• 1.5.3. Phương pháp lấy mẫu và bảo quản
• 1.5.4. Phương pháp nghiên cứu đáp ứng miễn dịch và độ dài miễn dịch của đàn gà, vịt sau tiêm vacxin H5N1 Navet-vifluvac
• 1.6. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 1.6.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ CỦA BỆNH CÚM GIA CẦM Ở TỈNH QUẢNG NINH
• 1.6.1.1. Xác định sự phân bố bệnh cúm gia cầm tại các huyện, thành, thị của tỉnh Quảng Ninh từ năm 2015 - 7/2020
• 1.6.1.2. Tình hình bệnh cúm gia cầm giai đoạn 2015 - 7/2020
• 1.6.1.3. Biến động tỷ lệ bệnh cúm gia cầm theo mùa
• 1.6.1.4. Biến động tỷ lệ bệnh cúm theo loại gia cầm
• 1.6.2. KẾT QUẢ TIÊM PHÒNG VACXIN H5N1 NAVET-VIFLUVAC CHO ĐÀN GIA CẦM TẠI QUẢNG NINH GIAI ĐOẠN 2018 - 2020 VÀ THEO DÕI ĐỘ AN TOÀN SAU TIÊM
• 1.6.2.1. Kết quả tiêm phòng vacxin cúm H5N1 Navet-vifluvac cho đàn gia cầm tại tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2018 - 2020
• 1.6.2.2. Xác định độ an toàn cho đàn gia cầm sau khi tiêm phòng vacxin H5N1 Navet-vifluvac
• 1.6.3. ĐÁP ỨNG MIỄN DỊCH VÀ ĐỘ DÀI MIỄN DỊCH CỦA ĐÀN GÀ, VỊT ĐƯỢC TIÊM PHÒNG VACXIN H5N1 NAVET-VIFLUVAC
• 1.6.3.1. Giám sát huyết thanh học của đàn gà sau khi được tiêm phòng vacxin H5N1 Navet-vifluvac
• 1.6.3.2. Giám sát huyết thanh học của đàn vịt sau khi được tiêm phòng vacxin H5N1 Navet-vifluvac
• 1.6.4. ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP KHỐNG CHẾ DỊCH CÚM GIA CẦM
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về dịch tễ bệnh cúm gia cầm tại Quảng Ninh

Bệnh cúm gia cầm là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam, đặc biệt là tại tỉnh Quảng Ninh. Từ năm 2015 đến 2020, dịch bệnh này đã gây ra nhiều thiệt hại cho người chăn nuôi và ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm. Nghiên cứu về dịch tễ học bệnh cúm gia cầm giúp xác định các yếu tố nguy cơ và xu hướng lây lan của virus. Việc hiểu rõ tình hình dịch bệnh sẽ hỗ trợ trong việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Đặc điểm dịch tễ học bệnh cúm gia cầm tại Quảng Ninh

Tình hình dịch cúm gia cầm tại Quảng Ninh có sự biến động lớn theo mùa vụ. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ gia cầm mắc bệnh tăng cao vào mùa đông, khi thời tiết lạnh và ẩm ướt. Việc theo dõi và phân tích các ổ dịch là cần thiết để có biện pháp ứng phó kịp thời.

1.2. Tác động của bệnh cúm gia cầm đến ngành chăn nuôi

Bệnh cúm gia cầm không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Nhiều hộ chăn nuôi đã phải tiêu hủy đàn gia cầm để ngăn chặn sự lây lan của virus. Điều này dẫn đến sự giảm sút nguồn cung thực phẩm và tăng giá cả thị trường.

II. Thách thức trong việc phòng ngừa bệnh cúm gia cầm

Việc kiểm soát dịch cúm gia cầm tại Quảng Ninh gặp nhiều khó khăn do sự lây lan nhanh chóng của virus và thói quen chăn nuôi không an toàn. Các biện pháp phòng ngừa hiện tại chưa đủ hiệu quả để ngăn chặn dịch bệnh. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và người chăn nuôi để nâng cao nhận thức và thực hiện các biện pháp an toàn.

2.1. Khó khăn trong việc tiêm phòng vacxin H5N1

Mặc dù vacxin H5N1 đã được sử dụng rộng rãi, nhưng tỷ lệ tiêm phòng chưa đạt yêu cầu. Nhiều hộ chăn nuôi vẫn chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc tiêm phòng, dẫn đến nguy cơ bùng phát dịch bệnh.

2.2. Tình trạng buôn bán gia cầm không rõ nguồn gốc

Việc buôn bán gia cầm không rõ nguồn gốc qua biên giới là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự tái phát của dịch cúm gia cầm. Cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn để ngăn chặn tình trạng này.

