Nghiên Cứu Đánh Giá Rừng Trồng Keo Tại Quảng Ninh Và Bắc Giang

Luận văn thạc sĩ đánh giá thực trạng rừng trồng keo tại Quảng Ninh và Bắc Giang, đề xuất giải pháp trồng rừng gỗ lớn vùng Đông Bắc Bộ.

• Tác giả: Đào Vũ Thắng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Huy Sơn
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đánh Giá Thực Trạng Rừng Trồng Keo Ở Quảng Ninh Và Bắc Giang Làm Cơ Sở Đề Xuất Các Giải Pháp Trồng Rừng Gỗ Lớn Ở Vùng Đông Bắc Bộ
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2. Khái quát quá trình phát triển rừng trồng ở các nước vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới từ năm 1965 đến năm 2000
• 1.3. Các nghiên cứu về trồng rừng thâm canh và thâm canh rừng trồng
• 1.4. Vấn đề sâu - bệnh hại
• 1.5. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.6. Khái quát thực trạng rừng trồng ở nước ta trong những năm qua
• 1.7. Các nghiên cứu về trồng rừng thâm canh và thâm canh rừng trồng
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, GIỚI HẠN, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Mục tiêu chung
• 2.3. Mục tiêu cụ thể
• 2.4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.5. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 2.6. Nội dung nghiên cứu
• 2.7. Thực trạng diện tích rừng trồng keo ở Quảng Ninh và Bắc Giang. Sinh trưởng và năng suất gỗ các mô hình trồng keo có triển vọng gỗ lớn
• 2.8. Tổng kết các biện pháp kỹ thuật đã ứng dụng xây dựng các mô hình
• 2.9. Đặc điểm lập địa nơi các mô hình trồng keo triển vọng cung cấp gỗ lớn. Phân chia lập địa trồng rừng Keo lai và Keo tai tượng. Đề xuất các giải pháp phát triển rừng trồng keo cung cấp gỗ lớn
• 2.10. Phương pháp nghiên cứu
• 2.11. Phương pháp nghiên cứu tổng quát. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm tự nhiên tỉnh Quảng Ninh
• 3.3. Đặc điểm tự nhiên tỉnh Bắc Giang
• 3.4. Đặc điểm sinh thái của 3 loài keo
• 3.5. Keo tai tượng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng rừng trồng keo ở quảng ninh và bắc giang
• 4.2. Thực trạng rừng trồng keo ở tỉnh Quảng Ninh
• 4.3. Thực trạng rừng trồng Keo ở tỉnh Bắc Giang
• 4.4. Sinh trưởng và năng suất gỗ của các mô hình trồng Keo có triển vọng làm gỗ lớn ở Quảng Ninh và Bắc Giang
• 4.4.1. Sinh trưởng của các mô hình trồng keo có triển vọng gỗ lớn
• 4.4.2. Năng suất gỗ cây đứng
• 4.5. Các biện pháp kỹ thuật đã ứng dụng để xây dựng mô hình
• 4.5.1. Kỹ thuật làm đất
• 4.5.2. Kỹ thuật trồng
• 4.5.3. Kỹ thuật chăm sóc rừng
• 4.5.4. Kỹ thuật tỉa thưa rừng
• 4.6. Đặc điểm lập địa nơi các mô hình có triển vọng gỗ lớn
• 4.6.1. Đặc điểm khí hậu
• 4.6.2. Đặc điểm đất
• 4.6.3. Đặc điểm địa hình
• 4.6.4. Trạng thái thực vật che phủ
• 4.7. Phân chia dạng lập địa trồng keo lai và keo tai tượng
• 4.8. Phân cấp sinh trưởng Keo lai và Keo tai tượng ở vùng nghiên cứu
• 4.9. Phân chia dạng lập địa trồng Keo lai và Keo tai tượng tại vùng nghiên cứu
• 4.10. Đề xuất giải pháp phát triển rừng trồng gỗ lớn ở đông bắc bộ
• 4.10.1. Giải pháp về kỹ thuật
• 4.10.2. Giải pháp về vốn và thuế
• 4.10.3. Giải pháp về cơ chế chính sách
• 4.10.4. Giải pháp xã hội
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Đánh Giá Rừng Trồng Keo Tại Việt Nam

Nghiên cứu đánh giá rừng keo là một lĩnh vực quan trọng trong ngành lâm nghiệp Việt Nam. Các nghiên cứu tập trung vào rừng trồng keo Quảng Ninh và rừng trồng keo Bắc Giang nhằm đánh giá hiệu quả kinh tế rừng keo, sinh trưởng rừng keo, và năng suất rừng keo. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra tiềm năng lớn của việc trồng keo, nhưng cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc cải thiện giống, kỹ thuật trồng và quản lý để đạt được năng suất và chất lượng gỗ cao hơn. Việc đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển rừng trồng keo là rất cần thiết để phục vụ tái cơ cấu ngành lâm nghiệp. Theo Julian Evans và Jonh Turnbull (2004) thì đến năm 1950 các nước vùng Nhiệt đới mới chỉ trồng được khoảng 680.000ha rừng, một trong những loài cây được trồng nhiều nhất là Tếch (Tectona grandis), Indonesia cũng là một trong những nước trồng nhiều Tếch nhất trong thời gian này.

