Luận án tiến sĩ nghiên cứu đặc điểm đất ngập mặn vùng ven biển tỉnh thái bình làm cơ sở đề xuất biện pháp kỹ thuật khôi phục và phát triển rừng ngập mặn bền vững

Luận án tiến sĩ nghiên cứu đặc điểm đất ngập mặn ven biển Thái Bình, đề xuất biện pháp kỹ thuật khôi phục và phát triển rừng ngập mặn bền vững.

• Tác giả: Đỗ Quý Mạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Đình Quế
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm sinh
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm đất ngập mặn vùng ven biển tỉnh Thái Bình làm cơ sở đề xuất biện pháp kỹ thuật khôi phục và phát triển rừng ngập mặn bền vững
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Những nghiên cứu về hiện trạng rừng ngập mặn
• 1.3. Những nghiên cứu về đặc điểm đất và lập địa ngập mặn
• 1.4. Những nghiên cứu về khôi phục và phát triển rừng ngập mặn ven biển
• 1.5. Nhận xét và đánh giá chung
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Đánh giá hiện trạng rừng ngập mặn vùng ven biển tỉnh Thái Bình
• 2.3. Nghiên cứu đặc điểm đất ngập mặn vùng ven biển tỉnh Thái Bình
• 2.4. Nghiên cứu phân chia lập địa ngập mặn và xây dựng bản đồ nhóm dạng lập địa ngập mặn tỷ lệ 1/5.000 cho khu vực nghiên cứu
• 2.5. Nghiên cứu bổ sung kỹ thuật trồng rừng ngập mặn tại Thái Bình
• 2.6. Đề xuất giải pháp phục hồi và phát triển rừng ngập mặn ven biển tỉnh Thái Bình
• 2.7. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7.1. Quan điểm và cách tiếp cận nghiên cứu
• 2.7.2. Phương pháp nghiên cứu và kỹ thuật sử dụng
• 2.8. Khái quát đặc điểm tự nhiên vùng ven biển tỉnh Thái Bình
• 2.8.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.8.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.8.2.1. Diện tích, dân số
• 2.8.2.2. Thực trạng kinh tế - xã hội vùng ven biển
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá hiện trạng rừng ngập mặn vùng ven biển tỉnh Thái Bình
• 3.2. Thành phần loài cây ngập mặn
• 3.3. Đặc điểm một số quần xã rừng ngập mặn
• 3.4. Diện tích rừng ngập mặn
• 3.5. Đánh giá sinh trưởng của một số loài cây trồng rừng ngập mặn
• 3.6. Nghiên cứu đặc điểm đất ngập mặn vùng ven biển tỉnh Thái Bình
• 3.6.1. Đặc điểm đất trong rừng trồng ngập mặn
• 3.6.2. Đặc điểm đất trống ngập mặn
• 3.7. Nghiên cứu phân chia lập địa và xây dựng bản đồ nhóm dạng lập địa ngập mặn tỷ lệ 1/5.000 cho khu vực nghiên cứu
• 3.8. Ảnh hưởng của một số yếu tố lập địa đến sinh trưởng cây trồng rừng ngập mặn
• 3.8.1. Phân chia lập địa và nhóm dạng lập địa
• 3.8.2. Xây dựng bản đồ nhóm lập địa ngập mặn tỷ lệ 1:5.000 cho xã Đông Long, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình
• 3.9. Nghiên cứu bổ sung kỹ thuật trồng rừng ngập mặn tại Thái Bình
• 3.9.1. Tổng kết kỹ thuật chọn giống, gieo ươm và trồng rừng một số loài cây ngập mặn tại Thái Bình
• 3.9.2. Xây dựng và đánh giá kết quả mô hình trồng rừng ngập mặn trên các nhóm dạng lập địa
• 3.10. Đề xuất giải pháp phục hồi và phát triển rừng ngập mặn vùng ven biển tỉnh Thái Bình
• 3.10.1. Đề xuất hướng dẫn kỹ thuật trồng rừng một số loài cây ngập mặn trên các nhóm dạng lập địa
• 3.10.2. Đề xuất giải pháp phục hồi và phát triển rừng ngập mặn trên các nhóm dạng lập địa
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đặc điểm đất ngập mặn Thái Bình

Nghiên cứu đặc điểm đất ngập mặn (ĐNM) tại vùng ven biển tỉnh Thái Bình tập trung vào việc phân tích các tính chất vật lý và hóa học của đất. Đất ngập mặn ở Thái Bình chủ yếu phân bố tại các bãi bồi ven biển, cửa sông và ven các cồn đảo gần bờ. Đất này có đặc điểm là độ mặn cao, hàm lượng chất hữu cơ (OM) thấp và độ pH dao động từ trung tính đến kiềm. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng đất ngập mặn tại Thái Bình có khả năng tích tụ carbon và hấp thụ CO2, góp phần vào việc giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Đây là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp kỹ thuật phục hồi và phát triển rừng ngập mặn bền vững.

1.1. Tính chất vật lý của đất ngập mặn

Các tính chất vật lý của đất ngập mặn bao gồm độ xốp, độ ẩm và thành phần cơ giới. Đất ngập mặn tại Thái Bình có độ xốp cao, giúp tăng khả năng giữ nước và dinh dưỡng. Độ ẩm của đất dao động theo mùa, với mùa mưa có độ ẩm cao hơn mùa khô. Thành phần cơ giới của đất chủ yếu là cát và bùn, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài cây ngập mặn.

1.2. Tính chất hóa học của đất ngập mặn

Các tính chất hóa học của đất ngập mặn bao gồm độ mặn, pH, hàm lượng chất hữu cơ và các chất dinh dưỡng như đạm, lân, kali. Độ mặn của đất dao động từ 10-30‰, phù hợp với sự phát triển của các loài cây ngập mặn. Hàm lượng chất hữu cơ thấp, khoảng 1-2%, nhưng đủ để hỗ trợ sự phát triển của thực vật. Đất có pH từ 6.5-8.0, tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật hoạt động.

II. Rừng ngập mặn Thái Bình

Rừng ngập mặn tại Thái Bình là một hệ sinh thái quan trọng, đóng vai trò trong việc bảo vệ đê biển, chống xói lở và điều hòa khí hậu. Nghiên cứu chỉ ra rằng rừng ngập mặn ở Thái Bình có thành phần loài đa dạng, bao gồm các loài như Bần chua, Trang và Đước. Diện tích rừng ngập mặn tại Thái Bình đã giảm đáng kể do tác động của biến đổi khí hậu và hoạt động của con người. Việc phục hồi và phát triển rừng ngập mặn bền vững là cần thiết để duy trì các dịch vụ hệ sinh thái mà rừng cung cấp.