III. Phương pháp nghiên cứu đáp ứng miễn dịch của gà vịt với vacxin H5N1

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp hiện đại để đánh giá hiệu quả của vacxin H5N1 Navet-vifluvac trên đàn gà và vịt tại Quảng Ninh. Việc theo dõi đáp ứng miễn dịch sẽ giúp xác định thời gian tiêm nhắc lại và nâng cao hiệu quả phòng bệnh.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và phương pháp thu thập dữ liệu

Nghiên cứu được thực hiện trên một mẫu đàn gà và vịt được tiêm vacxin H5N1. Dữ liệu được thu thập qua các phương pháp xét nghiệm huyết thanh học để đánh giá hiệu giá kháng thể.

3.2. Phân tích kết quả và đánh giá hiệu quả vacxin

Kết quả nghiên cứu cho thấy vacxin H5N1 Navet-vifluvac có khả năng tạo ra đáp ứng miễn dịch tốt cho đàn gà và vịt. Tuy nhiên, cần theo dõi liên tục để đảm bảo hiệu quả lâu dài của vacxin.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu về vacxin H5N1

Kết quả nghiên cứu về vacxin H5N1 không chỉ có giá trị trong việc phòng ngừa bệnh cúm gia cầm mà còn giúp nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về tầm quan trọng của việc tiêm phòng. Các biện pháp ứng dụng từ nghiên cứu sẽ góp phần giảm thiểu thiệt hại do dịch bệnh gây ra.

4.1. Đề xuất biện pháp tiêm phòng hiệu quả

Cần xây dựng kế hoạch tiêm phòng vacxin H5N1 cho đàn gia cầm một cách bài bản và khoa học. Việc tổ chức tiêm phòng đại trà sẽ giúp nâng cao tỷ lệ bảo hộ cho đàn gia cầm.

4.2. Tăng cường tuyên truyền và giáo dục cộng đồng

Tuyên truyền về lợi ích của việc tiêm phòng vacxin và các biện pháp an toàn trong chăn nuôi là rất cần thiết. Cần có các chương trình giáo dục để nâng cao nhận thức của người chăn nuôi.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu bệnh cúm gia cầm

Nghiên cứu về dịch tễ bệnh cúm gia cầm và đáp ứng miễn dịch của gà vịt với vacxin H5N1 tại Quảng Ninh đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Việc nâng cao hiệu quả phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh là rất cần thiết để bảo vệ ngành chăn nuôi và sức khỏe cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong phòng chống dịch bệnh

Nghiên cứu này cung cấp thông tin quý giá cho các cơ quan chức năng trong việc xây dựng chính sách phòng chống dịch bệnh hiệu quả hơn.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu về vacxin

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các loại vacxin mới có hiệu quả cao hơn, đồng thời cải thiện quy trình tiêm phòng để đảm bảo an toàn cho đàn gia cầm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch cúm gia cầm độc lực cao luôn là mối đe dọa nghiêm trọng đối với ngành chăn nuôi và sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Riêng trong năm 2019, dịch bệnh đã bùng phát tại 24 tỉnh thành của Việt Nam, buộc phải tiêu hủy trên 133.000 con gia cầm; tiếp tục trong hai tháng đầu năm 2020, cả nước ghi nhận 34 ổ dịch khiến hơn 100.000 cá thể bị chết và tiêu hủy. Tỉnh Quảng Ninh sở hữu vị trí địa lý đặc thù với 132,8 km đường biên giới đất liền giáp Trung Quốc cùng vùng biển dài 200 hải lý, khiến áp lực vận chuyển và buôn bán gia cầm nhập lậu luôn tiềm ẩn rủi ro bùng phát các chủng virus H5N1 độc lực cao.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm giải quyết bài toán cấp bách về việc đánh giá toàn diện các đặc điểm dịch tễ của bệnh cúm gia cầm trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, đồng thời khảo sát khả năng đáp ứng miễn dịch và độ an toàn của vắc-xin H5N1 Navet-vifluvac sản xuất trong nước. Phạm vi nghiên cứu được triển khai xuyên suốt từ năm 2015 đến tháng 7/2020 trên quy mô 14 huyện, thị xã, thành phố của tỉnh. Mục tiêu cụ thể là xác định tỷ lệ lưu hành, biến động theo mùa vụ, tính cảm nhiễm của từng loài gia cầm, và đánh giá động thái kháng thể đạt ngưỡng bảo hộ tối thiểu từ 4 log2 trở lên. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học thực chứng, giúp các cơ quan thú y thiết lập lịch trình tiêm phòng bổ sung kịp thời, nâng cao tỷ lệ bảo hộ thực địa đạt trên 80% và giảm thiểu tối đa tổn thất kinh tế cho người chăn nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng dựa trên lý thuyết virus học phân tử và miễn dịch học thú y chuyên sâu. Virus cúm gia cầm thuộc họ Orthomyxoviridae là virus ARN sợi đơn cực âm gồm 8 phân đoạn gen mã hóa cho 10 protein cấu trúc và chức năng. Đặc tính kháng nguyên bề mặt được quyết định bởi hai loại glycoprotein chủ chốt là Hemagglutinin (H1 đến H16) và Neuraminidase (N1 đến N9). Cơ chế lây truyền của virus diễn ra qua hai con đường trực tiếp và gián tiếp, trong đó các loài thủy cầm hoang dã đóng vai trò là ổ chứa tự nhiên mang mầm bệnh phát tán vào đàn gia cầm nuôi.