1.1. Tình Hình Nghiên Cứu Rừng Trồng Keo Trên Thế Giới

Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã tập trung vào việc cải thiện giống keo, kỹ thuật trồng và quản lý rừng để tăng năng suất và chất lượng gỗ. Các nước như Brazil, Công Gô, và Malaysia đã đạt được những thành tựu đáng kể trong việc phát triển các giống keo lai và các phương pháp trồng thâm canh. Các nghiên cứu này cung cấp những bài học kinh nghiệm quý báu cho Việt Nam trong việc phát triển rừng trồng keo bền vững. Năm 1965, các nước Nhiệt đới và cận Nhiệt đới đã trồng được 6,7 triệu ha rừng, năm 1980 đã tăng lên 21 triệu ha, năm 1990 đã tăng lên 43 triệu ha và đến năm 2000 đã tăng đến 88.435 triệu ha.

1.2. Thực Trạng Nghiên Cứu Rừng Trồng Keo Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các nghiên cứu về rừng trồng keo đã được tiến hành từ những năm 1960, tập trung vào việc phủ xanh đất trống đồi trọc. Sau khi phát hiện ra keo lai, công tác cải thiện giống đã được quan tâm nhiều hơn. Đến nay, Bộ NN&PTNT đã công nhận hàng trăm giống TBKT và giống Quốc gia cho các loài cây lấy gỗ, trong đó giống của các loài keo là chủ yếu. Tuy nhiên, hiệu quả các mô hình trồng Keo chưa cao, năng suất cây trồng còn nhiều hạn chế, hiệu quả kinh tế đem lại thấp.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Đánh Giá Rừng Keo Hiện Nay

Mặc dù có tiềm năng lớn, việc phát triển rừng trồng keo ở Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Năng suất và chất lượng gỗ chưa cao, sâu bệnh hại keo gây thiệt hại lớn, và biến đổi khí hậu ảnh hưởng tiêu cực đến sinh trưởng rừng keo. Ngoài ra, việc quản lý rừng chưa hiệu quả, thiếu chính sách hỗ trợ và thị trường gỗ keo còn nhiều biến động cũng là những rào cản lớn. Cần có những giải pháp đồng bộ để giải quyết những vấn đề này và phát triển rừng trồng keo bền vững. Theo Kế hoạch phát triển rừng trồng kinh doanh gỗ lớn giai đoạn 2014-2020 của Bộ NN&PTNT (Bộ NN&PTNT, 2014a) thì diện tích trồng rừng gỗ lớn ở hai tỉnh này khá lớn, trong đó ở Quảng Ninh trồng rừng trên đất mới giai đoạn 2016-2020 lên tới 5.000ha và Bắc Giang là 1.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Năng Suất Rừng Keo

Năng suất rừng keo chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, bao gồm giống cây, điều kiện lập địa, kỹ thuật trồng và chăm sóc, và quản lý rừng. Đất đai nghèo dinh dưỡng, thiếu nước, và bị xói mòn có thể hạn chế sinh trưởng rừng keo. Ngoài ra, sâu bệnh hại keo cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng gỗ.

2.2. Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Rừng Keo

Biến đổi khí hậu gây ra những tác động tiêu cực đến rừng trồng keo, bao gồm tăng nhiệt độ, thay đổi lượng mưa, và gia tăng tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán và lũ lụt. Những tác động này có thể làm giảm sinh trưởng rừng keo, tăng nguy cơ sâu bệnh hại keo, và gây thiệt hại về kinh tế.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Rừng Trồng Keo Chi Tiết

Để đánh giá hiệu quả rừng trồng keo, cần sử dụng các phương pháp khoa học và khách quan. Các phương pháp này bao gồm đánh giá sinh trưởng rừng keo, năng suất rừng keo, chất lượng gỗ keo, và hiệu quả kinh tế rừng keo. Ngoài ra, cần đánh giá tác động môi trường rừng keo và phát triển bền vững rừng keo. Các kết quả đánh giá sẽ cung cấp thông tin quan trọng để đưa ra các quyết định quản lý và phát triển rừng trồng keo hiệu quả. Trồng rừng thâm canh là một giải pháp nhằm nâng cao năng suất chất lượng gỗ rừng trồng. Đây là một hệ thống các biện pháp kỹ thuật lâm sinh được đầu tư theo chiều sâu nhằm làm cho rừng trồng sinh trưởng nhanh sớm đạt được mục tiêu đặt ra bao gồm từ khâu chọn tạo giống, chọn lập địa, làm đất, trồng rừng, bón phân, chăm sóc, quản lý và bảo vệ rừng trồng cho đến khi khai thác.

3.1. Đánh Giá Sinh Trưởng Và Năng Suất Rừng Keo

Việc đánh giá sinh trưởng rừng keo và năng suất rừng keo được thực hiện thông qua việc đo đạc các chỉ tiêu như đường kính thân cây, chiều cao cây, và trữ lượng gỗ. Các số liệu này được thu thập từ các ô tiêu chuẩn (OTC) được bố trí ngẫu nhiên trong rừng trồng keo. Sau đó, các số liệu này được phân tích thống kê để đánh giá sinh trưởng rừng keo và năng suất rừng keo.

3.2. Phân Tích Hiệu Quả Kinh Tế Rừng Trồng Keo

Phân tích hiệu quả kinh tế rừng keo được thực hiện bằng cách so sánh chi phí đầu tư và lợi nhuận thu được từ việc trồng và khai thác rừng keo. Các chỉ tiêu kinh tế được sử dụng để đánh giá hiệu quả kinh tế rừng keo bao gồm giá trị sản xuất, chi phí sản xuất, lợi nhuận, và tỷ suất lợi nhuận.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Giải Pháp Cho Rừng Keo Quảng Ninh Bắc Giang

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá thực trạng rừng trồng keo Quảng Ninh và rừng trồng keo Bắc Giang, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển rừng trồng keo bền vững. Các giải pháp này bao gồm cải thiện giống, kỹ thuật trồng và chăm sóc, quản lý rừng, và chính sách hỗ trợ. Mục tiêu là nâng cao năng suất rừng keo, chất lượng gỗ keo, và hiệu quả kinh tế rừng keo, đồng thời bảo vệ môi trường và phát triển bền vững rừng keo. Bắc Giang và Quảng Ninh là hai tỉnh nằm ở phía Đông Nam của vùng Đông Bắc bộ, có diện tích tự nhiên và diện tích rừng trồng tương đối lớn, đồng thời cũng là những tỉnh có nhiều mô hình trồng keo có triển vọng, điều kiện tự nhiên khá phù hợp với đặc điểm sinh lý, sinh thái của các loài keo, đã có những mô hình chuyển hóa từ rừng kinh doanh gỗ nhỏ thành rừng cung cấp gỗ lớn.

