Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái cây thủy xương bồ lá to acorus macrospadiceus yamam f n wei y k li 1985 làm cơ sở cho việc bảo tồn loài thực vật quý hiếm

Bài viết này tập trung vào nghiên cứu đặc điểm sinh thái cây thủy xương bồ lá to (Acorus macrospadiceus) tại Khu bảo… 59 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Nông Văn Vũ
• Người hướng dẫn: Th. Trần Thị Hương Giang
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Thái Cây Thủy Xương Bồ Lá To Tại Khu Bảo Tồn Phia Oắc – Phia Đén
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất
• 1.3. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Cơ sở khoa học của nghiên cứu
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 1.3.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.3.2.2. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.3.3. Tổng quan điều kiện tự nhiên – kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu
• 1.3.3.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 1.3.3.1.1. Vị trí địa lý, địa hình
• 1.3.3.1.2. Đặc điểm địa hình địa mạo, địa chất đất đai
• 1.3.3.1.3. Đặc điểm khí hậu, thủy văn
• 1.3.3.1.4. Đặc điểm động, thực vật
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, THỜI GIAN, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi thời gian nghiên cứu
• 1.4.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.4.3.1. Đặc điểm sử dụng và sự hiểu biết của người dân về loài cây
• 1.4.3.2. Phân loại các loài trong hệ thống phân loại
• 1.4.3.3. Đặc điểm nổi bật về hình thái của loài
• 1.4.3.4. Một số đặc điểm sinh thái của loài
• 1.4.3.5. Tác động của con người tới khu bảo tồn và loài cây nghiên cứu
• 1.4.3.6. Đề xuất một số biện pháp bảo tồn và phát triển loài
• 1.4.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.4.1. Phương pháp kế thừa. Điều tra phỏng vấn
• 1.4.4.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 1.4.4.3. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 1.5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Đặc điểm sử dụng và sự hiểu biết của người dân về loài cây thủy xương bồ lá to
• 1.5.1.1. Sự hiểu biết của người dân về loài cây thủy xương bồ lá to
• 1.5.1.2. Đặc điểm sử dụng của cây thủy xương bồ lá to
• 1.5.1.3. Phân loại các loài trong hệ thống phân loại
• 1.5.1.4. Đặc điểm nổi bật về hình thái của loài Thủy xương bồ lá to
• 1.5.1.5. Một số đặc điểm sinh thái của loài Thủy xương Bồ lá to
• 1.5.1.5.1. Đặc điểm về ánh sáng nơi loài Thủy xương bồ lá to phân bố
• 1.5.1.5.2. Cấu trúc tổ thành tầng cây gỗ
• 1.5.1.5.3. Đặc điểm tái sinh của loài
• 1.5.1.6. Đặc điểm cây bụi, dây leo và thảm tươi nơi có loài thủy xương bồ lá to phân bố
• 1.5.1.7. Đặc điểm phân bố loài cây Thủy xương bồ lá to
• 1.5.1.8. Đặc điểm đất nơi có phân bố cây Thuỷ xương bồ lá to
• 1.5.1.9. Tác động của con người tới khu bảo tồn và loài cây nghiên cứu
• 1.5.1.10. Đề xuất một số biện pháp bảo tồn và phát triển loài
• 1.6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Cây Thủy Xương Bồ Lá To Phia Oắc

Bài viết này tập trung vào nghiên cứu đặc điểm sinh thái cây thủy xương bồ lá to (Acorus macrospadiceus) tại Khu bảo tồn Phia Oắc – Phia Đén. Đây là loài thực vật quý hiếm, có giá trị kinh tế và y học, đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do khai thác quá mức. Nghiên cứu này nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn thực vật và phát triển bền vững loài cây này. Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén là một trong những trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của Việt Nam, nơi có nhiều loài thực vật đặc hữu và quý hiếm. Việc nghiên cứu và bảo tồn các loài này có ý nghĩa to lớn trong việc duy trì cân bằng sinh thái và phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

1.1. Giới Thiệu Chung Về Cây Thủy Xương Bồ Lá To Acorus

Thủy xương bồ lá to (Acorus macrospadiceus) là một loài thực vật thuộc họ Xương bồ (Acoraceae). Loài cây này có giá trị kinh tế cao, thân và rễ được sử dụng trong chế biến thuốc và sản xuất tinh dầu. Tuy nhiên, do khai thác quá mức, thủy xương bồ lá to đang bị suy giảm nghiêm trọng. Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm hiểu đặc điểm hình thái cây thủy xương bồ lá to, sinh thái của loài cây này tại Phia Oắc nhằm đề xuất các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Khu Bảo Tồn Phia Oắc Phia Đén

Khu bảo tồn Phia Oắc – Phia Đén là một khu vực có đa dạng sinh học cao, với nhiều loài thực vật quý hiếm và đặc hữu. Khu vực này có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn nguồn gen và duy trì cân bằng sinh thái. Việc nghiên cứu đặc điểm sinh thái cây thủy xương bồ lá to tại đây sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về vai trò của loài cây này trong hệ sinh thái và đề xuất các biện pháp bảo tồn phù hợp. Theo Quyết định số 194/CT ngày 09 tháng 8 năm 1986 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, Phia Oắc – Phia Đén là khu rừng cấm cần được bảo vệ.

II. Vấn Đề Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học Tại Phia Oắc Phia Đén

Việt Nam là một trong những quốc gia có đa dạng sinh học cao nhất thế giới, nhưng cũng đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác bảo tồn. Sự suy thoái môi trường, khai thác tài nguyên quá mức và biến đổi khí hậu đang đe dọa sự tồn tại của nhiều loài thực vật, trong đó có thủy xương bồ lá to. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp bảo tồn thực vật hiệu quả là vô cùng cần thiết để bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá này cho các thế hệ tương lai. Cần có những nghiên cứu sâu rộng hơn về nghiên cứu thực vật để có thể đưa ra những giải pháp bảo tồn hiệu quả.

