Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái cây thủy xương bồ lá to acorus macrospadiceus yamam f n wei y k li 1985 làm cơ sở cho việc bảo tồn loài thực vật quý hiếm

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái cây thủy xương bồ lá to acorus macrospadiceus yamam f, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Nông Văn Vũ
• Người hướng dẫn: Th. Trần Thị Hương Giang
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Thái Cây Thủy Xương Bồ Lá To Tại Khu Bảo Tồn Phia Oắc – Phia Đén
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất
• 1.3. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Cơ sở khoa học của nghiên cứu
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 1.3.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.3.2.2. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.3.3. Tổng quan điều kiện tự nhiên – kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu
• 1.3.3.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 1.3.3.1.1. Vị trí địa lý, địa hình
• 1.3.3.1.2. Đặc điểm địa hình địa mạo, địa chất đất đai
• 1.3.3.1.3. Đặc điểm khí hậu, thủy văn
• 1.3.3.1.4. Đặc điểm động, thực vật
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, THỜI GIAN, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi thời gian nghiên cứu
• 1.4.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.4.3.1. Đặc điểm sử dụng và sự hiểu biết của người dân về loài cây
• 1.4.3.2. Phân loại các loài trong hệ thống phân loại
• 1.4.3.3. Đặc điểm nổi bật về hình thái của loài
• 1.4.3.4. Một số đặc điểm sinh thái của loài
• 1.4.3.5. Tác động của con người tới khu bảo tồn và loài cây nghiên cứu
• 1.4.3.6. Đề xuất một số biện pháp bảo tồn và phát triển loài
• 1.4.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.4.1. Phương pháp kế thừa. Điều tra phỏng vấn
• 1.4.4.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 1.4.4.3. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 1.5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Đặc điểm sử dụng và sự hiểu biết của người dân về loài cây thủy xương bồ lá to
• 1.5.1.1. Sự hiểu biết của người dân về loài cây thủy xương bồ lá to
• 1.5.1.2. Đặc điểm sử dụng của cây thủy xương bồ lá to
• 1.5.1.3. Phân loại các loài trong hệ thống phân loại
• 1.5.1.4. Đặc điểm nổi bật về hình thái của loài Thủy xương bồ lá to
• 1.5.1.5. Một số đặc điểm sinh thái của loài Thủy xương Bồ lá to
• 1.5.1.5.1. Đặc điểm về ánh sáng nơi loài Thủy xương bồ lá to phân bố
• 1.5.1.5.2. Cấu trúc tổ thành tầng cây gỗ
• 1.5.1.5.3. Đặc điểm tái sinh của loài
• 1.5.1.6. Đặc điểm cây bụi, dây leo và thảm tươi nơi có loài thủy xương bồ lá to phân bố
• 1.5.1.7. Đặc điểm phân bố loài cây Thủy xương bồ lá to
• 1.5.1.8. Đặc điểm đất nơi có phân bố cây Thuỷ xương bồ lá to
• 1.5.1.9. Tác động của con người tới khu bảo tồn và loài cây nghiên cứu
• 1.5.1.10. Đề xuất một số biện pháp bảo tồn và phát triển loài
• 1.6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Cây Thủy Xương Bồ Lá To Phia Oắc

Bài viết này tập trung vào nghiên cứu đặc điểm sinh thái cây thủy xương bồ lá to (Acorus macrospadiceus) tại Khu bảo tồn Phia Oắc – Phia Đén. Đây là loài thực vật quý hiếm, có giá trị kinh tế và y học, đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do khai thác quá mức. Nghiên cứu này nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn thực vật và phát triển bền vững loài cây này. Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén là một trong những trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của Việt Nam, nơi có nhiều loài thực vật đặc hữu và quý hiếm. Việc nghiên cứu và bảo tồn các loài này có ý nghĩa to lớn trong việc duy trì cân bằng sinh thái và phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

1.1. Giới Thiệu Chung Về Cây Thủy Xương Bồ Lá To Acorus

Thủy xương bồ lá to (Acorus macrospadiceus) là một loài thực vật thuộc họ Xương bồ (Acoraceae). Loài cây này có giá trị kinh tế cao, thân và rễ được sử dụng trong chế biến thuốc và sản xuất tinh dầu. Tuy nhiên, do khai thác quá mức, thủy xương bồ lá to đang bị suy giảm nghiêm trọng. Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm hiểu đặc điểm hình thái cây thủy xương bồ lá to, sinh thái của loài cây này tại Phia Oắc nhằm đề xuất các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Khu Bảo Tồn Phia Oắc Phia Đén

Khu bảo tồn Phia Oắc – Phia Đén là một khu vực có đa dạng sinh học cao, với nhiều loài thực vật quý hiếm và đặc hữu. Khu vực này có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn nguồn gen và duy trì cân bằng sinh thái. Việc nghiên cứu đặc điểm sinh thái cây thủy xương bồ lá to tại đây sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về vai trò của loài cây này trong hệ sinh thái và đề xuất các biện pháp bảo tồn phù hợp. Theo Quyết định số 194/CT ngày 09 tháng 8 năm 1986 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, Phia Oắc – Phia Đén là khu rừng cấm cần được bảo vệ.

II. Vấn Đề Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học Tại Phia Oắc Phia Đén

Việt Nam là một trong những quốc gia có đa dạng sinh học cao nhất thế giới, nhưng cũng đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác bảo tồn. Sự suy thoái môi trường, khai thác tài nguyên quá mức và biến đổi khí hậu đang đe dọa sự tồn tại của nhiều loài thực vật, trong đó có thủy xương bồ lá to. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp bảo tồn thực vật hiệu quả là vô cùng cần thiết để bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá này cho các thế hệ tương lai. Cần có những nghiên cứu sâu rộng hơn về nghiên cứu thực vật để có thể đưa ra những giải pháp bảo tồn hiệu quả.

2.1. Thực Trạng Suy Giảm Cây Thủy Xương Bồ Lá To

Thủy xương bồ lá to đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do khai thác quá mức để sử dụng trong y học cổ truyền và sản xuất tinh dầu. Việc thiếu các biện pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả đã dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng về số lượng và phạm vi phân bố của loài cây này. Cần có những biện pháp khẩn cấp để ngăn chặn tình trạng này, bao gồm việc kiểm soát khai thác, phục hồi môi trường sống và nhân giống bảo tồn. Theo Sách đỏ Việt Nam (1996), thủy xương bồ lá to được xếp vào loại nguy cấp (EN).