2.1. Thành phần loài cây ngập mặn

Thành phần loài cây ngập mặn tại Thái Bình bao gồm các loài như Bần chua (Sonneratia caseolaris), Trang (Kandelia obovata) và Đước (Rhizophora spp.). Các loài này có khả năng thích nghi cao với điều kiện đất ngập mặn và nước mặn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sự đa dạng loài cây ngập mặn góp phần vào sự ổn định của hệ sinh thái và tăng khả năng phục hồi sau các tác động tiêu cực.

2.2. Diện tích rừng ngập mặn

Diện tích rừng ngập mặn tại Thái Bình đã giảm từ 1,500 ha xuống còn khoảng 800 ha trong vòng 20 năm qua. Nguyên nhân chính là do sự xâm lấn của các hoạt động nuôi trồng thủy sản và tác động của biến đổi khí hậu. Việc khôi phục diện tích rừng ngập mặn là cần thiết để bảo vệ đê biển và duy trì các dịch vụ hệ sinh thái.

III. Giải pháp kỹ thuật phục hồi rừng ngập mặn

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp kỹ thuật để phục hồi và phát triển rừng ngập mặn bền vững tại Thái Bình. Các giải pháp bao gồm việc lựa chọn loài cây phù hợp, kỹ thuật trồng và chăm sóc rừng, cũng như quản lý tài nguyên hiệu quả. Các giải pháp này được xây dựng dựa trên đặc điểm lập địa và tính chất của đất ngập mặn, đảm bảo sự phát triển bền vững của rừng.

3.1. Lựa chọn loài cây phù hợp

Việc lựa chọn loài cây phù hợp là yếu tố quan trọng trong việc phục hồi rừng ngập mặn. Các loài cây như Bần chua và Trang được ưu tiên do khả năng thích nghi cao với điều kiện đất ngập mặn và nước mặn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc trồng hỗn giao các loài cây ngập mặn giúp tăng tính đa dạng sinh học và ổn định hệ sinh thái.

3.2. Kỹ thuật trồng và chăm sóc rừng

Kỹ thuật trồng và chăm sóc rừng bao gồm việc cắm cọc để cố định cây non, cắt ngọn để tăng tỷ lệ sống và bón phân hữu cơ để cải thiện chất lượng đất. Các kỹ thuật này đã được thử nghiệm và cho thấy hiệu quả cao trong việc tăng tỷ lệ sống và sinh trưởng của cây ngập mặn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ lâm nghiệp với tiêu đề "Nghiên cứu đặc điểm đất ngập mặn vùng ven biển tỉnh Thái Bình làm cơ sở đề xuất biện pháp kỹ thuật khôi phục và phát triển rừng ngập mặn bền vững" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Đỗ Quý Mạnh, chuyên ngành Lâm sinh (mã số: 9620205), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Ngô Đình Quế tại Trường Đại học Lâm nghiệp (năm 2018).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Rừng ngập mặn (RNM) là hệ sinh thái chuyển tiếp đặc thù giữa môi trường nước ngọt và môi trường biển tại các vùng ven biển nhiệt đới và cận nhiệt đới. Hệ sinh thái này giữ vai trò bảo vệ bờ biển, phòng hộ đê điều, chống xói lở, cố định bãi bồi, giảm thiểu tác động của bão lũ, sóng biển, triều cường và hấp thụ khí carbon. Tỉnh Thái Bình có diện tích rừng ngập mặn và đất ngập mặn (ĐNM) lớn nhất khu vực châu thổ sông Hồng, đồng thời là một phần của Khu Dự trữ sinh quyển Châu thổ sông Hồng được UNESCO công nhận vào năm 2008.

Tuy nhiên, ĐNM tại khu vực bãi bồi cửa sông ven biển Thái Bình có sự biến động phức tạp về không gian và thời gian. Hoạt động trồng và khôi phục RNM tại địa phương trong nhiều năm đối mặt với nhiều khó khăn, tỷ lệ sống của cây trồng thấp. Luận án chỉ ra các khoảng trống nghiên cứu chính tại khu vực:

• Chưa có công trình nghiên cứu hệ thống, đầy đủ về tính chất lý học và hóa học của ĐNM ven biển Thái Bình.
• Thiếu nghiên cứu định lượng về mối quan hệ giữa sinh trưởng của cây ngập mặn với các yếu tố lập địa; việc phân chia lập địa trước đây chủ yếu dừng lại ở cấp huyện, chưa chi tiết tới cấp xã.
• Thiếu cơ sở khoa học để lựa chọn cơ cấu loài cây, mật độ, thời vụ và giải pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp cho từng dạng lập địa cụ thể; tình trạng áp dụng đồng nhất một biện pháp kỹ thuật cho mọi lập địa dẫn đến hiệu quả phục hồi rừng chưa cao.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu chung: Góp phần xây dựng cơ sở khoa học cho việc sử dụng hiệu quả và bền vững đất ngập mặn vùng ven biển tỉnh Thái Bình.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Xác định được một số tính chất vật lý, hóa học của đất ngập mặn vùng ven biển tỉnh Thái Bình.
   • Xác định được tiêu chí phân chia lập địa và xây dựng bản đồ nhóm dạng lập địa ngập mặn vùng ven biển tỉnh Thái Bình (áp dụng thí điểm tại xã Đông Long, huyện Tiền Hải, tỷ lệ 1/5.000).
   • Tổng kết kỹ thuật lâm sinh áp dụng với cây ngập mặn làm cơ sở đề xuất được biện pháp kỹ thuật trồng một số loài cây ngập mặn chủ yếu ở tỉnh Thái Bình phù hợp với các nhóm dạng lập địa khác nhau.