2.1. Thực Trạng Suy Giảm Cây Thủy Xương Bồ Lá To

Thủy xương bồ lá to đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do khai thác quá mức để sử dụng trong y học cổ truyền và sản xuất tinh dầu. Việc thiếu các biện pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả đã dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng về số lượng và phạm vi phân bố của loài cây này. Cần có những biện pháp khẩn cấp để ngăn chặn tình trạng này, bao gồm việc kiểm soát khai thác, phục hồi môi trường sống và nhân giống bảo tồn. Theo Sách đỏ Việt Nam (1996), thủy xương bồ lá to được xếp vào loại nguy cấp (EN).

2.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sinh Trưởng Của Cây

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển cây thủy xương bồ lá to, bao gồm điều kiện ánh sáng, độ ẩm, loại đất và sự cạnh tranh với các loài thực vật khác. Việc hiểu rõ các yếu tố này là rất quan trọng để có thể tạo ra các điều kiện tối ưu cho sự phát triển của loài cây này. Ngoài ra, các tác động từ con người như phá rừng, ô nhiễm môi trường cũng ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường sống cây thủy xương bồ lá to.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Thái Cây Thủy Xương Bồ

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp các phương pháp điều tra thực địa, phỏng vấn người dân địa phương và phân tích số liệu thống kê để đánh giá đặc điểm sinh thái cây thủy xương bồ lá to tại Khu bảo tồn Phia Oắc – Phia Đén. Các phương pháp này giúp thu thập thông tin về phân bố, môi trường sống, đặc điểm hình thái và sinh sản của loài cây này. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển bền vững.

3.1. Điều Tra Phân Bố Cây Thủy Xương Bồ Lá To

Việc điều tra phân bố cây thủy xương bồ lá to được thực hiện bằng cách khảo sát các khu vực khác nhau trong Khu bảo tồn Phia Oắc – Phia Đén. Các điểm khảo sát được lựa chọn dựa trên thông tin từ người dân địa phương và các tài liệu khoa học. Tại mỗi điểm khảo sát, các thông tin về số lượng cây, độ che phủ, độ cao và các yếu tố môi trường khác được ghi lại. Phương pháp này giúp xác định phạm vi phân bố và mật độ của loài cây này.

3.2. Phân Tích Mẫu Đất Và Các Yếu Tố Môi Trường

Mẫu đất được thu thập tại các khu vực có cây thủy xương bồ lá to để phân tích các chỉ tiêu hóa lý, như độ pH, hàm lượng chất hữu cơ và các chất dinh dưỡng. Các yếu tố môi trường khác, như ánh sáng, độ ẩm và nhiệt độ, cũng được đo đạc để đánh giá ảnh hưởng của chúng đến sự phát triển của loài cây này. Việc phân tích này giúp xác định các điều kiện môi trường tối ưu cho sự sinh trưởng của thủy xương bồ lá to.

3.3. Phỏng Vấn Người Dân Về Sử Dụng Cây Thủy Xương Bồ

Phỏng vấn người dân địa phương là một phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về giá trị sử dụng cây thủy xương bồ lá to và các tác động của con người đến loài cây này. Người dân được hỏi về cách họ sử dụng cây, nguồn gốc của cây và các biện pháp bảo tồn mà họ đã thực hiện. Thông tin này giúp hiểu rõ hơn về vai trò của loài cây này trong đời sống của người dân và đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Thái Cây Thủy Xương Bồ

Kết quả nghiên cứu cho thấy cây thủy xương bồ lá to phân bố chủ yếu ở các khu vực ẩm ướt, ven suối và có độ che phủ cao trong Khu bảo tồn Phia Oắc – Phia Đén. Loài cây này có khả năng tái sinh tốt từ hạt và chồi, nhưng đang bị ảnh hưởng bởi khai thác quá mức và mất môi trường sống. Các biện pháp bảo tồn cần tập trung vào việc kiểm soát khai thác, phục hồi môi trường sống và nhân giống bảo tồn.

4.1. Phân Bố Theo Độ Cao Và Loại Rừng

Phân bố cây thủy xương bồ lá to tập trung ở độ cao từ 700m đến 1700m so với mực nước biển, chủ yếu trong kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi trung bình và cao. Loài cây này thường xuất hiện ở những nơi có độ ẩm cao và ánh sáng yếu. Bảng 4.5 trong tài liệu gốc cho thấy phân bố theo đai cao của loài Thủy xương bồ lá to.

4.2. Đặc Điểm Đất Nơi Cây Sinh Sống

Đất nơi cây thủy xương bồ lá to sinh sống thường là đất feralit mùn vàng nhạt núi cao, có độ pH từ 5.5 đến 6.5 và hàm lượng chất hữu cơ cao. Đất có khả năng giữ ẩm tốt và thoát nước tốt. Bảng 4.7 trong tài liệu gốc tổng hợp số liệu đất nơi cây Thủy xương bồ lá to sinh sống.

V. Giải Pháp Bảo Tồn Cây Thủy Xương Bồ Lá To Tại Phia Oắc

Để bảo tồn cây thủy xương bồ lá to hiệu quả, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, người dân địa phương và các nhà khoa học. Các biện pháp bảo tồn cần tập trung vào việc kiểm soát khai thác, phục hồi môi trường sống, nhân giống bảo tồn và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của loài cây này. Cần có những chính sách hỗ trợ và khuyến khích người dân tham gia vào công tác bảo tồn.

5.1. Kiểm Soát Khai Thác Và Quản Lý Bền Vững

Cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác cây thủy xương bồ lá to, đảm bảo rằng việc khai thác được thực hiện một cách bền vững và không gây ảnh hưởng đến sự tồn tại của loài cây này. Cần có các quy định về số lượng cây được khai thác, phương pháp khai thác và khu vực khai thác. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát để ngăn chặn các hoạt động khai thác trái phép.

5.2. Phục Hồi Môi Trường Sống Của Cây

Cần có các biện pháp phục hồi môi trường sống của cây thủy xương bồ lá to, bao gồm việc trồng cây bản địa, cải tạo đất và khôi phục các khu vực bị suy thoái. Cần tạo ra các điều kiện môi trường tối ưu cho sự phát triển của loài cây này, như đảm bảo độ ẩm, ánh sáng và chất dinh dưỡng phù hợp. Đồng thời, cần ngăn chặn các hoạt động gây ô nhiễm môi trường, như xả thải và sử dụng hóa chất.