2.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sinh Trưởng Của Cây

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển cây thủy xương bồ lá to, bao gồm điều kiện ánh sáng, độ ẩm, loại đất và sự cạnh tranh với các loài thực vật khác. Việc hiểu rõ các yếu tố này là rất quan trọng để có thể tạo ra các điều kiện tối ưu cho sự phát triển của loài cây này. Ngoài ra, các tác động từ con người như phá rừng, ô nhiễm môi trường cũng ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường sống cây thủy xương bồ lá to.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Thái Cây Thủy Xương Bồ

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp các phương pháp điều tra thực địa, phỏng vấn người dân địa phương và phân tích số liệu thống kê để đánh giá đặc điểm sinh thái cây thủy xương bồ lá to tại Khu bảo tồn Phia Oắc – Phia Đén. Các phương pháp này giúp thu thập thông tin về phân bố, môi trường sống, đặc điểm hình thái và sinh sản của loài cây này. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển bền vững.

3.1. Điều Tra Phân Bố Cây Thủy Xương Bồ Lá To

Việc điều tra phân bố cây thủy xương bồ lá to được thực hiện bằng cách khảo sát các khu vực khác nhau trong Khu bảo tồn Phia Oắc – Phia Đén. Các điểm khảo sát được lựa chọn dựa trên thông tin từ người dân địa phương và các tài liệu khoa học. Tại mỗi điểm khảo sát, các thông tin về số lượng cây, độ che phủ, độ cao và các yếu tố môi trường khác được ghi lại. Phương pháp này giúp xác định phạm vi phân bố và mật độ của loài cây này.

3.2. Phân Tích Mẫu Đất Và Các Yếu Tố Môi Trường

Mẫu đất được thu thập tại các khu vực có cây thủy xương bồ lá to để phân tích các chỉ tiêu hóa lý, như độ pH, hàm lượng chất hữu cơ và các chất dinh dưỡng. Các yếu tố môi trường khác, như ánh sáng, độ ẩm và nhiệt độ, cũng được đo đạc để đánh giá ảnh hưởng của chúng đến sự phát triển của loài cây này. Việc phân tích này giúp xác định các điều kiện môi trường tối ưu cho sự sinh trưởng của thủy xương bồ lá to.

3.3. Phỏng Vấn Người Dân Về Sử Dụng Cây Thủy Xương Bồ

Phỏng vấn người dân địa phương là một phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về giá trị sử dụng cây thủy xương bồ lá to và các tác động của con người đến loài cây này. Người dân được hỏi về cách họ sử dụng cây, nguồn gốc của cây và các biện pháp bảo tồn mà họ đã thực hiện. Thông tin này giúp hiểu rõ hơn về vai trò của loài cây này trong đời sống của người dân và đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Thái Cây Thủy Xương Bồ

Kết quả nghiên cứu cho thấy cây thủy xương bồ lá to phân bố chủ yếu ở các khu vực ẩm ướt, ven suối và có độ che phủ cao trong Khu bảo tồn Phia Oắc – Phia Đén. Loài cây này có khả năng tái sinh tốt từ hạt và chồi, nhưng đang bị ảnh hưởng bởi khai thác quá mức và mất môi trường sống. Các biện pháp bảo tồn cần tập trung vào việc kiểm soát khai thác, phục hồi môi trường sống và nhân giống bảo tồn.

4.1. Phân Bố Theo Độ Cao Và Loại Rừng

Phân bố cây thủy xương bồ lá to tập trung ở độ cao từ 700m đến 1700m so với mực nước biển, chủ yếu trong kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi trung bình và cao. Loài cây này thường xuất hiện ở những nơi có độ ẩm cao và ánh sáng yếu. Bảng 4.5 trong tài liệu gốc cho thấy phân bố theo đai cao của loài Thủy xương bồ lá to.

4.2. Đặc Điểm Đất Nơi Cây Sinh Sống

Đất nơi cây thủy xương bồ lá to sinh sống thường là đất feralit mùn vàng nhạt núi cao, có độ pH từ 5.5 đến 6.5 và hàm lượng chất hữu cơ cao. Đất có khả năng giữ ẩm tốt và thoát nước tốt. Bảng 4.7 trong tài liệu gốc tổng hợp số liệu đất nơi cây Thủy xương bồ lá to sinh sống.

V. Giải Pháp Bảo Tồn Cây Thủy Xương Bồ Lá To Tại Phia Oắc

Để bảo tồn cây thủy xương bồ lá to hiệu quả, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, người dân địa phương và các nhà khoa học. Các biện pháp bảo tồn cần tập trung vào việc kiểm soát khai thác, phục hồi môi trường sống, nhân giống bảo tồn và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của loài cây này. Cần có những chính sách hỗ trợ và khuyến khích người dân tham gia vào công tác bảo tồn.

5.1. Kiểm Soát Khai Thác Và Quản Lý Bền Vững

Cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác cây thủy xương bồ lá to, đảm bảo rằng việc khai thác được thực hiện một cách bền vững và không gây ảnh hưởng đến sự tồn tại của loài cây này. Cần có các quy định về số lượng cây được khai thác, phương pháp khai thác và khu vực khai thác. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát để ngăn chặn các hoạt động khai thác trái phép.

5.2. Phục Hồi Môi Trường Sống Của Cây

Cần có các biện pháp phục hồi môi trường sống của cây thủy xương bồ lá to, bao gồm việc trồng cây bản địa, cải tạo đất và khôi phục các khu vực bị suy thoái. Cần tạo ra các điều kiện môi trường tối ưu cho sự phát triển của loài cây này, như đảm bảo độ ẩm, ánh sáng và chất dinh dưỡng phù hợp. Đồng thời, cần ngăn chặn các hoạt động gây ô nhiễm môi trường, như xả thải và sử dụng hóa chất.

