Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học, Sinh Thái và Giải Pháp Bảo Tồn Bướm Quý Hiếm Tại Khu Bảo Tồn Pù Luông

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học sinh thái và giải pháp bảo tồn các loài bướm quý hiếm tại khu, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Sinh Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học và Giải Pháp Bảo Tồn Bướm Quý Hiếm Tại Khu Bảo Tồn Pù Luông
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu bướm trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu về đa dạng loài và phân bố của các loài bướm
• 1.3. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học sinh thái và bảo tồn các loài bướm
• 1.4. Nghiên cứu về bướm tại Việt Nam
• 1.5. Nghiên cứu về đa dạng bướm ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN PÙ LUÔNG
• 2.1. Đặc điểm địa hình, địa chất, thổ nhưỡng
• 2.2. Đặc điểm khí hậu thủy văn
• 2.3. Đặc điểm thảm thực vật rừng
• 2.4. Đặc điểm khu hệ động thực vật
• 2.5. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái các loài bướm quý hiếm
• 3.2. Phương pháp đánh giá hiện trạng nguồn thức ăn
• 3.3. Phương pháp đánh giá các tác động tới các loài bướm
• 3.4. Phương pháp đề xuất giải pháp bảo tồn các loài bướm quý hiếm
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Điều tra thành phần, phân bố các loài bướm quý hiếm
• 4.2. Tiêu chí lựa chọn loài quý hiếm
• 4.3. Phân bố các loài bướm quý hiếm
• 4.4. Đặc điểm sinh học, sinh thái các loài bướm quý hiếm
• 4.4.1. Bướm rừng đuôi trái đào (Zeuxidia masoni M.)
• 4.4.2. Bướm chúa rừng (Stichophthalma howqua)
• 4.4.3. Bướm vua rừng sâu (Thauria lathyi)
• 4.4.4. Bướm trắng lớn chót cam đỏ (Ebmoia glaucippe)
• 4.4.5. Bướm phượng cánh đuôi nheo (Lamproptera curius F.)
• 4.4.6. Bướm phượng đốm kem (Papilio noblei N.)
• 4.4.7. Bướm phượng đuôi lá cải (Byasa crassipes Ô.)
• 4.4.8. Bướm phượng cánh chim chấm rời (Troides helena C&R.)
• 4.4.9. Bướm phượng cánh chim chấm liền (Troides aeacus)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khám Phá Pù Luông Ngôi Nhà Của Loài Bướm Quý Hiếm

Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Luông, tọa lạc tại tỉnh Thanh Hóa, là một viên ngọc quý của đa dạng sinh học Việt Nam. Nơi đây không chỉ nổi tiếng với những thửa ruộng bậc thang hùng vĩ mà còn là một khu dự trữ sinh quyển quan trọng, sở hữu một hệ sinh thái Pù Luông độc đáo và phong phú. Địa hình đa dạng với núi đá vôi, rừng rậm thường xanh và các thung lũng đã tạo nên nhiều sinh cảnh khác nhau, trở thành môi trường sống lý tưởng cho hàng ngàn loài động thực vật. Trong đó, các loài bướm, với vẻ đẹp mong manh và vai trò sinh thái quan trọng, là một đối tượng nghiên cứu và bảo tồn cấp thiết. Việc nghiên cứu các loài bướm không chỉ giúp đánh giá sức khỏe của hệ sinh thái mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch sinh thái, mang lại sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương. Nghiên cứu của Lê Thị Vân (2015) tại Pù Luông đã cung cấp những dữ liệu nền tảng, nhấn mạnh sự cần thiết của các hoạt động bảo tồn đa dạng sinh học tại đây. Sự tồn tại của các loài bướm trong Sách Đỏ Việt Nam tại Pù Luông là minh chứng cho giá trị to lớn của khu bảo tồn này, đồng thời cũng là lời cảnh báo về những nguy cơ mà chúng đang phải đối mặt.

1.1. Tìm hiểu hệ sinh thái Pù Luông và giá trị đa dạng sinh học

Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Luông có đặc điểm địa hình, địa chất và thổ nhưỡng vô cùng phức tạp. Sự xen kẽ giữa các dãy núi đá vôi và núi đất tạo ra các tiểu vùng khí hậu và thảm thực vật riêng biệt. Theo tài liệu nghiên cứu, Pù Luông có tới 5 kiểu rừng chính, từ rừng lá rộng đất thấp trên núi đá vôi đến rừng thông núi thấp. Sự đa dạng về thảm thực vật này chính là nền tảng cho sự phong phú của khu hệ động vật, đặc biệt là côn trùng. Hệ sinh thái Pù Luông là nơi trú ngụ của 84 loài thú, 162 loài chim và hàng trăm loài côn trùng, trong đó có 12 loài bướm quý hiếm đã được xác định. Giá trị đa dạng sinh học của khu vực không chỉ nằm ở số lượng loài mà còn ở sự hiện diện của các loài bướm đặc hữu, những loài chỉ thị quan trọng cho chất lượng môi trường sống.

1.2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu sinh thái học côn trùng tại Pù Luông

Bướm là nhóm sinh vật nhạy cảm với những thay đổi nhỏ nhất của môi trường. Do đó, sinh thái học côn trùng, đặc biệt là nghiên cứu về bướm, đóng vai trò như một công cụ giám sát quần thể và đánh giá sức khỏe của toàn bộ hệ sinh thái. Việc xác định thành phần loài, quy luật phân bố các loài bướm, và vòng đời của bướm giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về mối quan hệ tương tác giữa các loài và môi trường. Các dữ liệu này là cơ sở khoa học không thể thiếu để xây dựng các chiến lược bảo tồn bướm quý hiếm tại Pù Luông một cách hiệu quả. Hơn nữa, những nghiên cứu này còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng thông qua các hoạt động giáo dục môi trường, thúc đẩy sự tham gia của người dân vào công tác bảo vệ di sản thiên nhiên.