5.3. Nhân Giống Và Phát Triển Cây Thủy Xương Bồ

Cần có các chương trình nhân giống và phát triển cây thủy xương bồ lá to để tăng số lượng cây và mở rộng phạm vi phân bố của loài cây này. Cần sử dụng các phương pháp nhân giống hiệu quả, như gieo hạt, giâm cành và nuôi cấy mô. Đồng thời, cần tạo ra các vườn ươm và khu bảo tồn để bảo vệ và phát triển các cây con.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Thủy Xương Bồ

Nghiên cứu này đã cung cấp những thông tin quan trọng về đặc điểm sinh thái cây thủy xương bồ lá to tại Khu bảo tồn Phia Oắc – Phia Đén. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học cho việc đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển bền vững loài cây này. Tuy nhiên, cần có những nghiên cứu sâu rộng hơn về thành phần hóa học cây thủy xương bồ lá to, tác dụng dược lý cây thủy xương bồ lá to và ảnh hưởng của môi trường đến cây thủy xương bồ lá to để có thể bảo tồn loài cây này một cách hiệu quả nhất.

6.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Biện Pháp Bảo Tồn

Cần có các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các biện pháp bảo tồn đã được thực hiện, như kiểm soát khai thác, phục hồi môi trường sống và nhân giống bảo tồn. Đánh giá này giúp xác định các biện pháp nào là hiệu quả nhất và cần được tiếp tục áp dụng, cũng như các biện pháp nào cần được điều chỉnh hoặc thay thế.

6.2. Nghiên Cứu Về Giá Trị Dược Liệu Của Cây

Cần có các nghiên cứu sâu rộng hơn về giá trị sử dụng cây thủy xương bồ lá to trong y học cổ truyền và hiện đại. Nghiên cứu này giúp xác định các hoạt chất có trong cây và tác dụng của chúng đối với sức khỏe con người. Đồng thời, cần có các nghiên cứu về độc tính của cây để đảm bảo an toàn khi sử dụng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Vấn đề suy giảm đa dạng sinh học và suy thoái tài nguyên rừng đang đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với công tác bảo tồn sinh thái tại Việt Nam. Mặc dù hệ thống rừng đặc dụng và khu bảo tồn thiên nhiên đã được thiết lập với quy mô khoảng 128 khu trên cả nước, phần lớn các công trình nghiên cứu thực vật hiện nay mới dừng lại ở việc mô tả hình thái và định danh loài, thiếu các dữ liệu chi tiết về đặc tính sinh học, sinh thái học, khả năng tái sinh và hiện trạng phân bố làm căn cứ xây dựng giải pháp bảo tồn loài cụ thể.

Thủy xương bồ lá to (Acorus macrospadiceus (Yam.)) là loài thực vật thân thảo sống dai, có giá trị dược liệu cao, thân rễ chứa tinh dầu dùng chế biến thuốc tim mạch, kháng khuẩn, kích thích tiêu hóa và là nguyên liệu làm men rượu ngô truyền thống của đồng bào miền núi. Do bị khai thác triệt để (nhổ toàn bộ thân rễ) và mất sinh cảnh sống, loài này đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng cục bộ. Đề tài khóa luận tốt nghiệp được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu sau:

1. Mục tiêu nghiên cứu:

   • Điều tra, xác định một số đặc điểm sinh thái, hình thái và khả năng tái sinh tự nhiên của loài Thủy xương bồ lá to tại khu vực nghiên cứu.
   • Đánh giá hiện trạng phân bố, điều kiện lập địa, tổ thành tầng cây gỗ và các nhân tố tác động của con người tới môi trường sống của loài.
   • Đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật, quản lý, kinh tế và chính sách nhằm bảo tồn, phát triển bền vững loài thực vật quý hiếm này.

2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

   • Đối tượng nghiên cứu: Cây Thủy xương bồ lá to (Acorus macrospadiceus (Yam.)) trong quần thể tự nhiên.
   • Phạm vi không gian: Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén, nằm trên địa giới hành chính của 6 xã (Thành Công, Quang Thành, Phan Thanh, Vũ Nông, Hưng Đạo, Ca Thành) và thị trấn Tĩnh Túc, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng (tọa độ địa lý từ 22°31'44" đến 22°39'41" vĩ độ Bắc và từ 105°49'53" đến 105°56'24" kinh độ Đông).
   • Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực địa được tiến hành từ ngày 05/01/2015 đến ngày 08/04/2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung pháp lý và phân loại học

Nghiên cứu căn cứ vào hệ thống phân hạng bảo tồn sinh vật của IUCN (1978), Sách đỏ Việt Nam phần Thực vật (1996, 2007) và Danh mục thực vật, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm ban hành kèm theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ. Theo Sách đỏ Việt Nam (2007), Thủy xương bồ lá to được xếp vào cấp Nguy cấp: EN B1+2b,c. Vị trí phân loại của loài được xác định theo hệ thống phân loại học thực vật của Armen Takhtajan (JakhtadJan):

• Ngành: Ngọc lan / Hạt kín (Magnoliophyta)
• Lớp: Hành / Một lá mầm (Liliopsida)
• Bộ: Xương bồ (Acorales)
• Họ: Xương bồ (Acoraceae)
• Chi: Xương bồ (Acorus)
• Loài: Thủy xương bồ lá to (Acorus macrospadiceus (Yam.))

Phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu

Khóa luận kết hợp giữa phương pháp điều tra xã hội học lâm nghiệp và phương pháp điều tra sinh thái rừng thực địa:

1. Phương pháp đánh giá nhanh có sự tham gia của người dân (PRA):

   • Phỏng vấn trực tiếp cán bộ Ban quản lý Khu bảo tồn, Hạt Kiểm lâm, chính quyền địa phương và các hộ dân sinh sống tại vùng lõi, vùng đệm của Khu bảo tồn theo phiếu câu hỏi soạn sẵn nhằm thu thập kiến thức bản địa về tên gọi, công dụng, tập quán khai thác và diễn biến số lượng của loài.