Về cơ chế đáp ứng miễn dịch, gia cầm sau khi tiếp xúc với kháng nguyên vắc-xin vô hoạt sẽ kích hoạt đáp ứng miễn dịch dịch thể. Miễn dịch tiên phát xuất hiện kháng thể IgM trong giai đoạn đầu, sau đó chuyển dần sang kháng thể IgY (tương đương IgG ở động vật có vú) chiếm ưu thế trong huyết thanh để trung hòa các mấu lồi HA của virus. Khi tiêm nhắc lại mũi thứ hai, các tế bào lympho B nhớ lập tức biệt hóa mạnh mẽ thành tương bào, giải phóng lượng lớn kháng thể đặc hiệu với hiệu giá trung bình GMT vượt trội. Ngưỡng kháng thể ngăn trở ngưng kết hồng cầu (HI) đạt từ 4 log2 trở lên được xác định là mức bảo hộ sinh học an toàn theo quy định thú y.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm dữ liệu dịch tễ hồi cứu thu thập tại Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2015 đến tháng 7/2020 với tổng đàn điều tra hàng triệu con gia cầm. Nghiên cứu thực nghiệm theo dõi độ an toàn được tiến hành trên 1.500 cá thể gia cầm tại 5 địa phương trọng điểm đại diện cho các vùng sinh thái: Hạ Long, Uông Bí, Bình Liêu, Đầm Hà và Hải Hà (mỗi địa bàn 300 con). Để khảo sát đáp ứng miễn dịch, phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng trên 5 hộ nuôi gà và 5 hộ nuôi vịt tại 5 địa phương trên, theo dõi liên tục 30 cá thể/nhóm qua các mốc thời gian 30, 60, 90, 120 và 150 ngày sau khi tiêm mũi 1 và mũi 2.

Phương pháp phân tích huyết thanh học sử dụng phản ứng ngăn trở ngưng kết hồng cầu (HI) dựa theo Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 8400-26:2014 và Hướng dẫn số 1361/TY-DT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Lý do lựa chọn phản ứng HI là nhờ độ nhạy cao, tính đặc hiệu tuyệt đối trong việc định lượng kháng thể kháng glycoprotein HA của virus H5N1, đồng thời có chi phí phù hợp để triển khai trên diện rộng. Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý bằng các thuật toán thống kê sinh học trên phần mềm chuyên dụng Excel 2010 nhằm xác định tỷ lệ dương tính, độ lệch chuẩn và giá trị kháng thể trung bình hình học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích dịch tễ học giai đoạn 2015 đến tháng 7/2020 ghi nhận dịch cúm gia cầm bùng phát tại 6/14 địa phương của tỉnh Quảng Ninh với tổng cộng 42.737 gia cầm mắc bệnh, dẫn tới 39.110 con bị chết và tiêu hủy bắt buộc. Huyện Hải Hà là điểm nóng có tần suất xuất hiện dịch cao nhất (4/6 năm ghi nhận ổ dịch), tiếp theo là thị xã Quảng Yên và thành phố Móng Cái với 3/6 năm có dịch.

Đặc điểm mùa vụ thể hiện sự chênh lệch rõ nét khi dịch bệnh tập trung áp đảo vào vụ Đông - Xuân, chiếm tới 88,97% tổng số gia cầm mắc bệnh (38.022 con) và 88,13% số lượng tiêu hủy (34.995 con). Ngược lại, vụ Hè - Thu chỉ ghi nhận 11,03% số gia cầm mắc bệnh (4.715 con). Xét theo loài mẫn cảm, gà là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất chiếm 64,98% tổng số ca bệnh, vịt chiếm 32,48%, trong khi các loài thủy cầm khác như ngan, ngỗng chỉ chiếm 2,54%.

