Luận án tiến sĩ về di truyền và bảo tồn địa lan cymbidium ở miền núi Đông Bắc Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu đa dạng di truyền tập đoàn địa lan cymbidium khu vực miền núi đông bắc việt nam phục vụ, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề

• Tác giả: Phạm Phương Thu
• Người hướng dẫn: Ngô Xuân Bình
• Trường học: Viện Khoa Học Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Di Truyền Và Chọn Giống Cây Trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đa Dạng Di Truyền Tập Đoàn Địa Lan (Cymbidium) Khu Vực Miền Núi Đông Bắc Việt Nam Phục Vụ Công Tác Bảo Tồn Và Chọn Tạo Giống
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG I: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của luận án
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Những đóng góp mới của luận án
• 2. CHƯƠNG II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Giới thiệu chung về hoa lan
• 2.2. Đặc điểm thực vật học, phân loại và phân bố của chi lan kiếm
• 2.2.1. Phân loại
• 2.2.2. Phân bố
• 2.3. Nguồn gen lan kiếm khu vực miền núi Đông Bắc Việt Nam
• 2.4. Giá trị, thực trạng khai thác và bảo tồn nguồn gen lan kiếm
• 2.5. Tình hình nghiên cứu chi lan kiếm trên thế giới và Việt Nam
• 2.5.1. Nghiên cứu đa dạng di truyền chi lan kiếm trên thế giới và ở Việt Nam
• 2.5.2. Nghiên cứu nhân giống và lai tạo chi lan kiếm trên thế giới và ở Việt Nam
• 2.6. Các kết luận qua phân tích tổng quan
• 3. CHƯƠNG III: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương đánh giá đa dạng di truyền ở mức hình thái
• 3.3.2. Kỹ thuật sinh học phân tử
• 3.3.3. Phương pháp lai tạo giống nguồn gen lan kiếm
• 3.3.4. Phương pháp nhân giống in vitro
• 3.3.5. Phần mềm xử lý số liệu
• 3.3.6. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đánh giá đa dạng di truyền tập đoàn 24 mẫu giống lan kiếm khu vực miền núi Đông Bắc bằng chỉ thị hình thái
• 4.2. Đánh giá đa dạng di truyền tập đoàn 24 mẫu giống lan kiếm khu vực miền núi Đông Bắc bằng chỉ thị phân tử
• 4.3. Kết quả PCR các mẫu giống lan kiếm nghiên cứu
• 4.4. Kết quả giải trình tự vùng lục lạp mẫu giống lan kiếm nghiên cứu
• 4.5. Kết quả nhận biết các mẫu giống lan kiếm nghiên cứu
• 4.6. Kết quả xác định các chỉ thị phân tử đặc trưng để nhận dạng các mẫu giống lan kiếm nghiên cứu
• 4.7. So sánh, phân tích mối tương quan giữa tập đoàn lan kiếm nghiên cứu ở cây đa dạng di truyền bằng chỉ thị hình thái và chỉ thị phân tử
• 4.8. Đề xuất các hướng nghiên cứu, sử dụng nguồn gen lan kiếm hiện có
• 4.9. Nghiên cứu nhân giống một số mẫu giống lan kiếm khu vực miền núi Đông Bắc bằng phương pháp nhân giống in vitro
• 4.10. Kết quả nhân giống in vitro loài lan kiếm Bạch ngọc đuôi công (Cymbidium wenshanense)
• 4.11. Kết quả nhân giống in vitro loài địa lan Bạch ngọc (Cymbidium mastersii)
• 4.12. Nghiên cứu lai, tạo vật liệu khởi đầu từ một số mẫu giống lan kiếm khu vực miền núi Đông Bắc
• 4.13. Khả năng đậu quả của một số tổ hợp lai lan kiếm có nguồn gốc từ vùng núi Đông Bắc Việt Nam
• 4.14. Khảo sát và xác định marker nhận dạng con lai F1 ở giai đoạn sớm bằng chỉ thị phân tử SSR
• 5. CHƯƠNG V: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TIẾN SĨ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về di truyền địa lan Cymbidium

Nghiên cứu di truyền địa lan Cymbidium tại miền núi Đông Bắc Việt Nam là một lĩnh vực quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển nguồn gen thực vật. Di truyền của các loài lan kiếm không chỉ ảnh hưởng đến sự đa dạng sinh học mà còn có giá trị kinh tế cao. Các loài lan kiếm tại Việt Nam, đặc biệt là ở khu vực miền núi Đông Bắc, đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do khai thác quá mức và mất môi trường sống. Việc nghiên cứu địa lan giúp xác định các đặc điểm di truyền, từ đó có thể phát triển các phương pháp bảo tồn hiệu quả hơn. Theo các nghiên cứu, chi lan kiếm có khoảng 120 loài trên toàn thế giới, trong đó Việt Nam có 24 loài. Điều này cho thấy sự phong phú và đa dạng của nguồn gen lan kiếm tại nước ta.