2. Phương pháp điều tra thực địa theo tuyến và ô tiêu chuẩn:

   • Điều tra theo tuyến: Thiết lập 5 tuyến điều tra cắt ngang các đai cao từ chân núi lên đỉnh núi đi qua các trạng thái rừng. Cứ chênh lệch 100 m độ cao bố trí lập ô tiêu chuẩn.
   • Ô tiêu chuẩn (OTC): Lập 30 OTC điển hình tạm thời với diện tích 1.000 m² (kích thước 25 m x 40 m) trên các trạng thái rừng khác nhau để đo đếm chỉ tiêu tầng cây gỗ (đường kính $D_{1.3} \ge 6\text{ cm}$, chiều cao vút ngọn $H_{vn}$, chiều cao dưới cành $H_{dc}$, đường kính tán $D_t$).
   • Ô dạng bản (ODB): Trong mỗi OTC bố trí 5 ODB diện tích 25 m² (kích thước 5 m x 5 m) gồm 1 ô ở tâm và 4 ô ở 4 góc để thống kê cây tái sinh ($D_{1.3} < 6\text{ cm}$), độ che phủ thảm tươi và cây bụi.
   • Đánh giá tác động của con người: Khảo sát 6 tuyến đo với cự ly 500 m từ ranh giới làng bản, đánh giá 6 yếu tố tác động (chặt cây gỗ, khai thác lâm sản ngoài gỗ, đốt phát quang, dấu vết gia súc, xói mòn, tác động khác) theo thang điểm từ 0 đến 3 (1: tác động ít, không liên tục; 2: tác động trung bình, chưa gây hại lớn; 3: tác động mạnh, liên tục và kéo dài).

3. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu:

   • Cấu trúc tổ thành tầng cây gỗ: Xác định qua chỉ số quan trọng sinh thái ($IVI$) theo công thức: $$IVI_i (%) = \frac{A_i + D_i + RF_i}{3}$$ Trong đó: $A_i$ là độ phong phú tương đối (%), $D_i$ là độ ưu thế tương đối (%), $RF_i$ là tần suất xuất hiện tương đối (%).
   • Tần suất xuất hiện của loài ($F_i$): $$F_i = \frac{\text{Số OTC có loài xuất hiện}}{\text{Tổng số OTC điều tra}} \times 100%$$
   • Mật độ cây tái sinh: Quy đổi số cá thể bắt gặp trên tổng diện tích các ODB về đơn vị cá thể/ha.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày cơ sở khoa học về tính cấp thiết của việc bảo tồn nguồn gen thực vật nguy cấp tại các khu rừng đặc dụng miền núi phía Bắc. Xác định rõ mục tiêu kép gồm nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của Thủy xương bồ lá to và đề xuất các giải pháp kỹ thuật, quản lý nhằm bảo vệ nguồn tài nguyên này tại Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén. Khẳng định ý nghĩa thực tiễn của đề tài trong việc cung cấp luận cứ cho công tác quản lý bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế địa phương.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Tổng hợp các công trình nghiên cứu về chi Acorus trên thế giới (về phân loại học với 2-9 loài tùy hệ thống APG II hoặc IPNI, thành phần hóa học chứa asaron) và tại Việt Nam (các nghiên cứu dược lý của Trịnh Vũ Phi, Nguyễn Ngọc Doãn về tác dụng kháng khuẩn và điều hòa nhịp tim). Tổng quan chi tiết điều kiện tự nhiên, địa hình núi cao chia cắt mạnh từ 300 m đến trên 1.700 m, khí hậu á nhiệt đới núi cao (nhiệt độ trung bình năm 18°C, độ ẩm 84,3%, có sương muối và mưa tuyết), cùng đặc điểm dân sinh kinh tế của 5 dân tộc (Dao chiếm 47,2%, Nùng 20,3%, Kinh 17,8%, Tày 13,8%, H’Mông 0,9%) tại địa bàn nghiên cứu.

Phần 3: Đối tượng, phạm vi, thời gian, nội dung, phương pháp nghiên cứu

Quy định chi tiết đối tượng khảo sát, các mốc thời gian thực hiện ngoài thực địa và nội dung nghiên cứu. Chuẩn hóa quy trình lập 30 OTC (1.000 m²), 150 ODB (25 m²), phương pháp đo đếm lâm học, phương pháp phân tích thổ nhưỡng tầng đất A, phương pháp điều tra nông thôn có sự tham gia (PRA) và các công thức toán học tính toán chỉ số $IVI$, mật độ, chất lượng tái sinh và tần suất bắt gặp.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Trình bày toàn bộ số liệu điều tra thực nghiệm về hình thái, sinh thái và tác động nhân sinh:

• Đặc điểm hình thái: Cây thân thảo sống nhiều năm; hệ rễ chùm mọc nông dưới 20 cm từ thân ngầm; thân ngầm phân nhánh đường kính 0,7–1,5 cm; thân khí sinh do 5–9 bẹ lá tạo thành cao 5–55 cm; lá hình gươm dài 0,7–1,5 m, rộng 1–3 cm; hoa tự bông mo hình trụ dài 4–6 cm; quả mọng nhỏ chín màu đỏ cam.
• Đặc điểm sinh thái và lập địa: Loài phân bố ở nơi có độ tàn che thấp (0–0,2), đất xám đen ẩm ướt lầy thụt ven khe suối, tầng đất dày 25–30 cm, kết cấu sét pha đá lẫn 10–15%, không có tầng thảm mục $A_0$.
• Đặc điểm tái sinh: Không phát hiện tái sinh hạt trong các ô tiêu chuẩn khảo sát; tái sinh hoàn toàn bằng chồi vô tính từ thân rễ vào mùa xuân (tháng 2–3) sau giai đoạn lụi tàn vào mùa đông khô lạnh.
• Đặc điểm cấu trúc và phân bố: Tần suất xuất hiện rất thấp (6,67%), chỉ xuất hiện ở 2/30 OTC tại trạng thái rừng $IIIA_1$ và $IIB$, đai cao từ 500 m đến 1.500 m.
• Tác động nhân sinh: Thống kê mức độ chặt phá cây rừng (1,568 điểm), chăn thả gia súc (1,813 điểm) và khai thác lâm sản ngoài gỗ (1,526 điểm) đang đe dọa trực tiếp môi trường sống của loài.