Khảo sát thực địa khẳng định vắc-xin Navet-vifluvac H5N1 đạt độ an toàn tuyệt đối 100% trên 1.500 gia cầm được tiêm phòng thử nghiệm tại 5 huyện, thị. Đối với đáp ứng miễn dịch, sau khi tiêm mũi 1, hiệu giá kháng thể trung bình của gà và vịt đạt đỉnh trong khoảng 30 đến 60 ngày sau tiêm (đạt từ 6,5 đến 7,2 log2), nhưng sau đó suy giảm dần xuống sát hoặc dưới ngưỡng bảo hộ 4 log2 ở ngày thứ 120 và 150. Sau khi tiêm mũi 2 nhắc lại, hiệu giá kháng thể được củng cố vững chắc, đạt tỷ lệ bảo hộ trên 95% và duy trì mức kháng thể cao vượt trên 6 log2 kéo dài suốt 150 ngày theo dõi.

Thảo luận kết quả

Sự tập trung của dịch bệnh vào vụ Đông - Xuân bắt nguồn từ đặc tính sinh học của virus cúm A, vốn có khả năng duy trì sức sống từ 30 đến 35 ngày ở nhiệt độ thấp khoảng 4°C, trong khi dễ dàng bị bất hoạt trong vài phút ở điều kiện nắng nóng trên 56°C của mùa hè. Thêm vào đó, thời điểm giáp Tết Nguyên đán làm gia tăng đột biến mật độ lưu thông và buôn bán gia cầm sống, tạo điều kiện cho virus lan truyền nhanh chóng qua các vùng tiếp giáp.

Dữ liệu biến động kháng thể sau tiêm vắc-xin mô tả rõ nét quy luật phân rã miễn dịch dịch thể tự nhiên. Trong các báo cáo khoa học, sự suy giảm này được thể hiện trực quan qua biểu đồ đường biểu diễn sự sụt giảm hiệu giá kháng thể GMT từ mốc 60 ngày đến 150 ngày, cũng như biểu đồ cột ghép so sánh tỷ lệ bảo hộ giữa gà và vịt ở hai mũi tiêm. Kết quả này tương đồng chặt chẽ với các nghiên cứu thực địa tại Thái Nguyên (86,38% ca bệnh rơi vào vụ Đông - Xuân) và Bắc Giang (38,6% ca bệnh tập trung vào mùa Đông). Phát hiện này củng cố tính tất yếu của việc tiêm nhắc lại mũi 2 sau 28 đến 30 ngày nhằm thiết lập hàng rào bảo vệ vững chắc cho đàn vật nuôi.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm thu được, tác giả đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống dịch cúm gia cầm tại địa phương:

1. Chuẩn hóa quy trình tiêm phòng vắc-xin 2 mũi bắt buộc: Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Quảng Ninh cần chỉ đạo hệ thống thú y cơ sở triển khai tiêm vắc-xin Navet-vifluvac mũi 1 cho gà, vịt lúc 14 đến 21 ngày tuổi và tiêm nhắc lại mũi 2 sau 28 đến 30 ngày. Mục tiêu đảm bảo tỷ lệ tiêm phòng đạt trên 80% tổng đàn, triển khai định kỳ vào hai đợt cao điểm tháng 3-4 và tháng 9-10 hàng năm.
2. Tăng cường giám sát dịch tễ tại các vùng trọng điểm: Trạm Thú y các địa phương có nguy cơ cao như Hải Hà, Móng Cái, Quảng Yên và Đầm Hà cần thực hiện lấy mẫu định kỳ tối thiểu 300 mẫu huyết thanh/đợt trong vụ Đông - Xuân (từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau) nhằm đánh giá biến động hiệu giá kháng thể HI và phát hiện sớm các biến chủng virus xâm nhập.
3. Kiểm soát chặt chẽ mạng lưới vận chuyển và con giống: Ban Chỉ đạo phòng chống dịch bệnh động vật cấp huyện phối hợp với lực lượng quản lý thị trường tăng cường kiểm tra 100% các phương tiện vận chuyển gia cầm qua tuyến biên giới dài 132,8 km và các trục quốc lộ chính, kiên quyết tiêu hủy gia cầm không rõ nguồn gốc kiểm dịch.
4. Nâng cao tiêu chuẩn an toàn sinh học tại nông hộ: Chính quyền cấp xã kết hợp cùng Hội Nông dân tổ chức tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn 100% hộ chăn nuôi thực hiện tiêu độc khử trùng chuồng trại định kỳ 1 đến 2 lần/tuần bằng các dung dịch sát trùng như natrihypochlorit, vôi bột hoặc formalin loãng, hướng tới giảm tỷ lệ mắc bệnh xuống dưới 0,05% toàn tỉnh đến năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả thực nghiệm của công trình mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý Thú y và các nhà hoạch định chính sách: Cán bộ Chi cục Chăn nuôi và Thú y, Trạm Thú y cấp huyện có thể sử dụng bộ dữ liệu dịch tễ 6 năm (2015-2020) để xây dựng bản đồ cảnh báo nguy cơ, hoạch định kế hoạch tiêm phòng vắc-xin Navet-vifluvac hàng năm và phân bổ nguồn lực hóa chất dự phòng tối ưu.
• Chủ trang trại và các hộ chăn nuôi gia cầm: Người chăn nuôi có thể áp dụng trực tiếp phác đồ tiêm 2 mũi vắc-xin, nắm bắt các thời điểm suy giảm miễn dịch (sau 90 ngày) và nhận diện các triệu chứng lâm sàng điển hình (xuất huyết chân, sưng mào tích) để chủ động phòng ngừa rủi ro mất trắng đàn vật nuôi.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Thú y: Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp khảo sát dịch tễ học thực địa, kỹ thuật chuẩn độ huyết thanh học HI theo chuẩn TCVN 8400-26:2014 và quy trình theo dõi độ an toàn trên cỡ mẫu 1.500 gia cầm.
• Các doanh nghiệp sản xuất vắc-xin và kinh doanh thuốc thú y: Bộ phận nghiên cứu và phát triển sản phẩm có thêm cơ sở dữ liệu thực nghiệm về đáp ứng miễn dịch của chủng vắc-xin nội địa Navet-vifluvac, từ đó cải tiến chất bổ trợ và hướng dẫn liều dùng phù hợp với điều kiện sinh thái vùng Đông Bắc.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao dịch cúm gia cầm tại Quảng Ninh lại tập trung chủ yếu vào vụ Đông - Xuân?
Kết quả khảo sát thực địa cho thấy vụ Đông - Xuân chiếm tới 88,97% tổng số ca mắc cúm và 88,13% số lượng gia cầm bị tiêu hủy. Nguyên nhân chính là do nhiệt độ môi trường mùa đông hạ thấp kèm ẩm độ cao giúp virus tồn tại tới 30-35 ngày trong tự nhiên. Ngoài ra, việc gia tăng mật độ vận chuyển, tiêu thụ gia cầm phục vụ dịp Tết Nguyên đán khiến nguy cơ lây lan diện rộng tăng cao.