1.1. Tính cấp thiết của nghiên cứu

Việc nghiên cứu đa dạng di truyền của chi lan kiếm là cần thiết để bảo tồn nguồn gen quý hiếm. Các loài lan kiếm không chỉ có giá trị về mặt sinh thái mà còn có giá trị kinh tế cao trong ngành nông nghiệp. Sự khai thác ồ ạt và nạn phá rừng đã khiến nhiều loài lan kiếm trở nên hiếm hoi. Do đó, việc đánh giá và bảo tồn nguồn gen là rất quan trọng. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm di truyền của các loài lan kiếm mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho công tác bảo tồn và phát triển giống mới.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp hiện đại để đánh giá đa dạng di truyền của tập đoàn 24 mẫu giống lan kiếm. Các chỉ thị hình thái và chỉ thị phân tử được áp dụng để xác định mối quan hệ di truyền giữa các mẫu giống. Phương pháp PCR (Phản ứng chuỗi Polymerase) được sử dụng để phân tích DNA, từ đó xác định các marker di truyền đặc trưng. Kỹ thuật sinh học phân tử giúp nhận diện các mẫu giống và đánh giá khả năng lai tạo. Việc áp dụng các phương pháp này không chỉ giúp nâng cao độ chính xác trong việc phân loại mà còn tạo cơ sở cho việc nhân giống và lai tạo giống mới.

2.1. Kỹ thuật sinh học phân tử

Kỹ thuật sinh học phân tử đóng vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu di truyền của các loài lan kiếm. Phương pháp PCR cho phép nhân bản các đoạn DNA cần thiết để phân tích. Các chỉ thị phân tử như SSR (Trình tự lặp lại đơn giản) được sử dụng để xác định sự đa dạng di truyền giữa các mẫu giống. Kết quả từ các phân tích này cung cấp thông tin quý giá về mối quan hệ di truyền và khả năng lai tạo của các giống lan kiếm, từ đó hỗ trợ cho công tác bảo tồn và phát triển giống mới.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự đa dạng di truyền cao trong tập đoàn 24 mẫu giống lan kiếm. Các chỉ thị hình thái và phân tử đã chỉ ra rằng có sự khác biệt rõ rệt giữa các mẫu giống. Việc phân tích trình tự nucleotide cho thấy sự tương đồng và khác biệt giữa các mẫu giống, từ đó xác định được các marker di truyền đặc trưng. Kết quả này không chỉ có ý nghĩa trong việc bảo tồn nguồn gen mà còn mở ra hướng đi mới cho việc lai tạo giống lan kiếm có giá trị kinh tế cao.

3.1. Đánh giá khả năng lai tạo

Đánh giá khả năng lai tạo giữa các mẫu giống lan kiếm cho thấy một số tổ hợp lai có khả năng đậu quả cao. Việc xác định các marker nhận dạng con lai F1 ở giai đoạn sớm giúp nâng cao hiệu quả trong công tác chọn tạo giống. Kết quả này cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển các giống lan kiếm mới, đáp ứng nhu cầu thị trường và bảo tồn nguồn gen quý hiếm. Sự thành công trong việc lai tạo không chỉ góp phần vào việc bảo tồn mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

IV. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quý giá về địa lan và bảo tồn giống. Việc đánh giá đa dạng di truyền giúp xác định các giống lan kiếm có giá trị cao, từ đó có thể phát triển các phương pháp bảo tồn hiệu quả. Hơn nữa, nghiên cứu cũng mở ra cơ hội cho việc phát triển các giống lan kiếm mới, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp tại Việt Nam.

4.1. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần tiếp tục thực hiện các nghiên cứu sâu hơn về địa lan và các phương pháp bảo tồn. Việc mở rộng nghiên cứu sang các vùng khác có thể giúp phát hiện thêm nhiều giống lan kiếm quý hiếm. Đồng thời, cần phát triển các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của việc bảo tồn nguồn gen thực vật. Điều này không chỉ giúp bảo tồn các loài lan kiếm mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.

Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI. Giới thiệu chung về hoa lan.

Đặc điểm thực vật học, phân loại và phân bố của chi lan kiếm. Nguồn gen lan kiếm khu vực miền núi Đông Bắc Việt Nam. Giá trị, thực trạng khai thác và bảo tồn nguồn gen lan kiếm. Tình hình nghiên cứu chi lan kiếm trên thế giới và Việt Nam.

Nghiên cứu đa dạng di truyền chi lan kiếm trên thế giới và ở Việt Nam. Nghiên cứu nhân giống và lai tạo chi lan kiếm trên thế giới và ở Việt Nam. Các kết luận qua phân tích tổng quan .37 CHƯƠNG II. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương đánh giá đa dạng di truyền ở mức hình thái.

Kỹ thuật sinh học phân tử. Phương pháp lai tạo giống nguồn gen lan kiếm. Phương pháp nhân giống in vitro. Phần mềm xử lý số liệu.

Thời gian và địa điểm nghiên cứu.57 CHƯƠNG III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Đánh giá đa dạng di truyền tập đoàn 24 mẫu giống lan kiếm khu vực miền núi Đông Bắc bằng chỉ thị hình thái. Đánh giá đa dạng di truyền tập đoàn 24 mẫu giống lan kiếm khu vực miền núi Đông Bắc bằng chỉ thị phân tử.

Kết quả PCR các mẫu giống lan kiếm nghiên cứu. Kết quả giải trình tự vùng lục lạp mẫu giống lan kiếm nghiên cứu. Kết quả nhận biết các mẫu giống lan kiếm nghiên cứu. Kết quả xác định các chỉ thị phân tử đặc trưng để nhận dạng các mẫu giống lan kiếm nghiên cứu.

So sánh, phân tích mối tương quan giữa tập đoàn lan kiếm nghiên cứu ở cây đa dạng di truyền bằng chỉ thị hình thái và chỉ thị phân tử. Đề xuất các hướng nghiên cứu, sử dụng nguồn gen lan kiếm hiện có. Nghiên cứu nhân giống một số mẫu giống lan kiếm khu vực miền núi Đông Bắc bằng phương pháp nhân giống in vitro. Kết quả nhân giống in vitro loài lan kiếm Bạch ngọc đuôi công (Cymbidium wenshanense).

Kết quả nhân giống in vitro loài địa lan Bạch ngọc (Cymbidium mastersii). Nghiên cứu lai, tạo vật liệu khởi đầu từ một số mẫu giống lan kiếm khu vực miền núi Đông Bắc. Khả năng đậu quả của một số tổ hợp lai lan kiếm có nguồn gốc từ vùng núi Đông Bắc Việt Nam. Khảo sát và xác định xác định marker nhận dạng con lai F1 ở giai đoạn sớm bằng chỉ thị phân tử SSR .130 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ .136 Danh mục các công trình khoa học công bố liên quan đến luận án tiến sĩ .138 Tài liệu tham khảo .154 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Diễn giải A Adenine ABI Applied Biosystems Incorporated Amplified Fragment Length Polymorphism (Đa hình chiều dài AFLP đoạn nhân bản) atpβ gene ATP synthase beta - subunit gene BA Benzyladenine Basic Local Alignment Search Tool (Công cụ tìm kiếm sắp gióng BLAST cột từng phần cơ bản) Bp Base pairs (Cặp bazơ) C Cytosine cpDNA Chloroplast DNA (DNA lục lạp); CT Công thức CTAB Cetyltrimethylammonium bromide (Dung dịch đệm) CTTN Công thức thí nghiệm CV Coefficient of Variation (Hệ số biến động) Cym Cymbidium D Dendrobium Đ/c Đối chứng DL Địa lan DNA Deoxyribonucleic acid (Axít Deoxyribonucleic) DNAse Deoxyribonuclease dNTP Deoxyribonucleotide triphosphate EDTA Ethylenediamine tetraacetate EtBr Ethidium bromide G Guanin vii GA3 Gibberellin (Hormone sinh trưởng thực vật) IAA Indole - 3 - acetic acid (Hormone sinh trưởng thực vật) IBA Indole - 3 - butyric acid (Hormone sinh trưởng thực vật) ISSR Inter - Simple Sequence Repeat (Đoạn lặp trình tự đơn) ITS Internal transcribed spacer IUPAC International Union of Pure and Applied Chemistry Ln Likelihood LSD Least Significant Difference Test matK Maturase K (Gen maturase K Molecular Evolution Genetics Analysis (Phân tích di truyền tiến MEGA hóa phân tử) ML Maximum Likelihood mtDNA Mitochondrial DNA National Center for Biotechnology Information (Trung tâm Thông NCBI tin Công nghệ sinh học Quốc gia) ndhF NADH dehydrogenase subunit F nDNA Nuclear DNA ORF Open Reading Frame PCR Polymerase Chain Reaction ( Phản ứng chuỗi Polymerase) PIC Polymorphism Information Content ( Hệ số Thông tin đa hình) PLBs Protocorm like Bodies QTLs Quantitative trait locus Random Amplified Polymorphic DNAs (DNA đa hình nhân ngẫu RAPD nhiên rbcL Ribulose - bisphosphate carboxylase RCB Randomized Completely Block (Khối Ngẫu nhiên đủ) rDNA Ribosomal DNA RFLP Restriction Fragment Length Polymorphism (Đa hình về chiều dài viii của các đoạn DNA) RNA Ribonucleic acid RNAse Ribonuclease SCARs Sequence - Characterized Amplified Region Sect Section SSR Simple Sequence Repeats (Trình tự lặp lại đơn giản) T Thymine Taq Thermus aquaticus TBE Tris/Borate/EDTA THT Than hoạt tính Tm Melting Temperature UV Ultraviolet V Voltex α NAA α - Naphthalene acetic acid (Hormone sinh trưởng thực vật) ΣDNA DNA tổng số ix DANH MỤC BẢNG TT Nội dung bảng Trang 2.