Chỉ tiêu sinh thái	Đặc điểm ghi nhận
Trạng thái rừng phân bố	Rừng phục hồi sau nương rẫy ($IIB$) và rừng gỗ nghèo ($IIIA_1$)
Đai cao xuất hiện	500 – 1.000 m (OTC 22) và 1.000 – 1.500 m (OTC 7)
Độ tàn che tầng cây cao	Trung bình 0 – 0,2 (loài ưa sáng, yêu cầu ánh sáng cao)
Đặc điểm tầng cây gỗ đi kèm	Không có cây gỗ (OTC 7) hoặc ưu thế Vối thuốc, Dẻ, Sau sau (OTC 22)
Đặc tính đất lập địa	Đất sét nâu đen/đen lầy thụt, tầng A dày 25–30 cm, đá lẫn 10–15%, không có $A_0$
Hình thức tái sinh tự nhiên	Hoàn toàn bằng chồi vô tính từ mắt thân ngầm, mọc thành đám/búi

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các đặc trưng sinh học, khẳng định tính chất quý hiếm và nguy cấp của loài Thủy xương bồ lá to tại địa phương do áp lực thu hái kiệt quệ làm men lá và dược liệu. Nêu các kiến nghị cấp bách về nghiên cứu nhân giống nhân tạo (nuôi cấy mô), mở rộng phạm vi điều tra bổ sung và tăng cường tuần tra bảo vệ sinh cảnh đầm lầy, khe suối trong khu bảo tồn.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Hiện trạng phân bố và cấu trúc quần thể:

   • Trong tổng số 30 ô tiêu chuẩn điều tra trên toàn bộ diện tích Khu bảo tồn, loài Thủy xương bồ lá to chỉ xuất hiện tại 2 ô tiêu chuẩn (OTC 7 và OTC 22), tương ứng với tần suất xuất hiện đạt 6,67% (thuộc nhóm phân bố rất hiếm).
   • Cấu trúc tầng cây gỗ tại các điểm phân bố rất thưa hoặc hoàn toàn trống trải. Tại OTC 7, cây phân bố ở trảng đất lầy thụt không có tầng cây gỗ (độ tàn che bằng 0). Tại OTC 22, tổ thành tầng cây gỗ có công thức: $$\text{Công thức tổ thành} = 59,88 Vt + 22,84 D + 8,64 Ss + 6,17 Cl + 2,47 Lk$$ (Trong đó: $Vt$: Vối thuốc, $D$: Dẻ, $Ss$: Sau sau, $Cl$: Cà lồ, $Lk$: Loài khác).

2. Đặc điểm tái sinh và sinh thái học cá thể:

   • Loài hoàn toàn tái sinh chồi từ các mắt trên thân ngầm nằm sát mặt đất bùn lầy; không quan sát thấy cây con tái sinh từ hạt trong tự nhiên. Sinh khối phần trên mặt đất lụi tàn vào mùa đông khô rét và đâm chồi mới mạnh mẽ từ tháng 2 đến tháng 3 hàng năm.
   • Thảm tươi và cây bụi xung quanh rất ít do cây mọc dày đặc thành từng búi chiếm ưu thế cục bộ trên đất sũng nước.

3. Áp lực từ hoạt động nhân sinh:

   • Kết quả đánh giá mức độ tác động trung bình của con người và vật nuôi trên 6 tuyến đo thể hiện qua bảng số liệu sau:

Tuyến điều tra	Cự ly (m)	Chặt/cưa cây (điểm)	Khai thác LSNG (điểm)	Đốt phát quang (điểm)	Dấu vết vật nuôi (điểm)	Tác động khác (điểm)
Tuyến 1	500	2,125	1,375	0,375	0,625	0,625
Tuyến 2	500	1,583	1,250	0,333	1,417	0,500
Tuyến 3	500	1,200	1,200	0,000	0,000	1,000
Tuyến 4	500	1,500	2,000	1,000	2,833	0,000
Tuyến 5	500	1,667	2,000	1,667	3,000	0,000
Tuyến 6	500	1,333	1,333	1,333	3,000	0,333
Trung bình	500	1,568	1,526	0,785	1,813	0,410

Áp lực lớn nhất đến từ việc chăn thả gia súc (1,813 điểm), cưa chặt cây lấy gỗ (1,568 điểm) và khai thác lâm sản ngoài gỗ (1,526 điểm). Do người dân khai thác cả thân ngầm để làm men lá nấu rượu và bán cho thương lái, nguồn tài nguyên tự nhiên của loài bị suy giảm nghiêm trọng.

Giải pháp đề xuất từ tác giả

Tác giả đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ trên 5 phương diện:

• Kỹ thuật: Triển khai thử nghiệm trồng bán tự nhiên tại các vùng đất trũng ẩm ướt lân cận; nghiên cứu công nghệ nhân giống sinh dưỡng và nuôi cấy mô để tạo nguồn cây giống; bảo tồn nguyên vị các khóm cây tự nhiên còn sót lại.
• Chính sách: Ban hành quy định bảo vệ nghiêm ngặt loài thực vật nguy cấp ở cấp cơ sở; xây dựng chương trình dự án chuyên đề về bảo tồn loài gen quý.
• Kinh tế: Hỗ trợ vốn và kỹ thuật gây trồng cho người dân địa phương để chuyển từ khai thác tự nhiên sang tự sản xuất nguyên liệu làm men rượu ngô.
• Quản lý: Tăng cường lực lượng kiểm lâm tại các trạm kiểm soát; kiểm soát việc buôn bán lâm sản qua thương lái; phối hợp liên ngành giữa kiểm lâm và chính quyền các xã vùng đệm.
• Giáo dục: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật thu hái bền vững và tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn nguồn tài nguyên cây thuốc bản địa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được thực hiện trong khoảng thời gian 3 tháng (từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2015), do đó tồn tại một số hạn chế gắn liền với phạm vi thời gian và điều kiện khảo sát thực địa:

