Nghiên Cứu Một Số Đặc Tính Của KIT CATT Trong Chẩn Đoán Bệnh Tiên Mao Trùng Ở Trâu, Bò

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi trâu bò ngày càng phát triển, bệnh tiên mao trùng (Trypanosomosis) nổi lên như một… 71 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Quang
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Đặc Tính Của KIT CATT Chế Từ Kháng Nguyên Tái Tổ Hợp Trong Chẩn Đoán Bệnh Tiên Mao Trùng Ở Trâu, Bò
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.1.1. Bệnh tiên mao trùng ở gia súc
• 2.1.2. Những hiểu biết về KIT chẩn đoán bệnh tiên mao trùng
• 2.1.3. Tình hình nghiên cứu về tiên mao trùng
• 2.1.3.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.1.3.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Xác định độ nhạy, độ đặc hiệu và độ ổn định của KIT CATT chẩn đoán bệnh tiên mao trùng chế từ kháng nguyên tái tổ hợp
• 3.3.2. Xác định điều kiện bảo quản của KIT CATT chẩn đoán bệnh tiên mao trùng chế từ kháng nguyên tái tổ hợp
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp xác định độ nhạy, độ đặc hiệu và độ ổn định của KIT CATT chẩn đoán bệnh tiên mao trùng chế từ kháng nguyên tái tổ hợp
• 3.4.2. Phương pháp xác định điều kiện bảo quản KIT theo nguyên lý CATT chẩn đoán bệnh tiên mao trùng từ kháng nguyên tái tổ hợp RoTAT 1
• 3.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Xác định độ nhạy, độ đặc hiệu và độ ổn định của KIT CATT trước khi bảo quản
• 4.1.1. Kết quả xác định độ nhạy độ đặc hiệu của KIT CATT chẩn đoán bệnh tiên mao trùng chế từ kháng nguyên tái tổ hợp
• 4.1.2. Kết quả xác định độ ổn định của KIT CATT chẩn đoán bệnh tiên mao trùng chế từ kháng nguyên tái tổ hợp
• 4.2. Kết quả nghiên cứu điều kiện bảo quản KIT
• 4.2.1. Xác định ảnh hưởng của nhiệt độ bảo quản đến độ nhạy, độ đặc hiệu và độ ổn định của KIT (sau 1 tháng bảo quản)
• 4.2.2. Xác định ảnh hưởng của thời gian bảo quản đến độ nhạy, độ đặc hiệu và độ ổn định của KIT khi bảo quản ở 00C
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu KIT CATT Chẩn Đoán Tiên Mao Trùng

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi trâu bò ngày càng phát triển, bệnh tiên mao trùng (Trypanosomosis) nổi lên như một thách thức lớn, đặc biệt tại các tỉnh miền núi. Bệnh gây ra bởi ký sinh trùng đơn bào, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và năng suất của đàn vật nuôi. Việc chẩn đoán nhanh chóng và chính xác bệnh tiên mao trùng ở trâu bò là vô cùng quan trọng để có biện pháp can thiệp kịp thời. Nghiên cứu về KIT CATT (Card Agglutination Test for Trypanosomiasis) hứa hẹn mang lại giải pháp chẩn đoán hiệu quả, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi. Phương pháp này dựa trên nền tảng sinh học phân tử, cung cấp công cụ chẩn đoán nhanh và chính xác, giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra. Việc ứng dụng KIT CATT cho trâu bò mở ra hướng đi mới trong công tác phòng chống dịch bệnh.

1.1. Bệnh Tiên Mao Trùng Mối Đe Dọa Ngành Chăn Nuôi

Bệnh tiên mao trùng ở trâu và bò là một bệnh ký sinh trùng nguy hiểm, gây ra bởi các loài Trypanosoma như Trypanosoma evansi. Bệnh có thể gây ra các triệu chứng cấp tính như sốt cao, các vấn đề thần kinh, và thậm chí tử vong trong vòng 7-15 ngày. Thể mãn tính của bệnh có thể dẫn đến gầy còm, thiếu máu, và suy giảm sức khỏe tổng thể. Do đó, việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng để giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Bệnh tiên mao trùng ở bò cũng gây ra những ảnh hưởng tương tự, làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm chăn nuôi.

1.2. Giới Thiệu Phương Pháp Chẩn Đoán KIT CATT

KIT CATT là một phương pháp chẩn đoán bệnh tiên mao trùng dựa trên phản ứng ngưng kết kháng thể. Phương pháp này sử dụng kháng nguyên đặc hiệu của Trypanosoma để phát hiện kháng thể trong máu của động vật nghi nhiễm bệnh. Ưu điểm của KIT CATT là nhanh chóng, dễ thực hiện và có thể áp dụng tại chỗ, giúp cho việc chẩn đoán và kiểm soát dịch bệnh trở nên hiệu quả hơn. Nghiên cứu về đặc tính KIT CATT là rất quan trọng để tối ưu hóa quy trình sản xuất và sử dụng KIT.

II. Thách Thức Chẩn Đoán Tiên Mao Trùng ở Trâu Bò Hiện Nay

Mặc dù có nhiều phương pháp chẩn đoán bệnh tiên mao trùng, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều thách thức. Các phương pháp truyền thống như soi tươi máu thường có độ nhạy thấp, đặc biệt trong giai đoạn mãn tính của bệnh khi số lượng ký sinh trùng trong máu giảm. Các phương pháp khác như PCR có độ nhạy cao hơn nhưng đòi hỏi trang thiết bị hiện đại và kỹ thuật viên có trình độ chuyên môn cao, gây khó khăn cho việc triển khai rộng rãi tại các vùng nông thôn. Do đó, việc tìm kiếm các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng, chính xác và dễ thực hiện là một nhu cầu cấp thiết. Nghiên cứu KIT CATT nhằm giải quyết những hạn chế này, cung cấp một công cụ chẩn đoán hiệu quả và phù hợp với điều kiện thực tế.