4.1. Giải Pháp Kỹ Thuật Nâng Cao Năng Suất Rừng Keo

Các giải pháp kỹ thuật bao gồm sử dụng giống keo lai năng suất cao, áp dụng kỹ thuật trồng thâm canh, bón phân hợp lý, và phòng trừ sâu bệnh hại keo hiệu quả. Ngoài ra, cần áp dụng các biện pháp quản lý rừng bền vững như tỉa thưa và khai thác chọn lọc để nâng cao chất lượng gỗ keo.

4.2. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Rừng Keo Bền Vững

Các chính sách hỗ trợ bao gồm cung cấp vốn vay ưu đãi cho người trồng rừng, hỗ trợ kỹ thuật và giống cây, và xây dựng thị trường tiêu thụ gỗ keo ổn định. Ngoài ra, cần có các chính sách khuyến khích chứng chỉ rừng keo FSC để nâng cao giá trị sản phẩm và bảo vệ môi trường.

4.3. Phân chia dạng lập địa trồng keo lai và keo tai tượng

Phân chia dạng lập địa trồng keo lai và keo tai tượng. Phân cấp sinh trưởng Keo lai và Keo tai tượng ở vùng nghiên cứu. Phân chia dạng lập địa trồng Keo lai và Keo tai tượng tại vùng nghiên cứu.

V. Kết Luận Hướng Phát Triển Rừng Keo Bền Vững Tương Lai

Nghiên cứu đánh giá rừng keo tại Quảng Ninh và Bắc Giang đã cung cấp những thông tin quan trọng để phát triển rừng trồng keo bền vững. Cần tiếp tục nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp kỹ thuật và chính sách để nâng cao năng suất rừng keo, chất lượng gỗ keo, và hiệu quả kinh tế rừng keo, đồng thời bảo vệ môi trường và phát triển bền vững rừng keo. Việc phát triển rừng trồng keo bền vững sẽ góp phần quan trọng vào việc tái cơ cấu ngành lâm nghiệp và phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương. Hơn nữa, theo Kế hoạch phát triển rừng trồng kinh doanh gỗ lớn giai đoạn 2014-2020 của Bộ NN&PTNT (Bộ NN&PTNT, 2014a) thì diện tích trồng rừng gỗ lớn ở hai tỉnh này khá lớn, trong đó ở Quảng Ninh trồng rừng trên đất mới giai đoạn 2016-2020 lên tới 5.000ha và Bắc Giang là 1.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Chứng Chỉ Rừng FSC Cho Keo

Chứng chỉ rừng keo FSC là một công cụ quan trọng để đảm bảo phát triển bền vững rừng keo. Keo FSC Quảng Ninh và keo FSC Bắc Giang sẽ có giá trị cao hơn trên thị trường và được người tiêu dùng tin tưởng hơn. Việc khuyến khích chứng chỉ rừng keo FSC sẽ góp phần bảo vệ môi trường và cải thiện đời sống của người trồng rừng.

5.2. Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Rừng Keo Và Biến Đổi Khí Hậu

Cần có những nghiên cứu tiếp theo về tác động của biến đổi khí hậu đến rừng trồng keo và các giải pháp thích ứng. Các nghiên cứu này sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những thách thức mà rừng trồng keo phải đối mặt và đưa ra các giải pháp để bảo vệ và phát triển rừng trồng keo bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện Đề án tái cơ cấu ngành lâm nghiệp theo định hướng nâng cao giá trị gia tăng, mục tiêu toàn quốc đến năm 2020 là xây dựng 1,2 triệu ha rừng trồng kinh doanh gỗ lớn tập trung. Vùng Đông Bắc Bộ, với hơn 50% diện tích tự nhiên là đất lâm nghiệp, giữ vị thế chiến lược trong phát triển kinh tế đồi rừng. Tuy nhiên, phần lớn diện tích rừng trồng hiện nay chủ yếu là cây mọc nhanh chu kỳ ngắn từ 5 đến 7 năm nhằm cung cấp dăm mảnh và nguyên liệu bột giấy với giá trị gia tăng thấp. Tại Quảng Ninh, tổng diện tích rừng trồng sản xuất đạt 147.229 ha thì có đến 102.901 ha trồng keo, chiếm gần 70%, nhưng gần như 100% diện tích phục vụ khai thác gỗ nhỏ. Tương tự, tại Bắc Giang, diện tích rừng trồng keo đạt 43.845 ha thì rừng gỗ nhỏ chiếm tới 39.383 ha, tương đương 89,8%.