II. Thách Thức Bảo Tồn Bướm Quý Hiếm Tại Pù Luông Hiện Nay

Quần thể bướm quý hiếm tại Pù Luông đang đối mặt với nhiều mối đe dọa nghiêm trọng, đòi hỏi các biện pháp can thiệp khẩn cấp. Mối đe dọa quần thể bướm lớn nhất đến từ các hoạt động của con người. Theo nghiên cứu của Lê Thị Vân (2015), các hoạt động khai thác lâm sản trái phép, đốt nương làm rẫy, và chăn thả gia súc tự do đã và đang làm suy thoái và chia cắt môi trường sống của các loài bướm. Nguồn thức ăn, đặc biệt là các cây chủ của bướm, bị suy giảm nghiêm trọng. Bên cạnh đó, tình trạng khai thác vàng trái phép gây ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của các hệ sinh thái thủy sinh và ven bờ, nơi nhiều loài bướm sinh sống và tìm kiếm khoáng chất. Biến đổi khí hậu cũng là một yếu tố tiêu cực, làm thay đổi chu kỳ ra hoa của thực vật và các điều kiện vi khí hậu, tác động đến vòng đời của bướm. Những thách thức này nếu không được giải quyết triệt để sẽ đẩy nhiều loài bướm quý hiếm, đặc biệt là những loài có tên trong Sách Đỏ Việt Nam, đến bờ vực tuyệt chủng. Do đó, việc xây dựng và thực thi các giải pháp bảo tồn bướm quý hiếm tại Pù Luông là nhiệm vụ không thể trì hoãn.

2.1. Phân tích các tác động của con người đến môi trường sống

Các tác động của con người là nguyên nhân trực tiếp và sâu xa nhất gây suy giảm quần thể bướm. Việc chuyển đổi đất rừng sang đất nông nghiệp và xây dựng cơ sở hạ tầng đã làm thu hẹp và phân mảnh sinh cảnh. Nghiên cứu tại Pù Luông chỉ ra rằng, quá trình làm đường đã gây chia cắt sinh cảnh, làm vùi lấp một diện tích lớn các loài cây bụi, thảm tươi vốn là nguồn thức ăn quan trọng. Hoạt động khai thác bướm để làm đồ lưu niệm phục vụ du lịch cũng đang diễn ra mạnh mẽ tại các khu vực như Kho Mường, gây áp lực trực tiếp lên các loài có màu sắc sặc sỡ và giá trị thẩm mỹ cao. Trình độ dân trí chưa cao và sự phụ thuộc vào tài nguyên rừng của người dân địa phương cũng là một rào cản lớn trong công tác bảo tồn.

2.2. Mối đe dọa từ biến đổi khí hậu và suy thoái sinh cảnh

Bên cạnh các tác động trực tiếp, biến đổi khí hậu đang âm thầm tạo ra những áp lực vô hình. Sự thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa ảnh hưởng đến sự phân bố của thảm thực vật, đặc biệt là các cây chủ của bướm. Điều này có thể dẫn đến sự lệch pha trong chu kỳ sống giữa sâu non và nguồn thức ăn của chúng. Sự suy thoái sinh cảnh do cháy rừng và khai thác quá mức làm mất đi các hành lang sinh học, cô lập các quần thể bướm nhỏ lẻ, làm giảm khả năng trao đổi gen và tăng nguy cơ tuyệt chủng cục bộ. Việc phục hồi sinh cảnh và xây dựng các mô hình nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu là một phần quan trọng trong chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học dài hạn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Của Các Loài Bướm

Để đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả, công tác nghiên cứu khoa học về đặc điểm sinh học và sinh thái của các loài bướm quý hiếm tại Pù Luông đã được tiến hành một cách bài bản. Nghiên cứu của Lê Thị Vân (2015) đã áp dụng phương pháp điều tra theo tuyến và điểm, đi qua các dạng sinh cảnh đặc trưng như rừng tự nhiên, rừng phục hồi, trảng cỏ và khu vực ven suối. Dữ liệu thu thập bao gồm thành phần loài, mật độ, đặc điểm phân bố và các yếu tố sinh thái liên quan. Kết quả đã xác định được 12 loài bướm quý hiếm thuộc 4 họ, cung cấp một bức tranh toàn diện về khu hệ bướm tại khu bảo tồn Pù Luông. Việc phân tích các đặc điểm hình thái và tập tính của từng loài, như Bướm phượng cánh chim chấm rời (Troides helena) hay Bướm lá khô (Kallima inachus), đã làm sáng tỏ các yêu cầu về môi trường sống và nguồn thức ăn của chúng. Những dữ liệu này là cơ sở khoa học vững chắc, giúp các nhà quản lý hoạch định chính sách bảo tồn bướm quý hiếm tại Pù Luông một cách chính xác và phù hợp với điều kiện thực tiễn.

3.1. Danh lục 12 loài bướm trong Sách Đỏ Việt Nam tại Pù Luông

Nghiên cứu đã định danh được 12 loài bướm quý hiếm, có giá trị bảo tồn cao. Các loài này thuộc danh mục Sách Đỏ Việt Nam (2000, 2007) và Nghị định 32/2006/NĐ-CP. Trong đó, họ Bướm phượng (Papilionidae) chiếm số lượng đông nhất với 7 loài, tiêu biểu là Lamproptera curius, Troides helena, và Troides aeacus. Họ Bướm rừng (Amathusiidae) có 3 loài, bao gồm Zeuxidia masoni và Stichophthalma howqua. Họ Bướm phấn (Pieridae) và Bướm giáp (Nymphalidae) mỗi họ có 1 loài được ghi nhận. Việc lập danh lục này không chỉ khẳng định giá trị của hệ sinh thái Pù Luông mà còn là bước đầu tiên trong việc xây dựng các chương trình giám sát quần thể dài hạn.