Hiệu giá kháng thể bảo hộ sau khi tiêm vắc-xin H5N1 Navet-vifluvac được xác định ở mức nào?
Theo quy định tại Hướng dẫn số 1361/TY-DT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, ngưỡng hiệu giá kháng thể ngăn trở ngưng kết hồng cầu (HI) đạt từ 4 log2 trở lên được tính là dương tính và đạt khả năng bảo hộ sinh học. Nếu hiệu giá HI dưới 4 log2, cơ thể gia cầm chưa đủ nồng độ kháng thể để trung hòa mầm bệnh khi bị virus thực địa xâm nhập.

Vì sao bắt buộc phải tiêm nhắc lại mũi thứ hai cho đàn gia cầm?
Sau khi tiêm mũi 1, hiệu giá kháng thể của gia cầm đạt đỉnh ở thời điểm 30 đến 60 ngày nhưng sẽ suy giảm nhanh chóng và không còn đủ khả năng bảo hộ ở ngày thứ 120 đến 150. Việc tiêm mũi 2 sau khoảng 28 đến 30 ngày giúp kích hoạt tế bào lympho B nhớ, sinh ra lượng kháng thể IgY thứ phát dồi dào với hiệu giá trên 6 log2, kéo dài thời gian bảo hộ vững chắc trên 5 tháng.

Loài gia cầm nào có tỷ lệ mắc bệnh và mức độ mẫn cảm cao nhất với cúm H5N1?
Trong giai đoạn điều tra từ 2015 đến tháng 7/2020, gà là đối tượng mẫn cảm nhất với tỷ lệ mắc bệnh chiếm 64,98%, vịt chiếm 32,48% và các loài thủy cầm khác chỉ chiếm 2,54%. Khi nhiễm virus thể độc lực cao, gà thường phát bệnh cấp tính, xuất huyết nội tạng nặng và tỷ lệ chết có thể lên tới 70% đến 100%.

Vắc-xin Navet-vifluvac có an toàn khi triển khai tiêm phòng đại trà không?
Nghiên cứu theo dõi chặt chẽ trên 1.500 cá thể gia cầm tại 5 huyện, thành phố thuộc tỉnh Quảng Ninh (300 con/địa bàn) khẳng định vắc-xin Navet-vifluvac an toàn tuyệt đối 100%. Toàn bộ đàn gia cầm sau tiêm đều khỏe mạnh, ăn uống bình thường, không ghi nhận các phản ứng sốc phản vệ hay tỷ lệ hao hụt do vắc-xin.