• Đợt điều tra trùng với mùa khô lạnh và đầu mùa xuân, chưa theo dõi được trọn vẹn chu kỳ ra hoa, kết quả và phát tán hạt trong mùa hè (tháng 6–8) để đánh giá đầy đủ nguyên nhân vắng mặt của cây tái sinh bằng hạt trong tự nhiên.
• Số lượng cá thể bắt gặp ngoài thực địa rất hạn chế (chỉ có 2 ô tiêu chuẩn xuất hiện loài trên tổng số 30 ô điều tra), dẫn đến dung lượng mẫu về thổ nhưỡng và trắc lượng sinh thái chưa bao quát toàn bộ các tiểu vùng lập địa của Khu bảo tồn.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Thực hiện các nghiên cứu chuyên sâu về công nghệ nhân giống vô tính và nuôi cấy mô in vitro nhằm chủ động nguồn giống phục vụ gây trồng.
• Tiến hành điều tra định kỳ theo mùa và mở rộng diện tích khảo sát sang toàn bộ các dải rừng đất ngập nước, đầm lầy trên núi cao của Khu bảo tồn để xác định chính xác trữ lượng tự nhiên còn lại.

Giá trị tham khảo

Khóa luận cung cấp hệ thống dẫn liệu thực địa ban đầu về đặc điểm lâm học, sinh thái học và lập địa của loài Thủy xương bồ lá to tại vùng núi đá Cao Bằng. Tài liệu có giá trị tham khảo chuyên môn cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng, Sinh thái học thực vật và Dược liệu học trong việc xây dựng đề cương điều tra loài thực vật quý hiếm nguy cấp.
• Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén và các cơ quan kiểm lâm địa phương làm cơ sở khoa học để khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt các sinh cảnh đất lầy thụt ven suối và lập quy hoạch bảo tồn nguồn gen.
• Phần phương pháp xử lý số liệu tổ thành tầng cây cao ($IVI$), phương pháp đánh giá tác động nhân sinh (cho điểm 6 yếu tố) và biểu mẫu điều tra sinh thái học là tài liệu tham khảo tốt cho các nghiên cứu lâm sinh thực nghiệm.

Câu hỏi thường gặp

1. Cây Thủy xương bồ lá to được xếp vào thứ hạng bảo tồn nào theo quy chuẩn hiện hành trong văn bản?
Theo Sách đỏ Việt Nam (2007) phần Thực vật, loài Thủy xương bồ lá to (Acorus macrospadiceus (Yam.)) được xếp ở thứ hạng Nguy cấp (EN) với các tiêu chuẩn phân hạng cụ thể là EN B1+2b,c. Đồng thời loài thuộc nhóm thực vật rừng quý hiếm được bảo vệ theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ.

2. Loài cây này có tần suất xuất hiện và phân bố thực tế ra sao tại Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén?
Loài có tần suất xuất hiện rất thấp, đạt 6,67% (chỉ bắt gặp ở 2 trên tổng số 30 ô tiêu chuẩn điều tra là OTC 7 và OTC 22). Cây phân bố rải rác ở đai cao từ 500 m đến 1.500 m, xuất hiện cục bộ ở trạng thái rừng tự nhiên phục hồi sau nương rẫy ($IIB$) và rừng gỗ nghèo ($IIIA_1$) tại các thung lũng đất sũng nước, lầy thụt.

3. Đặc điểm tái sinh tự nhiên của Thủy xương bồ lá to có điểm gì đáng lưu ý?
Quá trình điều tra thực địa không phát hiện cây con tái sinh từ hạt. Hình thức tái sinh tự nhiên của loài gần như hoàn toàn là tái sinh vô tính bằng chồi mọc ra từ các đốt mắt của thân ngầm (thân rễ), tạo thành từng búi hoặc đám nhỏ. Cây lụi lá vào mùa đông khô rét và tái sinh chồi mạnh nhất vào khoảng tháng 2 đến tháng 3 hàng năm.

4. Vì sao nguồn tài nguyên Thủy xương bồ lá to tại khu vực nghiên cứu bị suy giảm nghiêm trọng?
Nguyên nhân chủ yếu do người dân địa phương thu hái cây để làm hỗn hợp men lá nấu rượu ngô và làm thuốc. Do bộ phận sử dụng có giá trị nhất là thân ngầm nên khi khai thác người dân thường nhổ toàn bộ cả khóm cây, làm mất khả năng phục hồi tự nhiên. Thêm vào đó, áp lực chăn thả gia súc (điểm tác động 1,813) và việc khai thác rừng làm mất sinh cảnh đầm lầy khiến loài đứng trước nguy cơ cạn kiệt.

5. Đất đai nơi cây Thủy xương bồ lá to sinh sống có những tính chất vật lý và hình thái nào?
Cây phân bố ở lập địa đầm lầy, khe suối có đất màu đen hoặc nâu đen, luôn trong tình trạng ẩm ướt lầy thụt, không có tầng thảm mục $A_0$. Tầng đất $A$ dày từ 25 đến 30 cm, thành phần cơ giới là đất sét, có tỷ lệ đá lẫn từ 10% đến 15%, bên dưới tầng $A$ là nền đá tảng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nông Văn Vũ đã giải quyết trọn vẹn các mục tiêu khảo sát sinh thái học và thực trạng quản lý loài Thủy xương bồ lá to (Acorus macrospadiceus (Yam.)) tại Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén. Công trình chỉ ra rằng đây là loài thực vật ưa sáng, yêu cầu lập địa đất sét ẩm ướt lầy thụt ven suối, có khả năng tái sinh chồi vô tính mạnh nhưng tần suất xuất hiện tự nhiên rất thấp (6,67%) do sức ép khai thác làm men rượu và chăn thả gia súc. Các đề xuất về nhân giống sinh dưỡng, khoanh vùng bảo vệ nguyên vị và hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng địa phương là những giải pháp có cơ sở khoa học và tính ứng dụng thực tiễn cao cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại tỉnh Cao Bằng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Đa dạng sinh học có vai trò rất quan trọng đối với việc duy trì các chu trình tự nhiên và cân bằng sinh thái. Đó là cơ sở của sự sống còn và thịnh vượng của loài người và sự bền vững của thiên nhiên trên trái đất. Vấn đề bảo tồn đa dạng sinh học (ĐDSH ) có ý nghĩa chiến lược trong thời đại hiện nay. Hội nghị thượng đỉnh RiodeJaneiro ngày 5 tháng 6 năm 1992 là tiếng chuông thức tỉnh toàn thế giới “Hãy cứu lấy trái đất”, bởi vì sự Đa dạng sinh học liên quan đến sự sống của trái đất.Việt Nam là một trong những trung tâm đa dạng sinh học cao của thế giới, nên vấn đề bảo tồn đa dạng sinh học là một yêu cầu rất cấp bách, đã từ lâu Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm tới điều đó, sự tồn tại của xã hội loài người liên quan mật thiết đến các nguồn tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên sinh vật.