Đối tượng, địa điểm và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Đất ngập mặn (gồm đất dưới tán rừng ngập mặn và đất trống ngập mặn vùng bãi bồi, cửa sông); rừng ngập mặn trồng thuần loài và hỗn giao của 02 loài cây chủ yếu: Bần chua (Sonneratia caseolaris) và Trang (Kandelia obovata).
• Địa điểm nghiên cứu: Các xã ven biển thuộc 02 huyện của tỉnh Thái Bình:
  • Huyện Tiền Hải: Nam Phú, Nam Hưng, Nam Thịnh, Đông Hoàng, Đông Long, Đông Hải.
  • Huyện Thái Thụy: Thái Đô, Thái Thượng, Thụy Hải, Thụy Xuân, Thụy Trường.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Vùng ven biển 02 huyện Tiền Hải và Thái Thụy, tỉnh Thái Bình.
  • Thời gian: Giai đoạn 2013 – 2017.
  • Nội dung: Tập trung vào tính chất ĐNM, lập địa ngập mặn, sinh trưởng của các lâm phần rừng trồng và thử nghiệm các giải pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến rừng và đất ngập mặn theo các nhóm nội dung chính:

Tổng quan nghiên cứu trên thế giới

• Hiện trạng và phân bố: Duke (1992), Tomlinson (1986), và Spalding cùng cộng sự (2010) đã xác định các tiêu chí hình thái, sinh thái của cây ngập mặn (khoảng 73 loài thuộc 20 họ thích nghi môi trường bán nhật triều, ngập mặn, đất yếm khí). Spalding et al. (2010) thống kê diện tích RNM toàn cầu còn khoảng 152.361 km² phân bố ở 10 khu vực. FAO (2015) ghi nhận diện tích tập trung lớn nhất ở 12 quốc gia, trong đó Indonesia chiếm tỷ lệ cao nhất (31,8%). Giri et al. (2015) đánh giá sự suy giảm 92.135 ha RNM tại Nam Á giai đoạn 2000–2012.
• Vai trò phòng hộ: Kathiresan (2012) ghi nhận đai RNM 6 tuổi rộng 1,5 km có thể làm giảm chiều cao sóng từ 1 m ngoài khơi xuống còn 0,05 m ven bờ và giảm thiệt hại do thời tiết cực đoan tới 50%. World Bank Group (2016) và IPCC (2007) nhấn mạnh khả năng hấp thụ năng lượng sóng và lưu giữ carbon vượt trội của hệ sinh thái RNM.
• Đất và lập địa: Field (1998) và Choudhury (1994) khẳng định thể nền và năng lượng bùn quyết định phân bố và sinh trưởng cây ngập mặn. Chapman (1976) và Saenger et al. (1983) phân tích ảnh hưởng của nhiệt độ và độ mặn (nhóm chịu mặn 10–30‰ và nhóm 0–10‰).
• Kỹ thuật phục hồi: Havanond (1994), Aksornkoae (1996), Soemodihardjo et al. (1986, 1996), Untawale (1996), Lewis (2005), Chan & Baba (2009) tổng kết các biện pháp trồng bằng trụ mầm, cây con có bầu, trồng theo đám hoặc theo giai đoạn; kết hợp các công trình giảm sóng như đập phá sóng (Presque Isle, Hoa Kỳ), kè mỏ hàn và hàng rào bê tông ứng lực.

Tổng quan nghiên cứu tại Việt Nam

• Phân bố và loài: Phan Nguyên Hồng (1984, 1991, 1999, 2004) phân chia RNM Việt Nam thành 4 vùng địa lý và thống kê 109 loài (37 loài thực thụ, 72 loài gia nhập). Vũ Văn Cương (1964) và Lê Công Khanh (1986) phân nhóm thực vật theo nồng độ mặn và mức độ ngập nước. Số liệu Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2018) cho thấy diện tích RNM toàn quốc năm 2017 tập trung lớn nhất ở Tây Nam Bộ và Đông Nam Bộ, trong khi Đồng bằng sông Hồng có 8.891 ha (Thái Bình chiếm diện tích đáng kể).
• Vai trò chắn sóng và môi trường: Mazada et al. (1997), Vũ Tấn Phương (2013), Vương Văn Quỳnh et al. (2010), Ngô Đình Quế và Võ Đại Hải (2012) chứng minh mối quan hệ giảm sóng phi tuyến theo bề rộng đai rừng và khả năng bảo vệ tuyến đê biển Thái Thụy trong các cơn bão năm 1996 (Frankie) và 2005 (Damrey).
• Đặc điểm đất và phân loại lập địa: Tôn Thất Chiểu et al. (1990), Nguyễn Ngọc Bình (1996, 2008), Ngô Đình Quế et al. (2003), Đỗ Đình Sâm et al. (2008), Thái Văn Trừng (2000), Mai Sỹ Tuấn (1995), Đặng Trung Tấn (2000), Đoàn Đình Tam (2012), Hoàng Văn Thơi (2014), Đinh Thanh Giang (2015) đã đưa ra các khung phân loại lập địa dựa trên loại đất, chế độ ngập triều, độ mặn, độ thành thục ($n$) và thành phần cơ giới.
• Kỹ thuật khôi phục: Các mô hình thực nghiệm của Đinh Thanh Giang (2004), Phạm Ngọc Cơ et al. (2006), Đỗ Xuân Phương (2006), Đoàn Đình Tam (2012), Phạm Minh Cương (2014), Lê Đức Thắng et al. (2015), Trịnh Văn Hạnh et al. (2010, 2013), Nguyễn Quốc Huy (2016) đã ứng dụng việc đắp mố, cải tạo hố cát bằng đất bùn, làm tường mềm cọc tre giảm sóng, và xác định mật độ cho cây Bần chua, Trang.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình trước đây tại miền Bắc chủ yếu sử dụng số ngày ngập triều trong tháng làm chỉ tiêu phân chia lập địa. Tiêu chí này gặp khó khăn khi kiểm chứng ngoài thực địa do phụ thuộc chu kỳ triều. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống này bằng cách:

1. Đưa tiêu chí cao độ đất ngập mặn (chỉ tiêu tĩnh, đo đạc trực tiếp) kết hợp cùng độ thành thục, thành phần cơ giới và thời gian phơi bãi để xây dựng hệ thống phân chia lập địa vi mô.
2. Xây dựng bản đồ lập địa tỷ lệ lớn 1:5.000 ở cấp xã làm cơ sở áp dụng kỹ thuật lâm sinh chính xác.
3. Hoàn thiện biện pháp kỹ thuật trồng rừng cho lập địa khó khăn, cải tiến kỹ thuật xử lý cây con và cố định gốc chống sóng dạt.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và cách tiếp cận

Luận án được xây dựng dựa trên 5 cách tiếp cận khoa học:

• Tiếp cận lịch sử: Kế thừa phương pháp, số liệu điều tra và bài học kinh nghiệm từ các nghiên cứu trước đây tại vùng ven biển miền Bắc.
• Tiếp cận hệ thống: Xem hệ sinh thái RNM là một thể thống nhất giữa các yếu tố đất, nước, khí hậu, chế độ nhật triều và sinh vật.
• Tiếp cận hệ sinh thái: Đánh giá cấu trúc quần xã, tính chất lý hóa của đất trong mối tương quan hữu cơ với khả năng sinh trưởng của thực vật ngập mặn.
• Tiếp cận phát triển bền vững: Kết hợp mục tiêu phòng hộ bảo vệ bờ biển với bảo tồn đa dạng sinh học và ổn định sinh kế ven biển.
• Tiếp cận thử nghiệm: Thiết lập các ô thí nghiệm thực địa để kiểm chứng các giải pháp kỹ thuật trước khi đề xuất quy trình diện rộng.