2.1. Hạn Chế Của Các Phương Pháp Chẩn Đoán Truyền Thống

Các phương pháp chẩn đoán bệnh tiên mao trùng truyền thống như soi tươi máu thường không đủ nhạy để phát hiện bệnh ở giai đoạn mãn tính, khi số lượng ký sinh trùng trong máu thấp. Điều này có thể dẫn đến bỏ sót các trường hợp bệnh, gây khó khăn cho việc kiểm soát dịch bệnh. Ngoài ra, việc soi tươi máu đòi hỏi kỹ thuật viên có kinh nghiệm và thời gian thực hiện tương đối lâu. Các phương pháp huyết thanh học khác như ELISA cũng có những hạn chế về độ đặc hiệu và thời gian thực hiện.

2.2. Yêu Cầu Về Phương Pháp Chẩn Đoán Nhanh Chóng và Chính Xác

Trong bối cảnh dịch bệnh diễn biến phức tạp, việc có một phương pháp chẩn đoán tiên mao trùng nhanh chóng và chính xác là vô cùng quan trọng. Điều này giúp cho việc phát hiện sớm các trường hợp bệnh, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời, giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Một phương pháp chẩn đoán lý tưởng cần phải đáp ứng các tiêu chí như độ nhạy cao, độ đặc hiệu cao, dễ thực hiện, chi phí hợp lý và có thể áp dụng tại chỗ.

III. Nghiên Cứu Đặc Tính KIT CATT Giải Pháp Chẩn Đoán Tối Ưu

Nghiên cứu về đặc tính KIT CATT tập trung vào việc đánh giá độ nhạy KIT CATT, độ đặc hiệu KIT CATT và độ ổn định của KIT trong các điều kiện khác nhau. Mục tiêu là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả chẩn đoán của KIT, từ đó tối ưu hóa quy trình sản xuất và sử dụng. Nghiên cứu cũng so sánh KIT CATT với các phương pháp khác để đánh giá ưu nhược điểm và xác định phạm vi ứng dụng phù hợp. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc ứng dụng rộng rãi KIT CATT trong chẩn đoán bệnh tiên mao trùng ở trâu bò.

3.1. Xác Định Độ Nhạy và Độ Đặc Hiệu Của KIT CATT

Độ nhạy của KIT CATT là khả năng phát hiện chính xác các trường hợp dương tính với tiên mao trùng. Độ đặc hiệu là khả năng loại trừ chính xác các trường hợp âm tính. Việc xác định hai thông số này là rất quan trọng để đánh giá độ tin cậy của KIT. Nghiên cứu cần sử dụng một số lượng lớn mẫu bệnh phẩm đã được xác định rõ tình trạng nhiễm bệnh bằng các phương pháp chuẩn để đánh giá độ nhạy và độ đặc hiệu của KIT CATT.

3.2. Đánh Giá Độ Ổn Định Của KIT CATT Trong Các Điều Kiện

Độ ổn định của KIT CATT là khả năng duy trì hiệu quả chẩn đoán trong một khoảng thời gian nhất định và trong các điều kiện bảo quản khác nhau. Nghiên cứu cần đánh giá độ ổn định của KIT ở các nhiệt độ khác nhau (ví dụ: 4°C, nhiệt độ phòng, 37°C) và trong các khoảng thời gian khác nhau (ví dụ: 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng). Kết quả nghiên cứu sẽ giúp xác định điều kiện bảo quản tối ưu để đảm bảo KIT luôn có hiệu quả chẩn đoán tốt nhất.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu KIT CATT

Nghiên cứu về ứng dụng KIT CATT trong chẩn đoán bệnh tiên mao trùng đã mang lại những kết quả khả quan. Phân tích KIT CATT cho thấy KIT có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, có thể phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm. Việc sử dụng KIT cũng giúp giảm thời gian chẩn đoán và chi phí so với các phương pháp truyền thống. Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên các tạp chí khoa học và trình bày tại các hội nghị chuyên ngành, góp phần vào việc nâng cao nhận thức về bệnh tiên mao trùng và các phương pháp chẩn đoán hiệu quả.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Độ Nhạy và Độ Đặc Hiệu

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng KIT CATT có độ nhạy và độ đặc hiệu cao trong việc chẩn đoán bệnh tiên mao trùng ở trâu bò. Điều này có nghĩa là KIT có khả năng phát hiện chính xác các trường hợp nhiễm bệnh và loại trừ các trường hợp không nhiễm bệnh. Kết quả này cho thấy KIT CATT là một công cụ chẩn đoán đáng tin cậy và có thể được sử dụng rộng rãi trong thực tế.

4.2. Ứng Dụng KIT CATT Trong Chẩn Đoán Tại Chỗ

KIT CATT có thể được sử dụng để chẩn đoán bệnh tiên mao trùng tại chỗ, ngay tại trang trại hoặc phòng khám thú y. Điều này giúp cho việc phát hiện sớm các trường hợp bệnh và có biện pháp can thiệp kịp thời. Việc chẩn đoán tại chỗ cũng giúp giảm chi phí và thời gian so với việc gửi mẫu bệnh phẩm đến các phòng thí nghiệm trung tâm.

V. Kết Luận và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu KIT CATT

Nghiên cứu về KIT CATT đã chứng minh tính hiệu quả của phương pháp này trong chẩn đoán bệnh tiên mao trùng ở trâu bò. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hướng phát triển tiềm năng. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc cải tiến quy trình sản xuất KIT để giảm chi phí và tăng độ ổn định. Ngoài ra, cần có thêm các nghiên cứu về dịch tễ học tiên mao trùng để hiểu rõ hơn về sự lây lan của bệnh và các yếu tố nguy cơ. Việc kết hợp KIT CATT với các phương pháp chẩn đoán khác cũng có thể mang lại hiệu quả cao hơn.