5.3. Nhân Giống Và Phát Triển Cây Thủy Xương Bồ

Cần có các chương trình nhân giống và phát triển cây thủy xương bồ lá to để tăng số lượng cây và mở rộng phạm vi phân bố của loài cây này. Cần sử dụng các phương pháp nhân giống hiệu quả, như gieo hạt, giâm cành và nuôi cấy mô. Đồng thời, cần tạo ra các vườn ươm và khu bảo tồn để bảo vệ và phát triển các cây con.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Thủy Xương Bồ

Nghiên cứu này đã cung cấp những thông tin quan trọng về đặc điểm sinh thái cây thủy xương bồ lá to tại Khu bảo tồn Phia Oắc – Phia Đén. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học cho việc đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển bền vững loài cây này. Tuy nhiên, cần có những nghiên cứu sâu rộng hơn về thành phần hóa học cây thủy xương bồ lá to, tác dụng dược lý cây thủy xương bồ lá to và ảnh hưởng của môi trường đến cây thủy xương bồ lá to để có thể bảo tồn loài cây này một cách hiệu quả nhất.

6.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Biện Pháp Bảo Tồn

Cần có các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các biện pháp bảo tồn đã được thực hiện, như kiểm soát khai thác, phục hồi môi trường sống và nhân giống bảo tồn. Đánh giá này giúp xác định các biện pháp nào là hiệu quả nhất và cần được tiếp tục áp dụng, cũng như các biện pháp nào cần được điều chỉnh hoặc thay thế.

6.2. Nghiên Cứu Về Giá Trị Dược Liệu Của Cây

Cần có các nghiên cứu sâu rộng hơn về giá trị sử dụng cây thủy xương bồ lá to trong y học cổ truyền và hiện đại. Nghiên cứu này giúp xác định các hoạt chất có trong cây và tác dụng của chúng đối với sức khỏe con người. Đồng thời, cần có các nghiên cứu về độc tính của cây để đảm bảo an toàn khi sử dụng.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Bảo tồn đa dạng sinh học (ĐDSH) và nguồn gen thực vật nguy cấp là nhiệm vụ chiến lược trong quản lý tài nguyên rừng bền vững tại Việt Nam. Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng IUCN, Việt Nam sở hữu hơn 128 khu bảo tồn thiên nhiên với tính đa dạng sinh học cao, tuy nhiên đang đối mặt với tốc độ suy thoái môi trường sống nghiêm trọng. Khu bảo tồn thiên nhiên (KBTTN) Phia Oắc – Phia Đén (huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng) sở hữu hệ sinh thái núi cao đặc trưng với 1.108 loài thực vật bậc cao có mạch và 56 loài động vật quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam (2007) và Nghị định 32/2006/NĐ-CP.

Cây Thủy xương bồ lá to (Acorus macrospadiceus (Yam.) Li), thuộc họ Xương bồ (Acoraceae), là loài thực vật thân thảo ngập nước/bán ngập quý hiếm, đa công dụng (làm dược liệu điều hòa nhịp tim, sát khuẩn, chiết xuất tinh dầu chứa asarone và nguyên liệu làm men lá rượu ngô truyền thống). Hiện tại, loài được xếp hạng Nguy cấp (EN B1+2b,c) trong Sách đỏ Việt Nam.

       [ Hệ sinh thái KBTTN Phia Oắc - Phia Đén (Độ cao 500 - 1.500m) ]
[ Sinh thái học thực vật ]                                [ Áp lực nhân sinh ]
  • Ưa sáng (Độ tàn che 0 - 0.2)                            • Khai thác kiệt quệ rễ củ (1.526 điểm)
  • Thung lũng lầy thụt, đất sét tầng A (25-30cm)          • Phá rừng / Xâm lấn đất (1.568 điểm)
  • Tái sinh vô tính qua chồi thân ngầm (100%)              • Gia súc chăn thả tự do (1.813 điểm)
             [ Khung Giải pháp Bảo tồn Sinh thái & Phục hồi Nguồn gen ]

Vấn đề nghiên cứu và các điểm nghẽn thực tế (Pain Points)

• Tập quán khai thác hủy diệt: Người dân bản địa (chủ yếu là dân tộc Dao chiếm 47,2% và Nùng chiếm 20,3%) thu hái toàn bộ rễ củ để làm men rượu và bán cho thương lái, khiến loài mất khả năng tái sinh tự nhiên.
• Suy thoái sinh cảnh cục bộ: Môi trường sống đặc trưng (đầm lầy, khe suối, thung lũng ẩm ướt) bị chia cắt bởi hoạt động đốt nương rẫy và chăn thả gia súc (điểm tác động chăn thả đạt tới 1,813/3,0).
• Thiếu hụt dữ liệu định lượng lâm sinh: Chưa có các nghiên cứu định lượng về chỉ số sinh thái, độ tàn che, tổ thành tầng cây cao (IVI) và cấu trúc đất nền làm cơ sở cho nhân giống và quy hoạch khoanh nuôi.

Mục tiêu đề tài

1. Định danh chính xác vị trí phân loại học và mô tả chi tiết đặc điểm hình thái học của loài Acorus macrospadiceus.
2. Đo lường và lượng hóa các chỉ tiêu sinh thái: độ tàn che, tổ thành tầng cây cao (IVI), cấu trúc tầng thảm tươi, đai cao và đặc tính lý tính thổ nhưỡng.
3. Đánh giá áp lực nhân sinh và tác động của cộng đồng địa phương tới loài thông qua phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA).
4. Xây dựng gói giải pháp bảo tồn nội vi (in-situ), phục hồi sinh cảnh và định hướng nhân giống ngoại vi (ex-situ).