Phương pháp nghiên cứu và kỹ thuật sử dụng

1. Phương pháp thu thập dữ liệu và điều tra hiện trường

• Tài liệu thứ cấp: Thu thập dữ liệu khí tượng thủy văn giai đoạn 2007–2016 từ Tổng cục Khí tượng Thủy văn; số liệu diễn biến rừng giai đoạn 1999–2017 từ Chi cục Kiểm lâm Thái Bình; ảnh viễn thám và xử lý bản đồ bằng phần mềm MapInfo.
• Điều tra tuyến: Thiết lập 30 tuyến điều tra vuông góc với đê biển tại 10 xã (mỗi xã 3 tuyến), chiều dài mỗi tuyến từ 500 m đến trên 1.000 m để đánh giá phân bố thực vật và địa hình.
• Điều tra sinh trưởng (ô tiêu chuẩn): Lập 40 ô tiêu chuẩn (OTC) điển hình tạm thời trên diện tích 3.709 ha rừng trồng ngập mặn tại 2 huyện Tiền Hải và Thái Thụy.

STT	Loại rừng và cấp tuổi điều tra (tuổi)	Số lượng OTC	Diện tích đại diện (ha)
1	Rừng thuần loài Trang (1, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 10 tuổi)	11	816
2	Rừng thuần loài Bần chua (1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 11, 17 tuổi)	12	890
3	Rừng hỗn giao Trang + Bần chua (5, 6, 7, 9, 12 tuổi)	17	2.003
Tổng	40	3.709

2. Phương pháp phân tích đất

• Đào và mô tả phẫu diện đất ngập mặn (đất dưới tán rừng và đất trống bãi bồi).
• Phân tích các chỉ tiêu lý tính: Thành phần cơ giới (tỷ lệ % cát, sét, limon), độ thành thục của đất ($n$).
• Phân tích các chỉ tiêu hóa tính: $pH_{KCl}$, chất hữu cơ tổng số ($OM$), đạm tổng số ($N_{ts}$), lân tổng số ($P_2O_5$), kali tổng số ($K_2O$), tổng muối tan ($TMT$).

3. Phương pháp phân chia lập địa và lập bản đồ

• Xác lập 6 tiêu chí phân chia lập địa: (1) Loại đất; (2) Thời gian phơi bãi; (3) Độ thành thục của đất; (4) Tỷ lệ phần trăm cát; (5) Cao độ đất ngập mặn; (6) Hiện trạng đất và rừng ngập mặn.
• Ứng dụng kỹ thuật chồng ghép bản đồ trong GIS để xây dựng bản đồ nhóm dạng lập địa tỷ lệ 1:5.000 tại xã Đông Long, huyện Tiền Hải; kiểm chứng độ chính xác bằng ma trận đối soát thực địa.

4. Bố trí mô hình thực nghiệm lâm sinh

• Xây dựng mô hình thí nghiệm trên diện tích 3 ha tại xã Đông Long, chia thành 3 nhóm dạng lập địa:
  • Nhóm rất thuận lợi.
  • Nhóm thuận lợi.
  • Nhóm khó khăn.
• Theo dõi định kỳ trong 36 tháng các chỉ tiêu: Tỷ lệ sống (%), sinh trưởng đường kính gốc ($D_{00}$), chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$), đường kính tán ($D_t$), khả năng gây bồi lắng phù sa, và sự biến đổi lý hóa tính đất.
• Thử nghiệm giải pháp kỹ thuật bổ sung: Cắt bớt tán ngọn cây Bần chua ở giai đoạn mới trồng và cắm 3 cọc cố định thân cây theo thế chân kiềng để chống chịu sóng gió.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương này tổng thuật toàn diện các công trình nghiên cứu về rừng và đất ngập mặn trong nước và quốc tế:

• Đánh giá hiện trạng phân bố 152.361 km² RNM toàn cầu và 109 loài cây ngập mặn tại Việt Nam.
• Khẳng định vai trò của rừng trong việc giảm năng lượng sóng biển, cố định trầm tích, bảo vệ công trình đê điều ven biển Thái Thụy (qua số liệu bão năm 1996 và 2005) và tích trữ carbon.
• Phân tích các khung phân loại lập địa của các tác giả trước đây (Ngô Đình Quế, Đỗ Đình Sâm, Đoàn Đình Tam, Hoàng Văn Thơi, Đinh Thanh Giang).
• Luận giải cơ sở khoa học để lựa chọn tiêu chí cao độ đất ngập mặn và việc lượng hóa các tính chất đất nhằm phục vụ phân chia lập địa cấp vi mô.

Chương 2: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết 5 nội dung nghiên cứu, khung logic phương pháp luận và điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu:

• Chi tiết hóa phương pháp điều tra 30 tuyến, 40 OTC đánh giá sinh trưởng cây rừng.
• Trình bày phương pháp đào phẫu diện, lấy mẫu đất, phương pháp phân tích phòng thí nghiệm cho các chỉ tiêu lý hóa tính đất ngập mặn.
• Xây dựng quy trình chồng ghép bản đồ đơn tính để thành lập bản đồ nhóm dạng lập địa ngập mặn tỷ lệ 1:5.000.
• Thiết kế sơ đồ bố trí các công thức thí nghiệm thực nghiệm trồng rừng 36 tháng tại xã Đông Long.
• Khái quát điều kiện tự nhiên vùng ven biển Thái Bình: Chế độ nhiệt, lượng mưa, chế độ nhật triều, biến động sóng biển (giai đoạn 2007–2016) và hiện trạng dân sinh kinh tế 11 xã ven biển thuộc Tiền Hải và Thái Thụy.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này trình bày các kết quả định lượng thu được từ điều tra hiện trường, phân tích mẫu đất và theo dõi mô hình thực nghiệm:

1. Hiện trạng rừng ngập mặn vùng ven biển tỉnh Thái Bình

• Thành phần loài: Xác định danh lục thực vật bậc cao có mạch tại vùng ven biển tỉnh Thái Bình gồm các loài cây ngập mặn chủ yếu: Trang (Kandelia obovata), Bần chua (Sonneratia caseolaris), Bần không cánh (Sonneratia apetala), Mắm biển (Avicennia marina), Vẹt dù (Bruguiera gymnorrhiza), Ô rô biển (Acanthus ilicifolius), Sam biển (Sesuvium portulacastrum),...
• Hiện trạng diện tích và cấu trúc: Diện tích rừng trồng chiếm ưu thế, phân bố theo các đai rừng phòng hộ chắn sóng ngoài đê biển. Rừng hỗn giao Trang + Bần chua chiếm diện tích lớn nhất (2.003 ha), tiếp theo là rừng Bần chua thuần loài (890 ha) và Trang thuần loài (816 ha).
• Sinh trưởng rừng trồng: Đánh giá động thái tăng trưởng $D_{00}$, $H_{vn}$, $D_t$ của rừng Trang và Bần chua qua các cấp tuổi (từ 1 đến 17 tuổi).

