Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Của Đơn Bào Histomonas meleagridis Ký Sinh Trên Gà

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của đơn bào histomonas meleagridis ký sinh trên gà, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Tân
• Trường học: Trường Đại Học Nha Trang
• Chuyên ngành: Công Nghệ Sinh Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Đặc Điểm Sinh Học Của Đơn Bào Histomonas meleagridis Ký Sinh Trên Gà
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Khánh Hòa

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Lịch sử bệnh do đơn bào Histomonas meleagridis trên thế giới và tại Việt Nam
• 2.2. Đặc điểm chung của Histomonas meleagridis
• 2.2.1. Hệ thống phân loại
• 2.2.2. Đặc điểm hình thái và cấu tạo
• 3. NỘI DUNG, NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.2. Nguyên vật liệu nghiên cứu
• 3.2.1. Mẫu bệnh phẩm, động vật thí nghiệm
• 3.2.2. Hóa chất- sinh phẩm
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp lấy mẫu
• 3.3.2. Nghiên cứu xác định các đặc điểm hình thái cấu tạo, đặc điểm sinh học của Histomonas meleagridis
• 3.3.3. Phương pháp xét nghiệm tiêu bản
• 3.3.4. Phương pháp nuôi cấy trên môi trường Dwyer
• 3.3.5. Phương pháp xác định vòng đời của Histomonas meleagridis
• 3.3.5.1. Xác định quá trình phát triển của Histomonas meleagridis trong trứng giun kim ở môi trường bên ngoài
• 3.3.5.2. Xác định quá trình phát triển của Histomonas meleagridis trong cơ thể gà
• 3.3.6. Nghiên cứu xác định triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của bệnh do Histomonas meleagridis gây ra
• 3.3.7. Phương pháp chẩn đoán Histomonas meleagridis bằng kỹ thuật PCR
• 3.3.7.1. Chiết tách DNA
• 3.3.7.2. Quy trình PCR để phát hiện Histomonas meleagridis
• 3.3.7.3. Chạy điện di và đọc kết quả
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả xác định một số đặc điểm hình thái cấu tạo, đặc điểm sinh học của Histomonas meleagridis
• 4.1.1. Đặc điểm hình thái cấu tạo của Histomonas meleagridis
• 4.1.2. Đặc điểm sinh học của Histomonas meleagridis
• 4.1.3. Đặc điểm nuôi cấy
• 4.2. Kết quả xác định vòng đời của Histomonas meleagridis
• 4.3. Kết quả xác định triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của bệnh do Histomonas meleagridis
• 4.3.1. Kết quả xác định triệu chứng lâm sàng
• 4.3.2. Kết quả xác định bệnh tích
• 4.3.2.1. Kết quả xác định bệnh tích đại thể
• 4.3.2.2. Kết quả xác định bệnh tích vi thể
• 4.4. Chẩn đoán phân biệt bệnh do Histomonas meleagridis với một số bệnh truyền nhiễm (Newcastle và Salmonella)
• 4.5. Kết quả chẩn đoán Histomonas meleagridis bằng kỹ thuật PCR
• 4.6. Tỷ lệ nhiễm Histomonas meleagridis ở gà tại huyện Cam Ranh và Ninh Hòa
• 4.6.1. Tỷ lệ nhiễm Histomonas meleagridis ở gà theo phương thức chăn nuôi
• 4.6.2. Tỷ lệ nhiễm Histomonas meleagridis theo nhóm tuổi của gà
• 4.6.3. Tỷ lệ nhiễm Histomonas meleagridis theo mùa vụ
• 5. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đặc Điểm Sinh Học Của Histomonas meleagridis

Đơn bào Histomonas meleagridis là tác nhân gây bệnh đầu đen ở gà, một bệnh ký sinh trùng nghiêm trọng. Bệnh này đã được phát hiện từ cuối thế kỷ 19 và gây ra nhiều thiệt hại cho ngành chăn nuôi. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học của Histomonas meleagridis giúp hiểu rõ hơn về cơ chế lây nhiễm và phát triển của bệnh. Việc nắm bắt thông tin này là cần thiết để phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Lịch Sử Nghiên Cứu Về Histomonas meleagridis

Bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis lần đầu tiên được phát hiện vào năm 1893. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng bệnh này có thể gây thiệt hại lớn cho đàn gà, đặc biệt là ở các khu vực chăn nuôi tập trung.

