Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Phân loại và nguồn gốc gia cầm 1. Phân loại Theo Nguyễn Văn Thiện (1995) [45], gà thuộc: - Giới (Kingdom): Animal - Ngành (Class): Aves - Lớp (Order): Gallijonmes - Họ (Family): Phasianidae - Chủng (Genus): Gallus - Loài (Species): Gallus Gallus 1.2 Nguồn gốc Gà nhà hiện nay có nguồn gốc từ gà rừng Gallus Gallus, gà được nuôi ở Ấn Độ khoảng 2000 năm trước công nguyên.
Theo Nguyễn Mạnh Hùng và cs (1994) [14] ở Việt Nam gà được nuôi cách đây 3000 năm. Theo Đặng Hữu Lanh và cs (1999) [25], gà rừng có thể chia thành 3 loại kiểu hình sau: + Kiểu Bankiva (gà nguyên thủy): Lông nhiều, dán vào mình, ức nở, mào và dái tai lớn, mỏ hơi cong, dài và nhọn. + Kiểu Mã Lai (gà chọi): Ít lông, cấu trúc lông cứng, mào và dái tai nhỏ, đầu nhỏ, mắt lõm vào hốc mắt, mỏ ngắn, khỏe. + Kiểu Cochin: Nhiều lông, bồng, nhiều lông tơ, mào và dái tai vừa, tai nhỏ màu đỏ, mỏ tương đối ngắn.
Theo Mignon-Grasteau S. và cs (2005) [80] cho biết phía Nam lục địa Châu Á, trải dài từ bắc Ấn Độ đến duyên hải miền nam Trung Quốc là chiếc nôi quan trọng trong việc thuần hóa các giống vật nuôi. Ở đây có khá nhiều loại vật nuôi được thuần hóa như: lợn, gà, ngỗng, vịt, trâu, bò. Ở nước ta, cho đến nay các công trình nghiên cứu về nguồn gốc của gà chưa thật đầy đủ, nhưng sơ bộ có thể nói nước ta là một trong những trung tâm thuần hóa gà đầu tiên của vùng Đông Nam Á.
Gà nhà ở nước ta bắt nguồn từ gà rừng Gallus banquiva. 4 Như vậy, thông qua các di chỉ khảo cổ với các niên đại khác nhau cho phép khẳng định Gallus banquiva là tổ tiên các giống gà nhà hiện nay. Có nhiều tài liệu chứng minh rằng gà được thuần hóa đầu tiên ở Đông Nam Á và từ đây phân bố đi khắp thế giới. Trải qua hàng nghìn năm thuần hóa và không ngừng chọn lọc đã hình thành các giống gà địa phương thích nghi tốt với điều kiện riêng biệt của các nước khác nhau, đồng thời hình thành nên các giống gà theo hướng sản xuất khác nhau như hiện nay.
Cơ sở nghiên cứu một số đặc điểm sinh học ở gia cầm 1. Ngoại hình của gia cầm Gà có dạng điển hình của lớp chim (aves), một động vật có xương sống bậc cao đã thích ứng với điều kiện sống bay nhảy. Toàn thân được bao phủ bằng lông và yếm. Lông cườm và lông trên lưng có sự khác biệt giữa trống và mái.
Ở gia cầm màu sắc lông rất đa dạng. Màu lông phụ thuộc vào sự biểu hiện dưới dạng hạt hay phân bố đều của sắc tố melanin và dạng dịch của sắc tố lipocrom. Sắc tố melanin quy định từ màu cafe - vàng đến màu đen; còn lipocrom quy định màu vàng, đỏ, xanh hoặc xanh sẫm. Ở gia cầm màu sắc lông khác nhau có thể chia làm 2 nhóm lớn là lông màu và lông trắng.
Mào là đặc điểm sinh dục thứ cấp nên có thể phân biệt trống mái. Mào gà rất đa dạng cả về hình dáng, kích thước, màu sắc, có thể đặc trưng cho từng giống. theo hình dạng mào người ta phân biệt các loại: mào cờ, mào hạt đậu, mào mâm xôi, mào nụ. Chân của gia cầm được bao phủ bằng lớp vảy sừng và có sự khác nhau về màu sắc.