5.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu và Đánh Giá Tiềm Năng

Nghiên cứu về KIT CATT đã mang lại những kết quả khả quan, cho thấy tiềm năng lớn của phương pháp này trong việc chẩn đoán bệnh tiên mao trùng ở trâu bò. KIT CATT có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, dễ thực hiện và có thể áp dụng tại chỗ. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình sản xuất và sử dụng KIT.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo và Ứng Dụng Mở Rộng

Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc cải tiến KIT CATT để giảm chi phí và tăng độ ổn định. Ngoài ra, cần có thêm các nghiên cứu về dịch tễ học tiên mao trùng để hiểu rõ hơn về sự lây lan của bệnh và các yếu tố nguy cơ. Việc kết hợp KIT CATT với các phương pháp chẩn đoán khác cũng có thể mang lại hiệu quả cao hơn. Ứng dụng mở rộng của KIT CATT có thể bao gồm việc sử dụng KIT để giám sát dịch bệnh và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng chống.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi trâu, bò tại Việt Nam giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Tuy nhiên, sự phát triển của đàn gia súc luôn đi kèm với nguy cơ bùng phát nhiều dịch bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng nguy hiểm. Trong đó, bệnh tiên mao trùng (Trypanosomosis hay còn gọi là bệnh ngã nước) do đơn bào Trypanosoma evansi (T. evansi) ký sinh trong máu gây ra, phân bố rộng tại hầu hết các vùng sinh thái, đặc biệt là các tỉnh miền núi phía Bắc với tỷ lệ nhiễm cao. Bệnh gây thiếu máu nghiêm trọng, sốt cao gián đoạn, phù thũng, rối loạn thần kinh, suy nhược cơ thể, sảy thai và dẫn đến tử vong ở trâu, bò nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Các phương pháp chẩn đoán truyền thống như soi tươi kính hiển vi, nhuộm Giemsa tiêu bản máu khô có độ nhạy không cao do số lượng ký sinh trùng trong máu dao động theo từng đợt sóng; phương pháp tiêm truyền động vật thí nghiệm (chuột bạch) có độ chính xác cao nhưng tốn nhiều thời gian theo dõi (1 - 2 tuần), không đáp ứng được yêu cầu chẩn đoán nhanh tại thực địa. Các kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại như PCR hay ELISA đòi hỏi trang thiết bị phòng thí nghiệm đắt tiền và kỹ thuật viên chuyên sâu. Xuất phát từ thực tiễn đó, việc nghiên cứu các đặc tính của bộ KIT chẩn đoán ngưng kết trên bản nhựa (CATT - Card Agglutination Test for Trypanosomiasis) sử dụng kháng nguyên bề mặt tái tổ hợp RoTAT 1.2 gắn hạt latex là hướng đi cấp thiết nhằm tạo ra công cụ chẩn đoán nhanh, chính xác và tiện lợi tại thực địa.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể gồm:

1. Xác định được độ nhạy, độ đặc hiệu và độ ổn định của KIT CATT chế từ kháng nguyên tái tổ hợp trong chẩn đoán bệnh tiên mao trùng ở trâu, bò.
2. Xác định được điều kiện phù hợp nhất để bảo quản KIT CATT chế từ kháng nguyên tái tổ hợp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: KIT CATT chẩn đoán bệnh tiên mao trùng chế từ kháng nguyên tái tổ hợp RoTAT 1.2 và 60 mẫu huyết thanh trâu (gồm 23 mẫu dương tính đã kiểm tra bằng phương pháp tiêm truyền chuột và 37 mẫu âm tính).
• Địa điểm nghiên cứu: Phòng thí nghiệm Khoa Chăn nuôi - Thú y, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên.
• Thời gian nghiên cứu: Từ ngày 09/06/2014 đến ngày 24/11/2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và đối tượng sinh học

Bệnh tiên mao trùng do loài Trypanosoma evansi (Steel, 1885) thuộc giống Trypanosoma, họ Trypanosomatidae, bộ Kinetoplastorida, lớp Zoomastigophorasida, ngành Sarcomastigophora gây ra. Ký sinh trùng có kích thước 18 - 34 $\mu$m $\times$ 1,5 - 2,5 $\mu$m, di động nhờ roi tự do và màng rung động, sống ký sinh trong huyết tương của trâu, bò, ngựa, lạc đà... Vật môi giới truyền bệnh trung gian chủ yếu là ruồi hút máu (Stomoxys calcitrans) và mòng (Tabanidae như Tabanus rubidus, Tabanus striatus).

Kháng nguyên RoTAT 1.2 (Rode Trypanozoon Antigen Type 1.2) là glycoprotein bề mặt biến đổi (VSG) chủ yếu của T. evansi, xuất hiện sớm trong quá trình nhiễm bệnh, có mặt ở hầu hết các biến chủng kháng nguyên (VAT) và không xảy ra phản ứng chéo với kháng thể kháng các loài ký sinh trùng khác (kể cả Trypanosoma brucei).

Quy trình tạo kháng nguyên tái tổ hợp và nguyên lý KIT CATT

• Tách dòng gen: Đoạn gen mã hóa kháng nguyên RoTAT 1.2 có kích thước khoảng 205 bp được khuếch đại bằng phản ứng PCR, ghép nối vào vector tách dòng thế hệ mới pJET1.2/blunt (chứa gen kháng ampicillin bla và gen gây chết eco47IR) nhờ enzyme T4 DNA ligase ở 22°C trong 10 phút, sau đó biến nạp vào tế bào Escherichia coli DH10b và E. coli DH5$\alpha$.
• Biểu hiện protein: Đoạn gen RoTAT 1.2 sau khi tinh sạch được cắt mở bằng hai enzyme giới hạn BamHI và XhoI, gắn vào vector biểu hiện pET 32a(+), biến nạp vào tế bào khả biến E. coli BL21(DE3)pLysS. Quá trình biểu hiện dưới sự kiểm soát của T7 promoter được cảm ứng bằng chất Isopropyl $\beta$-D-thiogalactoside (IPTG) nồng độ 1 mM ở 37°C, 200 rpm trong 4 giờ. Protein tái tổ hợp gắn đuôi 6xHis được kiểm tra bằng điện di SDS-PAGE và Western blot.
• Nguyên lý hoạt động KIT CATT: Kháng nguyên tái tổ hợp RoTAT 1.2 được phủ trên bề mặt các hạt latex. Khi trộn với huyết thanh chứa kháng thể đặc hiệu kháng T. evansi, các phân tử kháng thể liên kết chéo với nhiều hạt latex mang kháng nguyên, tạo thành các đám ngưng kết màu xanh có thể quan sát trực tiếp bằng mắt thường trên card phản ứng sau 3 - 5 phút.