Vấn đề cấp thiết đặt ra là năng suất rừng trồng còn nhiều hạn chế, hiệu quả kinh tế trên một đơn vị diện tích chưa tương xứng với tiềm năng sinh thái. Luận văn tập trung đánh giá toàn diện thực trạng diện tích, sinh trưởng, năng suất và điều kiện lập địa của các mô hình rừng trồng keo tại hai tỉnh đại diện là Quảng Ninh và Bắc Giang trong giai đoạn 2015 đến 2016. Mục tiêu cụ thể là xác lập cơ sở khoa học để đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật lâm sinh, cơ chế chính sách nhằm phát triển mô hình trồng rừng gỗ lớn cho các loài Keo tai tượng, Keo lai và Keo lá tràm. Kết quả nghiên cứu góp phần trực tiếp hiện thực hóa chỉ tiêu trồng mới 6.000 ha và chuyển hóa 13.000 ha rừng gỗ lớn tại hai tỉnh giai đoạn 2016 đến 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết lập địa lâm nghiệp của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, khẳng định năng suất rừng trồng chịu sự chi phối quyết định bởi 4 yếu tố then chốt: khí hậu, địa hình, tính chất đất đai và hiện trạng thực bì. Khung lý thuyết này kết hợp với học thuyết lâm sinh thâm canh của các tác giả trên thế giới, nhấn mạnh rằng sản lượng gỗ là kết quả tương tác tối ưu giữa kiểu gen ưu việt, điều kiện lập địa phù hợp và các biện pháp kỹ thuật tác động chuẩn xác.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng lý thuyết điều chỉnh mật độ và động thái cạnh tranh không gian dinh dưỡng trong quần xã thực vật. Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa bao gồm: chu kỳ kinh doanh rừng gỗ lớn (luân kỳ trên 10 đến 15 năm, đường kính ngang ngực đạt từ 25 cm trở lên), sinh khối tích lũy bình quân năm (đo bằng mét khối trên hecta mỗi năm), và kỹ thuật chuyển hóa rừng gỗ nhỏ sang rừng gỗ lớn thông qua tỉa thưa nuôi dưỡng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp giữa tài liệu thứ cấp kế thừa từ các chương trình kiểm kê rừng và dữ liệu sơ cấp điều tra thực địa từ tháng 9 năm 2015 đến tháng 4 năm 2016. Phương pháp điều tra xã hội học được thực hiện thông qua phỏng vấn chuyên sâu 12 cá nhân, gồm 4 cán bộ quản lý thuộc Chi cục Lâm nghiệp hai tỉnh và 8 cán bộ kỹ thuật cùng chủ rừng tại 4 công ty lâm nghiệp địa phương.

Đối với điều tra lâm sinh, nghiên cứu thiết lập các ô tiêu chuẩn tạm thời điển hình diện tích 500 m2 với 3 lần lặp lại trên các mô hình keo từ 5 đến 7 năm tuổi. Các chỉ tiêu đo đếm gồm tỷ lệ sống, đường kính ngang ngực tại vị trí 1,3 m bằng thước dây chính xác đến milimet, chiều cao vút ngọn và chiều cao dưới cành bằng sào đo kết hợp máy đo độ cao laser. Mỗi ô tiêu chuẩn được đào 3 phẫu diện đất gồm 1 phẫu diện chính sâu 1,0 m lấy mẫu tại 3 tầng (0-20 cm, 30-50 cm, 80-100 cm) và 2 phẫu diện phụ sâu 0,5 m. Các chỉ tiêu lý hóa của đất được phân tích nghiêm ngặt theo Tiêu chuẩn Việt Nam như TCVN 6860:2001 về dung trọng, TCVN 5979:2007 về pH, TCVN 4050-85 về hàm lượng mùn và TCVN 6498:1999 về đạm tổng số. Dữ liệu được xử lý thống kê phương sai, phân tích hồi quy tương quan đa biến thông qua phần mềm SPSS và Excel nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quỹ đất lâm nghiệp và diện tích rừng trồng các loài keo tại vùng nghiên cứu rất lớn nhưng cơ cấu sản phẩm còn mất cân đối nghiêm trọng. Tỉnh Quảng Ninh có 268.677 ha đất quy hoạch cho rừng sản xuất, trong đó rừng trồng đạt 147.229 ha với 102.901 ha là keo, nhưng hoàn toàn là rừng khai thác gỗ nhỏ. Tỉnh Bắc Giang có 115.083 ha rừng sản xuất, diện tích rừng trồng keo tập trung tại 4 huyện trọng điểm đạt 43.845 ha, trong đó rừng keo gỗ lớn và chuyển hóa chỉ chiếm 4.462 ha (khoảng 10,2%). Diện tích đất trống quy hoạch lâm nghiệp còn nhiều tiềm năng, với 58.669,4 ha tại Quảng Ninh (trạng thái Ib chiếm 46,3% tương đương 27.166,2 ha) và 11.133 ha tại 4 huyện phía Đông Bắc Giang.

Thứ hai, các mô hình rừng trồng keo có tốc độ sinh trưởng nhanh và năng suất vượt trội. Keo lai ở giai đoạn 4 đến 7 năm tuổi đạt năng suất gỗ bình quân từ 21,11 m3/ha/năm đến 29,59 m3/ha/năm, đường kính ngang ngực bình quân dao động từ 13,27 cm đến 15,10 cm. Keo tai tượng từ 4 đến 6 năm tuổi đạt mức tăng trưởng hàng năm ấn tượng từ 21,78 m3/ha/năm đến 32,36 m3/ha/năm, đường kính thân cây đạt 13,52 cm đến 16,80 cm.

Thứ ba, nghiên cứu chỉ ra hiện tượng suy giảm tốc độ tăng trưởng thể tích ở giai đoạn rừng sau 7 năm tuổi nếu không áp dụng biện pháp lâm sinh phù hợp. Ở giai đoạn 8 đến 10 năm tuổi của Keo lai, năng suất bình quân chỉ đạt 22,98 m3/ha/năm đến 24,74 m3/ha/năm, thấp hơn so với giai đoạn 4 đến 6 năm tuổi (27,06 m3/ha/năm đến 29,59 m3/ha/năm) do mật độ dày làm tăng mức độ cạnh tranh dinh dưỡng và không gian sống.