3.2. Đặc điểm phân bố các loài bướm theo sinh cảnh và độ cao

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự phân bố các loài bướm không đồng đều. Hầu hết các loài quý hiếm tập trung ở đai cao từ 400-600m. Các sinh cảnh như rừng ven suối cây gỗ lớn, rừng tự nhiên và rừng trên núi đá vôi có tính đa dạng cao nhất. Ngược lại, sinh cảnh rừng tre nứa có số lượng loài thấp nhất. Cụ thể, các loài thuộc họ Bướm rừng thường xuất hiện ở những nơi rậm rạp, trong khi một số loài Bướm phượng lại ưa thích các trảng cỏ và khu vực rừng phục hồi. Về mặt địa lý, khu vực làng Cốc ghi nhận số loài nhiều nhất (5 loài). Sự khác biệt này cho thấy mỗi loài bướm có yêu cầu sinh cảnh rất đặc thù, do đó, các biện pháp bảo tồn tại chỗ (in-situ) cần được thiết kế riêng cho từng khu vực.

IV. Top Giải Pháp Bảo Tồn Bướm Quý Hiếm Dựa Vào Cộng Đồng

Thành công của công tác bảo tồn bướm quý hiếm tại Pù Luông phụ thuộc rất lớn vào sự tham gia của cộng đồng địa phương. Các giải pháp bảo tồn dựa vào cộng đồng được xem là hướng đi bền vững và hiệu quả nhất. Một trong những giải pháp trọng tâm là phục hồi sinh cảnh thông qua việc trồng lại các loài cây chủ của bướm và các loài cây cung cấp mật hoa. Hoạt động này không chỉ cải thiện nguồn thức ăn mà còn tạo ra các hành lang xanh kết nối các khu vực sinh cảnh bị chia cắt. Đồng thời, cần xây dựng các mô hình sinh kế bền vững thay thế cho các hoạt động xâm hại đến tài nguyên rừng. Phát triển du lịch sinh thái có trách nhiệm, trong đó người dân địa phương được đào tạo làm hướng dẫn viên và tham gia cung cấp dịch vụ, là một ví dụ điển hình. Thông qua du lịch, giá trị của các loài bướm và hệ sinh thái được nâng cao, tạo động lực kinh tế cho người dân tham gia bảo vệ. Cuối cùng, tăng cường giáo dục môi trường là yếu tố then chốt để thay đổi nhận thức và hành vi, biến mỗi người dân thành một người bảo vệ thiên nhiên.

4.1. Phục hồi sinh cảnh và giải pháp bảo tồn tại chỗ in situ

Giải pháp bảo tồn tại chỗ (in-situ) tập trung vào việc bảo vệ và cải thiện môi trường sống tự nhiên của các loài bướm. Điều này bao gồm việc khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt các khu vực có đa dạng sinh học cao, đặc biệt là nơi phân bố của các loài trong Sách Đỏ Việt Nam. Công tác phục hồi sinh cảnh cần ưu tiên trồng các loài cây bản địa là nguồn thức ăn cho sâu non như các cây thuộc họ Na (Annonaceae), Long não (Lauraceae) và Mộc hương (Aristolochiaceae). Bên cạnh đó, cần nghiêm cấm các hành vi chăn thả gia súc tự do và kiểm soát chặt chẽ các hoạt động khai thác lâm sản trong vùng lõi và vùng đệm của khu bảo tồn Pù Luông.

4.2. Xây dựng mô hình du lịch sinh thái và sinh kế bền vững

Việc phát triển các mô hình sinh kế bền vững giúp giảm áp lực của người dân lên tài nguyên rừng. Du lịch sinh thái là một hướng đi đầy tiềm năng, tạo ra thu nhập trực tiếp từ việc bảo tồn vẻ đẹp tự nhiên. Các hoạt động như tham quan, ngắm bướm, chụp ảnh thiên nhiên cần được tổ chức một cách khoa học, có sự quản lý chặt chẽ để không gây tác động tiêu cực. Một phần lợi nhuận từ du lịch nên được tái đầu tư vào các dự án bảo tồn và hỗ trợ cộng đồng. Ngoài ra, việc phát triển các sản phẩm nông nghiệp hữu cơ, lâm sản ngoài gỗ một cách bền vững cũng là giải pháp giúp người dân cải thiện đời sống mà không cần phá rừng.

4.3. Tăng cường giáo dục môi trường và nâng cao nhận thức

Nâng cao nhận thức là nền tảng của mọi nỗ lực bảo tồn. Các chương trình giáo dục môi trường cần được triển khai sâu rộng, hướng đến nhiều đối tượng từ học sinh, người dân địa phương đến du khách. Nội dung tuyên truyền cần nhấn mạnh vai trò của bướm trong hệ sinh thái, những mối đe dọa quần thể bướm đang phải đối mặt và trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc bảo vệ chúng. Việc xây dựng các hương ước, quy ước của thôn bản về bảo vệ rừng và động vật hoang dã, kết hợp với việc thành lập các tổ bảo vệ rừng do chính người dân quản lý, sẽ tạo ra một mạng lưới bảo tồn vững chắc từ cơ sở.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thế giới côn trùng đại diện cho hơn 78% tổng số loài động vật đã biết trên hành tinh với khoảng 1 triệu loài được mô tả khoa học, đóng vai trò như mắt xích dinh dưỡng tối quan trọng trong chuỗi thức ăn tự nhiên. Trong số đó, nhóm bướm ngày thuộc bộ Cánh vảy (Lepidoptera) không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn là sinh vật chỉ thị sinh thái nhạy cảm trước mọi biến đổi môi trường. Tuy nhiên, áp lực nhân sinh gia tăng tại nhiều khu rừng nhiệt đới đang đẩy nhiều loài côn trùng quý hiếm vào tình trạng suy thoái nghiêm trọng.

Tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông (tọa độ địa lý từ 20°21' đến 20°34' vĩ độ Bắc và 105°02' đến 105°20' kinh độ Đông, trải rộng trên diện tích hơn 17.600 ha thuộc địa bàn 9 xã của hai huyện Quan Hóa và Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa), các hoạt động sinh kế truyền thống như khai thác lâm sản, chăn thả tự do, làm đường giao thông và thu bắt mẫu vật thương mại đã trực tiếp làm phân mảnh sinh cảnh sống của các loài bướm quý.