1.2. Đặc Điểm Hình Thái Của Histomonas meleagridis

Histomonas meleagridis có nhiều hình thái khác nhau, từ hình tròn đến hình roi. Kích thước của chúng dao động từ 8 đến 30 µm, tùy thuộc vào giai đoạn phát triển.

II. Vấn Đề Nghiêm Trọng Về Bệnh Histomoniasis Ở Gà

Bệnh Histomoniasis do Histomonas meleagridis gây ra là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi gà. Bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của gà mà còn gây thiệt hại kinh tế lớn cho người chăn nuôi. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng để giảm thiểu thiệt hại.

2.1. Triệu Chứng Lâm Sàng Của Bệnh Histomoniasis

Gà nhiễm bệnh thường có triệu chứng như ủ rũ, mào tái, và phân có lẫn máu. Những triệu chứng này có thể xuất hiện đột ngột và gây khó khăn trong việc chẩn đoán.

2.2. Tác Động Của Histomonas Lên Gà

Bệnh do Histomonas meleagridis gây ra có thể dẫn đến tỷ lệ chết cao, giảm sản lượng thịt và trứng, ảnh hưởng đến hiệu quả chăn nuôi.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Của Histomonas meleagridis

Nghiên cứu về Histomonas meleagridis được thực hiện thông qua nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm nuôi cấy trong môi trường Dwyer và kỹ thuật PCR. Những phương pháp này giúp xác định đặc điểm hình thái, vòng đời và triệu chứng lâm sàng của bệnh.

3.1. Phương Pháp Nuôi Cấy Histomonas meleagridis

Nuôi cấy Histomonas meleagridis trong môi trường Dwyer cho phép nghiên cứu sự phát triển và sinh sản của đơn bào này. Kết quả cho thấy số lượng đơn bào đạt cực đại sau 24 giờ nuôi cấy.

3.2. Kỹ Thuật PCR Trong Chẩn Đoán Histomonas meleagridis

Kỹ thuật PCR được sử dụng để phát hiện sự hiện diện của Histomonas meleagridis trong mẫu bệnh phẩm. Phương pháp này cho phép chẩn đoán nhanh chóng và chính xác.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Histomonas meleagridis

Kết quả nghiên cứu cho thấy Histomonas meleagridis có kích thước từ 8 đến 25 µm và có nhiều hình thái khác nhau. Bệnh tích chủ yếu tập trung ở gan và manh tràng, với triệu chứng lâm sàng rõ rệt.

4.1. Đặc Điểm Hình Thái Của Histomonas meleagridis

Histomonas meleagridis có thể tồn tại ở nhiều hình thái khác nhau, từ hình amip đến hình roi. Điều này giúp chúng thích nghi với môi trường sống và vật chủ.

4.2. Tỷ Lệ Nhiễm Histomonas meleagridis Ở Gà

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm Histomonas meleagridis ở gà tại một số khu vực là từ 10 đến 20%. Tỷ lệ này cao hơn ở những đàn gà nuôi theo phương thức thả vườn.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Histomonas meleagridis

Nghiên cứu về Histomonas meleagridis đã chỉ ra rằng bệnh này có ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của gà và hiệu quả chăn nuôi. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị kịp thời là rất cần thiết.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Histomonas meleagridis

Cần tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ hơn về cơ chế lây nhiễm và phát triển của Histomonas meleagridis, từ đó phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