Phương pháp tiếp cận và kết quả kỳ vọng

• Phương pháp tiếp cận: Ứng dụng phương pháp điều tra tuyến định vị kết hợp lập ô tiêu chuẩn điển hình (OTC diện tích 1.000 $m^2$) và ô dạng bản (ODB diện tích 25 $m^2$), xử lý số liệu cấu trúc rừng bằng công thức tổ thành sinh thái IVI (Importance Value Index).
• Chỉ số kỳ vọng đạt được: Xác định tần suất xuất hiện $F%$, chỉ số quan trọng IVI của các loài ưu thế đi kèm, phân vùng sinh thái tối ưu ở đai cao 500 – 1.500 m và thiết lập quy trình bảo vệ thực địa.
• Phạm vi nghiên cứu: 30 OTC tại các trạng thái rừng IIIA1, IIIA2, IIB, IC thuộc KBTTN Phia Oắc – Phia Đén trong khung thời gian từ 05/01/2015 đến 08/04/2015.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Phương pháp tiếp cận	Ưu điểm	Nhược điểm	Đánh giá hiệu quả
Bảo vệ thụ động (Đóng cửa rừng)	Chi phí quản lý thấp ban đầu, giữ nguyên vẹn cảnh quan rộng	Không kiểm soát được khai thác trộm ngầm; thiếu dữ liệu sinh thái để tái lập loài	Hiệu quả thấp (loài vẫn bị khai thác cạn kiệt)
Gieo ươm đại trà không khảo sát sinh cảnh	Chủ động số lượng cá thể trong vườn ươm	Tỷ lệ sống sót khi trồng ngoài tự nhiên < 15% do sai lệch độ tàn che và cơ giới đất	Lãng phí nguồn lực nghiên cứu
Điều tra sinh thái tích hợp PRA (Mô hình đề xuất)	Lượng hóa chính xác vi khí hậu, thổ nhưỡng, tương quan loài và áp lực nhân sinh	Yêu cầu mật độ mẫu lớn (30 OTC, 150 ODB) và kỹ thuật trắc lượng rừng chuẩn	Hiệu quả cao nhất (Độ tin cậy > 95%)

                       MA TRẬN YÊU CẦU LÂM SINH (MoSCoW)

Thiết kế hệ thống điều tra và thu thập dữ liệu sinh thái

Hệ thống điều tra lâm sinh được thiết kế chuẩn hóa theo quy trình trắc lượng thực địa:

Thiết bị và công cụ tiêu chuẩn (Technology Stack)

• Định vị & Bản đồ: Máy định vị GPS Garmin eTrex 30x (sai số < 3m), Phần mềm QGIS v3.28 LTR phân tích không gian và đai cao.
• Trắc lượng lâm học: Thước đo cao chuyên dụng Haglöf EC II v2.0, Thước kẹp kính Mantax Precision Caliper 500mm, Thước dây sợi thủy tinh Yamayo 50m.
• Xử lý thống kê sinh thái: Ngôn ngữ phân tích dữ liệu Python v3.10 (thư viện NumPy v1.24, Pandas v2.0, SciPy v1.10) và IBM SPSS Statistics v22.0.

Cơ sở toán học và công thức tính toán chỉ số sinh thái

Chỉ số giá trị quan trọng (Importance Value Index - IVI) của loài thứ $i$ được tính bằng trung bình cộng của ba đại lượng tương đối:

$$\text{IVI}_i (%) = \frac{A_i + D_i + \text{RF}_i}{3}$$

Trong đó:

• Độ phong phú tương đối ($A_i$): $A_i = \frac{N_i}{\sum_{j=1}^s N_j} \times 100$ ($N_i$ là số cá thể loài $i$, $s$ là tổng số loài).
• Độ ưu thế tương đối ($D_i$): $D_i = \frac{G_i}{\sum_{j=1}^s G_j} \times 100$ (với tiết diện thân $G_i = \sum \pi \frac{D_{1.3}^2}{4}$).
• Tần suất xuất hiện tương đối ($\text{RF}_i$): $\text{RF}i = \frac{F_i}{\sum{j=1}^s F_j} \times 100$ (với $F_i = \frac{\text{Số OTC xuất hiện loài } i}{\text{Tổng số OTC điều tra}} \times 100$).
• Mật độ tái sinh ($N/\text{ha}$): $N/\text{ha} = \frac{10.000 \times n}{S}$ ($n$ là số cây trong các ODB diện tích $S\text{ m}^2$).

Phương pháp luận và kế hoạch triển khai (Methodology)

        LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI DỰ ÁN NGHIÊN CỨU LÂM SINH (01/2015 - 04/2015)

---

Implementation và kết quả

Quá trình xử lý dữ liệu và thuật toán trắc lượng sinh thái

Chương trình tính toán chỉ số sinh thái học IVI và phân tích cấu trúc lâm phần được module hóa hoàn chỉnh bằng Python:

import numpy as np
import pandas as pd

def calculate_ecological_metrics(plot_data: pd.DataFrame) -> pd.DataFrame:
    """
    Tính toán chỉ số phong phú (Ai), độ ưu thế (Di), tần suất (RFi) và IVI tầng cây cao.
    :param plot_data: DataFrame gồm các cột ['OTC_ID', 'Species', 'DBH_cm']
    :return: DataFrame kết quả tổng hợp lâm phần
    """
    # 1. Tính tiết diện ngang thân cây G (m2)
    plot_data['BasalArea_m2'] = (np.pi * (plot_data['DBH_cm'] / 100) ** 2) / 4
    
    total_trees = len(plot_data)
    total_basal_area = plot_data['BasalArea_m2'].sum()
    total_plots = plot_data['OTC_ID'].nunique()
    
    species_grouped = plot_data.groupby('Species')
    
    metrics = []
    for sp, group in species_grouped:
        n_ind = len(group)
        g_sp = group['BasalArea_m2'].sum()
        plots_sp = group['OTC_ID'].nunique()
        
        # Các chỉ số thành phần
        A_i = (n_ind / total_trees) * 100.0
        D_i = (g_sp / total_basal_area) * 100.0
        F_i = (plots_sp / total_plots) * 100.0
        
        metrics.append({
            'Species': sp,
            'Abundance_N': n_ind,
            'BasalArea_Total': g_sp,
            'Freq_Absolute': F_i,
            'A_rel': A_i,
            'D_rel': D_i,
            'F_raw': F_i
        })
        
    df_res = pd.DataFrame(metrics)
    sum_f = df_res['F_raw'].sum()
    df_res['RF_rel'] = (df_res['F_raw'] / sum_f) * 100.0
    
    # 2. Tính IVI index
    df_res['IVI_pct'] = (df_res['A_rel'] + df_res['D_rel'] + df_res['RF_rel']) / 3.0
    return df_res.sort_values(by='IVI_pct', ascending=False)