Xuất phát từ thực tiễn trên, nghiên cứu được thực hiện nhằm mục tiêu xác định thành phần loài, quy luật phân bố không gian theo sinh cảnh và độ cao, làm rõ đặc điểm sinh học - sinh thái của các loài bướm quý hiếm, đồng thời đánh giá các mối đe dọa để xây dựng hệ thống giải pháp bảo tồn đồng bộ. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện qua 4 đợt khảo sát thực địa chuyên sâu trong năm 2015 tại 10 sinh cảnh đại diện. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng về 12 loài bướm quý hiếm cần ưu tiên bảo vệ, hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý tài nguyên rừng bền vững tại khu vực Bắc Trung Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên Lý thuyết phân mảnh sinh cảnh (Habitat Fragmentation Theory) và Lý thuyết ổ sinh thái (Ecological Niche Theory). Hai khung lý thuyết này chỉ ra mối quan hệ mật thiết giữa diện tích mảng rừng nguyên vẹn, cấu trúc thảm thực vật với sự tồn tại của các loài côn trùng chuyên hóa cao. Mô hình nghiên cứu phân tích tác động đa chiều giữa các nhân tố tự nhiên (độ cao địa hình, cấu trúc thảm thực vật, tính đa dạng của 1.579 loài thực vật bậc cao) và nhân tố nhân sinh (chặt phá rừng, khai thác vàng, du lịch) đến sự sinh tồn của khu hệ bướm.

Các khái niệm chuyên ngành cốt lõi được sử dụng bao gồm: Sinh vật chỉ thị (Bioindicator), Ổ sinh thái dinh dưỡng (Trophic Niche), Cây thức ăn chuyên biệt của sâu non (Host Plant Specificity), Tần suất bắt gặp (Occurrence Frequency) và Mức độ nguy cấp sinh học. Tính phong phú của quần xã bướm tại Pù Luông phản ánh trực tiếp sức khỏe của hệ sinh thái rừng nhiệt đới với 84 loài thú và 162 loài chim cùng sinh sống.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được tổng hợp từ dữ liệu sơ cấp thu thập qua 4 đợt điều tra thực địa liên tục từ ngày 15/02/2015 đến ngày 25/04/2015 và nguồn dữ liệu thứ cấp kế thừa từ các dự án điều tra giai đoạn 2003 - 2014. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 23 điểm điều tra cố định (bán kính 10m mỗi điểm) được thiết lập dọc theo các tuyến khảo sát đại diện cắt ngang 10 dạng sinh cảnh chính, phân bố từ độ cao dưới 200m lên tới trên 600m so với mực nước biển. Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo đai cao và dạng sinh cảnh được áp dụng nhằm phản ánh đầy đủ tính đa dạng địa hình núi đá vôi (chiếm 60% diện tích) và núi đất macma (chiếm 37% diện tích).

Công tác thu mẫu ngoài thực địa sử dụng vợt bắt bướm tiêu chuẩn (đường kính miệng 30cm, cán dài 1m) kết hợp ghi hình kỹ thuật số và ghi chép nhật ký sinh thái học. Mẫu vật sau khi thu bắt được xử lý cắm kim định hình, bảo quản bằng thymol và băng phiến, sau đó tiến hành giám định phân loại hình thái tại phòng thí nghiệm Bộ môn Bảo vệ thực vật rừng thuộc Trường Đại học Lâm nghiệp dựa trên các tài liệu định loại chuẩn quốc tế và trong nước. Mức độ xuất hiện của từng loài được lượng hóa qua công thức tính tần suất xuất hiện P%. Ngoài ra, phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc 15 cán bộ kiểm lâm và người dân địa phương được thực hiện để đánh giá chi tiết các áp lực kinh tế - xã hội tác động lên khu hệ côn trùng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã điều tra và xác định được 12 loài bướm quý hiếm thuộc 4 họ có tên trong Sách Đỏ Việt Nam (năm 2000, 2007) và Phụ lục IIB Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ. Trong cấu trúc thành phần, họ Bướm phượng (Papilionidae) chiếm ưu thế lớn nhất với 7 loài (chiếm 58,33%), tiếp theo là họ Bướm rừng (Amathusiidae) với 3 loài (chiếm 25,00%), họ Bướm phấn (Pieridae) có 1 loài (chiếm 8,33%) và họ Bướm giáp (Nymphalidae) có 1 loài (chiếm 8,33%).

Thứ hai, mức độ bắt gặp của các loài có sự phân hóa sâu sắc. Bướm trắng lớn chót cam đỏ (Hebomoia glaucippe) có tỷ lệ bắt gặp cao nhất đạt 13,04%. Các loài như Bướm phượng đốm kem (Papilio noblei), Bướm phượng cánh chim chấm rời (Troides helena), Bướm phượng cánh chim chấm liền (Troides aeacus) và Bướm phượng Pari (Papilio paris) đạt tỷ lệ 8,70%. Bảy loài quý hiếm còn lại như Bướm rừng đuôi trái đào (Zeuxidia masoni), Bướm chúa rừng (Stichophthalma howqua), Bướm vua rừng sâu (Thauria lathyi), Bướm phượng cánh đuôi nheo (Lamproptera curius), Bướm phượng đuôi lá cải (Byasa crassipes), Bướm ngụy trang (Chilasa clytia) và Bướm lá khô (Kallima inachus) đều thuộc nhóm ngẫu nhiên gặp với tỷ lệ chỉ 4,35%.

Thứ ba, sự phân bố không gian thể hiện tính đặc thù rõ nét. Đai cao 400 - 600m là khu vực tập trung trù phú nhất với 8 loài quý hiếm (chiếm 66,67%), trong khi đai dưới 400m chỉ ghi nhận 2 loài thuộc họ Bướm phượng và đai trên 600m chỉ ghi nhận 3 loài. Xét theo khu vực địa lý, làng Cốc ghi nhận số loài phong phú nhất với 5 loài, thôn Nủa và Kho Mường ghi nhận 4 loài, thấp nhất là thôn Đông Điểng với 3 loài.

Thứ tư, nghiên cứu đã lập danh mục cây thức ăn chuyên biệt cho 12 loài bướm, chỉ ra rằng sâu non phụ thuộc nghiêm ngặt vào các loài cây bản địa như họ Mộc hương (Aristolochiaceae), họ Long não (Lauraceae), họ Cau (Arecaceae) và họ Màn màn (Capparidaceae).