5.2. Đề Xuất Các Biện Pháp Phòng Ngừa Bệnh

Các biện pháp phòng ngừa như quản lý tốt môi trường chăn nuôi và sử dụng vaccine có thể giúp giảm thiểu tỷ lệ nhiễm Histomonas meleagridis.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh đầu đen do đơn bào Histomonas meleagridis gây ra là một trong những bệnh ký sinh trùng nguy hiểm trên gia cầm, đặc biệt là gà, với khả năng lây lan nhanh và tỷ lệ tử vong cao. Theo báo cáo của Chi cục Thú y tỉnh Khánh Hòa, bệnh này đã trở nên phổ biến và ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả chăn nuôi trong những năm gần đây. Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường ăn uống khi gà nuốt phải trứng giun kim Heterakis gallinarum chứa mầm bệnh. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xác định các đặc điểm hình thái, cấu tạo, vòng đời của Histomonas meleagridis, đồng thời khảo sát triệu chứng lâm sàng, bệnh tích và ứng dụng kỹ thuật PCR trong chẩn đoán nhằm làm cơ sở cho việc phòng chống bệnh hiệu quả. Nghiên cứu được thực hiện tại huyện Cam Ranh và Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa trong khoảng thời gian từ tháng 5/2014 đến tháng 5/2015. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần nâng cao hiểu biết khoa học về đặc điểm sinh học của đơn bào này mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong phát triển chăn nuôi bền vững, giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về ký sinh trùng đơn bào, đặc biệt là Histomonas meleagridis, bao gồm:

• Lý thuyết về đặc điểm hình thái và cấu tạo: Histomonas meleagridis có đa hình thái gồm hình trùng roi, hình amip và hình lưới hợp bào, kích thước dao động từ 8 đến 30 µm tùy giai đoạn phát triển. Đơn bào có một hoặc hai nhân, không có ty thể mà thay bằng hydrogenosomes, cho phép sống kỵ khí.
• Mô hình vòng đời ký sinh: Đơn bào phát triển trong trứng giun kim Heterakis gallinarum, khi gà nuốt phải trứng này, ký sinh trùng được giải phóng và xâm nhập vào niêm mạc manh tràng, sinh sản và gây tổn thương gan, manh tràng.
• Khái niệm về dịch tễ học và truyền bệnh: Bệnh lây truyền qua đường tiêu hóa, có thể qua giun đất và các vật chủ trung gian khác, với tỷ lệ nhiễm cao hơn ở gà thả vườn so với nuôi công nghiệp.
• Kỹ thuật PCR trong chẩn đoán: PCR được sử dụng để phát hiện DNA đặc hiệu của Histomonas meleagridis dựa trên vùng 18S rRNA, giúp chẩn đoán nhanh, chính xác và nhạy cảm hơn so với phương pháp truyền thống.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Mẫu bệnh phẩm gồm gan, manh tràng và phân của gà nghi nhiễm được thu thập tại huyện Cam Ranh và Ninh Hòa, Khánh Hòa. Tổng số mẫu xét nghiệm PCR là 130 mẫu.
• Phương pháp phân tích:
  • Xét nghiệm tiêu bản phân, mô gan và niêm mạc manh tràng dưới kính hiển vi để quan sát đặc điểm hình thái của đơn bào.
  • Nuôi cấy Histomonas meleagridis trên môi trường Dwyer để nghiên cứu đặc điểm sinh học và vòng đời.
  • Gây nhiễm trên gà thí nghiệm để khảo sát triệu chứng lâm sàng và bệnh tích.
  • Ứng dụng kỹ thuật PCR với cặp mồi đặc hiệu HIS5F và HIS5R để phát hiện sự hiện diện của Histomonas meleagridis trong mẫu bệnh phẩm.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 5/2014 đến tháng 5/2015, bao gồm các giai đoạn lấy mẫu, xét nghiệm, nuôi cấy, gây nhiễm và phân tích dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm hình thái và cấu tạo: Histomonas meleagridis có kích thước từ 8 – 25 µm, dạng hình tròn hoặc oval, đa hình thái với các thể amip, roi và lưới hợp bào. Đơn bào có một hoặc hai nhân, không có ty thể mà thay bằng hydrogenosomes, phù hợp với đời sống kỵ khí.
2. Đặc điểm sinh học và vòng đời: Số lượng đơn bào nuôi cấy trên môi trường Dwyer đạt cực đại sau 24 giờ, vòng đời kéo dài khoảng 36 – 42 giờ. Đơn bào phát triển mạnh nhất ở thể lưới hoặc hợp bào.
3. Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích: Gà nhiễm bệnh biểu hiện triệu chứng ủ rũ, mào tái, thâm tím, xù lông, sốt cao 43 – 44°C, tiêu chảy phân vàng lẫn bọt, sau đó phân có màu nâu đỏ hoặc trắng lờ đờ. Bệnh tích đặc trưng gồm gan sưng to, mềm nhũn với các ổ hoại tử hình hoa cúc, manh tràng sưng to, chứa chất đóng kén dạng bã đậu.
4. Tỷ lệ nhiễm và phân bố dịch tễ: Qua xét nghiệm PCR trên 130 mẫu gà, phát hiện 17 con nhiễm Histomonas meleagridis, tỷ lệ nhiễm dao động từ 10 – 20%. Gà nuôi thả vườn có tỷ lệ nhiễm cao hơn so với nuôi công nghiệp; tỷ lệ nhiễm cao hơn vào mùa khô so với mùa mưa; không có sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ nhiễm giữa các nhóm tuổi gà.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo quốc tế về đặc điểm hình thái và vòng đời của Histomonas meleagridis. Việc nuôi cấy thành công trên môi trường Dwyer cho phép quan sát rõ ràng sự phát triển và sinh sản của đơn bào, hỗ trợ cho việc nghiên cứu sâu hơn về sinh học ký sinh trùng này. Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích quan sát được tương đồng với các nghiên cứu trước đây, khẳng định vai trò của Histomonas meleagridis trong bệnh đầu đen ở gà. Tỷ lệ nhiễm cao ở gà thả vườn phản ánh điều kiện chăn nuôi tự nhiên tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây lan của bệnh, đặc biệt qua con đường truyền bệnh qua giun kim và giun đất. Kỹ thuật PCR đã chứng minh là phương pháp chẩn đoán nhạy và chính xác, giúp phát hiện sớm mầm bệnh trong đàn gà, từ đó có thể áp dụng các biện pháp phòng chống kịp thời. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ nhiễm theo phương thức chăn nuôi và theo mùa vụ, cũng như bảng so sánh triệu chứng lâm sàng và bệnh tích giữa các nhóm tuổi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường kiểm soát và giám sát dịch bệnh: Thực hiện xét nghiệm PCR định kỳ trên đàn gà, đặc biệt ở các trang trại nuôi thả vườn nhằm phát hiện sớm và ngăn chặn sự lây lan của Histomonas meleagridis. Thời gian thực hiện: hàng quý; Chủ thể: các cơ quan thú y địa phương.
2. Áp dụng biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học: Khuyến khích nuôi nhốt thay vì thả vườn để giảm tiếp xúc với nguồn bệnh từ môi trường và giun kim. Đồng thời, vệ sinh chuồng trại, xử lý chất thải và rắc vôi định kỳ để tiêu diệt trứng giun kim. Thời gian: liên tục; Chủ thể: người chăn nuôi và cán bộ thú y.
3. Sử dụng thuốc phòng và điều trị hợp lý: Áp dụng các hợp chất hóa học như nitarsone hoặc các thuốc có hiệu quả đã được nghiên cứu để phòng và điều trị bệnh đầu đen, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt quy định về sử dụng thuốc thú y để tránh tồn dư và kháng thuốc. Thời gian: theo mùa dịch; Chủ thể: người chăn nuôi, thú y.
4. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho người chăn nuôi: Tổ chức các lớp tập huấn về nhận biết triệu chứng, cách phòng chống và xử lý bệnh đầu đen, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của giun kim trong truyền bệnh. Thời gian: hàng năm; Chủ thể: các tổ chức thú y, trường đại học, trung tâm khuyến nông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ thú y và chuyên gia dịch tễ học: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu chi tiết về đặc điểm sinh học và dịch tễ của Histomonas meleagridis, hỗ trợ công tác giám sát và phòng chống dịch bệnh.
2. Người chăn nuôi gia cầm: Hiểu rõ về triệu chứng, bệnh tích và cách phòng tránh bệnh đầu đen giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế trong chăn nuôi.
3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành công nghệ sinh học, thú y: Tài liệu tham khảo quý giá về kỹ thuật nuôi cấy, chẩn đoán PCR và các phương pháp nghiên cứu ký sinh trùng đơn bào.
4. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách phát triển chăn nuôi bền vững, kiểm soát dịch bệnh hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis lây truyền như thế nào?
   Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa khi gà ăn phải trứng giun kim Heterakis gallinarum chứa ký sinh trùng. Ngoài ra, có thể lây qua đường ổ nhớp trực tiếp giữa các cá thể trong đàn.