Chân vàng là do sự có mặt của lipocrom đồng thời thiếu vắng melanin. Màu đen của chân là do sự xuất hiện của melanin. Khi màu đen có mặt ở thể trội và màu vàng có mặt ở thể lặn thì chân sẽ xuất hiện màu lục (xanh lá cây). Sức sống và khả năng kháng bệnh Sức sống và khả năng kháng bệnh của gia cầm là yếu tố quan trọng giúp cho chăn nuôi đạt hiệu quả.
Tổn thất do dịch bệnh ở gia cầm là rất lớn nên cần phải có những biện pháp ngăn chặn, phòng ngừa để giảm bớt tổn thất đó.S và cs (1992) (dẫn Theo Hoàng Toàn Thắng, 1996) [50] cho biết: sức sống được thể hiện ở thể chất và xác định trước hết bởi khả năng có tính di truyền ở động vật có thể chống lại những ảnh hưởng không thuận lợi của môi trường cũng như ảnh hưởng của dịch bệnh. Theo Ngô Giản Luyện (1994) [24] thì mối liên quan giữa chỉ tiêu sinh lý, sinh hóa máu đối với sức sống và sản lượng trứng được Kotris và cs tại Viện Thú y Matxcơva (1988) xác định: Số lượng bạch cầu trong máu gà Hybro liên quan đến sức sống và sản lượng trứng, những gà mái có số lượng bạch cầu cao giai đoạn 60 - 110 ngày thì tương ứng với sức sống và sản lượng trứng cao.F (1990) [77] hệ số di truyền tỷ lệ chết ở gia cầm là 0,07; hệ số di truyền của sức kháng bệnh là 0,25.M (1949) [84] xác định hệ số di truyền tỷ lệ nuôi sống và sức kháng bệnh thấp, phụ thuộc vào dòng, giống, giới tính và phụ thuộc nhiều nhất vào yếu tố nuôi dưỡng. Theo Lê Viết Ly (1995) [28] động vật thích nghi tốt thể hiện ở sự giảm khối lượng cơ thể thấp nhất khi bị stress, có sức sinh sản tốt, sức kháng bệnh cao, sống lâu và tỷ lệ chết thấp. Nguyễn Văn Thiện và Nguyễn Khánh Quắc (1995) [45] cho biết hệ số di truyền sức sống của gà là 0,33.
Phan Cự Nhân và cs (1998) [39] cho biết khi điều kiện sống thay đổi (thức ăn, thời tiết, khí hậu, quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng,…), gà lông màu có khả năng thích ứng tốt với môi trường sống. Theo Nguyễn Thị Khanh và cs (2000) [20] nghiên cứu trên gà Tam Hoàng cho biết, dòng 882 có tỷ lệ nuôi sống đến 6 tuần tuổi đạt 96,15 % - 20 tuần tuổi đạt 95,55 % và dòng Jiangcun các tỷ lệ nuôi sống đến 6 tuần tuổi đạt 96,85 %, 7 - 20 tuần tuổi đạt 95,91 %. Cơ sở khoa học của việc nghiên cứu sự di truyền các tính trạng ở gia cầm Sự hình thành và phát triển của các cá thể động vật nói chung hay gia cầm nói riêng là đồng nghĩa với quá trình hình thành và phát triển của các tính trạng di truyền. Vì vậy bản chất của sự di truyền đó là sự truyền đạt các tính trạng (Character) của bố mẹ cho đời con (Nguyễn Văn Thiện và Nguyễn Khánh Quắc, 1998) [47].