Thảo luận kết quả

Sự tập trung quần thể vượt trội tại đai cao 400 - 600m và các sinh cảnh rừng ven suối cây gỗ lớn, rừng tự nhiên trạng thái IIb bắt nguồn từ các yếu tố vi khí hậu thuận lợi, độ tán che tối ưu và nguồn cây thức ăn phong phú chưa bị tác động mạnh. Ngược lại, đai cao trên 600m có khí hậu lạnh và sương mù dày, trong khi đai dưới 400m chịu tác động xáo trộn mạnh từ canh tác nông nghiệp của hơn 3.525 hộ dân trong vùng.

Khi so sánh với các nghiên cứu tương tự tại Vườn quốc gia Cúc Phương (nơi ghi nhận 251 loài bướm với 91,2% phân bố tại rừng tự nhiên) và Vườn quốc gia Tam Đảo, khu hệ bướm quý hiếm tại Pù Luông có tính tương đồng cao về đặc tính ưa thích rừng rậm kín thường xanh. Tuy nhiên, Pù Luông thể hiện tính phân bố cục bộ sâu sắc hơn do địa hình chia cắt giữa núi đá vôi và núi đất bazan.

Toàn bộ dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột thể hiện tương quan tần suất xuất hiện P% giữa 4 họ bướm, kết hợp bảng ma trận phân bố không gian qua 10 sinh cảnh. Dữ liệu cho thấy tính cấp thiết phải bảo vệ các sinh cảnh rừng ven suối và trảng cỏ tự nhiên - những nơi có độ đa dạng loài cao nhất nhưng cũng chịu áp lực du lịch và mở đường giao thông lớn nhất.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tăng cường kiểm soát thực địa và xóa bỏ hoạt động săn bắt thương mại. Ban quản lý Khu bảo tồn cần phối hợp chặt chẽ với Hạt Kiểm lâm liên huyện thiết lập 2 chốt tuần tra cơ động tại khu vực trọng điểm Kho Mường và thôn Nủa. Mục tiêu đặt ra là kiểm soát 100% các hành vi thu bắt mẫu vật bướm phục vụ du lịch và buôn bán trái phép, triển khai định kỳ hàng tuần từ quý 2 năm 2026.

Thứ hai, khoanh vùng và bảo vệ nghiêm ngặt nguồn cây thức ăn tự nhiên. Cần tiến hành cắm mốc bảo vệ các dải rừng ven suối có sự hiện diện của các loài thực vật quý hiếm thuộc chi Aristolochia, Calamus, và Cinnamomum. Đồng thời, lồng ghép hoạt động trồng phục hồi khoảng 5.000 cây thức ăn bản địa vào các chương trình trồng rừng phòng hộ trong giai đoạn 2026 - 2030 do chính quyền địa phương và các tổ bảo vệ rừng tự quản thực hiện.

Thứ ba, nghiên cứu xây dựng mô hình nhân nuôi bảo tồn bán tự nhiên. Phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế của Khu bảo tồn cần chủ trì đề án thử nghiệm nhân nuôi sinh sản đối với hai loài bướm quý có nguy cơ tuyệt chủng cao là Troides aeacus và Troides helena. Dự án cần hoàn thành thiết kế vườn ươm bướm kỹ thuật trong năm 2027 nhằm duy trì nguồn gen và tăng trưởng số lượng cá thể thả về tự nhiên tối thiểu 20% mỗi năm.

Thứ tư, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển sinh kế bền vững. Tổ chức 12 lớp tập huấn giáo dục môi trường cho hơn 95% hộ dân người Thái và Mường tại các xã vùng lõi như Lũng Cao và Cổ Lũng. Đưa nội dung bảo vệ côn trùng vào quy ước thôn bản, nghiêm cấm chăn thả gia súc tự do tại các trảng cỏ tái sinh và ngăn chặn triệt để tình trạng khai thác vàng trái phép gây ô nhiễm nguồn nước từ nay đến năm 2028.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà khoa học, chuyên gia sinh học và côn trùng học lâm nghiệp. Luận văn cung cấp hệ thống số liệu định lượng chi tiết về hình thái học, chu kỳ sinh thái và mức độ xuất hiện của 12 loài bướm chỉ thị quý hiếm, đóng vai trò nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho các công trình nghiên cứu đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu.

Thứ hai, Ban quản lý các Vườn quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên và cơ quan Kiểm lâm. Tài liệu này cung cấp khung phương pháp luận điều tra 23 điểm mẫu thực địa, cách thức nhận diện loài nguy cấp và bộ giải pháp quản lý sinh cảnh cây thức ăn, giúp các nhà quản lý hoàn thiện phương án quản lý rừng bền vững giai đoạn 2026 - 2030.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học và Khoa học môi trường. Đây là tài liệu giảng dạy và học tập điển hình về phương pháp thiết lập tuyến khảo sát, kỹ thuật xử lý mẫu côn trùng chuẩn quy thức và kỹ năng phân tích sinh thái thực địa chuyên sâu.

Thứ tư, các tổ chức bảo tồn thiên nhiên phi chính phủ và các nhà hoạch định chính sách du lịch sinh thái. Dữ liệu thực chứng về tác động của hạ tầng giao thông và thương mại hóa du lịch tại Pù Luông là cơ sở thực tế để xây dựng các dự án bảo tồn nguồn gen động vật không xương sống kết hợp phát triển du lịch sinh thái có trách nhiệm.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao các loài bướm quý hiếm tại Khu bảo tồn Pù Luông lại tập trung chủ yếu ở đai cao 400 - 600m?

Đai cao 400 - 600m duy trì nhiệt độ trung bình lý tưởng từ 20 - 25°C cùng độ ẩm ổn định dưới tán rừng kín thường xanh mưa mùa. Đây là vùng sinh thái tối ưu sở hữu độ phong phú cao nhất của các loài cây lấy mật và cây thức ăn chuyên biệt cho sâu non. Ngược lại, đai dưới 400m chịu tác động mạnh bởi đất canh tác của 387 hộ dân vùng lõi, còn đai trên 600m có điều kiện thời tiết khắc nghiệt, sương mù nhiều làm giảm khả năng bay của bướm.