2. Triệu chứng lâm sàng của bệnh đầu đen ở gà là gì?
   Gà bị bệnh thường ủ rũ, mào tái, thâm tím, xù lông, sốt cao 43 – 44°C, tiêu chảy phân vàng lẫn bọt, sau đó phân có màu nâu đỏ hoặc trắng lờ đờ, kéo dài 10 – 20 ngày.

3. Kỹ thuật PCR giúp gì trong chẩn đoán bệnh?
   PCR cho phép phát hiện nhanh và chính xác DNA của Histomonas meleagridis trong mẫu bệnh phẩm, giúp phát hiện sớm mầm bệnh ngay cả khi triệu chứng chưa rõ ràng.

4. Tỷ lệ nhiễm bệnh đầu đen ở gà nuôi thả vườn và nuôi công nghiệp khác nhau thế nào?
   Gà nuôi thả vườn có tỷ lệ nhiễm cao hơn từ 10 – 20% so với gà nuôi công nghiệp do tiếp xúc nhiều hơn với môi trường chứa trứng giun kim và giun đất.

5. Biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất hiện nay là gì?
   Phòng bệnh bằng cách nuôi nhốt, vệ sinh chuồng trại, xử lý chất thải, sử dụng thuốc phòng và điều trị hợp lý, đồng thời giám sát dịch bệnh bằng kỹ thuật PCR định kỳ.

Kết luận

• Đã xác định được đặc điểm hình thái, cấu tạo và vòng đời của Histomonas meleagridis với kích thước 8 – 25 µm, vòng đời 36 – 42 giờ.
• Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đặc trưng gồm gan sưng to, hoại tử hình hoa cúc và manh tràng sưng to chứa chất bã đậu.
• Tỷ lệ nhiễm bệnh dao động từ 10 – 20%, cao hơn ở gà thả vườn và mùa khô.
• Kỹ thuật PCR là công cụ chẩn đoán nhạy, chính xác, hỗ trợ hiệu quả trong giám sát và phòng chống bệnh.
• Đề xuất các giải pháp phòng chống bệnh toàn diện nhằm phát triển chăn nuôi gà bền vững tại Khánh Hòa và các vùng lân cận.

Hành động tiếp theo: Áp dụng kỹ thuật PCR trong giám sát dịch bệnh thường xuyên, triển khai các biện pháp phòng chống đồng bộ và đào tạo nâng cao nhận thức cho người chăn nuôi. Để biết thêm chi tiết và hỗ trợ kỹ thuật, liên hệ các cơ quan thú y địa phương hoặc viện nghiên cứu chuyên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Khánh Hoà là một tỉnh ven biển thuộc Nam Trung Bộ, ngành chăn nuôi gà của tỉnh có truyền thống từ lâu đời, đã góp phần quan trọng để cải thiện kinh tế, nâng cao đời sống hàng ngày của ngƣời dân. Những năm gần đây nhờ có nhiều chính sách khuyến khích, sự đa dạng con giống, phong phú nguồn thức ăn, công tác thú y đƣợc quan tâm. nên chăn nuôi gà có nhiều thuận lợi để phát triển.