Tuy nhiên con người đang lạm dụng quá mức việc khai thác sử dụng các nguồn tài nguyên này và kết quả là tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên sinh vật, môi trường bị suy thoái, gây ra mất cân bằng sinh thái, đe dọa cuộc sống của các loài sinh vật trong đó có loài người của chúng ta, sức khỏe của hành tinh phụ thuộc vào sự đa dạng của các loài sinh vật, Vì vậy việc bảo tồn đa dạng sinh học được coi là nhiệm vụ rất cấp bách hiện nay và cũng là trách nhiệm của toàn nhân loại. Việt Nam là một trong 10 quốc gia ở Châu Á và một trong 16 quốc gia trên thế giới có tính đa dạng sinh học cao. Tuy nhiên Việt Nam cũng đang phải đối mặt với một thực trạng rất đáng lo ngại đó là sự suy thoái nghiêm trọng về môi trường và tài nguyên đa dạng sinh học, đe dọa cuộc sống của các loài sinh vật và cuối cùng là ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước. Để ngăn ngừa sự suy thoái ĐDSH ở Việt Nam đã tiến hành công tác bảo tồn và hiện nay cả nước có khoảng 128 khu bảo tồn.

Mặc dù các loài thực vật được bảo tồn cao như vậy, nhưng những nghiên cứu về các loài thực vật ở Việt Nam hiện nay còn rất thiếu. Phần lớn các nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở 2 mức mô tả đặc điểm hình thái, định danh loài mà chưa đi sâu nghiên cứu nhiều về các đặc tính sinh học, sinh thái học, gây trồng và bảo tồn loài. Với tầm quan trọng của loài cây Thủy xương bồ lá to trong đời sống của người dân và tình hình khai thác quá mức dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng. Do đó tôi tiến hành thực hiện đề tài tốt nghiệp nhằm: “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học cây thủy xương bồ lá to (ACORUS MACROSPADICEUS (YAM.) làm cơ sở cho việc bảo tồn loài thực vật quý hiếm tại khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén Tỉnh Cao Bằng”.

Mục tiêu nghiên cứu đề tài - Nghiên cứu đặc điểm sinh thái cây Thuỷ xương bồ lá to - Đề xuất một số biện pháp nhằm bảo tồn và phát triển loài thực vật quý hiếm tại KBT Phia Oắc – Phia Đén. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Qua việc nghiên cứu và thực hiện đề tài này sẽ giúp tôi làm quen được với công việc nghiên cứu khoa học, bên cạnh đó còn củng cố được lượng kiến thức chuyên môn đã học, có thêm cơ hội kiểm chứng những lý thuyết đã học trong nhà trường đúng theo phương châm học đi đôi với hành. Nắm được các phương pháp nghiên cứu, bước đầu tiếp cận và áp dụng kiến thức đã được học trong trường vào công tác nghiên cứu khoa học.Qua quá trình học tập nghiên cứu đề tài tại khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén Tỉnh Cao Bằng, tôi đã tích lũy thêm được nhiều kiến thức và kinh nghiệm thực tế trong việc bảo tồn loài cây thủy xương bồ lá to.

Đây sẽ là những kiến thức rất cần thiết cho quá trình nghiên cứu, học tập và làm việc sau này. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Việc nghiên cứu và đánh giá đặc điểm tái sinh tự nhiên của loài thủy xương bồ lá to nhằm đề xuất một số biện pháp bảo tồn loài. Thành công của đề tài có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giữ gìn, bảo tồn và phát triển loài cây thủy xương bồ lá to quý này góp phần vào phát triển nền kinh tế - xã hội của huyện, của tỉnh cũng như toàn bộ khu vực miền núi phía bắc. 3 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.

Cơ sở khoa học của nghiên cứu Hiện nay do nhiều nguyên nhân khác nhau làm cho nguồn tài nguyên ĐDSH của Việt Nam đã và đang bị suy giảm. Nhiều hệ sinh thái và môi trường sống bị thu hẹp diện tích và nhiều Taxon loài và dưới loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng trong một tương lai gần. Nằm ở vùng Đông Nam á với diện tích khoảng 330.541 km2 , Việt nam là một trong 16 nước có tính DDSH cao nhất thế giới (BNN&PTNT, 2002 chiến lược quốc gia quản lý hệ thống khu bảo tồn của Việt Nam 2002-2010). Bảo tồn nội vi là hình thức bảo tồn chủ yếu của Việt Nam trong thời gian vừa qua.