Những loài bướm nào tại khu vực nghiên cứu đang đứng trước nguy cơ bị đe dọa cao nhất?

Bướm phượng cánh chim chấm liền (Troides aeacus), Bướm phượng cánh chim chấm rời (Troides helena) và Bướm phượng đuôi lá cải (Byasa crassipes) là các loài bị đe dọa cao nhất. Đây là những loài thuộc Sách Đỏ Việt Nam và Phụ lục IIB Nghị định 32/2006/NĐ-CP, có tỷ lệ bắt gặp ngoài tự nhiên rất thấp dưới 9% và thường xuyên bị săn lùng gắt gao để làm tiêu bản thương mại phục vụ khách du lịch.

Nguồn cây thức ăn có vai trò quyết định như thế nào đến công tác bảo tồn loài bướm?

Nguồn thức ăn là yếu tố sinh thái then chốt quyết định sự sống còn của quần thể bướm. Pha sâu non của bướm quý hiếm có tính chuyên hóa dinh dưỡng cao, chỉ ăn lá của một vài loài cây nhất định như cây thuộc họ Mộc hương hay Long não. Nếu các loài cây này bị chặt phá hoặc cháy rừng thiêu rụi, chu kỳ sinh trưởng của bướm sẽ bị đứt gãy hoàn toàn, dẫn đến sự tuyệt diệt quần thể cục bộ.

Hoạt động nhân sinh nào tác động tiêu cực nhất đến các loài bướm tại Pù Luông?

Hai hoạt động gây hại nghiêm trọng nhất là thi công đường giao thông tại khu vực Sơn - Bá - Mười (làm đất đá vùi lấp thảm thực vật tươi, chia cắt 10 dạng sinh cảnh) và khai thác bướm thương mại tại điểm du lịch Kho Mường. Ngoài ra, việc khai thác vàng trái phép và chăn thả gia súc tự do cũng làm suy thoái thảm cỏ và nguồn nước khoáng tự nhiên.

Kỹ thuật thu mẫu và bảo quản bướm trong nghiên cứu được tiến hành theo quy chuẩn nào?

Mẫu bướm được thu bằng vợt vải màn miệng tròn 30cm, gây chết nhẹ nhàng để giữ nguyên vảy cánh, làm mềm bằng thymol chống mốc và cắm ghim chuyên dụng ở ngực trước. Cánh bướm được căng trên bàn gỗ với góc mép sau vuông góc 90 độ với thân, gắn nhãn định danh đầy đủ tọa độ, ngày thu mẫu và bảo quản trong hộp chứa băng phiến chuyên dụng chống mọt.

Kết luận

• Luận văn đã xác định và lập danh lục khoa học cho 12 loài bướm quý hiếm thuộc 4 họ có giá trị bảo tồn cao tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông.
• Họ Bướm phượng chiếm ưu thế vượt trội với 58,33% tổng số loài quý hiếm, phản ánh nét đặc trưng của khu hệ côn trùng vùng núi đá vôi Bắc Trung Bộ.
• Xác định quy luật phân bố tập trung chủ yếu ở đai cao 400 - 600m và sinh cảnh rừng tự nhiên trạng thái IIb ven suối với tần suất bắt gặp từ 4,35% đến 13,04%.
• Đánh giá toàn diện các mối đe dọa trực tiếp từ hoạt động làm đường giao thông, khai khoáng, chăn thả tự do và săn bắt thương mại đối với nguồn cây thức ăn tự nhiên.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi từ quản lý tuần tra, bảo vệ cây ký chủ bản địa, thử nghiệm nhân nuôi đến nâng cao sinh kế cộng đồng.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là cung cấp bộ dữ liệu sinh thái định lượng cập nhật, xác lập luận cứ khoa học vững chắc cho chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học côn trùng tại tỉnh Thanh Hóa. Kế hoạch tiếp theo cần mở rộng quan trắc biến động quần thể theo chu kỳ 4 mùa trong năm giai đoạn 2026 - 2027. Các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu và cộng đồng địa phương hãy cùng chung tay hành động ngay hôm nay để bảo vệ các loài bướm quý hiếm, gìn giữ di sản thiên nhiên vô giá của Khu Bảo tồn Pù Luông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TỎNG QUAN VẤN ĐÈ NGHIÊN CỨU .Tình hình nghiên cứu bướm trên thế giới.Écs2-©x£2ske+ze+ccsecsee 11 1. Nghiên cứu về da dang loài và phân bố của các loài bướm. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học sinh thái và bảo tồn các loài bướm. Nghiên cứu về bướm tại Việt Nam.

Nghiên cứu về đa dạng bướm ở Việt Nam. Nghiên cứu về bướm tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông. 17 CHƯƠNG II ĐIÊU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH-TÉ, XÃ HÔI CỦA KHU BẢO TỎÒN THIÊN NHIÊN PÙ LUÔNG. Đặc điểm địa hình, địa chất, thổ hhưỡng.

Đặc điểm khí hậu thuỷ Văn. Đặc điểm thảm thực Vật rừng. Đặc điểm khu hệ động thực vật ¿. Đặc điểm kinh tế XE ,.

22 CHƯƠNG II MUC TIEU, NOI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN 3. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh hoc, sinh thai các loài bướm quý hiếm. Phuơng pháp đánh giá hiện trạng nguồn thức ăn. Phương pháp đánh giá các tác động tới các loài bướm.

Phương pháp đề xuất giải pháp bảo tồn các loài bướm quý hiếm. 4I CHƯƠNG IV KÉT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KÉT QUẢ 4.Điều tra thành phần, phân bố các loài bướm quý hiếm 4. Tiêu chí lựa chọn loài quý hiếm. Phân bố các loài bướm quý hiếm.