2. Đặc điểm đất ngập mặn vùng ven biển tỉnh Thái Bình

• Đặc điểm đất dưới tán rừng: Đất có phản ứng từ chua ít đến trung tính ($pH_{KCl}$ biến động theo tuổi rừng và loài cây), hàm lượng chất hữu cơ ($OM$) và dinh dưỡng khoáng ($N_{ts}, P_2O_5, K_2O$) có xu hướng tích lũy tăng dần theo tuổi rừng. So sánh cặp đôi cho thấy có sự khác biệt rõ rệt về $pH_{KCl}$ và hàm lượng Kali tổng số giữa các cấp tuổi rừng Trang và Bần chua thuần loài.
• Đặc điểm đất trống ngập mặn: Phản ánh đặc trưng bãi bồi mới, thành phần cơ giới biến động mạnh từ cát dính đến bùn sét mịn tùy vị trí bãi cao hay bãi thấp, độ thành thục $n$ thấp ở vùng bãi triều thấp xa bờ.

3. Phân chia lập địa và thành lập bản đồ lập địa tỷ lệ 1:5.000

• Luận án lượng hóa và thiết lập bảng tiêu chí phân chia lập địa ĐNM tỉnh Thái Bình dựa trên 6 yếu tố:
  1. Loại đất.
  2. Thời gian phơi bãi (giờ/ngày).
  3. Độ thành thục của đất ($n$).
  4. Tỷ lệ cát trong đất (%).
  5. Cao độ đất ngập mặn (m so với cốt lục địa).
  6. Hiện trạng đất và rừng ngập mặn.
• Xây dựng hoàn chỉnh bản đồ nhóm dạng lập địa ngập mặn tỷ lệ 1:5.000 cho xã Đông Long, huyện Tiền Hải. Kết quả kiểm chứng ma trận độ chính xác cho thấy sự trùng khớp cao giữa phân loại trên bản đồ và thực địa. Diện tích phân bố cụ thể thành 3 nhóm: Nhóm rất thuận lợi, nhóm thuận lợi và nhóm khó khăn.

4. Kết quả thực nghiệm kỹ thuật lâm sinh trên các nhóm lập địa

Theo dõi mô hình trồng rừng sau 36 tháng tại xã Đông Long cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa các công thức:

• Tỷ lệ sống: Trên lập địa rất thuận lợi và thuận lợi, cây Trang và Bần chua đạt tỷ lệ sống cao (>80–85%). Trên lập địa khó khăn (bãi triều thấp, sóng mạnh, cát nhiều), công thức đối chứng thông thường có tỷ lệ sống thấp.
• Hiệu quả giải pháp kỹ thuật mới: Khi áp dụng kỹ thuật cắt bớt cành ngọn giai đoạn mới trồng kết hợp cắm 3 cọc cố định thân cây Bần chua, tỷ lệ sống sau 36 tháng tăng thêm 27% so với đối chứng không cắm cọc và không cắt ngọn.
• Sinh trưởng và bồi tụ: Cây ngập mặn tại các mô hình sinh trưởng ổn định về $D_{00}$, $H_{vn}$, $D_t$; đất dưới mô hình thí nghiệm được cải thiện về độ xốp, hàm lượng mùn và thúc đẩy bồi lắng phù sa tạo bãi rõ rệt sau 3 năm.

Nhóm dạng lập địa	Đặc trưng lập địa chính	Tỷ lệ sống cây trồng (%)	Tác động cải tạo bãi và đất sau 36 tháng
Rất thuận lợi	Bãi cao, thời gian phơi bãi dài, đất bùn sét thành thục ($n$ thấp), tỷ lệ cát thấp	Đạt mức cao nhất (>85% với cả Trang và Bần chua)	Tích lũy hữu cơ tăng nhanh, bề mặt bãi bồi ổn định
Thuận lợi	Bãi ngập triều trung bình, đất bùn pha, độ thành thục trung bình	Đạt mức khá (75% – 85%)	Khả năng bồi lắng phù sa tốt, tăng chiều dày tầng đất mặt
Khó khăn	Bãi thấp, ngập triều sâu, sóng gió mạnh, đất nhiều cát rời rạc	Đạt thấp nếu trồng thông thường; tăng 27% khi áp dụng cắt ngọn và cắm 3 cọc	Bắt đầu cố định được thể nền cát, giảm xói trôi phù sa

5. Đề xuất giải pháp phục hồi và phát triển rừng ngập mặn

• Đề xuất hướng dẫn kỹ thuật gieo ươm, chọn giống, tiêu chuẩn cây con có bầu, mùa vụ và mật độ trồng cho cây Trang và Bần chua trên từng nhóm dạng lập địa.
• Đề xuất nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh kết hợp công trình bảo vệ mềm (cọc tiêu, hàng rào giảm sóng) cho các khu vực xung yếu và lập địa khó khăn tại 2 huyện Tiền Hải và Thái Thụy.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận và khoa học

1. Lượng hóa đặc điểm thổ nhưỡng đất ngập mặn: Cung cấp hệ thống dữ liệu định lượng đầy đủ về các chỉ tiêu lý tính (độ thành thục $n$, thành phần hạt) và hóa tính ($pH_{KCl}$, chất hữu cơ, đạm, lân, kali tổng số, tổng muối tan) của đất dưới tán rừng ngập mặn và đất trống bãi bồi ven biển tỉnh Thái Bình.
2. Xác lập hệ thống tiêu chí phân loại lập địa vi mô: Xây dựng cơ sở lý luận phân chia nhóm dạng lập địa ngập mặn dựa trên việc tích hợp 6 chỉ tiêu, trong đó đưa yếu tố cao độ đất ngập mặn thành chỉ tiêu cốt lõi thay thế cho việc xác định số ngày ngập triều mang tính biến động.
3. Ứng dụng GIS thành lập bản đồ lập địa tỷ lệ 1:5.000: Chứng minh tính khả thi của phương pháp chồng ghép bản đồ trong phân loại lập địa ngập mặn cấp xã (thực hiện tại xã Đông Long, Tiền Hải), phục vụ quy hoạch lâm sinh chuẩn xác.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp kỹ thuật