Thành phần bộ KIT và quy trình xét nghiệm

Bộ KIT CATT gồm:

• 01 tube màu vàng: Chứa 1,5 ml kháng nguyên RoTAT 1.2 phủ hạt latex.
• 01 tube màu xanh: Chứa 1,0 ml huyết thanh âm tính chuẩn.
• 01 tube màu đỏ: Chứa 1,0 ml huyết thanh dương tính chuẩn.
• 01 ống Falcon: Chứa 20 ml dung dịch pha loãng huyết thanh (buffer).
• 03 card phản ứng và 05 que khuấy nhựa.

Quy trình thực hiện: Lấy 0,1 ml huyết thanh cần kiểm tra trộn với 0,5 ml dung dịch pha loãng (tỷ lệ 1/8). Nhỏ 10 $\mu$l kháng nguyên vào từng ô tròn trên card, tiếp tục nhỏ huyết thanh đã pha loãng (hoặc đối chứng dương/âm), dùng que nhựa khuấy đều, đặt lên máy lắc 5 phút (60 - 70 vòng/phút) và đọc kết quả:

• Có ngưng kết rõ: Dương tính (+).
• Không có hiện tượng ngưng kết: Âm tính (-).
• Ngưng kết mờ, không rõ ràng: Nghi ngờ ($\pm$).

Phương pháp đánh giá và xử lý số liệu

• Độ nhạy ($Se$) và độ đặc hiệu ($Sp$): Tính theo công thức $Se = \frac{a}{a + c} \times 100%$ và $Sp = \frac{d}{b + d} \times 100%$, trong đó $a$ là số mẫu dương tính thật, $c$ là số mẫu âm tính giả, $b$ là số mẫu dương tính giả, $d$ là số mẫu âm tính thật so với phương pháp tiêm truyền động vật.
• Độ ổn định: Đánh giá trên 10 mẫu huyết thanh dương tính ngẫu nhiên, lặp lại 5 lần phản ứng trong cùng điều kiện. Chấm điểm ngưng kết theo thang điểm quy ước: Âm tính (0 - 49 điểm), Nghi ngờ (50 điểm), Dương tính 1+ (60 điểm), 2+ (70 điểm), 3+ (80 điểm), 4+ (90 - 100 điểm). Xác định hệ số biến dị ($Cv%$).
• Thử nghiệm bảo quản: Bảo quản KIT ở 0°C và nhiệt độ phòng (28 - 34°C) trong 1 tháng; bảo quản ở 0°C trong các khoảng thời gian 1 tháng, 3 tháng và 6 tháng.
• Phương pháp thống kê: Xử lý số liệu bằng phần mềm Minitab 14.0 theo phương pháp thống kê sinh học (Nguyễn Văn Thiện, 2008), tính giá trị trung bình ($\bar{X}$), độ lệch chuẩn ($S_X$), sai số trung bình ($m_X$) và hệ số biến dị ($Cv% = \frac{S_X}{\bar{X}} \times 100%$).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ thiệt hại do bệnh tiên mao trùng gây ra cho đàn trâu, bò tại Việt Nam; hạn chế của các phương pháp chẩn đoán cổ điển và tiềm năng của công nghệ sinh học phân tử trong việc chế tạo sinh phẩm chẩn đoán nhanh. Xác định rõ mục tiêu nghiên cứu, ý nghĩa khoa học trong việc làm chủ quy trình công nghệ chế tạo KIT CATT và ý nghĩa thực tiễn phục vụ phòng chống dịch bệnh gia súc.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa toàn diện các tài liệu khoa học trong và ngoài nước liên quan đến:

• Phân loại học, hình thái học, cấu tạo màng vỏ glycoprotein biến đổi (VSG) và cơ chế sinh bệnh học của Trypanosoma evansi.
• Dịch tễ học bệnh tiên mao trùng: Sự phân bố tại châu Phi, châu Á, Nam Mỹ và các vùng sinh thái tại Việt Nam; phương thức truyền lây cơ học qua ruồi, mòng; ảnh hưởng của lứa tuổi và mùa vụ mắc bệnh (tháng 4 đến tháng 9).
• Bệnh lý, triệu chứng lâm sàng thể cấp tính (sốt 40 - 41,7°C, hội chứng thần kinh, chết sau 7 - 15 ngày) và mãn tính (sốt gián đoạn, thiếu máu, phù thũng, suy kiệt).
• Các phương pháp chẩn đoán: Trực tiếp (soi tươi, giọt dày, giọt mỏng, làm tan hồng cầu bằng SDS, tập trung ly tâm), tiêm truyền chuột bạch, huyết thanh học (phản ứng ngưng kết LATEX, CATT, IFAT, ELISA, Ag-ELISA, Suratex) và sinh học phân tử (PCR).
• Biện pháp phòng trị: Diệt côn trùng môi giới bằng biện pháp sinh thái, hóa dược; phác đồ điều trị bằng Naganin (10 mg/kg TT), Berenil (5 mg/kg TT), Trypazen (3,5 mg/kg TT), Novarsenobenzol, Trybabe, Trypamidium.
• Cơ sở tạo kháng nguyên tái tổ hợp RoTAT 1.2: Cấu trúc vector pJET1.2/blunt, vector biểu hiện pET 32a(+), chủng E. coli BL21(DE3)pLysS và hệ thống operon lac cảm ứng bằng IPTG.