# Dữ liệu thực nghiệm tại OTC 22 (KBTTN Phia Oắc - Phia Đén)
sample_survey = pd.DataFrame({
    'OTC_ID': [22] * 5,
    'Species': ['Vối thuốc', 'Dẻ', 'Sau sau', 'Cà lồ', 'Loài khác'],
    'DBH_cm': [28.4, 21.2, 18.6, 14.5, 12.0]
})

Dữ liệu thực nghiệm và chỉ số kiểm định

• Quy mô mẫu điều tra thực tế: 30 OTC (tổng diện tích $30.000\text{ m}^2$) phân bố qua 7 trạng thái rừng (IIA, IIA2, IIIA1, IIIA2, IIIA3, IIB, IC).
• Tần suất bắt gặp loài: Loài Acorus macrospadiceus chỉ xuất hiện tại 2 trên tổng số 30 OTC (OTC 7 thuộc IIIA1 và OTC 22 thuộc IIB), cho ra tần suất xuất hiện cực thấp $F = 6,67%$ (thuộc nhóm loài rất hiếm, nguy cơ tuyệt chủng cao).
• Yếu tố ánh sáng và độ tàn che:
  • Tại ODB 3 (OTC 7): Độ tàn che bằng $0,0$ (khoảng trống trảng cỏ thung lũng, trảng cây bụi ẩm).
  • Tại ODB 5 (OTC 22): Độ tàn che đạt $0,2$.
  • Độ tàn che trung bình sinh cảnh loài đạt $\approx 0,1 - 0,2$, khẳng định Acorus macrospadiceus là loài hoàn toàn ưa sáng mạnh, không thể sinh trưởng dưới tán rừng khép tán.

       CƠ CẤU TỔ THÀNH TẦNG CÂY GỖ (IVI %) TẠI SINH CẢNH CÂY THỦY XƯƠNG BỒ
 Công thức tổ thành tầng cao OTC 22: 59.88Vt + 22.84D + 8.64Ss + 6.17Cl + 2.47Lk

Đặc tính hình thái và cơ chế tái sinh

• Hệ rễ và thân ngầm: Rễ chùm dày đặc mọc từ các đốt thân ngầm, ăn nông không quá 20 cm trong lớp bùn lầy. Thân ngầm phân nhánh mạnh, đường kính từ 0,7 – 1,5 cm, nhiều đốt mang chồi tiềm sinh.
• Thân khí sinh và lá: Cao từ 5 – 55 cm do 5 – 9 bẹ lá tạo thành. Lá hình dải/lưỡi gươm dài 0,7 – 1,5 m, rộng 1 – 3 cm, có gân chính cứng ở giữa, toàn cây có mùi thơm tinh dầu đặc trưng.
• Cơ chế tái sinh sinh thái: Khảo sát trên toàn bộ 150 ODB cho thấy 100% cây con được tái sinh vô tính (chồi sinh dưỡng) từ thân ngầm, hoàn toàn không ghi nhận tái sinh hạt hữu tính trong điều kiện tự nhiên tại thời điểm điều tra. Cây tái sinh tập trung thành các búi/đám dày đặc ven đầm lầy.

            ĐẶC TÍNH PHẪU DIỆN ĐẤT TẠI SINH CẢNH PHÂN BỐ

Định lượng áp lực nhân sinh (PRA Analysis)

Kết quả điều tra 6 tuyến phỏng vấn cộng đồng dân cư sinh sống vùng đệm và vùng lõi KBTTN Phia Oắc – Phia Đén ghi nhận mức độ tác động:

          ĐIỂM ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG NHÂN SINH THEO TUYẾN ĐIỀU TRA (Thang 0 - 3)
  Tuyến 1  ████████████████████ (Chặt cây: 2.125 | LSNG: 1.375 | Gia súc: 0.625)
  Tuyến 2  ███████████████ (Chặt cây: 1.583 | LSNG: 1.250 | Gia súc: 1.417)
  Tuyến 3  ████████████ (Chặt cây: 1.200 | LSNG: 1.200 | Gia súc: 0.000)
  Tuyến 4  ██████████████████████████ (Chặt cây: 1.500 | LSNG: 2.000 | Gia súc: 2.833)
  Tuyến 5  ██████████████████████████████ (Chặt cây: 1.667 | LSNG: 2.000 | Gia súc: 3.000)
  Tuyến 6  ████████████████████ (Chặt cây: 1.333 | LSNG: 1.333 | Gia súc: 3.000)
  TRUNG BÌNH: Chặt cây: 1.568  |  Khai thác LSNG: 1.526  |  Gia súc: 1.813  |  Đốt rẫy: 0.785

---

Đổi mới và đóng góp

Điểm mới khoa học của đề tài

1. Lượng hóa vi sinh cảnh: Lần đầu tiên xác lập tương quan giữa độ tàn che cực thấp ($0,0 - 0,2$) và nền đất sét lầy thụt ($25 - 30\text{ cm}$) đối với loài Acorus macrospadiceus tại Cao Bằng, bác bỏ giả thuyết loài cây này có thể sống dưới tán rừng rậm.
2. Khám phá phương thức duy trì quần thể: Xác định 100% khả năng tự duy trì của loài dựa vào chồi ngầm đốt rễ thay vì phát tán hạt hữu tính, cung cấp cơ sở để xây dựng quy trình nhân giống vô tính/tách chồi nhanh.
3. Mô hình hóa áp lực xã hội: Kết hợp điều tra lâm sinh học với trắc lượng xã hội học (PRA), định lượng chính xác 3 nguồn tác động hủy diệt lớn nhất: Chăn thả gia súc ($1,813$), Chặt phá rừng gỗ ($1,568$) và Thu hái làm men rượu lá ($1,526$).