Các mẫu giống lan kiếm khu vực miền núi Đông Bắc Việt Nam được sử dụng trong nghiên cứu. Các cặp mồi được sử dụng trong các phản ứng PCR. Bảng đánh giá một số đặc điểm hình thái theo quy phạm khảo nghiệm DUS cho lan kiếm của UPOV. Bảng mã hoá theo ma trận các tính trạng hình thái của tập đoàn 24 mẫu giống lan kiếm.

Tỉ lệ phần trăm thành phần nucleotide của 24 mẫu giống lan kiếm nghiên cứu và các mẫu tham chiếu. Hệ số tương đồng di truyền về trình tự nucleotide giữa 24 mẫu giống lan kiếm nghiên cứu. Hệ số tương đồng di truyền về trình tự nucleotide giữa 24 mẫu giống lan kiếm với các mẫu tham chiếu. Một số vị trí sai khác về trình tự nucleotide của các mẫu giống nghiên cứu và mẫu tham chiếu.

So sánh phân nhóm dựa vào hình thái và chỉ thị phân tử của 24 mẫu giống lan kiếm nghiên cứu. So sánh ảnh hưởng của bốn môi trường nuôi cấy đến khả năng nảy mầm của hạt lan kiếm Bạch ngọc đuôi công. So sánh ảnh hưởng của cytokinin (Kinetin, TDZ, BA) đến khả năng nhân nhanh chồi lan kiếm Bạch ngọc đuôi công (sau 8 tuần). Ảnh hưởng của đường sucrose đến khả năng nhân nhanh chồi lan kiếm Bạch ngọc đuôi công (sau 8 tuần).

Ảnh hưởng của auxin (IBA, NAA, IAA) đến khả năng tái sinh rễ lan kiếm Bạch ngọc đuôi công (sau 8 tuần). Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của NAA kết hợp với than hoạt tính đến khả năng tái sinh rễ của chồi lan kiếm Bạch ngọc đuôi công (sau 8 tuần). Ảnh hưởng của 3 loại auxin (IBA, NAA, IAA) đến khả năng tái sinh rễ của cây l an kiếm Bạch ngọc. Ảnh hưởng của NAA kết hợp THT đến khả năng nhân nhanh rễ lan kiếm Bạch ngọc trong điều kiện in vitro (sau 10 tuần).