Thảo luận kết quả

Thực trạng rừng trồng kinh doanh gỗ nhỏ chiếm ưu thế tuyệt đối bắt nguồn từ áp lực quay vòng vốn của các chủ rừng. Thống kê toàn quốc cho thấy có tới 42,1% diện tích rừng sản xuất thuộc sở hữu của các hộ gia đình có hoàn cảnh kinh tế eo hẹp, buộc phải khai thác sớm ở chu kỳ 5 đến 7 năm để bán dăm gỗ xuất khẩu qua các cảng biển như Cảng Cái Lân.

Dữ liệu nghiên cứu khi biểu diễn qua biểu đồ tương quan sinh trưởng và các bảng phân cấp lập địa đã phản ánh rõ nét mối liên hệ giữa chiều dày tầng đất, thành phần cơ giới và khả năng tích lũy trữ lượng của cây keo. Các mô hình Keo tai tượng và Keo lai trồng trên đất feralit có độ dày tầng đất trên 50 cm, hàm lượng mùn cao và độ dốc dưới 20 độ đều cho năng suất gỗ lớn vượt trội. Điều này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu lâm sinh tại khu vực nhiệt đới. Việc duy trì mật độ ban đầu quá dày (1.660 cây/ha) mà không tiến hành tỉa thưa nuôi dưỡng ở thời điểm khép tán (tuổi 5 đến 6) chính là rào cản kỹ thuật lớn nhất khiến cây không thể đạt tiêu chuẩn đường kính gỗ xẻ trên 25 cm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát triển bền vững rừng trồng gỗ lớn tại vùng Đông Bắc Bộ, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

• Hoàn thiện quy trình kỹ thuật lâm sinh thâm canh: Chuyển đổi mật độ trồng ban đầu từ 1.660 cây/ha xuống còn 1.100 đến 1.330 cây/ha đối với rừng trồng mới. Thực hiện tỉa thưa định kỳ 1 đến 2 lần vào giai đoạn 5 đến 6 tuổi, giữ lại mật độ ổn định từ 500 đến 700 cây/ha để nuôi dưỡng đến tuổi 10 hoặc 15. Sử dụng 100% các dòng giống tiến bộ kỹ thuật như Keo lai BV5, BV10, BV32, TB03 hoặc Keo tai tượng hạt ngoại nhập nguồn gốc Australia nhằm đảm bảo năng suất gỗ cây đứng đạt trên 25 m3/ha/năm.
• Đổi mới chính sách tín dụng và thuế: Ngân hàng Nhà nước và chính quyền địa phương cần triển khai các gói tín dụng ưu đãi với chu kỳ vay kéo dài từ 7 đến 10 năm, lãi suất hỗ trợ từ 5% đến 6%/năm cho các hộ gia đình trồng rừng gỗ lớn. Miễn giảm thuế tài nguyên và phí chuyển đổi mục đích kinh doanh từ gỗ nhỏ sang gỗ lớn để khuyến khích chủ rừng duy trì chu kỳ kinh doanh dài hạn.
• Thực thi quy hoạch và liên kết chuỗi giá trị: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hai tỉnh cần đẩy nhanh tiến độ triển khai quy hoạch giai đoạn 2016-2020: Quảng Ninh thực hiện 5.000 ha trồng mới và 10.000 ha chuyển hóa; Bắc Giang thực hiện 1.000 ha trồng mới và 3.000 ha chuyển hóa. Thiết lập liên kết chuỗi giữa các công ty chế biến gỗ xẻ với các hợp tác xã lâm nghiệp để bao tiêu sản phẩm đầu ra ổn định.
• Tăng cường truyền thông và khuyến nông lâm nghiệp: Trung tâm Khuyến nông tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật nhận biết lập địa, phương pháp tỉa cành tỉa thưa và phòng trừ sâu bệnh hại thân gỗ cho hơn 1.000 lượt chủ rừng mỗi năm tại các địa bàn trọng điểm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và Chi cục Kiểm lâm: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về hiện trạng đất đai, cơ cấu loài keo và số liệu thực tiễn giúp hoạch định chiến lược quy hoạch phân vùng lập địa lâm nghiệp cấp tỉnh chính xác.
• Doanh nghiệp lâm nghiệp và Ban quản lý rừng: Cung cấp hướng dẫn chi tiết về định mức kỹ thuật thâm canh, biểu đồ phân cấp mật độ tỉa thưa và quy trình chuyển hóa từ rừng dăm gỗ sang rừng gỗ xẻ có giá trị kinh tế cao.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Quản lý tài nguyên rừng: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật giá trị với phương pháp luận nghiên cứu thực địa bài bản, tiêu chuẩn phân tích đất chuẩn mực và hệ số tương quan sinh thái cây trồng vùng Đông Bắc.
• Chủ rừng và các hộ gia đình sản xuất nông lâm nghiệp: Giúp người dân nắm vững kỹ thuật chọn giống tiến bộ, kỹ thuật chăm sóc tỉa thưa để tối ưu hóa giá trị kinh tế trên diện tích đất rừng gia đình, tăng thu nhập từ 1,5 đến 2 lần so với bán gỗ non.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cần chuyển đổi từ trồng keo gỗ nhỏ sang rừng gỗ lớn? Việc trồng keo chu kỳ ngắn 5 năm chủ yếu bán dăm xuất khẩu cho giá trị kinh tế thấp, chỉ đạt khoảng 50 đến 70 triệu đồng/ha. Nuôi dưỡng rừng keo đến tuổi 10-15 để lấy gỗ lớn đường kính trên 25 cm phục vụ chế biến gỗ xẻ có thể nâng giá trị thu hoạch lên gấp 2 đến 3 lần, đồng thời tăng cường khả năng giữ đất, bảo vệ môi trường sinh thái.