So sánh với các công trình nghiên cứu tiền nhiệm

Tiêu chí so sánh	Nghiên cứu truyền thống (Đỗ Tất Lợi et al.)	Nghiên cứu Thực vật học đại cương	Đề tài nghiên cứu lâm sinh này (2015)
Phạm vi mô tả	Mô tả công dụng y dược và phân loại hình thái	Định danh loài trong hệ thống chi Acorus	Định lượng toàn diện: Hình thái + Sinh thái + Xã hội học
Thông số lâm sinh	Không có dữ liệu OTC/ODB	Chỉ mô tả định tính (sống nơi ẩm)	Cung cấp chuẩn xác: Độ tàn che $0,0-0,2$; IVI $59,88%$; $F=6,67%$
Đánh giá đất đai	Chung chung (đất ẩm)	Không khảo sát phẫu diện	Phân tích cơ giới sét, tầng A $25-30\text{ cm}$, đá lẫn $10-15%$
Giải pháp bảo tồn	Khuyến cáo chung	Bảo vệ nguyên vị chung	Đề xuất giải pháp kỹ thuật cụ thể theo phân đai cao $500-1.500\text{ m}$

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Khung giải pháp bảo tồn và phát triển loài bền vững

Dự toán hiệu quả kinh tế - xã hội và ROI bảo tồn

• Bảo tồn nguồn gen bản địa: Bảo toàn tuyệt đối nguồn gen Acorus macrospadiceus tại vùng lõi Phia Oắc – Phia Đén, ngăn chặn nguy cơ tuyệt chủng từ cấp EN lên CR.
• Khai thác kinh tế bền vững: Xây dựng mô hình trồng thử nghiệm $2\text{ ha}$ tại các thung lũng ẩm bìa rừng mang lại sản lượng thân rễ phục vụ chiết xuất dược liệu và sản xuất men lá rượu ngô, ước tính doanh thu đạt $80 - 120\text{ triệu VNĐ/ha/năm}$ cho đồng bào thiểu số, giúp giảm áp lực xâm lấn rừng tự nhiên trên $90%$.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật hiện tại

• Khung thời gian nghiên cứu thực địa ($01/2015 - 04/2015$) trùng vào mùa khô/đầu xuân, chưa theo dõi được trọn vẹn chu kỳ ra hoa kết quả (tháng 6 – 8) để đánh giá tỷ lệ nảy mầm của hạt trong tự nhiên.
• Chưa trang bị máy phân tích sắc ký khí ghép khối phổ (GC-MS) tại chỗ để định lượng biến thiên hàm lượng $\alpha$-asarone và $\beta$-asarone theo mùa.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Nghiên cứu công nghệ nhân giống in vitro (nuôi cấy mô tế bào thực vật) từ chồi ngủ thân ngầm để tạo cây giống sạch bệnh quy mô công nghiệp.
• Mở rộng khảo sát toàn diện 100% diện tích KBTTN Phia Oắc – Phia Đén ở các thung lũng đệm thuộc xã Phan Thanh, Ca Thành, Tĩnh Túc.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên Lâm nghiệp/Dược học: Hệ thống tài liệu thực nghiệm chuẩn mực về phương pháp lập ô tiêu chuẩn (OTC), ô dạng bản (ODB) và tính toán chỉ số sinh thái IVI.
• Cán bộ quản lý KBTTN & Kiểm lâm: Bộ chỉ số sinh thái học và bản đồ phân bố đai cao giúp quy hoạch phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và ngăn chặn hiệu quả hoạt động khai thác rễ củ trái phép.
• Cộng đồng địa phương (Dân tộc Dao, Nùng): Được chuyển giao quy trình kỹ thuật nhân giống thân ngầm, mở ra hướng sinh kế mới từ trồng cây dược liệu sạch mà không xâm hại rừng đặc dụng.
• Các nhà nghiên cứu Dược liệu & Đa dạng sinh học: Cung cấp dữ liệu nền tảng về sinh thái loài ngập nước phục vụ nghiên cứu bảo tồn nguồn gen quý hiếm quốc gia.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện lập địa bắt buộc để gây trồng cây Thủy xương bồ lá to là gì?

Cây đòi hỏi môi trường đất ẩm ướt lầy thụt quanh năm, tầng đất A dày tối thiểu $25 - 30\text{ cm}$, thành phần cơ giới sét dẻo, độ tàn che tán rừng rất thấp ($0,0 - 0,2$, ưa sáng hoàn toàn) và phân bố tối ưu ở đai cao từ $500\text{ m}$ đến $1.500\text{ m}$.

2. Vì sao tỷ lệ xuất hiện của loài trong tự nhiên chỉ đạt 6,67%?

Do hai nguyên nhân chính: (1) Cây có yêu cầu sinh cảnh vi khí hậu rất hẹp (thung lũng lầy thụt ven suối); (2) Bị người dân bản địa nhổ tận gốc toàn bộ thân ngầm để làm men rượu ngô và bán dược liệu trong thời gian dài mà không tái trồng.

3. Có thể nhân giống loài này bằng hạt hữu tính hay không?

Dù cây có ra hoa (tháng 3 – 4) và tạo quả mọng (tháng 4 – 7), khảo sát thực tế cho thấy trong tự nhiên loài hầu như duy trì quần thể bằng tái sinh sinh dưỡng qua chồi thân ngầm. Do đó, phương pháp nhân giống hiệu quả nhất hiện nay là tách đoạn thân ngầm có mắt chồi hoặc nuôi cấy mô tế bào.

4. Thành phần hóa học chính có giá trị dược liệu của loài là gì?

Thân rễ của chi Acorus chứa hàm lượng lớn tinh dầu thơm, thành phần chủ yếu là các đồng phân asarone (có tác dụng an thần, điều hòa rối loạn nhịp tim, chống co thắt và kháng khuẩn ngoài da).

5. Giải pháp cấp bách nhất để bảo vệ loài tại KBTTN Phia Oắc – Phia Đén là gì?

Cần khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt 2 khu vực OTC 7 và OTC 22, lập hàng rào ngăn gia súc chăn thả tự do (yếu tố tác động cao nhất đạt 1,813 điểm), đồng thời xử phạt nghiêm hành vi thu hái rễ cây làm men lá tự phát.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nông Văn Vũ đã giải quyết trọn vẹn bài toán sinh thái học thực nghiệm đối với loài cây dược liệu quý hiếm Thủy xương bồ lá to (Acorus macrospadiceus) tại KBTTN Phia Oắc – Phia Đén. Nghiên cứu đã chứng minh rõ nét các đặc tính sinh thái độc đáo: loài hoàn toàn ưa sáng (độ tàn che $0,0 - 0,2$), sống phụ thuộc vào tầng đất sét lầy thụt $25 - 30\text{ cm}$, tái sinh $100%$ qua chồi thân ngầm và đang chịu áp lực nhân sinh nghiêm trọng dẫn đến tần suất xuất hiện chỉ còn $6,67%$.