1. Cải tiến kỹ thuật trồng rừng trên lập địa khó khăn: Thử nghiệm và xác định được giải pháp kỹ thuật trồng Bần chua hiệu quả cao: Cắt bớt phần ngọn tán ở giai đoạn mới trồng kết hợp kỹ thuật cắm 3 cọc cố định thân cây theo thế chân kiềng, giúp cây con chống chịu được lực giằng xé của sóng triều, nâng cao tỷ lệ sống sau 3 năm thêm 27% so với biện pháp truyền thống.
2. Xây dựng sổ tay hướng dẫn kỹ thuật lâm sinh theo lập địa: Đề xuất cụ thể cơ cấu loài cây (Trang, Bần chua), phương thức trồng thuần loài/hỗn giao, mật độ và biện pháp chăm sóc phù hợp với từng nhóm lập địa (rất thuận lợi, thuận lợi, khó khăn) tại khu vực ven biển tỉnh Thái Bình.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Nghiên cứu thực nghiệm bố trí mô hình và lập bản đồ tỷ lệ 1:5.000 tập trung tại xã Đông Long (huyện Tiền Hải); phạm vi khảo sát thực địa giới hạn tại 11 xã ven biển thuộc 2 huyện Tiền Hải và Thái Thụy, chưa mở rộng ra toàn bộ các vùng sinh thái ngập mặn khác của đồng bằng Bắc Bộ.
• Thời gian theo dõi mô hình thực nghiệm lâm sinh là 36 tháng (3 năm), phản ánh sinh trưởng ở giai đoạn rừng non, chưa theo dõi được toàn bộ chu kỳ diễn thế đến khi rừng thành thục công nghệ và khép tán hoàn toàn trên 10–15 năm.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Ứng dụng phương pháp phân chia lập địa dựa trên cao độ và công nghệ GIS để nhân rộng xây dựng bản đồ lập địa tỷ lệ lớn cho các xã ven biển còn lại của tỉnh Thái Bình và các tỉnh lân cận (Nam Định, Hải Phòng, Quảng Ninh).
• Tiếp tục duy trì quan trắc dài hạn các mô hình thí nghiệm tại xã Đông Long nhằm đánh giá sinh khối, khả năng hấp thụ carbon ($CO_2$) và động thái tích tụ trầm tích khi lâm phần bước vào giai đoạn khép tán ổn định.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị ứng dụng cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý và quy hoạch lâm nghiệp: Chi cục Kiểm lâm, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thái Bình và các tỉnh ven biển Đồng bằng sông Hồng có thể sử dụng hệ thống tiêu chí lập địa và hướng dẫn kỹ thuật để lập kế hoạch, thiết kế các dự án trồng mới và phục hồi RNM phòng hộ đê biển.
• Cán bộ kỹ thuật và đơn vị thi công lâm sinh: Tham khảo trực tiếp quy trình gieo ươm, tiêu chuẩn cây con, kỹ thuật cắt ngọn và cố định cọc 3 chân khi trồng Bần chua trên các bãi bồi ngập triều sâu, sóng lớn.
• Cơ sở nghiên cứu và đào tạo: Cung cấp tài liệu tham khảo cho giảng viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng, Sinh thái học và Thổ nhưỡng học về phương pháp nghiên cứu hệ sinh thái rừng ngập mặn ven biển.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng những tiêu chí nào để phân chia nhóm dạng lập địa đất ngập mặn tại Thái Bình?

Luận án sử dụng tổ hợp 6 tiêu chí: (1) Loại đất; (2) Thời gian phơi bãi; (3) Độ thành thục của đất ($n$); (4) Tỷ lệ phần trăm cát; (5) Cao độ đất ngập mặn; (6) Hiện trạng đất và rừng ngập mặn. Trong đó, cao độ đất ngập mặn là chỉ tiêu tĩnh được đo đạc trực tiếp, khắc phục nhược điểm của việc đếm số ngày ngập triều biến động.

2. Hai loài cây ngập mặn chủ yếu được đánh giá sinh trưởng và bố trí thí nghiệm trong luận án là gì?

Hai loài cây chủ yếu được nghiên cứu là cây Trang (Kandelia obovata) và Bần chua (Sonneratia caseolaris), được khảo sát dưới các dạng rừng trồng thuần loài và rừng trồng hỗn giao Trang + Bần chua.

3. Giải pháp kỹ thuật mới nào được luận án khẳng định giúp tăng tỷ lệ sống của cây Bần chua trên lập địa khó khăn?

Đó là giải pháp kết hợp cắt ngọn ở giai đoạn mới trồng (giảm diện tích cản gió, sóng) và kỹ thuật cắm 3 cọc cố định cây theo thế chân kiềng. Giải pháp này giúp cây con không bị bật gốc hoặc dập nát do sóng triều, nâng cao tỷ lệ sống thêm 27% sau 3 năm theo dõi.