Mật độ và thời điểm tỉa thưa tối ưu cho rừng Keo lai là bao nhiêu? Rừng Keo lai trồng với mật độ ban đầu 1.660 cây/ha nên tiến hành tỉa thưa ở giai đoạn 5 đến 6 tuổi, thời điểm cạnh tranh dinh dưỡng diễn ra gay gắt nhất. Cần tỉa bỏ các cây cong queo, sâu bệnh để giữ lại mật độ cuối cùng từ 500 đến 700 cây/ha giúp cây sinh trưởng đường kính tối đa.

Tốc độ tăng trưởng hàng năm của Keo tai tượng và Keo lai tại vùng Đông Bắc đạt mức nào? Số liệu thực tế tại Quảng Ninh và Bắc Giang ghi nhận năng suất Keo lai giai đoạn 4 đến 7 tuổi đạt từ 21,11 m3/ha/năm đến 29,59 m3/ha/năm. Trong khi đó, Keo tai tượng 4 đến 6 tuổi đạt năng suất bình quân từ 21,78 m3/ha/năm đến 32,36 m3/ha/năm, thể hiện tiềm năng sinh khối vượt trội.

Tiềm năng quỹ đất trống phát triển rừng gỗ lớn tại Quảng Ninh và Bắc Giang ra sao? Quảng Ninh có 58.669,4 ha đất chưa có rừng thuộc quy hoạch rừng sản xuất, trong đó đất rừng nghèo kiệt trạng thái Ib chiếm tới 27.166,2 ha rất thích hợp trồng mới gỗ lớn. Bắc Giang có hơn 11.133 ha đất trống tại 4 huyện trọng điểm phía Đông, tạo dư địa lớn để mở rộng quy mô rừng gỗ lớn.

Những giống keo nào được khuyến nghị trồng gỗ lớn tại khu vực nghiên cứu? Nghiên cứu khuyến nghị sử dụng các dòng Keo lai tiến bộ kỹ thuật đã được công nhận như BV5, BV10, BV16, BV32, TB03, TB05 và các xuất xứ hạt Keo tai tượng tuyển chọn từ Australia có chứng chỉ xuất xứ rõ ràng nhằm đảm bảo độ đồng đều, thân thẳng và khả năng kháng bệnh cao.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện thực trạng hơn 146.000 ha rừng trồng keo tại hai tỉnh trọng điểm Quảng Ninh và Bắc Giang, chỉ rõ điểm nghẽn lớn nhất là 100% diện tích keo tại Quảng Ninh và 89,8% tại Bắc Giang đang bị khai thác sớm làm gỗ nhỏ.
• Nghiên cứu chứng minh tiềm năng sinh trưởng vượt bậc của Keo lai và Keo tai tượng với năng suất tích lũy đạt từ 21 m3/ha/năm đến hơn 32 m3/ha/năm, khẳng định tính khả thi sinh học tuyệt đối khi gây trồng gỗ lớn tại vùng Đông Bắc Bộ.
• Xác lập luận cứ khoa học về điều kiện lập địa và mật độ lâm sinh, chứng minh giải pháp tỉa thưa đưa mật độ về 500-700 cây/ha ở tuổi 5-6 là chìa khóa then chốt để đạt đường kính gỗ lớn trên 25-30 cm.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp giữa kỹ thuật thâm canh giống mới, cơ chế tín dụng chu kỳ dài 7-10 năm và liên kết chuỗi chế biến bao tiêu sản phẩm gỗ xẻ.
• Kế hoạch hành động giai đoạn tiếp theo cần tập trung chuyển hóa ngay 13.000 ha rừng gỗ nhỏ và trồng mới 6.000 ha rừng gỗ lớn trên quỹ đất trạng thái Ib tại hai địa phương. Các cấp chính quyền và chủ rừng cần nhanh chóng phối hợp triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật và chính sách để biến tiềm năng lâm nghiệp Đông Bắc Bộ thành giá trị kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 1. Khái quát quá trình phát triển rừng trồng ở các nước vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới từ năm 1965 đến năm 2000 Theo Julian Evans và Jonh Turnbull (2004) thì đến năm 1950 các nước vùng Nhiệt đới mới chỉ trồng được khoảng 680.000ha rừng, một trong những loài cây được trồng nhiều nhất là Tếch (Tectona grandis), Indonesia cũng là một trong những nước trồng nhiều Tếch nhất trong thời gian này. Năm 1965, các nước Nhiệt đới và cận Nhiệt đới đã trồng được 6,7 triệu ha rừng, năm 1980 đã tăng lên 21 triệu ha, năm 1990 đã tăng lên 43 triệu ha và đến năm 2000 đã tăng đến 88.435 triệu ha (bảng 1.1: Diện tích rừng trồng ở các nước vùng Nhiệt đới và cận Nhiệt đới từ năm 1965-2000 Đơn vị tính: 1000 (ha) Năm Châu lục/vùng địa lý 1965 1980 1990 2000 1.