Tuy nhiên việc tập trung với số lƣợng lớn đã khiến cho việc kiểm soát bệnh gặp rất nhiều khó khăn. Trong những năm gần đây, tình hình dịch bệnh trên đàn gà ở nƣớc ta diễn ra khá phức tạp, mặc dù công tác Thú y đã đƣợc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, ngành Thú y đặc biệt chú trọng. Nguyên nhân có thể do thời tiết khí hậu thay đổi, điều kiện chăn nuôi chuyển từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang chăn nuôi với quy mô lớn, trong khi đó các điều kiện về bảo vệ sức khỏe cho vật nuôi còn nhiều bất cập. Những năm gần đây một số bệnh đã xảy ra và gây nhiều thiệt hại cho ngành chăn nuôi gà nhƣ: Bệnh Đầu đen, bệnh cầu trùng, bệnh Newcastle, bệnh tụ huyết trùng, bệnh thƣơng hàn.Đặc biệt là bệnh Đầu đen do đơn bào Histomonas meleagridis ký sinh trên gà đã làm ảnh hƣởng không nhỏ đến hiệu quả chăn nuôi nhƣ: Gà còi cọc, chậm lớn, giảm sản lƣợng thịt, trứng,.

Bệnh Đầu đen (Blackhead disease) là một bệnh xảy ra chủ yếu ở gà ta và gà tây do một loại đơn bào Histomonas meleagridis gây ra. Bệnh lần đầu xuất hiện ở một số tỉnh phía Bắc, đến nay bệnh cũng đã phát hiện đƣợc ở một số tỉnh phía Nam nhƣ Phú Yên, Khánh Hòa, Đồng Nai.Bệnh xảy ra hết sức đột ngột và có những triệu chứng đặc trƣng nhƣ đứng dang rộng chân, sã cánh, xù lông, sốt cao, vài ngày sau phân có lẫn máu. Da mép, mào, tích có màu xám xanh rồi dần chuyển thành xanh đen. Bệnh tích chủ yếu tập trung ở manh tràng và gan.

Cho đến nay ở nƣớc ta chỉ có một vài nghiên cứu về tỷ lệ nhiễm đơn bào Histomonas meleagridis trên gà (Lê Văn Năm, 2010; Nguyễn Đức Tân, 2014).Nhìn chung có thể nói các nghiên cứu về bệnh chƣa đƣợc đề cập nhiều ở Việt Nam. Từ những yêu cầu thực tế đó, đồng thời nhằm làm rõ hơn mối quan hệ giữa đơn bào Histomonas meleagridis và vật chủ tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của đơn bào Histomonas meleagridis ký sinh trên gà”. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định đƣợc đặc điểm hình thái cấu tạo, vòng đời của Histomonas meleagridis. - Xác định đƣợc triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của bệnh do đơn bào Histomonas meleagridis gây ra.

- Chẩn đoán Histomonas meleagridis bằng kỹ thuật PCR. Đối tƣợng và phạm vị nghiên cứu 3. Đối tƣợng nghiên cứu Đơn bào Histomonas meleagridis trên gà ở các lứa tuổi. Phạm vi nghiên cứu - Địa điểm lấy mẫu tại Cam Ranh và Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa.

- Địa điểm xét nghiệm mẫu: Phân viện Thú y Miền Trung Nha Trang; Bộ môn Ký sinh trùng và bộ môn bệnh lý, Khoa chăn nuôi thú y, Đại học Nông Nghiệp Hà Nội. - Thời gian: Tháng 5/2014 – Tháng 5/2015 4. Ý nghĩa của đề tài 4. Ý nghĩa khoa học Đề tài là công trình nghiên cứu có hệ thống về Histomonas meleagridis bao gồm: Đặc điểm hình thái, cấu tạo, vòng đời; Bệnh tích đại thể và vi thể.