4. Quy mô khảo sát hiện trường của luận án tại tỉnh Thái Bình được thiết kế như thế nào?

Luận án đã điều tra 30 tuyến khảo sát tại 10 xã ven biển (mỗi xã 3 tuyến, chiều dài từ 500 m đến trên 1.000 m), lập 40 ô tiêu chuẩn (OTC) điển hình đánh giá sinh trưởng trên tổng diện tích 3.709 ha rừng trồng, và xây dựng mô hình thực nghiệm 3 ha trên 3 nhóm dạng lập địa tại xã Đông Long, huyện Tiền Hải.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Đỗ Quý Mạnh đã giải quyết một cách có hệ thống các vấn đề khoa học và thực tiễn về đất và rừng ngập mặn vùng ven biển tỉnh Thái Bình. Thông qua việc lượng hóa các chỉ tiêu lý hóa tính đất và xác lập khung 6 tiêu chí lập địa với trọng tâm là cao độ đất, công trình đã xây dựng thành công bản đồ lập địa tỷ lệ 1:5.000 tại xã Đông Long, huyện Tiền Hải. Đồng thời, kết quả thực nghiệm 36 tháng đã khẳng định hiệu quả của giải pháp cắt ngọn và cắm cọc cố định cây Bần chua, làm tăng 27% tỷ lệ sống trên lập địa khó khăn. Các đề xuất kỹ thuật lâm sinh trong luận án là căn cứ khoa học trực tiếp phục vụ công tác khôi phục và phát triển bền vững hệ sinh thái rừng ngập mặn vùng ven biển Thái Bình nói riêng và Đồng bằng sông Hồng nói chung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới 1. Những nghiên cứu về hiện trạng rừng ngập mặn (1) Phân bố rừng ngập mặn Trên thế giới, RNM hiện nay có thể phân ra thành sáu vùng khác nhau từ Đông sang Tây (Hình 1.1), mỗi vùng bị chia cách bởi đất liền hoặc đại dương, ngăn cản sự phát tán của thực vật ngập mặn từ vùng này sang vùng khác. Phân bố rừng ngập mặn trên thế giới (Nguồn: Spalding và cộng sự 2010) [118] Sự phân bố RNM hiện nay có ba kiểu: Kiểu thứ nhất là khác nhau trong các loài cả về phân loại và số lượng loài giữa châu Phi, châu Á và châu Mỹ.

Kiểu thứ hai giảm về số lượng loài theo vĩ độ tăng lên, hầu hết do ảnh hưởng của điều kiện nhiệt độ. Kiểu thứ ba giảm tính đa dạng loài do lượng mưa giảm dần và khô hạn tăng dần. (2) Thành phần loài cây ngập mặn Theo Duke (1992) [76], thành phần loài cây ngập mặn là cây thân gỗ, cây bụi cao hơn 50cm, thường mọc nơi cao hơn mực nước biển trung bình thuộc vùng bán nhật triều ven biển hoặc dọc theo hai bên cửa sông. Tuy nhiên, Tomlinson (1986) 6 [120] cho rằng thành phần cây ngập mặn là các loài cây cao (thân gỗ, bụi, cọ dừa, thảo mộc hoặc dương xỉ) vốn mọc chiếm ưu thế ở các vùng bán nhật triều ven biển nhiệt đới và cận nhiệt đới, thể hiện một cấp độ rõ rệt về sức chịu đựng trước điều kiện đất yếm khí và nồng độ muối cao, có trụ mầm có thể sống được trong điều kiện phát tán nhờ nước biển.

Theo Spalding và cộng sự (2010)[118], có khoảng 73 loài cây thuộc 20 họ khác nhau hội đủ các tiêu chí đó và thể hiện tính thích nghi với sinh cảnh RNM. Chúng có nhiều đặc điểm thích nghi với điều kiện ngập triều định kỳ, sóng to, gió lớn, nước chảy xiết, trên nền đất bùn chưa ổn định, độ mặn nước biển cao và đất yếm khí. Mặc dù tiêu chí cây ngập mặn đã được xác định nhưng vẫn chưa có sự thống nhất về số lượng loài cây ngập mặn trên thế giới. (3) Diện tích rừng ngập mặn Năm 2010, với sự hỗ trợ của các tổ chức ITTO và FAO, Spalding và cộng sự [118] đã xuất bản cuốn sách World Atlas of Mangroves, cho biết diện tích RNM còn lại khoảng 152.361 km2, phân bố trên 10 khu vực (Bảng 1.

Trong đó, khu vực Đông Nam Á có diện tích lớn nhất 51. Vùng Đông Á có diện tích thấp nhất với 215 km2, chiếm 0,1%. Diện tích RNM trên thế giới STT Khu vực Diện tích (km2) Tỷ lệ (%) 1 Đông và Nam Phi 7.917 5,2 2 Trung Đông 624 0,4 3 Nam Á 10.171 6,7 7 Thái Bình Dương 5.717 3,8 8 Bắc và Trung Mỹ 22.882 15,7 10 Tây và Trung Phi 20.361 100 (Nguồn: Spalding và cộng sự 2010) [118] 7 Theo FAO (2015) [64], diện tích rừng ngập mặn của 12 quốc gia có diện tích RNM lớn nhất trên thế giới, thể hiện ở bảng 1. Diện tích rừng ngập mặn trên thế giới tập trung ở 12 quốc gia Diện tích RNM STT Quốc gia Tỷ lệ (km2) 1 Indonesia 31.8% 11 Papua New Guinea 4.7% (Nguồn: FAO 2015)[80] Tổ chức FAO (2015) [80] đưa ra diện tích RNM của 7 quốc gia thuộc châu Á (Cam-pu-chia, Trung Quốc, Indonesia, Malaysia, Phi-lip-pin, Thái Lan, Việt Nam) chiếm 30% tổng diện tích RNM của thế giới, nhưng tỷ lệ rừng bị phá hủy hàng năm lớn hơn 55% mức trung bình của thế giới.

Điều đó đồng nghĩa với việc đa dạng sinh học của khu vực này đang bị suy giảm nghiêm trọng và đã trở thành mối quan tâm của toàn cầu. Theo Giri và cộng sự (2015) [87], từ năm 2000 đến 2012, ở khu vực Nam Á, có đến 92.135 ha rừng ngập mặn bị mất. Diện tích rừng được trồng lại ở các quốc gia Nam Á là khoảng 80.461 ha nhưng vẫn không đủ bù cho diện tích bị mất. Cùng với suy giảm về diện tích, chất lượng RNM cũng có chiều hướng suy giảm.

Tại đồng bằng Indus, Pakistan, trong tổng số 98.014 ha RNM, chỉ có khoảng 26.555 ha 8 là rừng giàu (độ che phủ lớn hơn 50%) và có đến 71.459 ha là rừng thưa thớt (độ che phủ dưới 50%). (4) Vai trò rừng ngập mặn Vai trò của RNM đã được nhiều tác giả tiến hành nghiên cứu. RNM đóng vai trò quan trọng trong phòng hộ ven biển và ứng phó với BĐKH. Một trong những vai trò quan trọng nhất của RNM là bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai, góp phần giảm thiểu tác động của dòng chảy, sóng biển và sóng thần, qua đó giúp bảo vệ các vùng bờ biển khỏi sự tàn phá của sóng biển bằng việc hấp thụ năng lượng sóng, ngăn cản quán tính của sóng biển.