Châu Á gồm cả Nam Trung Quốc 4. Bắc Australia và các quần đảo vùng Thái Bình 70 269 420 480 Dương 4. Trung Mỹ và vùng Caribê 219 486 786 1.435 Các loài cây trồng chủ yếu là Keo (Acacia), Bạch đàn (Eucalyptus), Thông (Pinus), Xoan (Azadiracta), Phi lao (Casuarina), Xà cừ (Swietenia), Keo dậu (Leucaena leucocephala). Mục tiêu trồng rừng chủ yếu là cung cấp gỗ nguyên liệu cho công nghiệp chế biến bột giấy và ván nhân tạo, gỗ xẻ, chất đốt và bảo vệ môi trường sinh thái.

c 4 Diện tích rừng trồng ở các nước vùng Nhiệt đới tăng nhanh vào những năm 1960, đến năm 2000 thì diện tích rừng trồng ở các nước vùng Nhiệt đới và cận Nhiệt đới đã chiếm tới 40% diện tích rừng trồng trên toàn cầu (FAO, 2001). Theo ước tính của FAO vào năm 2000 cả rừng tự nhiên và rừng trồng trên toàn cầu có khoảng 3.869 triệu ha, độ che phủ của rừng chiếm khoảng 30% bề nặt trái đất. Trong số đó, diện tích rừng trồng toàn cầu khoảng 187 triệu ha. Các nghiên cứu về trồng rừng thâm canh và thâm canh rừng trồng Trồng rừng thâm canh là một giải pháp nhằm nâng cao năng suất chất lượng gỗ rừng trồng.

Đây là một hệ thống các biện pháp kỹ thuật lâm sinh được đầu tư theo chiều sâu nhằm làm cho rừng trồng sinh trưởng nhanh sớm đạt được mục tiêu đặt ra bao gồm từ khâu chọn tạo giống, chọn lập địa, làm đất, trồng rừng, bón phân, chăm sóc, quản lý và bảo vệ rừng trồng cho đến khi khai thác. Những vấn đề này đã được đề cập trong nhiều công trình nghiên cứu khác nhau, song có thể phân chia thành các chuyên đề như sau: 1. Ảnh hưởng của điều kiện lập địa đến khả năng sinh trưởng của rừng trồng Tập hợp kết quả nghiên cứu ở các nước vùng nhiệt đới, tổ chức Nông – Lương Quốc tế (FAO, 1984) đã chỉ ra rằng khả năng sinh trưởng của rừng trồng, đặc biệt là rừng gỗ lớn phụ thuộc rất rõ và 4 nhân tố chủ yếu liên quan đến điều kiện lập địa là: Khí hậu, địa hình, loại đất và hiện trạng thực bì. Điển hình là các công trình nghiên cứu của Laurie (1974), Julian Evans (1974 và 1992), Pandey (1983), Golcalves J.M và cộng sự (2004).

Khi nghiên cứu đặc điểm đất ở châu Phi, Laurie (1974) cho rằng đất đai ở vùng nhiệt đới rất khác nhau về độ dày tầng đất, cấu trúc vật lý, hàm lượng các chất dinh dưỡng khoáng, phán ứng của đất (độ pH) và nồng độ muối. Vì thế, khả năng sinh trưởng của loài thông P. patula ở Swaziland, Evans, J (1974) đã chứng minh khả năng sinh trưởng về chiều cao của loài thông này có quan hệ khá chặt (R = 0,81) với các yếu tố địa hình và đất thông qua phương trình tương quan (1.1) c 5 Khảo sát rừng trồng ở các điều kiện lập địa khác nhau, Pandey (1983) đã chỉ cho thấy bạch đàn E. camaldulensis trồng ở vùng nhiệt đới khô với chu kỳ kinh doanh từ 10-20 năm thường chỉ đạt từ 5-10m3/ha/năm, nhưng ở vùng nhiệt đới ẩm thì có thể đạt tới 30m3/ha/năm.

Rõ rang điều kiện lập địa khác nhau thì năng suất rừng trồng có khác nhau khá rõ rệt. Khi nghiên cứu về sản lượng rừng trồng bạch đàn ở Brazil, Golcalves J.M và cộng sự (2004) cho rằng năng suất rừng trồng là sự “kết hôn” thích hợp giữa kiểu gen với điều kiện lập địa và kỹ thuật canh tác. Ngoài ra, tác giả còn chỉ cho thấy giới hạn của sản lượng rừng có liên quan tới các yếu tố môi trường theo thứ tự mức độ quan trọng sau đây: nước > dinh dưỡng > độ sau tầng đất. Thông qua một số công trình nghiên cứu trên cho thấy việc xác định điều kiện lập địa phù hợp với từng loài cây trồng là rất cần thiết, đó là một trong những yếu tố quan trọng quyết định năng suất và chất lượng của rừng trồng.

Nghiên cứu cải thiện giống Giống là một trong những vấn đề quan trọng bậc nhất để nâng cao năng suất rừng trồng nên nhiều nước trên thế giới đã đi trước chúng ta nhiều năm về vấn đề cải thiện giống cây rừng và đã đạt được những thành tựu đáng kể. Điển hình như ở Công Gô, bằng phương pháp lai nhân tạo đã tạo ra giống bạch đàn lai (Eucalyptus hybrids) có năng suất đạt tới 35m3/ha/năm ở giai đoạn tuổi 7. Bằng con đường chọn lọc nhân tạo, Brazin đã chọn được giống Eucalyptus grandis đạt tới 55m3/ha/năm sau 7 năm trồng, ở Swaziland cũng đã chọn được giống Pinus patula sau 15 năm tuổi đạt 19m3/ha/năm, giống Paraserianthes falcataria trồng ở Malaysia được 7-10 năm tuổi cũng đạt 30m3/ha/năm (Pandey, 1983). Những nghiên cứu về ảnh hưởng của phân bón đến năng suất rừng trồng Phân bón có ý nghĩa rất quan trọng cho cây trồng đặc biệt ở những nơi đất đai nghèo xấu, “đất có vấn đề”, dễ bị xói mòn rửa trôi.