Phần 3: Đối tượng, vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Mô tả chi tiết nguyên vật liệu, địa điểm, thời gian nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm Khoa Chăn nuôi - Thú y (Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên) từ tháng 6/2014 đến tháng 11/2014. Thiết lập quy trình thu thập và xử lý 60 mẫu huyết thanh trâu, quy trình vận hành KIT CATT trên card phản ứng, thang đo chấm điểm ngưng kết và hệ thống công thức toán học thống kê đánh giá độ nhạy, độ đặc hiệu, độ ổn định và các chỉ tiêu theo dõi bảo quản.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Trình bày số liệu thực nghiệm chi tiết qua các bảng thống kê:

• Đánh giá độ nhạy ($91,30%$) và độ đặc hiệu ($94,59%$) của KIT CATT trước khi bảo quản trên 60 mẫu huyết thanh chuẩn.
• Đánh giá độ ổn định của KIT qua 10 mẫu huyết thanh dương tính với 5 lần lặp lại, cho thấy hệ số biến động $Cv%$ rất thấp (0% đến 5,08%).
• Đánh giá ảnh hưởng của nhiệt độ bảo quản sau 1 tháng: Ở 0°C, KIT duy trì độ nhạy $91,30%$ và độ đặc hiệu $91,89%$; ở nhiệt độ phòng (28 - 34°C), độ nhạy giảm mạnh xuống còn $30,43%$.
• Đánh giá ảnh hưởng của thời gian bảo quản ở 0°C qua các mốc 1, 3 và 6 tháng, chứng minh KIT vẫn giữ vững chất lượng chẩn đoán ổn định.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về các đặc tính kỹ thuật của KIT CATT chế từ kháng nguyên tái tổ hợp RoTAT 1.2, khẳng định khả năng ứng dụng thực tế và đưa ra khuyến cáo về điều kiện bảo quản bắt buộc ở nhiệt độ thấp (0°C).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm

1. Độ nhạy và độ đặc hiệu trước khi bảo quản: Thử nghiệm trên 60 mẫu huyết thanh trâu (23 mẫu nhiễm T. evansi xác định qua tiêm truyền chuột, 37 mẫu không nhiễm):

Kết quả xét nghiệm	Nhiễm T. evansi	Không nhiễm T. evansi	Tổng số
Xét nghiệm dương tính (+)	21	2	23
Xét nghiệm âm tính (-)	2	35	37
Tổng số mẫu	23	37	60

• Độ nhạy của KIT CATT: $Se = \frac{21}{23} \times 100% = 91,30%$.
• Độ đặc hiệu của KIT CATT: $Sp = \frac{35}{37} \times 100% = 94,59%$.

2. Độ ổn định của KIT CATT: Thử nghiệm lặp lại 5 lần trên 10 mẫu huyết thanh dương tính cho thấy mức độ lặp lại rất cao, sai số nhỏ:

Mẫu	Lần 1	Lần 2	Lần 3	Lần 4	Lần 5	Điểm trung bình $\bar{X}$	Hệ số biến dị $Cv$ (%)
1	90	90	95	95	95	93,0	2,94
2	90	92	90	90	90	90,4	0,09
3	90	95	90	95	95	93,0	2,94
4	90	90	80	90	90	88,0	5,08
5	98	95	95	95	95	95,6	1,40
6	88	88	88	80	88	86,4	4,14
7	92	92	92	92	90	91,6	0,98
8	90	90	90	90	90	90,0	0,00
9	85	85	82	85	85	84,4	1,59
10	80	80	80	80	80	80,0	0,00

Hệ số biến động của các mẫu chỉ dao động trong khoảng từ 0% đến 5,08%, chứng minh KIT có độ ổn định và độ tin cậy cao.

3. Ảnh hưởng của nhiệt độ và thời gian bảo quản:

• Sau 1 tháng ở 0°C: KIT đạt độ nhạy $91,30%$ (21/23 mẫu dương tính phát hiện đúng), độ đặc hiệu $91,89%$ (34/37 mẫu âm tính phát hiện đúng).
• Sau 1 tháng ở nhiệt độ phòng (28 - 34°C): Độ nhạy giảm sút nghiêm trọng, chỉ phát hiện được 7/23 mẫu dương tính ($30,43%$), có tới 16 mẫu cho kết quả âm tính giả do kháng nguyên phủ trên hạt latex bị thoái hóa ở nhiệt độ cao; độ đặc hiệu đạt $86,49%$ (32/37 mẫu).
• Thời gian bảo quản ở 0°C: Sau các mốc theo dõi 1 tháng, 3 tháng và 6 tháng, KIT CATT vẫn duy trì hoạt tính ngưng kết ổn định, điểm ngưng kết và hệ số $Cv%$ không có sự sai khác mang tính suy giảm chất lượng chẩn đoán.

Giải pháp và khuyến cáo kỹ thuật

• Khuyến cáo bắt buộc bảo quản KIT CATT ở điều kiện nhiệt độ 0°C (ngăn mát tủ lạnh) để duy trì hoạt tính sinh học của hạt latex phủ kháng nguyên tái tổ hợp. Tuyệt đối không để KIT ở nhiệt độ phòng (28 - 34°C) quá thời gian xét nghiệm vì sẽ làm mất hoạt tính ngưng kết sau 1 tháng.
• Trước khi thực hiện phản ứng chẩn đoán, cần đưa KIT về nhiệt độ phòng và lắc đều lọ kháng nguyên để đảm bảo độ đồng nhất của hỗn dịch hạt latex.

Đóng góp của đề tài

• Chứng minh tính khả thi và hiệu quả của việc ứng dụng kháng nguyên tái tổ hợp RoTAT 1.2 biểu hiện trong hệ thống E. coli để chế tạo kit chẩn đoán CATT tại Việt Nam.
• Cung cấp các thông số khoa học chuẩn xác về độ nhạy ($91,30%$), độ đặc hiệu ($94,59%$) và độ ổn định ($Cv \le 5,08%$), khẳng định sinh phẩm tự chế trong nước đạt tiêu chuẩn chẩn đoán tương đương các phương pháp huyết thanh học tiêu chuẩn, giúp giảm chi phí và chủ động công nghệ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện trên cỡ mẫu huyết thanh giới hạn (60 mẫu huyết thanh trâu tại khu vực nghiên cứu), chưa khảo sát trên số lượng lớn mẫu huyết thanh từ nhiều loài gia súc khác như bò sữa, bò thịt, ngựa ở các vùng sinh thái dịch tễ khác nhau. Thời gian theo dõi điều kiện bảo quản mới dừng lại ở mốc 6 tháng và 2 ngưỡng nhiệt độ (0°C và nhiệt độ phòng).
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng thử nghiệm chẩn đoán thực địa trên quy mô đàn gia súc lớn tại các ổ dịch ở nhiều địa phương.
  • Nghiên cứu kéo dài thời gian theo dõi bảo quản (trên 12 tháng) và thử nghiệm thêm các điều kiện bảo quản khác như đông khô kháng nguyên hoặc bảo quản ở nhiệt độ âm sâu (-20°C, -80°C).
  • Hoàn thiện quy trình công nghệ nhằm sản xuất KIT CATT thương phẩm phục vụ công tác thú y cơ sở.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho:

• Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Thú y, Bệnh học thủy sản, Ký sinh trùng thú y và Công nghệ sinh học động vật.
• Cán bộ kỹ thuật tại các Chi cục Thú y, Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương và vùng trong việc lựa chọn phương pháp xét nghiệm sàng lọc nhanh bệnh ký sinh trùng đường máu.
• Các nội dung đáng tham khảo nhất gồm: Quy trình thao tác xét nghiệm CATT trên card nhựa, thang điểm đánh giá mức độ ngưng kết latex, phương pháp thiết kế thí nghiệm đánh giá độ ổn định và ảnh hưởng của nhiệt độ bảo quản sinh phẩm huyết thanh học.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Kháng nguyên sử dụng để chế tạo KIT CATT trong khóa luận là gì và có nguồn gốc từ đâu?
Kháng nguyên được sử dụng là kháng nguyên tái tổ hợp RoTAT 1.2 (Rode Trypanozoon Antigen Type 1.2), bản chất là glycoprotein bề mặt biến đổi (VSG) của Trypanosoma evansi. Đoạn gen mã hóa kháng nguyên RoTAT 1.2 (kích thước ~205 bp) được dòng hóa vào vector pJET1.2/blunt và biểu hiện trên vector pET 32a(+) trong chủng vi khuẩn E. coli BL21(DE3)pLysS dưới sự cảm ứng của IPTG 1 mM.

2. Độ nhạy và độ đặc hiệu của KIT CATT đạt được trong nghiên cứu trước khi bảo quản là bao nhiêu?
Khi kiểm tra trên 60 mẫu huyết thanh trâu (23 mẫu dương tính xác định bằng tiêm truyền chuột và 37 mẫu âm tính), KIT CATT đạt độ nhạy ($Se$) là $91,30%$ và độ đặc hiệu ($Sp$) là $94,59%$.

3. Độ ổn định của KIT CATT được kiểm tra và đánh giá như thế nào?
Độ ổn định được đánh giá trên 10 mẫu huyết thanh dương tính ngẫu nhiên, mỗi mẫu lặp lại 5 lần phản ứng trong cùng điều kiện. Kết quả chấm điểm ngưng kết cho thấy hệ số biến dị ($Cv%$) của các mẫu rất thấp, dao động từ 0% đến 5,08%, điểm ngưng kết trung bình đạt từ 80,0 đến 95,6 điểm.

4. Nhiệt độ phòng (28 - 34°C) ảnh hưởng như thế nào đến chất lượng của KIT sau 1 tháng bảo quản?
Sau 1 tháng bảo quản ở nhiệt độ phòng, KIT bị giảm sút chất lượng nghiêm trọng: Độ nhạy giảm từ $91,30%$ xuống chỉ còn $30,43%$ (chỉ phát hiện được 7/23 mẫu dương tính thật, có 16 mẫu bị âm tính giả do kháng nguyên phủ trên hạt latex bị mất hoạt tính ngưng kết).

5. Điều kiện bảo quản tối ưu được đề tài xác định là gì?
Điều kiện bảo quản thích hợp nhất cho KIT CATT là ở nhiệt độ 0°C. Ở nhiệt độ này, sau 1 tháng KIT vẫn đạt độ nhạy $91,30%$ và độ đặc hiệu $91,89%$, đồng thời duy trì được hoạt tính ngưng kết ổn định sau 3 tháng và 6 tháng bảo quản.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Hương đã nghiên cứu và đánh giá thành công các đặc tính kỹ thuật cơ bản của KIT CATT chế từ kháng nguyên tái tổ hợp RoTAT 1.2 trong chẩn đoán bệnh tiên mao trùng (Trypanosoma evansi) ở trâu, bò. Kết quả thực nghiệm khẳng định bộ KIT có độ nhạy cao ($91,30%$), độ đặc hiệu cao ($94,59%$) và độ ổn định tốt với hệ số biến động $Cv \le 5,08%$. Nghiên cứu đã xác định điều kiện bảo quản tối ưu cho KIT là ở nhiệt độ 0°C, duy trì hoạt tính tốt qua 6 tháng theo dõi, tạo cơ sở khoa học tin cậy để hoàn thiện quy trình sản xuất sinh phẩm chẩn đoán nhanh phục vụ thực tiễn ngành thú y.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm qua cùng với xu hướng phát triển chung của nền kinh tế, ngành chăn nuôi trâu, bò của nước ta cũng đang từng bước phát triển mạnh mẽ, nhằm đem lại những sản phẩm có chất lượng cao, đóng góp một vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Ngành chăn nuôi trâu, bò càng phát triển kèm theo đó thì dịch bệnh xảy ra trên trâu, bò càng gia tăng gây nên những khó khăn trong công tác phát triển chăn nuôi trâu, bò ở nước ta. Gần đây, trâu, bò ở nước ta thường mắc bệnh tiên mao trùng (Trypanosomosis), đặc biệt ở các tỉnh miền núi có số lượng trâu bò lớn gây ảnh hưởng không nhỏ đến đàn vật nuôi. Bệnh tiên mao trùng (Trypanosomosis) là một bệnh ký sinh trùng truyền lây giữa người và gia súc do ký sinh trùng đơn bào (protozoa) lớp trùng roi (flagellata) gây ra.

Có nhiều loài thuộc giống Trypanosoma như: Trypanosoma brucei, Trypanosoma evansi, Trypanosoma congolense, Trypanosoma gambiense, Trypanosoma vavax, Trypanasoma siminae…. Bệnh tiên mao trùng hay còn gọi là bệnh ngã nước. Trâu, bò mắc bệnh thể cấp tính thường: sốt cao 41- 41,7oC cùng với các triệu chứng thần kinh như: ngã quỵ, kêu rống, đi vòng tròn… trâu, bò bệnh sẽ chết sau 7 - 15 ngày. Ở thể mãn tính triệu chứng: sốt gián đoạn, gầy còm, da khô mốc, thiếu máu kéo dài, viêm phúc mạc, phù thũng 4 chân… Trường hợp bệnh nặng, con vật đột ngột sốt cao, bụng chướng to rồi lăn ra chết.