Kết quả của phương pháp bảo tồn này thể hiện rõ rệt nhất là đã xây dựng và đưa vào hoạt động một hệ thống rừng đặc dụng. Việt Nam là một trong những nước sớm quan tâm đến vấn đề bảo tồn tài nguyên ĐDSH. Dựa trên các tiêu chuẩn đánh giá tình trạng các loài của IUCN 1978, Việt Nam cũng công bố trong Sách đỏ (Sách đỏ Việt Nam, 1996) phần II, thực vật. Sách đỏ Việt Nam năm 2007 ( Sách đỏ Việt Nam, 2007) Phần II thực vật để hướng dẫn, thúc đẩy công tác bảo vệ tài nguyên sinh vật thiên nhiên phân chia ra các thứ hạng sau: + Bị tuyệt chủng (EX) + Tuyệt chủng trong tự nhiên (EW) Nhóm các loài nguy cấp được chú trọng bảo vệ hang đầu gồm các phân hạng chính sau: + Cực kì nguy cấp (CR) + Nguy cấp (EN) + Sắp nguy cấp (VU) Nhóm các loài ít nguy cấp: 4 + Ít nguy cấp (LR) Phụ thuộc vào bảo tồn (LR/cd) Sắp bị đe dọa (LR/nt) Ít quan tâm: Least Concern (LR/lc) + Thiếu dẫn liệu: Data Deficient (DD) + Không đánh giá: Not Evaluated (NE) Để bảo vệ và phát triển các loài động thực vật quý hiếm Chính phủ đã ban hành (Nghị định số 32/2006/NĐ-CP) [1].

Nghị định quy định các loài động, thực vật quý, hiếm gồm hai nhóm chính: + IA, B: Thực vật rừng, động vật rừng nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại (IA đối với thực vật rừng). + IIA, B: Thực vật rừng, động vật rừng nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại (IIA đối với thực vật rừng) Căn cứ vào phân cấp bảo tồn loài và ĐDSH thì trong đó thủy xương bồ lá to (Acorus macrospadiceus (Yam. Li) thuộc họ thủy xương bồ là một loài cây quý, đa tác dụng, Hiện tại nó được xếp vào loại nguy cấp (EN) và trong sách đỏ Việt Nam (1996), Đây là loài cây có giá trị kinh tế, thân và rễ dùng cho chế biến các sản phẩm thuốc và để sản xuất tinh dầu. Do đây là cây thông dụng nên bị người dân thu hái làm cho loài bị suy giảm trầm trọng.

Đây là cơ sở khoa học giúp tôi tiến đến nghiên cứu và thực hiện khóa luận Để khắc phục tình trạng trên Chính phủ Việt Nam đã đề ra biện pháp, cùng với các chính sách kèm theo nhằm bảo về tốt hơn tài nguyên ĐDSH của đất nước. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam 2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Họ Xương bồ (danh pháp khoa học: Acoraceae) là một họ trong thực vật có hoa. Chi duy nhất của họ là Acorus với khoảng từ 2-4 tới 7-9 loài, tùy Theo nguồn dữ liệu 5 Theo IPNI, chi này chứa khoảng 7-9 loài, còn theo APG II thì nó chứa khoảng 2-4 loài.

Số liệu dưới đây dẫn theo cơ sở dữ liệu của IPNI. Acorus americanus (Raf. calamus thứ americanus) - xương bồ Bắc Mỹ; dạng lưỡng bội hữu sinh (2n = 24); có tại khu vực Alaska, Canada và miền bắc Hoa Kỳ. Các dạng lưỡng bội có tại Siberi và khu vực ôn đới châu Á có thể thuộc về loài này, nhưng chưa được nghiên cứu đầy đủ (Quần thực vật Bắc Mỹ).

Gần đây, nó được coi là loài riêng biệt, theo như trang Web của Quần thực vật Bắc Mỹ. Acorusangustatus (đồng nghĩa: A. calamus thứ angustatus). Dạng tứ bội hữu sinh (4n=48), có tại Đông Á, Nhật Bản và Đài Loan.

Acorus asiaticus Acoruscalamus L. verus) – Người Trung Quốc gọi là xương bồ, xương bặc còn tại Việt Nam gọi là thủy xương bồ; dạng tam bội vô sinh (3n = 36); có lẽ có nguồn gốc gieo trồng. Nó có nguồn gốc châu Âu, ôn đới miền núi thuộc Ấn Độ và Himalaya cũng như miền nam châu Á, được gieo trồng rộng rãi và thích nghi với thủy thổ ở nhiều nơi. Acorus cochinchinensis: có nguồn gốc Nam Bộ, Việt Nam.

Acorus gramineus Sol. pusillus) – Người Trung Quốc gọi là kim tiền bồ còn người Việt gọi là thạch xương bồ; dạng lưỡng bội hữu sinh (2n = 18); có tại Himalaya tới Nhật Bản, Myanmar, Thái Lan, Philippines.Zhu: có nguồn gốc Trung Quốc. Acorus rumphianus (đồng nghĩa: A.Zhu: có nguồn gốc Trung Quốc. 6 - Theo nghiên cứu của Asaron: Những nghiên cứu gần đây tập trung vào thành phần tinh dầu có trong cây, những chất có tác dụng chữa ung thư.

Cây thủy Xương Bồ Mỹ (A.calamus biến thế americanus) rất đa dạng, thường có nhiều ở châu Âu nhưng không chứa asarton và chỉ bào chế thuốc khi sử dụng. Nghiên cứu ở Việt Nam - Theo nghiên cứu của Trịnh Vũ Phi (1982). Trung Hoa y học tạp chí 38 (4): 315-318) trong ống nghiệm thì cây Thủy xương bồ có tác dụng sát khuẩn đối với một số khuẩn ngoài da. - Theo nghiên cứu Nguyễn Ngọc Doãn, Nguyễn Địch, Bùi Thế Kỳ và Vũ Anh Vinh (1966) (Tạp chí y học Việt Nam, I: 8-14) đã nghiên cứu tác dụng của cây Thủy xương bồ trên thực nghiệm và trên lâm sàng đã đi tới kết luận: cây Thủy xương bồ có tác dụng dự phòng và điều trị loạn nhịp tim gây ra trên động vật (thỏ và chó) bằng clorua, strohantin, hoặc thắt động mạch vành trái.

- Trong lâm sàng thành phần triết xuất từ cây Thủy xương bồ có tác dụng điều hòa nhịp tim trong các trường hợp: nhịp xoang nhanh, nhịp đa hiệp xoang nút, ngoại tâm thu thành chuỗi.