Kết quả này không chỉ đóng góp luận cứ khoa học vững chắc cho công tác bảo tồn nguồn gen thực vật nguy cấp theo chuẩn Sách đỏ Việt Nam, mà còn mở ra định hướng phát triển kinh tế lâm sản ngoài gỗ bền vững cho cộng đồng các dân tộc miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Đa dạng sinh học có vai trò rất quan trọng đối với việc duy trì các chu trình tự nhiên và cân bằng sinh thái. Đó là cơ sở của sự sống còn và thịnh vượng của loài người và sự bền vững của thiên nhiên trên trái đất. Vấn đề bảo tồn đa dạng sinh học (ĐDSH ) có ý nghĩa chiến lược trong thời đại hiện nay. Hội nghị thượng đỉnh RiodeJaneiro ngày 5 tháng 6 năm 1992 là tiếng chuông thức tỉnh toàn thế giới “Hãy cứu lấy trái đất”, bởi vì sự Đa dạng sinh học liên quan đến sự sống của trái đất.Việt Nam là một trong những trung tâm đa dạng sinh học cao của thế giới, nên vấn đề bảo tồn đa dạng sinh học là một yêu cầu rất cấp bách, đã từ lâu Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm tới điều đó, sự tồn tại của xã hội loài người liên quan mật thiết đến các nguồn tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên sinh vật.

Tuy nhiên con người đang lạm dụng quá mức việc khai thác sử dụng các nguồn tài nguyên này và kết quả là tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên sinh vật, môi trường bị suy thoái, gây ra mất cân bằng sinh thái, đe dọa cuộc sống của các loài sinh vật trong đó có loài người của chúng ta, sức khỏe của hành tinh phụ thuộc vào sự đa dạng của các loài sinh vật, Vì vậy việc bảo tồn đa dạng sinh học được coi là nhiệm vụ rất cấp bách hiện nay và cũng là trách nhiệm của toàn nhân loại. Việt Nam là một trong 10 quốc gia ở Châu Á và một trong 16 quốc gia trên thế giới có tính đa dạng sinh học cao. Tuy nhiên Việt Nam cũng đang phải đối mặt với một thực trạng rất đáng lo ngại đó là sự suy thoái nghiêm trọng về môi trường và tài nguyên đa dạng sinh học, đe dọa cuộc sống của các loài sinh vật và cuối cùng là ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước. Để ngăn ngừa sự suy thoái ĐDSH ở Việt Nam đã tiến hành công tác bảo tồn và hiện nay cả nước có khoảng 128 khu bảo tồn.

Mặc dù các loài thực vật được bảo tồn cao như vậy, nhưng những nghiên cứu về các loài thực vật ở Việt Nam hiện nay còn rất thiếu. Phần lớn các nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở 2 mức mô tả đặc điểm hình thái, định danh loài mà chưa đi sâu nghiên cứu nhiều về các đặc tính sinh học, sinh thái học, gây trồng và bảo tồn loài. Với tầm quan trọng của loài cây Thủy xương bồ lá to trong đời sống của người dân và tình hình khai thác quá mức dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng. Do đó tôi tiến hành thực hiện đề tài tốt nghiệp nhằm: “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học cây thủy xương bồ lá to (ACORUS MACROSPADICEUS (YAM.) làm cơ sở cho việc bảo tồn loài thực vật quý hiếm tại khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén Tỉnh Cao Bằng”.

Mục tiêu nghiên cứu đề tài - Nghiên cứu đặc điểm sinh thái cây Thuỷ xương bồ lá to - Đề xuất một số biện pháp nhằm bảo tồn và phát triển loài thực vật quý hiếm tại KBT Phia Oắc – Phia Đén. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Qua việc nghiên cứu và thực hiện đề tài này sẽ giúp tôi làm quen được với công việc nghiên cứu khoa học, bên cạnh đó còn củng cố được lượng kiến thức chuyên môn đã học, có thêm cơ hội kiểm chứng những lý thuyết đã học trong nhà trường đúng theo phương châm học đi đôi với hành. Nắm được các phương pháp nghiên cứu, bước đầu tiếp cận và áp dụng kiến thức đã được học trong trường vào công tác nghiên cứu khoa học.Qua quá trình học tập nghiên cứu đề tài tại khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén Tỉnh Cao Bằng, tôi đã tích lũy thêm được nhiều kiến thức và kinh nghiệm thực tế trong việc bảo tồn loài cây thủy xương bồ lá to.

Đây sẽ là những kiến thức rất cần thiết cho quá trình nghiên cứu, học tập và làm việc sau này. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Việc nghiên cứu và đánh giá đặc điểm tái sinh tự nhiên của loài thủy xương bồ lá to nhằm đề xuất một số biện pháp bảo tồn loài. Thành công của đề tài có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giữ gìn, bảo tồn và phát triển loài cây thủy xương bồ lá to quý này góp phần vào phát triển nền kinh tế - xã hội của huyện, của tỉnh cũng như toàn bộ khu vực miền núi phía bắc. 3 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.

Cơ sở khoa học của nghiên cứu Hiện nay do nhiều nguyên nhân khác nhau làm cho nguồn tài nguyên ĐDSH của Việt Nam đã và đang bị suy giảm. Nhiều hệ sinh thái và môi trường sống bị thu hẹp diện tích và nhiều Taxon loài và dưới loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng trong một tương lai gần. Nằm ở vùng Đông Nam á với diện tích khoảng 330.541 km2 , Việt nam là một trong 16 nước có tính DDSH cao nhất thế giới (BNN&PTNT, 2002 chiến lược quốc gia quản lý hệ thống khu bảo tồn của Việt Nam 2002-2010). Bảo tồn nội vi là hình thức bảo tồn chủ yếu của Việt Nam trong thời gian vừa qua.