Vì vậy cần có những nghiên cứu cụ thể về bệnh tiên mao trùng trên đàn trâu, bò bằng nhiều phương pháp để chẩn đoán nhanh, chính xác thực trạng nhiễm bệnh và thử nghiệm các hóa dược đặc hiệu nhằm xây dựng phác đồ điều trị thích hợp. 2 Với sự phát triển của công nghệ sinh học nước ta hiện nay dựa trên nền tảng của sinh học phân tử, cung cấp nhiều phương pháp có ý nghĩa lớn trong y học phòng ngừa chẩn đoán và điều trị. Trong đó có phương pháp ứng dụng KIT được chế tạo theo nguyên lý CATT để chẩn đoán bệnh tiên mao trùng trên trâu, bò. Xuất phát từ thực tế trên, được sự hướng dẫn của TS.

Nguyễn Văn Quang, sự phân công của khoa chăn nuôi - thúy y, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu một số đặc tính của KIT CATT chế từ kháng nguyên tái tổ hợp trong chẩn đoán bệnh tiên mao trùng ở trâu, bò”. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được độ nhạy, độ đặc hiệu và độ ổn định của KIT CATT chế từ kháng nguyên tái tổ hợp trong chẩn đoán bệnh tiên mao trùng ở trâu, bò. - Xác định được điều kiện phù hợp nhất để bảo quản KIT CATT chế từ kháng nguyên tái tổ hợp. Ý nghĩa của đề tài.

Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về các điều kiện thích hợp để chế tạo và bảo quản KIT chẩn đoán bệnh tiên mao trùng (Trypanosomiasis) hiệu quả. Nghiên cứu chế tạo KIT chẩn đoán là hướng nghiên cứu công nghệ cao, khẳng định việc làm chủ công nghệ, đã và đang được ứng dụng vào thực tiễn sản xuất tại Việt Nam. Ý nghĩa trong thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để hoàn thiện quy trình sản xuất KIT chẩn đoán bệnh tiên mao trùng (Trypanosomiasis) từ kháng nguyên tái tổ hợp. 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học của đề tài Bệnh tiên mao trùng do loài Trypanosoma evansi gây ra.

Được Blanchard (1888) phát hiện đầu tiên ở Việt Nam. Sau đó, bệnh được xác định là phổ biến ở hầu hết các tỉnh thành trong cả nước. Bệnh do loài tiên mao trùng Trypanosoma evansi gây ra. Trâu, bò, ngựa… mắc bệnh gây nên tình trạng thiếu máu, suy nhược, giảm hoặc mất khả năng sinh sản và sức sản xuất, nếu không có biện pháp trị bệnh kịp thời dễ dẫn đến chết.

Bệnh tiên mao trùng ở gia súc 2. Đặc điểm hình thái, cấu trúc và phân loại tiên mao trùng Lương Văn Huấn và cs (1997) [7], vị trí của tiên mao trùng trong hệ thống phân loại nguyên bào (Protozoa) như sau: Ngành Sarcomastigophora Phân ngành Mastigophora Lớp Zoomastigophorasida Bộ Kinetoplastorida Phân bộ Trypanosomatorida Họ Trypanosomatidae Donein, 1901 Giống Trypanosoma Gruby, 1843 Giống phụ Megatrypanum Hoare, 1964 Loài Trypanosoma (M) theileria Giống phụ Herpetosoma Donein, 1901 Loài Trypanosoma (H) leisi Giống phụ Schizotrypanum Chagas, 1909 Loài Trypanosoma (S) cruzi 4 Giống phụ Duttonella Chalmers, 1918 Loài Trypanosoma (D) vivax Loài Trypanosoma (D) uniform Giống phụ Nalmomonas Hoare, 1964 Loài Trypanosoma (N) congolense Loài Trypanosoma (N) siminae Loài Trypanosoma (N) vanhogi Giống phụ Trypanozoon Liihe, 1906 Loài Trypanosoma (T) brucei Loài Trypanosoma (T) gambience Loài Trypanosoma (T) rhodesiense Loài Trypanosoma (T) equiperdum Giống phụ Pycnomonas Hoare, 1964 Loài Trypanosoma (P) suis Giống phụ Trypanosoma Gruby, 1843 Loài Trypanosoma evansi (Steel, 1885) Trong các loài tiên mao trùng trên, có 7 loài được tổ chức dịch tễ quốc tế (OIE) thông báo là có khả năng gây bệnh cho người và động vật có vú, đó là: T. * Đặc điểm hình thái, cấu tạo của tiên mao trùng (Trypanosoma evansi) Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9] tiên mao trùng T. evansi được xếp vào loại đơn hình thái, cơ thể chỉ là một tế bào, có kích thước nhỏ, chiều dài 18 - 34 µm (trung bình là 25 µm), chiều rộng 1,5 - 2 µm.

Cơ thể có hình suốt chỉ mảnh hoặc hình thoi, cuối thân nhọn, giữa có một nhân, có một roi, roi này chạy dọc theo thân và tạo thành màng rung động, nhờ roi và màng rung động nên tiên mao trùng di chuyển đươc trong máu. 5 Theo tài liệu của Phạm Sỹ Lăng và cs (2008) [13] tiên mao trùng do nguyên sinh động vật gây ra, là loài đơn bào hình lông mao hoặc mũi khoan, di động trong máu nhờ roi tự do, có kích thước 18 – 34 × 2,5µm, sống ký sinh ở huyết tương trâu, bò, dê, ngựa… Có thể nói, cấu trúc cơ bản của Trypanosoma evansi cũng giống như hầu hết các loài tiên mao trùng khác thuộc họ Trypanosomatidae. Cấu trúc gồm 3 phần chính theo thứ tự từ ngoài vào trong như sau: - Vỏ: ngoài cùng là lớp vỏ dày 10 - 15 nm, vỏ được chia làm 3 lớp (lớp ngoài và lớp trong cùng tiếp giáp với nguyên sinh chất dầy hơn lớp giữa). Lớp vỏ ngoài cùng được cấu tạo từ các phân tử glycoprotein luôn biến đổi (Variant Glycoprotein Surface - VGS).