Các tính trạng ở gia súc, gia cầm là vô cùng phong phú và đa dạng, Theo quan điểm di truyền học hiện đại thì sự di truyền các tính trạng của gia súc nói chung hay gia cầm nói riêng chịu sự tác động của qui luật di truyền các tính trạng số lượng (Quantitative characteristic) hay còn gọi là các tính trạng năng suất và qui luật di truyền của các tính trạng chất lượng (Qualitative characteristic) (Nguyễn Ân, 1994) [2]. Bản chất di truyền của các tính trạng chất lượng Tính trạng chất lượng là tính trạng được quy định bởi một hay vài cặp gen có hiệu ứng lớn (major gene). (1978) [5] cho biết các tính trạng chất lượng không bị hoặc ít bị tác động của môi trường, điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng và là tính trạng có hệ số di truyền khá cao. Di truyền học đối với tính trạng chất lượng tuân theo ba định luật di truyền cơ bản của Mendel đó là: Định luật tính trội (hay định luật đồng nhất), định luật phân ly (hay còn gọi là định luật giao tử thuần khiết), và định luật di truyền độc lập của các tính trạng (hay còn gọi là tổ hợp tự do của hai hay nhiều cặp tính trạng).
Vì vậy sự di truyền các tính trạng chất lượng có vai trò vô cùng quan trọng trong công tác giống nó đảm bảo sự bền vững của các tính trạng mang tính đặc trưng cho giống và loài qua các thế hệ. Bản chất di truyền của các tính trạng số lượng Tính trạng số lượng hay còn gọi là các tính trạng năng suất đó là những tính trạng mà khi nghiên cứu sự di truyền của nó chúng ta phải thông qua sự đo lường biểu hiện kiểu hình các tính trạng ấy như: Sản lượng trứng, kích thước các chiều đo, tốc độ tăng trọng… Theo Nguyễn Văn Thiện và Nguyễn Khánh Quắc (1998) [47]. Sự biểu hiện bên ngoài của các đặc tính của cơ thể được gọi là kiểu hình (Phenotype – P), nó được qui định bởi giá trị kiểu gen (Genotype value – G) và sự sai lệch môi trường (Environment value – E). Ta có thể biểu diễn mối quan hệ này bằng công thức sau: P=G+E Biểu hiện kiểu hình được quyết định bởi giá trị kiểu gen: Để so sánh với các tính trạng chất lượng, giá trị kiểu gen của tính trạng năng suất do nhiều gen có hiệu ứng nhỏ (minor gene) cấu tạo thành.
Tuy rằng hiệu ứng của từng gen riêng biệt là rất nhỏ, nhưng nếu tập hợp nhiều gen nhỏ sẽ có ảnh hưởng rõ rệt tới tính trạng nghiên cứu. Hiện tượng này được gọi là hiện tượng đa gen (Poly gene). Thành phần của giá trị kiểu gen bao gồm: - Giá trị cộng gộp A (addictive value) hay giá trị giống (breeding value). Đây chính là thành phần vô cùng quan trọng của kiểu gen vì nó mang tính bền vững và có thể di truyền cho các thế hệ sau.
7 - Sai lệch trội D (dominance deviation). Đó là sự khác nhau giữa giá trị kiểu gen G và giá trị giống A của một kiểu gen nào đó. Sai lệch trội được tạo ra từ tác động qua lại giữa các cặp alen ở trong cùng một lô cút (đặc biệt là cả cặp alen dị hợp tử) và đó là thành phần duy nhất mà người ta có thể xác định được từ sự đo lường các tính trạng ở quần thể. Ta có thể biểu diễn như sau : G=A+D - Sai lệch tương tác I (interaction deviation) hoặc sai lệch át gen (epstatic deviation) : Đó là kiểu sai lệch khi kiểu gen được cấu thành từ hai lô cút trở lên do đó giá trị kiểu gen có thêm một sai lệch từ sự tương tác giữa các gen thuộc các lô cút khác nhau.
Biểu hiện kiểu hình của các tính trạng số lượng còn chịu sự tác động rất lớn của điều kiện ngoại cảnh, môi trường – E (environment). Có hai loại sai lệch môi trường chính đó là : - Sai lệch môi trường chung Eg (general deviation) là nhân tố tác động lên cả đời con vật hay tác động lên toàn thân con vật một cách lâu dài và liên tục tới một nhóm các cá thể hay một quần thể. Do đó sự sai lệch này là sai lệch giữa các nhóm, giữa các cá thể. Điều này cũng đúng như C.