Đây cũng là lần đầu tiên ở Việt Nam sử dụng kỹ thuật PCR để chẩn đoán bệnh. Ý nghĩa thực tiễn Các kết quả của đề tài là cơ sở cho việc xây dựng biện pháp phòng chống bệnh do Histomonas meleagridis trên gà, nhằm giảm thiểu những tác động có hại, góp phần phát triển chăn nuôi theo hƣớng bền vững. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử bệnh do đơn bào Histomonas meleagridis trên thế giới và tại Việt Nam Bệnh đầu đen lần đầu tiên đƣợc phát hiện vào năm 1893 trên gà Tây ở Rhode Island.

Bệnh đã gây ra nhiều thiệt hại cho ngành chăn nuôi gà (McDougald, 2002). Tác giả Bold Smith (1895) đã nghiên cứu các tài liệu từ các ổ dịch bệnh ở Rhode Island và tạm đặt tên cho sinh vật gây bệnh là Amoeba meleagridis. Bệnh đầu đen sau đó nhanh chóng lan rộng xuống vùng ven biển phía Đông, miền Trung Tây và phía Tây khắp nƣớc Mỹ. Mặc dù nhu cầu về thịt gà cao nhƣng số lƣợng gà Tây giảm từ 11 triệu gia cầm trong năm 1890 (trƣớc khi bùng phát bệnh đầu đen đầu tiên) xuống mức trung bình 3,7 triệu gà Tây mỗi năm trong thập kỷ 1910 - 1920.

Bệnh cũng đã xuất hiện và gây ra thiệt hại to lớn cho các đàn gà ở New England (McDougald, 2002a; Tyzzer, 1920). Các nhà nghiên cứu đã xem xét các tác nhân gây bệnh và cho rằng bệnh do một loại nấm gây ra, trong khi một số nhà nghiên cứu khác lại tin rằng đó là động vật đơn bào có tên Trichomonas (McDougald, 2002). Trong thời gian này, bệnh nhanh chóng đƣợc phát hiện ở các khu vực khác nhƣ ở Đông Âu, Tây Âu, Nhật Bản. Trong khi ở Việt Nam, bệnh do đơn bào Histomonas meleagridis là bệnh còn khá mới mẻ đối với cán bộ thú y và ngƣời chăn nuôi gia cầm ở nƣớc ta nên bệnh chƣa đƣợc nghiên cứu nhiều.

Lê Văn Năm (2011) đã quan sát thấy hàng loạt đàn gà nuôi tập trung thả vƣờn tại một số tỉnh phía Bắc nhƣ Bắc Giang, Thái Nguyên, Hà Nội bị mắc bệnh. Ông cho biết các trang trại chăn nuôi gà thịt đang bị nhiễm giun kim rất nặng; mà giun kim đƣợc biết đến nhƣ một vector sinh học truyền bệnh Đầu đen. Vai trò của giun kim và trứng của nó cũng nhƣ trứng của giun đất đƣợc xem nhƣ vật mang ký sinh trong thời gian dài cảm nhiễm. 3 Kết quả khảo sát tình hình chăn nuôi và dịch bệnh tại 3 xã huyện Yên Thế (Bắc Giang) từ tháng 6/2011 – 3/2013 cho thấy tỷ lệ gà nuôi thả vƣờn nhiễm bệnh trên 20%.

Cho tới nay, ở miền Trung và miền Nam bệnh cũng đã xuất hiện ở một số tỉnh nhƣ Phú Yên, Khánh Hòa, Đồng Nai. Đặc điểm chung của Histomonas meleagridis 1. Hệ thống phân loại Đơn bào Histomonas meleagridis có hệ thống phân loại nhƣ sau (Adl và cộng sự, 2005; Cepicka và cộng sự, 2010): Giới: Protozoa Nghành: Sarcomastigophora Lớp: Zoomastigophora Bộ: Trichomonadida Họ: Monocercomonadidae Giống: Histomonas Loài: Histomonas meleagridis 1. Đặc điểm hình thái và cấu tạo Histomonas meleagridis là một loại đơn bào đa hình thái: Hình trùng roi (một roi), hình amip và hình lƣới hợp bào, tùy thuộc vào giai đoạn phát triển để có hình dạng tƣơng ứng phù hợp (Lê Văn Năm, 2011; McDougald, 2002).