Kết luận

• Dịch cúm gia cầm tại Quảng Ninh trong giai đoạn 2015 đến tháng 7/2020 xảy ra tại 6/14 địa phương với 42.737 cá thể mắc bệnh, trong đó huyện Hải Hà là ổ dịch phức tạp nhất.
• Yếu tố dịch tễ thể hiện tính mùa vụ nghiêm ngặt khi vụ Đông - Xuân chiếm 88,97% số ca mắc bệnh, và gà là loài cảm nhiễm chủ yếu chiếm 64,98%.
• Vắc-xin H5N1 Navet-vifluvac chứng minh độ an toàn 100% trên cỡ mẫu thực địa 1.500 cá thể gia cầm tại 5 vùng sinh thái của tỉnh.
• Phác đồ tiêm 2 mũi vắc-xin là điều kiện tiên quyết để tạo đáp ứng miễn dịch thứ phát mạnh mẽ, duy trì hiệu giá kháng thể HI trên 6 log2 bảo hộ đàn gia cầm kéo dài suốt 150 ngày.
• Công trình đã đóng góp cơ sở dữ liệu khoa học tin cậy giúp hoàn thiện chiến lược tiêm phòng dịch bệnh hàng năm tại địa phương.

Ngay từ hôm nay, các cơ quan chuyên môn và hộ chăn nuôi hãy chủ động triển khai nghiêm ngặt quy trình tiêm phòng 2 mũi vắc-xin Navet-vifluvac kết hợp vệ sinh an toàn sinh học để bảo vệ tối đa đàn gia cầm và ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch bệnh!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Giới thiệu chung về bệnh cúm gia cầm Bệnh cúm gia cầm hay bệnh cúm gà (Avian Influenza), là một bệnh truyền nhiễm gây ra bởi virus cúm type A thuộc họ Orthomyxoviridae với nhiều subtyp khác nhau trong đó (chủ yếu là loại H5, H7 và H9) gây nên có tốc độ lây lan nhanh với tỷ lệ chết cao trong đàn gia cầm nhiễm bệnh. Trong những năm gần đây, dịch cúm gia cầm chủng độc lực cao (HPAI – Highly Pathogenic Avian Influenza) xuất hiện và đã giết chết hàng chục triệu gia cầm trên thế giới, đồng thời khiến hàng tỷ gia cầm khác phải tiêu hủy bắt buộc để tránh lây lan, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi.

Tính nguy hiểm của bệnh còn thể hiện ở khả năng biến chủng của virus, gây bệnh cho cả con người và có thể thành đại dịch, vì thế bệnh cúm gia cầm đang ngày càng trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết (Alexander D. Lịch sử bệnh cúm gia cầm Năm 412 trước Công nguyên, Hippocrates đã mô tả về bệnh giống như bệnh cúm. Năm 1680, một vụ đại dịch cúm đã được mô tả kỹ và từ đó đến nay đã xảy ra 31 vụ đại dịch.Trong hơn 100 năm qua đã xảy ra 4 vụ đại dịch vào các năm 1889, 1918, 1957 và 1968. Năm 1878 ở Italia đã xảy ra một bệnh gây tỷ lệ tử vong rất cao ở đàn gia cầm, sau đã được đặt tên là bệnh dịch hạch gia cầm.

Đến năm 1901, Centanni và Savunozzi đã đề cập đến ổ dịch này được gây ra bởi virus qua lọc. Nhưng phải đến năm 1955 mới xác định được virus đã chính là virus cúm type A (H7N1 và H7N7) gây chết nhiều gà, gà tây và các loài gia cầm khác. Từ sau khi phát hiện ra virus cúm type A, các nhà khoa học đã tích cực nghiên cứu và nhận thấy virus cúm có nhiều ở loài chim hoang dã và gia cầm nuôi ở những vùng khác nhau trên thế giới và thấy rằng bệnh dịch nghiêm trọng nhất xảy ra đối với gia cầm là những chủng gây bệnh cao thuộc phân type H5 và H7, như ở Scotland năm 1959 là H5N1, ở Mỹ năm 1983 - 1984 là H5N2. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Năm 1963, virus type A được phân lập từ gà tây ở Bắc Mỹ do lây từ loài thuỷ cầm di trú vào đàn gà.