Đặc điểm sinh học, sinh thái các loài bướm quý hiếm. Bướm rừng đuôi trái đào ( Zeuxidia masoni M. Bướm chúa rừng (Stichophthalma hoWqâ) .--ce<ccc-ccc 48 4. Bướm vua rừng sâu ( 7Ðhawria ÏathyÌ).

Bướm trắng lớn chót cam đỏ ( ebmoia glaueippe ). Bướm phượng cánh đuôi nheo ( Lampropfera curius F. Bướm phượng đốm kem (Papilio noblei N. Bướm phượng đuôi lá cải (Byasa crassipes Ô.

Bướm phượng cánh chim chấm rời (7roides helena C&R. Bướm phượng cánh chim chấm liền ( Troides aeacu$).- 55 KET LUAN - TON TẠI - KIÊN NGHỊ,. TOM tai eccccccccsccsssssssssssssssessusscssuscesuscssssscsstucsessuessssssessuscsssucsessugessssecsesssecesesses 3.ceccceescsescssssesssvsessseeecssecessueesssseesssseessuessssaeesssveees TAI LIEU THAM KHAO DANH MUC CAC BIEU Mẫu biểu 3. Hiện trạng nguồn thức ăn của các loài bướm quý hiếm tại khu vực nghiên cứu Biểu 2.

Dân số và diện tích của các xã thuộc vùng lõi và vùng đệm Biểu 3. Đặc điểm các tuyến khảo sát, điểm điều tra tại khÚ vực nghiên €ứu32 Biểu 4. Danh lục các loài bướm quý hiếm tại KBTTN Pù Lông. Sự phân bố các loài bướm quý hiếm theo các sinh cảnh tại KBTTN PÙ LUÔN.

Sự phân bố các loài bướm quý hiếm theo độ cao Biểu 4. Sự phân bố các loài bướm theo khu VỰC. Hiện trạng nguồn thức ăn của các loài bướm quý-hiếm tại khu vực NHS CU wssssvrscassersssesessssssvcoswevcsssressavsesvssegnesncsss A sssscassscnnesca pers sanesvaavcossssencscossenvas 60 Biéu 4. Biéu thống kê các vụ vi phạm về phá rừng, khai thác rừng trái pháp [UAL cesesevessasncusvssessusosoeseosososeestsacesessssasonsssnassiacasnsssiveiess ( os.) sesessacocncassneevaracavexsssxasvess 65 DANH MUC CAC HiNH ANH Hình 3.

Vợt bắt bướm Hình 3.2: Cách gấp bao giữ mẫu Hình 3. Rừng tre luồng tự nhiên Hình 3. Rừng cọ tự nhiên Hình 3. Rừng ven suối cây gỗ lớn.

Trảng cỏ Hình 3. Đồng ruộng bản làng «co 9 9 001910. 0 00 KIẾ gIỀ tóm ml ÌỂ n9 tìm SỈ 2 GÌ hi vn ng. Thung lũng đồng ruộng.--2--cccct vất dể uc 011 cxree 29 Hình 3.

Rừng ven suối trên núi đá vôi. Sinh cảnh rừng tự nhiên trạng thái IIb. Sinh cảnh rừng phục hồi sau khai thác .-------cccc++ccvecse 30 Hình 3. Sinh cảnh rừng phục hồi sau nương rẫy.

Hệ thống tuyến khảo sát và điểm điều tra. Quá trình chỉnh cánh bướm (bên trái); tư thế chuẩn (bên phải). Biểu đồ thể hiện tỷ lệ bắt gặp các loài bướm quý hiếm tại khu vực nghiên GỮU uuueeriakianseasesasobesoooa NG.sbseccooo ẤT, ,22sgngig0100008105060g800n 0806 43 Hình 4. Phân bố theo khu vực của một số loài bướm đại diện.

Bướm rừng đuôi trái đào Zeuxidia maSoni M. Bướm chúa rừng Stichophthalma howdqua .-----------s-<c<cssee 48 --- 7-5+sc+cseesrseeesrsrere 49 Hình 4. Bướm vua rừng sâu Thauria läthyl. Bướm trắng lớn chót cam đỏ #ebmoia glaucippe.

Bướm phượng cánh đuôi nheo Lamproptera curius F. Bướm phượng đốm kem Papilio noblei Ì\. Bướm phượng đuôi lá cải Byasa crassipes Ö.10: Bướm phượng cánh chim chấm rời Troides helena C&R. ượng cánh chim chấm liền Troides aeacus.

hươi g Pari Papilio paFiS.««-««« eT 56 Hình 4,13, Bhồm ngúy tràng Chilas2 cjyia.eees-«eeseeeererrrrree 57 Hinh 4. cho Kalliia iACÏMS. Quá trình lâm đường ở Son, Bá, Mười.s 66 DAT VAN DE Thế giới côn trùng vô cùng phong phú và đa dạng, chúng là sản phẩm kì diệu của thiên nhiên. Trong tự nhiên không lớp động vật nào có thể so sánh với côn trùng về độ phong phú đến kì lạ của thành phần loài.

Các-nhä khòa học đã ước tính côn trùng có 7-8 triệu loài, với khoảng 1 triệu lóài đã biết, côn trừng chiếm 78% số loài của toàn bộ thế giới động vật được biết đên trên trái đất [14]. Theo các nhà khoa học nghiên cứu, trong hơn một triệu loài côn trùng chỉ có khoảng 1+3% tổng số loài là gây hại, còn đại đa số côn trùng đều có lợi. Côn trùng có vai trò là mắt xích trong chuỗi thức ăn. Có trên 80% côn trùng ăn cây xanh và bản thân nó lại là thức ăn cho của nhiều động vật khác như chim, thú, ếch nhái, bò sát.

Thậm chí có đến 96% thức ăn của chim là côn trùng. Côn trùng phân hủy xác chết, cải tạo đất. Cõn trùng thụ phấn cho các loài thực vật thượng đẳng, làm tăng năng suất cây trồng, tạo dòng tiến hóa mới. Ngoài ra côn trùng còn giúp con người tiêu diệt sâu hại, bảo vệ mùa màng, nhiều loài côn trùng còn cho những sản phẩm quý hiếm không thể thay thế.