Bón phân cho cây trồng là một trong những biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất chất lượng rừng trồng được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm, điển hình như công trình nghiên cứu của Mello (1976) ở Brazil cho thấy Bạch đàn (Eucalyptus) sinh trưởng khá tốt c 6 ở công thức không bón phân, nhưng nếu bón NPK thì năng suất rừng trồng có thể tăng lên trên 50%. Trong một công trình nghiên cứu khác ở South Africa của Schonau (1985) về vấn đề bón phân cho bạch đàn Eucalyptus grandis đã cho thấy công thức bón 150g NPK/gốc với tỷ lệ N:P:K = 3:2:1 có thể nâng chiều cao trung bình của rừng trồng lên gấp 2 lần sau năm thứ nhất. Đối với thông P. caribeae ở Colombia, Bolstad và cộng sự (1988) cũng đã tìm thấy một vài loại phân có phản ứng tích cực mang lại hiệu quả rõ rệt cho rừng trồng như kali, lân, bo và magie.

Khi nghiên cứu bón phân cho rừng thông P. caribeae ở Cu Ba, Herrero và cộng sự (1988) cũng cho thấy bón lân đã nâng sản lượng rừng từ 56m3/ha/năm lên 69m3/ha/năm sau 13 năm trồng. Những nghiên cứu về ảnh hưởng của mật độ trồng đến năng suất rừng trồng Mật độ trồng rừng ban đầu là một trong những biện pháp kỹ thuật lâm sinh quan trọng có ảnh hưởng khá rõ đến năng suất rừng trồng, tùy thuộc vào điều kiện lập địa nơi gây trồng, đặc biệt tùy thuộc vào mục tiêu trồng rừng và đặc tính sinh thái của loài cây mà mật độ trồng ban đầu có thể cao hay thấp. Vấn đề này đã có rất nhiều công trình nghiên cứu với nhiều loài cây khác nhau trên các dạng lập địa khác nhau, điển hình là công trình nghiên cứu của Evans, J.

(1992), tác giả đã bố trí 4 công thức mật độ trồng khác nhau (2985; 1680; 1075 và 750 cây/ha) cho bạch đàn E. deglupta ở Papua New Guinea, số liệu thu được sau 5 năm trồng cho thấy đường kính bình quân của các công thức thí nghiệm tăng theo chiều giảm của mật độ, nhưng tổng tiết diện ngang (G) lại tăng theo chiều tăng của mật độ, có nghĩa là rừng trồng ở mật độ thấp tuy lượng tăng trưởng về đường kính cao hơn những trữ lượng gỗ cây đứng của rừng vẫn nhỏ hơn những công thức trồng mật độ cao. Trong một công trình nghiên cứu khác với thông P. caribaea ở Qeensland (Australia), tác giả cũng đã thí nghiệm với 5 công thức mật độ khác nhau (2200; 1680; 1330; 1075 và 750 cây/ha), sau hơn 9 năm trồng cũng thu được kết quả tương tự, nhưng ở những công thức trồng mật độ thấp 750-1075 cây/ha có đường kính trung bình đạt từ 20,1- 20,9cm, số cây đạt đường kính đầu ngọn (D1,3) > 10 cm chiếm từ 84-86%.

Trong c 7 khi đó ở mật độ cao (1660-2220 cây/ha) đường kính chỉ đạt từ 16,6-17,8cm, số cây có đường kính đầu ngọn > 10cm chỉ chiếm từ 71-76%. Như vậy, mật độ trồng ảnh hưởng khá rõ đến chất lượng cũng như năng suất, sản lượng của rừng trồng, vì thế cần phải căn cứ vào mục tiêu trồng rừng cụ thể để xác định mật độ trồng cho thích hợp. Ảnh hưởng của biện pháp tưới nước đến sinh trưởng của rừng trồng Ngoài các công trình nghiên cứu cải thiện giống, xác định điều kiện lập địa thích hợp, phương pháp làm đất, bón phân, chăm sóc và quản lý bảo vệ…biện pháp tưới nước cho cây mới trồng, nhất là ở những vùng khô hạn tuy còn rất ít các công trình nghiên cứu nhưng cũng đã có một vài công trình đề cập đến. Điển hình như ở Brazil khi trồng rừng bạch đàn E.

grandis trên những vùng đất khô hạn người ta đã phải tưới cho cây con mới trồng từ 3-4 lít nước/cây, sau đó 3 ngày và 9 ngày phải tưới lại nếu chưa có mưa (Evans, J. Tương tự như vậy ở Trung Quốc đã áp dụng biện pháp tưới thấm nhỏ giọt cho rừng trồng cây Dương Lai (Populus euramericana) trên vùng đất bán khô hạn ở phía bắc Bắc Kinh, kết quả thu được sau 6 năm tuổi cho thấy đường kính (D1,3) tăng trưởng gần gấp 3 lần so với đối chứng (Nguyễn Huy Sơn, 2002). Vấn đề sâu - bệnh hại Sâu bệnh hại rừng trồng và biện pháp phòng trừ là một trong những biện pháp kỹ thuật lâm sinh cơ bản có ảnh hưởng khá rõ đến năng suất chất lượng rừng trồng, nhất là rừng trồng gỗ lớn. Vì vậy, vấn đề này đã được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm nghiên cứu từ rất sớm và có hệ thống.

Với kỹ thuật tiên tiến hiện đại, nhiều công trình đã nghiên cứu rất sâu ở mức phân tử như chuyển và biến đổi gen để phòng chống sâu bệnh hại. Đặc biệt ở khu vực châu Á cũng có khá nhiều công trình nghiên cứu về sâu bệnh hại rừng trồng và biện pháp phòng trừ, điển hình như công trình nghiên cứu bệnh phấn hồng trên cây bạch đàn (Eucalyptus) ở Ấn Độ của Seth, K.