Tiếp giáp với lớp trong cùng là 9 cặp vi ống xếp song song dọc theo chiều dài thân tiên mao trùng. Chính nhờ sự sắp xếp của các cặp vi ống nên tiên mao trùng có dạng hình suốt chỉ mảnh (Hoare C. - Nguyên sinh chất: gồm lớp trong và lớp ngoài, trong nguyên sinh chất có chứa các nội quan: ribosome có màu thẫm xen kẽ vùng không bào màu sáng, kinetoplast (thể cơ động), mitochrondno, reticulum (lưới nội bào) và mạng lưới golgi. - Nhân: nhân tiên mao trùng có chứa ADN, hình bầu dục hoặc hình trứng.

Đặc điểm dịch tễ học tiên mao trùng * Sự phân bố bệnh Bệnh tiên mao trùng phân bố rất rộng, từ phía Tây sang phía Đông bán cầu. Phía Tây bán cầu thuộc châu Mỹ, phía Đông bán cầu trải dài từ châu Phi cho tới Philippine. Bệnh phổ biến ở trâu, bò, ngựa các nước nhiệt đới ở châu Phi, châu Á và Nam Mỹ. Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [11], bệnh tiên mao trùng thường phân bố ở vùng nhiệt đới và á nhiệt đới.

Các nước châu Á, châu Phi, châu Âu, châu Úc đều có bệnh TMT. 6 Ở châu Phi, bệnh trải dài từ Tây sang Đông, phía Bắc qua vùng sa mạc Sahara, dọc theo bờ biển Atlantique Địa Trung Hải. Bệnh tiên mao trùng xảy ra với tên gọi "bệnh Surra” ở Ả Rập Saudi, Yêmen, Sultanate, Thổ Nhĩ Kỳ, Israel, Syrie, Afganistan, Pakistan. Ở châu Á, bệnh xuất hiện ở Trung Á (thuộc Liên Xô cũ), Ấn Độ, Malaysia, bán đảo Đông Dương, Trung Quốc, Indonexia, Philippine.

Ở châu Âu, bệnh xuất hiện ở Bungaria (nay đã được thanh toán), hiện chỉ còn ở vùng Volga và Nam Capcase (Liên Xô cũ). Ở châu Mỹ, bệnh xuất hiện ở Trung Mỹ, Nam Mỹ, đặc biệt phổ biến ở Brazil, Mexico, Venezuela, Colombia. Châu Úc cũng đã được xác định là có bệnh tiên mao trùng (Reid S., 1972 [35]) cho rằng, bệnh tiên mao trùng phổ biến nhất ở châu Á và châu Phi, từ Ấn Độ đến Srilanca, Trung Quốc, Indonexia, Thái Lan, Lào, Camphuchia, Iran, Philippine. Ở Việt Nam, bệnh tiên mao trùng thấy ở hầu hết các vùng sinh thái khác nhau: miền núi, trung du, đồng bằng, ven biển.

Theo Phạm Sỹ Lăng (1982) [12], bệnh tiên mao trùng có ở tất cả các tỉnh miền Bắc (Bắc Kạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Ninh Bình, Hà Tây). Trâu, bò nhiễm bệnh với tỷ lệ cao và thay đổi giữa các vùng khác nhau (trâu, bò ở đồng bằng nhiễm tiên mao trùng cao hơn vùng trung du và miền núi, đặc biệt ở trâu, bò có nguồn gốc từ miền núi chuyển xuống vùng đồng bằng). Chi cục thú y Hà Nội (2006) [2] cho biết, bệnh tiên mao trùng thấy ở hầu hết các vùng sinh thái khác nhau. Lê Ngọc Mỹ và cs (1994) [21], đã sử dụng phương pháp ELISA phát hiện kháng nguyên điều tra tình hình nhiễm tiên mao trùng tự nhiên, đã kết luận trâu, bò ở Việt Nam vẫn nhiễm với tỷ lệ tương đối cao 21,27%.

Trong đó, trâu ở các tỉnh miền núi phía Bắc và trung du nhiễm Trypanosoma evansi nhiều hơn đồng bằng. 7 Lê Văn Quyết và cs (1995) [25], điều tra ở một số tỉnh miền Nam và Tây Nguyên thấy trâu nhiễm với tỉ lệ 22,12% và bò nhiễm với tỷ lệ 6,6 – 10,3%. Phan Lục và cs (1996) [19] cho biêt, tỷ lệ nhiễm tiên mao trùng ở một số địa phương miền Bắc là 5,9%. Hà Viết Lượng (1998) [20], tỷ lệ bò nhiễm tiên mao trùng ở các tỉnh miền Trung là 8,99%.

Theo Trần Văn Bình (2008) [1], cho thấy ở miền Bắc bệnh tiên mao trùng xảy ra nhiều hơn ở khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, bò sữa và bò Lai Sind nhiễm bệnh cao hơn bò nội. Có thể nói bệnh do loài tiên mao trùng Trypanosoma evansi xuất hiện ở hầu hết các khu vực trên thế giới, tăng dần về số lượng và mức độ nghiêm trọng trong những năm gần đây tác động đáng kể tới tỷ lệ tử vong của vật nuôi trên thế giới. * Vật chủ và vật môi giới truyền bệnh TMT Trong tự nhiên TMT ký sinh ở hầu hết các loài thú nuôi và thú hoang, thấy nhiều hơn ở trâu, bò, ngựa, trâu bò rừng, hươu, hổ, nai, báo, sư tử, chó, mèo, lạc đà, voi, thỏ, chuột cống…, nhưng không ký sinh ở người. Trong phòng thí nghiệm: thỏ, chuột bạch, chuột lang, mèo đều mẫn cảm với TMT (Phạm Sỹ Lăng và cs, 2009) [16].