Trong đó đáng chú ý là nhóm bướm, thuộc bộ Cánh vay (Lepidoptera), ching da dang về chủng loại, có màu sắc sặc sỡ, hinh dang ky thú, mang giá trị thâm mỹ, có ý nghĩa chỉ thị môi trường, tô thêm vẻ đẹp hoang sơ của tự nhiên góp phần thu hút khách du lịch. Tuy nhiên,:ngày nay do hoạt động khai thác tài nguyên quá mức của con người đã tác động vào tự nhiên quá mức làm suy thoái các nguồn tài nguyên thiên nhiên, làm giảm nơi cư trú, giảm nguồn thức ăn của côn trùng nói chung và các loài bướm nói riêng. Thực trạng các loài bướm đẹp đang bị khai tháế mạnh ở/nhiều khu vực dẫn đến một số loài bị suy giảm và có nguy làm mắất'cân bằng sinh thái, ảnh hưởng đến da dang sinh = shy Hién 6 : Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, các loài bướm đẹp và Q quy hiém dang bi đc dọa bởi nhiêu hoạt động của con người như: khai thác bướm phục vụ du lịch, thương mại, đốt rừng làm rẫy gây chia cắt sinh cảnh 9 dẫn đến một số loài có nguy cơ điệt vong, mất cân bằng sinh thái, gây hoang mang cho các nhà quản lý. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu các biện pháp bảo vệ các loài bướm đẹp, quý hiếm chưa được nghiên cứu cụ thể--Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và muốn góp phần phục hồi, phát triển và bảØ tồn côn trùng nói chung và các loài bướm quý hiếm nói riêng, tôi đã tiến hành khóa luận “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái và giải pháp bảo tần các loài bướm quý hiếm tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa”.

10 CHUONG I TONG QUAN VAN DE NGHIEN CUU 1.Tình hình nghiên cứu bướm trên thế giới 1. Nghiên cứu về đa dạng loài và phân bố của các loài bướm Bướm thuộc bộ Cánh vây (Lepidoptera), là nhóm côn trùng được rất nhiều người quan tâm. Trên thế giới, hiện có khoảng 14.000 loài bướm ngày đã được mô tả, tập trung nhiều ở Châu Mỹ và khu vực Amázon. Chu Nghiêu (1994) đã xuất bản quyển Bướm ngày chí Trung Quốc gồm 2 tập với tổng số 880 trang, đã thống kê được tại Trung Quốc có 1225 loài bướm ngày với 5000 bức ảnh màu.

Đây được xem là công trình nghiên cứu về bướm ngày đầy đủ nhất của Trung Quốc từ trước cho đến thời điểm đó. Năm 1997, ông cũng đã ghi nhận 400 loài bướm tại Đài Loan. Cố Mậu Bân, Trần Bội Trân (1997) thống kê tại đảo Hải Nam có 609 loài. Các tài liệu này chủ yếu mô tả đặc điểm hình thái, phân bố của các loài.

Nghiên cứu của Warren (1985):đã.chỉ ra rằng, những khu rừng có tán rậm thường ít các loài bướm cư trú “hơn những khu rừng thưa. Sự đa dạng của các loài bướm tăng lên với sự tầng thêm về quy mô sinh cảnh và sự đa dạng của thực vật (Price, 1975), hầu hết trong số chúng phụ thuộc vào sự khép tan cha rimg-(Collins & Morris, 1985; Sutton & Collins, 1991) [17], [20]. Ngoai bién động theo sinh cảnh và độ cao, các loài Bướm còn là nhóm động vật dễ.bị-tác động Bởi những thay đổi của thời tiết. Sự phong phú của 4 các loài/Bướm thữờng tăng lên trong những ngày có thời tiét 4m ap (Roy et al.

Theo nghiên cứu and (1988) ở Anh, vào những năm mùa hèấ ấm áp và khô ráo, quan thể của oft loài bướm tăng, trong khi Janzen & Schoener (1968) lại 11 nhận thấy, vào mùa khô ở rừng nhiệt đới, khu vực âm có sự phong phú cũng như đa dạng côn trùng cao hơn so với khu vực khô. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học sinh thái và bảo tồn các loài bướm Bướm tổn tại trong những sinh cảnh rất cụ thể, và sinh cảnh này bị ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố phi sinh vật và sinh vật (Ramos, 2000; Spitzer et al. Các loài bướm rất dễ bị tổn thương vì phân bố hẹp, đời sống gắn liền vơi rừng. Vì vậy, muốn bảo tổn các loài bướm chúng ta cần bảo vệ rừng.

Thomas (1991) nghiên cứu bướm ở Co-xta Ri-ca đã xác định các loài bướm phân bố hẹp về địa lý có khả năng sống ở môi trường bị thay đổi kém hơn so với các loài phân bố rộng. Sự giới hạn của các loài này ở các sinh cảnh chưa bị thay đỗi chỉ ra rang việc phá rừng có ảnh hưởng bất lợi cho sự tổn tại của chúng. Sinh cảnh bị tác động cũng ảnh hưởng rất lớn đến thành phần và số lượng quần thể các loài Bướm, Sự đa dạng loài và sự phong phú của các loài trong quần xã bướm cao nhất ở nơi rừng bị tác động vừa phải và giảm rất mạnh ở khu vực rừng bị đô thị hoá, đặc biệt các loài đặc hữu bị biến mất khi sinh cảnh của chúng bị d6 thị hoá (Blarf & Launer, 1997; Brown, 1996). Nghién ctru ctia Schulze etal.

(2004a, b)cho thấy, sinh cảnh rừng thứ sinh có su da dang quần xã Bướm cao hơn rất nhiều so với ở khu đất canh tác nông lâm nghiệp. Tuy nhiên, ở những sinh cảnh rừng nguyên sinh và rừng thứ sinh có tham thuc vat gan giống nhau thì sự khác biệt về thành phan loài Bướm là không đáng kể, Các loài Bướm có phạm vi phân bồ rộng thường được bắt gặp ở những khu vực rừng thấp, thường bị tác động của con người.