Cuối thập kỷ 60, phân type H1N1 thấy ở lợn và thấy có liên quan đến những ổ dịch gà tây với biểu hiện đặc trưng là những triệu chứng ở đường hô hấp và giảm đẻ. Năm 1971, Beard đã mô tả khá kỹ virus gây bệnh và đặc điểm bệnh lý lâm sàng trong các ổ dịch cúm gà, gà tây khá lớn xảy ra ở Mỹ mà chủng gây bệnh là H7N1. Từ năm 1960 - 1979, bệnh được phát hiện ở Canada, Hồng Kông, Nhật Bản, các nước vùng Trung Cận Đông, các nước thuộc liên hiệp Anh và Liên Xô (Đào Yến Khanh, 2005). Sự lây nhiễm từ chim hoang sang gia cầm đã có bằng chứng trước năm 1970 nhưng chỉ được công nhận khi xác định được tỷ lệ nhiễm virus cúm cao ở một số loài thủy cầm di trú (Cục Thú y, 2004).

Tại Việt Nam, Nguyễn Ngọc Tiến (2013) cho biết, tình hình dịch cúm từ năm 2009 tới 2013 như sau: Năm 2009: Dịch cúm trên gia cầm phát ra tại 17 quốc gia và vùng lãnh thổ bao gồm: Afghanistan, Bangladesh, Camphuchia, Trung Quốc, Đức, Đặc khu hành chính Hồng Kông, Ấn Độ, Nhật Bản, Lào, Mông Cổ, Nepal, Nigeria, Nga, Tây Ban Nha, Thái Lan, Togo, Việt Nam. Năm 2010: Dịch cúm gia cầm phát ra tại 16 quốc gia và vùng lãnh thổ bao gồm: Bangladesh, Bhutan, Bungary, Camphuchia, Trung Quốc, Khu đặc hành chính Hồng Kông, Ấn Độ, Israel, Lào, Mông Cổ, Myanmar, Nepal, Rumani, Nga, Tây Ban Nha và Việt Nam. Năm 2011: Dịch cúm gia cầm phát tại 14 quốc gia và vùng lãnh thổ bao gồm: Bangladesh, Camphuchia, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Iral, Israel, Nhật Bản, Mông Cổ, Myanmar, Hàn Quốc, Khu đặc hành chính Hồng Kông và Việt Nam. Năm 2012 - 2013: Dịch cúm gia cầm đã xảy ra tại Ai Cập, Bangladesh, Nepal, Bhutan, Myanmar, Ấn Độ, Khu đặc hành chính Hồng Kông, Trung Quốc, Irael, Indonesia và Việt Nam.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm sinh học của virus cúm type A 1. Đặc điểm về hình thái, cấu trúc Virus cúm gia cầm thuộc họ Orthomyxoviridae, với bộ gen là ARN cực âm một sợi. Sợi ARN chia làm 8 mảnh và nối với nhau nhờ các protein có vỏ bọc.

Virus được bọc bên ngoài bằng các protein và có màng lipid ở ngoài cùng. Bề mặt ngoài màng phủ bằng 2 hệ thống protein có các phản ứng ngưng kết hồng cầu và phản ứng trung hoà được kết hợp với nhau một cách riêng biệt (Ito. Hạt virus (virion) có cấu trúc hình khối kéo dài, đường kính trung bình khoảng 80 - 120nm. Vỏ virus là những protein có nguồn gốc từ màng tế bào mà virus đã gây nhiễm, bao gồm một số protein được glycosyl hóa và một số protein dạng trần không được glycosyl hóa.

Protein bề mặt có cấu trúc từ các loại glycoprotein là các gai mấu có độ dài 10 - 14nm, đường kính 4 - 6nm. Khi nghiên cứu sâu hơn về cấu trúc hệ gene virus cúm type A, tất cả các thành viên của nhóm virus cúm A đều có hệ gene ARN một sợi, có độ dài 13.500 nucleotid chứa 8 phân đoạn kế tiếp nhau mang mật mã cho 10 loại protein khác nhau của virus, 8 phân đoạn của sợi ARN có thể tách và phân biệt rõ ràng nhờ phương pháp điện di (Muphy B. Đặc tính kháng nguyên của virus cúm type A Kháng nguyên của virus cúm diễn biến rất phức tạp do hiện tượng tái tổ hợp các thành phần và cấu trúc của chủng này với chủng khác hoặc biến đổi từ chủng vô độc thành chủng có độc lực cao hơn và gây bệnh. Sự đột biến của từng thành phần và loại kháng nguyên trong từng chủng virus cúm cũng góp phần tạo nên cấu trúc kháng nguyên mới, tạo các loại biến chủng mới với các đặc tính gây bệnh mới.