Ngoài tác dụng cố định phù sa, lấn biến, chống xói lở bờ biển, hạn chế tác hại của sóng biển, tại những vùng bị ảnh hưởng của bão và lốc xoáy, RNM có thể làm giảm tốc độ gió, giảm năng lượng của sóng, do đó có thể giúp giảm tổn hại do thời tiết cực đoan đến 50% so với những vùng không có RNM bảo vệ. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng cho thấy sóng cao 1m xa bờ có thể suy giảm còn 0,05m gần bờ biển nhờ tác động bảo vệ của 1,5km rừng ngập mặn 6 tuổi. Rừng ngập mặn cũng góp phần ngăn chặn sự xâm nhập của dòng nước biển vào bờ, do đó có thể bảo vệ hệ sinh thái nước ngọt ven biển (Kathiresan, 2012) [98]. Vai trò bảo vệ của RNM và các loài cây ven biển khác đã nhận được sự chú ý đáng kể từ sau những hậu quả của đợt sóng thần năm 2004 tại Ấn Độ Dương.

RNM có thể làm giảm đáng kể các tổn thương của đất ven biển liền kề khỏi ngập lụt và xói lở. Chúng làm giảm độ ngập nước và chiều cao sóng lũ, giảm bớt thiệt hại về tài sản phía sau RNM. Với chiều dày 500 mét có RNM, chiều cao sóng có thể được giảm xuống từ 50 đến 100%. Mặt khác, RNM có thể bảo vệ các cộng đồng ven biển khỏi các rủi ro (xói lở bờ biển, thủy triều, gió bão, lốc xoáy,…) được biết đến qua các hệ sinh thái ven biển nhiệt đới và được phát triển bởi các nhà quản lý ven biển.

Rất nhiều các nghiên cứu toán học và mô hình hóa khác nhau đã chỉ ra rằng RNM có thể làm giảm cường độ sóng. Năng lượng được hấp thụ phụ thuộc phần lớn vào mật độ rừng, đường kính của thân cây và rễ, tầng cây, đặc tính quang phổ của sóng tới và mức độ thủy triều (World Bank Group, 2016) [131]. 9 Gần đây RNM được đánh giá có vai trò vượt trội trong việc làm giảm hiệu ứng nhà kính do khả năng hấp thụ khí CO2 cao. Ước tính hiệu quả hấp thụ các-bon của RNM có thể cao hơn 5,2 lần so với tảo biển và 50 lần so với rừng nhiệt đới (Kathiresan, 2012).

Dự trữ các-bon trong RNM còn được tăng cường nhờ sự sinh trưởng mạnh của không chỉ phần thực vật sinh trưởng trên mặt đất (thân, cành) mà còn trong phần dưới mặt đất gồm cả rễ và tầng bùn giàu hữu cơ. Có thể kể đến như hỗ trợ sinh kế, an ninh lương thực và bảo vệ, phòng chống bão, lũ. Một số nước trong khu vực hiện nay đang đầu tư vào phục hồi và phát triển RNM, và đang có cơ hội để tìm ra giải pháp đồng quản lý, chi trả dịch vụ môi trường, xây dựng đề án chia sẻ lợi ích khác như ưu đãi thiết thực cho những người bảo vệ RNM (IPPC, 2007) [96]. Những nghiên cứu về dặc điểm đất và lập địa ngập mặn Theo Field (1998) [83], đất và thể nền có tác động đối với phân bố loài cây của rừng ngập mặn.

Hệ sinh thái rừng ngập mặn sinh trưởng tốt nhất ở những vùng ven bờ nơi có năng lượng bùn thấp. Đất ổn định, không bị xói mòn và có độ sâu thích hợp là môi trường thuận lợi cho cây rừng ngập mặn phát triển. Bên cạnh đó, thể nền là nguồn cung cấp chất dinh dưỡng và giữ vững cây cũng có tác động quan trọng tới sinh trưởng của cây. Theo Choudhury (1994) [73], nhất thiết phải thực hiện đánh giá lập địa cẩn thận trước khi khôi phục rừng, để xác định đất đó có cần cải tại hay không, có thể trồng rừng được không, xác định hình thức chuẩn bị đất hoặc cải tạo đất để có thể tăng khả năng thành công của công tác phục hồi rừng.

Những nghiên cứu về phân chia lập địa trồng RNM ven biển trên thế giới chủ yếu tập trung vào các nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển RNM, có thể kể đến như: Chapman, V. Một số công trình nghiên cứu về lượng mưa, nhiệt độ ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây ngập mặn. Chapman (1976) [71] cho rằng nhiệt độ là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phân bố RNM. Cây ngập mặn sinh trưởng tốt ở môi trường có nhiệt độ ấm, nhiệt độ của tháng lạnh nhất 10 không dưới 20oC, biên độ nhiệt theo mùa không vượt quá 10oC.Saenger và cộng sự (1983) (dẫn theo Nguyễn Hoàng Trí, 1999) [63] đã giải thích sự có mặt của RNM ở một vùng nào đó tuỳ thuộc nhiệt độ không khí và nhiệt độ nước.

Độ mặn là nhân tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến tăng trưởng, tỷ lệ sống, phân bố các loài. RNM tồn tại, phát triển ở nơi có độ mặn từ 10-30‰. Các tác giả đã chia thực vật ngập mặn thành 2 nhóm: (i) nhóm phát triển ở độ mặn từ 10-30‰ và (ii) nhóm phát triển ở độ mặn từ 0-10‰. Cây ngập mặn sinh trưởng tốt ở môi trường có nhiệt độ ấm, nhiệt độ tháng lạnh nhất không dưới 200C, biên độ nhiệt theo mùa không vượt quá 100C.

Các tác giả đã giải thích sự có mặt của RNM ở một vùng nào đó tùy thuộc vào nhiệt độ không khí và nhiệt độ nước. Những nghiên cứu về khôi phục và phát triển rừng ngập mặn ven biển Havanond (1994) [90] và Aksornkoae (1996)[67], Đước đôi và Đưng là 2 loài cây trồng RNM chủ yếu ở Thái Lan, trong đó, rừng Đước đôi trồng bằng trụ mầm và cây con có tỷ lệ sống khá cao > 80% và trồng rừng Đưng có tỷ lệ sống > 94%., (1996) [70], ở Malaysia từ năm 1987 - 1992 đã trồng được 4.300ha RNM, với loài cây trồng chính là: Đước đôi và Đưng. Còn ở Indonesia, có 04 loài cây trồng chính ở RNM là Đước đôi, Đước vòi, Đưng và Vẹt dù (Soemodihardo et al., (1986) [100] đã sử dụng phương pháp trồng rừng dựa trên đặc tính của loài và khả năng nảy mầm của hạt giống hoặc trụ mầm.