Ảnh hưởng của nhóm cytokinins (Kinetin; TDZ, BA) đến khả năng tái sinh chồi từ rễ lan kiếm Bạch ngọc (sau 8 tuần). Ảnh hưởng của đường sucrose đến khả năng tạo chồi từ rễ lan kiếm Bạch ngọc trong điều kiện in vitro (sau 8 tuần). Ảnh hưởng của BA kết hợp NAA đến khả năng tạo cây con lan kiếm Bạch ngọc từ rễ trong điều kiện in vitro ( sau 8 tuần). Một số đặc điểm hình thái hoa, lá của các mẫu giống dùng làm bố, mẹ tạo quần thể lai F1.

Tỷ lệ đậu quả của một số tổ hợp lai lan kiếm vùng núi Đông Bắc .125 xi DANH MỤC HÌNH TT Nội dung hình Trang 3. Mặt hoa 24 mẫu giống lan kiếm thu thập tại vùng núi Đông Bắc. Sơ đồ hình cây về mối quan hệ di truyền của 24 mẫu giống lan kiếm dựa trên chỉ thị hình thái. Kết quả PCR 24 mẫu giống lan kiếm nghiên cứu với cặp mồi rbcL - F/rbcL - R; M: Marker 100bp ladder.

Sơ đồ hình cây của 24 mẫu giống lan kiếm và các mẫu giống tham chiếu. Hình ảnh so sánh trình tự nucleotide vùng lục lạp sử dụng cặp mồi rbcL - F/rbcL - R của các mẫu giống lan kiếm nghiên cứu so với gen tham chiếu từ vị trí nucleotide số 1 đến nucleotide số 70. Hình ảnh so sánh trình tự nucleotide vùng lục lạp sử dụng cặp mồi rbcL - F/rbcL - R của các mẫu giống lan kiếm nghiên cứu so với gen tham chiếu từ vị trí nucleotide số 210 đến nucleotide số 280. Hình ảnh so sánh trình tự nucleotide vùng lục lạp sử dụng cặp mồi rbcL - F/rbcL - R của các mẫu giống lan kiếm nghiên cứu so với gen tham chiếu từ vị trí nucleotide số 280 đến nucleotide số 350.

Hình ảnh so sánh trình tự nucleotide vùng lục lạp sử dụng cặp mồi rbcL - F/rbcL - R của các mẫu giống lan kiếm nghiên cứu so với gen tham chiếu từ vị trí nucleotide số 350 đến nucleotide số 420. Hình ảnh so sánh trình tự nucleotide vùng lục lạp sử dụng cặp mồi rbcL - F/rbcL - R của các mẫu giống lan kiếm nghiên cứu so với gen tham chiếu từ vị trí nucleotide số 420 đến nucleotide số 490. Hình ảnh so sánh trình tự nucleotide vùng lục lạp sử dụng cặp mồi rbcL - F/rbcL - R của các mẫu giống lan kiếm nghiên cứu so với gen tham chiếu từ vị trí nucleotide số 490 đến nucleotide số 560. Hình ảnh so sánh trình tự nucleotide vùng lục lạp sử dụng cặp mồi rbcL - F/rbcL - R của các mẫu giống lan kiếm nghiên cứu so với gen tham chiếu từ vị trí nucleotide số 560 đến nucleotide số 620.

Hạt lan kiếm Bạch ngọc đuôi công nảy mầm và phát triển trên môi trường MS. Ảnh hưởng của cytokinin (Kinetin, TDZ, BA) đến khả năng nhân nhanh chồi lan kiếm Bạch ngọc đuôi công (sau 8 tuần). Ảnh hưởng của đường sucrose đến khả năng nhân nhanh chồi lan kiếm Bạch ngọc đuôi công (sau 8 tuần). Ảnh hưởng của auxin (IBA, NAA, IAA) đến khả năng tái sinh rễ lan kiếm Bạch ngọc đuôi công (sau 8 tuần).

Ảnh hưởng của NAA kết hợp với than hoạt tính đến khả năng tái sinh rễ của chồi lan kiếm Bạch ngọc đuôi công (sau 8 tuần). Ảnh hưởng của nhóm cytokinins (Kinetin; TDZ, BA) đến khả năng tái sinh chồi từ rễ lan kiếm Bạch ngọc (sau 8 tuần). Ảnh hưởng của đường sucrose đến khả năng tạo chồi từ rễ lan kiếm Bạch ngọc trong điều kiện in vitro (sau 8 tuần). Một số hình ảnh kết quả lai tạo nguồn gen lan kiếm vùng núi Đông Bắc Việt Nam (sau 8 tháng thụ phấn) .