Kết quả của phương pháp bảo tồn này thể hiện rõ rệt nhất là đã xây dựng và đưa vào hoạt động một hệ thống rừng đặc dụng. Việt Nam là một trong những nước sớm quan tâm đến vấn đề bảo tồn tài nguyên ĐDSH. Dựa trên các tiêu chuẩn đánh giá tình trạng các loài của IUCN 1978, Việt Nam cũng công bố trong Sách đỏ (Sách đỏ Việt Nam, 1996) phần II, thực vật. Sách đỏ Việt Nam năm 2007 ( Sách đỏ Việt Nam, 2007) Phần II thực vật để hướng dẫn, thúc đẩy công tác bảo vệ tài nguyên sinh vật thiên nhiên phân chia ra các thứ hạng sau: + Bị tuyệt chủng (EX) + Tuyệt chủng trong tự nhiên (EW) Nhóm các loài nguy cấp được chú trọng bảo vệ hang đầu gồm các phân hạng chính sau: + Cực kì nguy cấp (CR) + Nguy cấp (EN) + Sắp nguy cấp (VU) Nhóm các loài ít nguy cấp: 4 + Ít nguy cấp (LR) Phụ thuộc vào bảo tồn (LR/cd) Sắp bị đe dọa (LR/nt) Ít quan tâm: Least Concern (LR/lc) + Thiếu dẫn liệu: Data Deficient (DD) + Không đánh giá: Not Evaluated (NE) Để bảo vệ và phát triển các loài động thực vật quý hiếm Chính phủ đã ban hành (Nghị định số 32/2006/NĐ-CP) [1].

Nghị định quy định các loài động, thực vật quý, hiếm gồm hai nhóm chính: + IA, B: Thực vật rừng, động vật rừng nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại (IA đối với thực vật rừng). + IIA, B: Thực vật rừng, động vật rừng nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại (IIA đối với thực vật rừng) Căn cứ vào phân cấp bảo tồn loài và ĐDSH thì trong đó thủy xương bồ lá to (Acorus macrospadiceus (Yam. Li) thuộc họ thủy xương bồ là một loài cây quý, đa tác dụng, Hiện tại nó được xếp vào loại nguy cấp (EN) và trong sách đỏ Việt Nam (1996), Đây là loài cây có giá trị kinh tế, thân và rễ dùng cho chế biến các sản phẩm thuốc và để sản xuất tinh dầu. Do đây là cây thông dụng nên bị người dân thu hái làm cho loài bị suy giảm trầm trọng.

Đây là cơ sở khoa học giúp tôi tiến đến nghiên cứu và thực hiện khóa luận Để khắc phục tình trạng trên Chính phủ Việt Nam đã đề ra biện pháp, cùng với các chính sách kèm theo nhằm bảo về tốt hơn tài nguyên ĐDSH của đất nước. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam 2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Họ Xương bồ (danh pháp khoa học: Acoraceae) là một họ trong thực vật có hoa. Chi duy nhất của họ là Acorus với khoảng từ 2-4 tới 7-9 loài, tùy Theo nguồn dữ liệu 5 Theo IPNI, chi này chứa khoảng 7-9 loài, còn theo APG II thì nó chứa khoảng 2-4 loài.

Số liệu dưới đây dẫn theo cơ sở dữ liệu của IPNI. Acorus americanus (Raf. calamus thứ americanus) - xương bồ Bắc Mỹ; dạng lưỡng bội hữu sinh (2n = 24); có tại khu vực Alaska, Canada và miền bắc Hoa Kỳ. Các dạng lưỡng bội có tại Siberi và khu vực ôn đới châu Á có thể thuộc về loài này, nhưng chưa được nghiên cứu đầy đủ (Quần thực vật Bắc Mỹ).

Gần đây, nó được coi là loài riêng biệt, theo như trang Web của Quần thực vật Bắc Mỹ. Acorusangustatus (đồng nghĩa: A. calamus thứ angustatus). Dạng tứ bội hữu sinh (4n=48), có tại Đông Á, Nhật Bản và Đài Loan.

Acorus asiaticus Acoruscalamus L. verus) – Người Trung Quốc gọi là xương bồ, xương bặc còn tại Việt Nam gọi là thủy xương bồ; dạng tam bội vô sinh (3n = 36); có lẽ có nguồn gốc gieo trồng. Nó có nguồn gốc châu Âu, ôn đới miền núi thuộc Ấn Độ và Himalaya cũng như miền nam châu Á, được gieo trồng rộng rãi và thích nghi với thủy thổ ở nhiều nơi. Acorus cochinchinensis: có nguồn gốc Nam Bộ, Việt Nam.

Acorus gramineus Sol. pusillus) – Người Trung Quốc gọi là kim tiền bồ còn người Việt gọi là thạch xương bồ; dạng lưỡng bội hữu sinh (2n = 18); có tại Himalaya tới Nhật Bản, Myanmar, Thái Lan, Philippines.Zhu: có nguồn gốc Trung Quốc. Acorus rumphianus (đồng nghĩa: A.Zhu: có nguồn gốc Trung Quốc. 6 - Theo nghiên cứu của Asaron: Những nghiên cứu gần đây tập trung vào thành phần tinh dầu có trong cây, những chất có tác dụng chữa ung thư.

Cây thủy Xương Bồ Mỹ (A.calamus biến thế americanus) rất đa dạng, thường có nhiều ở châu Âu nhưng không chứa asarton và chỉ bào chế thuốc khi sử dụng. Nghiên cứu ở Việt Nam - Theo nghiên cứu của Trịnh Vũ Phi (1982). Trung Hoa y học tạp chí 38 (4): 315-318) trong ống nghiệm thì cây Thủy xương bồ có tác dụng sát khuẩn đối với một số khuẩn ngoài da. - Theo nghiên cứu Nguyễn Ngọc Doãn, Nguyễn Địch, Bùi Thế Kỳ và Vũ Anh Vinh (1966) (Tạp chí y học Việt Nam, I: 8-14) đã nghiên cứu tác dụng của cây Thủy xương bồ trên thực nghiệm và trên lâm sàng đã đi tới kết luận: cây Thủy xương bồ có tác dụng dự phòng và điều trị loạn nhịp tim gây ra trên động vật (thỏ và chó) bằng clorua, strohantin, hoặc thắt động mạch vành trái.

- Trong lâm sàng thành phần triết xuất từ cây Thủy xương bồ có tác dụng điều hòa nhịp tim trong các trường hợp: nhịp xoang nhanh, nhịp đa hiệp xoang nút, ngoại tâm thu thành chuỗi.