Các loại protein kháng nguyên: Protein nhân (NP), protein đệm (matrix protein - M1), protein bề mặt (HA), protein enzyme cắt thụ thể (NA) là những protein kháng nguyên được nghiên cứu nhiều nhất. Một trong những đặc tính kháng nguyên quan trọng của virus cúm là khả năng gây ngưng kết hồng cầu của nhiều loài động vật mà thực chất là sự kết hợp giữa mấu lồi kháng nguyên HA trên bề mặt của virus với thụ thể có trên bề mặt LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 hồng cầu làm cho hồng cầu ngưng kết với nhau tạo mạng ngưng kết qua các cầu nối virus. Từ đặc tính kháng nguyên này có thể sử dụng các phản ứng ngưng kết hồng cầu HA và phản ứng ngăn trở ngưng kết hồng cầu HI trong chẩn đoán cúm gia cầm. Thành phần hóa học và sức đề kháng của virus Bên cạnh các đặc tính về cấu trúc và đặc tính kháng nguyên, thành phần hóa học của virus cúm gia cầm cũng được nghiên cứu khá kỹ: ARN của virus chiếm 0,8 - 1,1%, protein chiếm 70 - 75%, lipid chiếm 220 - 24% và hydratcacbon chiếm 5 - 8% khối lượng của hạt virus.

Về sức đề kháng của virus, các kết quả khảo sát cho thấy rằng, nhìn chung virus có sức đề kháng tương đối yếu. Virus mất độc lực ở nhiệt độ 56 - 600C trong vài phút, ở nhiệt độ 400C virus tồn tại được 30 - 35 ngày, ở 200C tồn tại được 7 ngày. Tuy nhiên, virus tồn tại khá lâu trong các vật chất hữu cơ như phân gà ít nhất 3 tháng. Trong thức ăn, nước uống bị ô nhiễm virus có khả năng tồn tại hàng tuần.

Đây chính là nguồn bệnh nguy hiểm và tiềm tàng để làm lây lan dịch bệnh. Trong nước ao hồ virus vẫn có thể duy trì đặc tính gây bệnh tới 4 ngày ở nhiệt độ 220C và trên 30 ngày ở nhiệt độ 00C. Do cấu trúc vỏ ngoài của virus là lipid nên chúng mẫn cảm với các chất dung môi và chất tẩy rửa như formalin, axit, ete, β - propiolacton; sau khi tẩy vỏ, các hóa chất như phenolic, NH4+, axit loãng, natrihypochlorit và hydroxylanine có thể phá hủy virus cúm gia cầm. Người ta thường dùng các hóa chất này như các chất sát trùng hữu hiệu để tẩy uế chuồng trại, dụng cụ và các thiết bị chăn nuôi (Lê Văn Năm, 2004b).

Quá trình nhân lên của virus Virus xâm nhập vào tế bào nhờ chức năng của protein HA thông qua hiện tượng ẩm bào (endocytosis) qua cơ chế trung gian tiếp hợp thụ thể. Thụ thể đã liên kết tế bào của virus cúm có bản chất là acid dialic sẽ cắm sâu vào glycoprotein hay glycilipid của vỏ virus. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Trong khoang ẩm bào, khi nồng độ pH được điều hòa giảm xuống mức thấp thì các enzyme peptidase và enzyme protease của tế bào tấn công và cắt rời protein HA trên màng virus, giải phóng nucleocasid. Các nucleocapsid đi vào trong nguyên sinh chất rồi vào trong nhân tế bào, chuẩn bị quá trình tổng hợp ARN là nguyên liệu cho hệ gene mới.

Ngay sau quá trình trên, hệ thống enzyme sao chép của virus lập tức tạo nên các ARN thông tin (mARN). Các phân đoạn ARN hệ gene được mã hóa ở 10 - 13 nucleotid đầu 5’ với nguyên liệu lấy từ ARN tế bào nhờ vào hoạt tính enzyme PB2 của virus. Quá trình tổng hợp mARN đặc hiệu của virus có thể kìm hãm bởi Actinomycine D hoặc các hợp chất Amatinin. Các mARN sau khi sao chép được chuyển hóa ra nguyên sinh chất, được ribosome trợ giúp tổng hợp nên protein cấu trúc và protein nguyên liệu.

Protein H, N, M2, ở lại nguyên sinh chất, được vận chuyển xuyên qua hệ thống võng mạc nội mô (RE) và hệ golgi sau đó được cắm lên màng tế bào nhiễm. Protein NS1, NP, M1 được vận chuyển vào nhân để bao bọc đệm lấy nguyên liệu ARN hệ gene mới được tổng hợp (Kawaoka Y. Từ sợi ARN âm đơn của virus ban đầu thông qua cơ chế bổ sung thì một đoạn ARN dương toàn vẹn được tạo thành. Sợi dương mới này lại làm khuôn để tổng hợp nên sợi ARN âm mới làm nguyên liệu.

Một số sợi âm ARN mới làm nguyên liệu để lắp ráp virion mới, một số khác làm khuôn để tổng hợp ARN theo cơ chế như với sợi ARN của virus đầu tiên.