Histomonas meleagridis với hình amip có kích thƣớc 8 – 30 µm, hình roi thì có kích thƣớc từ 20 – 30 µm và bé nhất khi Histomonas meleagridis ở thể hình lƣới 5 – 10 µm, nhƣng ở thể hợp bào (bao gồm nhiều Histomonas meleagridis ở thể lƣới) thì chúng có kích thƣớc to cực đại đến 60 – 80 µm. Trong các dạng hình thái thì hình roi là phổ biến nhất và dễ nhận biết nhất bởi chúng có hai nhân (một nhân to và một nhân nhỏ), từ nhân to mọc ra một roi duy nhất, dạng này thƣờng tìm thấy trong phân gia cầm (Smith, 1895). Đặc điểm hình thái của Histomonas meleagridis (Milks, 1908) A, B: Histomonas meleagridis ở dạng hình amip C: Histomonas meleagridis ở dạng hình roi Tyzzer (1920a) và Zaragatzki (2010) đã nghiên cứu về hình thái học và mô tả sự tồn tại của Histomonas meleagridis có 3 giai đoạn khác biệt: - Giai đoạn 1: Đơn bào Histomonas meleagridis đƣợc quan sát thấy ở vùng ngoại vi khu vực bị tổn thƣơng. Chúng xuất hiện chân giả, có kích thƣớc 30 µm, trong các mô bào thì có dạng hình cầu và đƣờng kính khoảng 8 – 17 µm và chúng đều di động kiểu amip.

Ở khu vực ngoại vi ký sinh trùng có sự phân bố của các hạt glycogen, khu vực trung tâm có thành phần chủ yếu là carbonhydrate. Lớp carbonhydrate vững chắc dƣới màng tế bào này cản trở sự xâm nhập của các hạt glycogen vào bên trong. Đồng thời lớp carbonhydrate này cũng có tác dụng giúp Histomonas meleagridis chống lại các điều kiện bất lợi trong một thời gian ngắn. Một số nghiên cứu cho thấy, cấu trúc đặc biệt này cho phép Histomonas meleagridis truyền nhanh và lây nhiễm với nhiều loài chim trong một thời gian khá ngắn.

- Giai đoạn 2: Đơn bào Histomonas meleagridis giai đoạn này có kích thƣớc lớn hơn và khác nhau trong khoảng từ 12 - 21µm, đơn bào có các tế bào chất ƣa kiềm và một lƣợng nhỏ chất dạng lƣới hoặc dạng hạt ở xung quanh hạt nhân. - Giai đoạn 3: Đơn bào Histomonas meleagridis có kích thƣớc nhỏ hơn khoảng từ 5 – 22 µm và có sự xuất hiện của lớp màng kép giống với cấu trúc u nang của ký sinh trùng. Các tế bào kích thƣớc nhỏ ở giai đoạn này đƣợc đặc trƣng bởi cấu trúc dạng hạt khác nhau. Đơn bào Histomonas meleagridis chuyển động theo hai phƣơng thức xoắn vặn hoặc theo kiểu làn sóng và đơn bào có đời sống sống kỵ khí (Lê Văn Năm, 2011).

5 Về cấu tạo, đơn bào Histomonas meleagridis có từ một đến hai nhân và có hệ thống màng thay đổi, không có ty thể (ty thể đƣợc thay bằng hydrogenosomes) (Smith, 1895). Tƣơng tự nhƣ Giardia và Entamoeba, Histomonas meleagridis cũng tạo ra năng lƣợng kỵ khí bằng cách sử dụng hydrogenosomes để chuyển đổi pyruvate và malate thành hydrogen, acetate, carbon dioxide và ATP (Muller, 1909; Brown và cộng sự, 1998). Nguồn gốc của hydrogenosome chƣa đƣợc nghiên cứu rõ ràng nhƣng đã có những nhận định hydrogenosome có chung một tổ tiên với ty thể (Tachezy và cộng sự, 2001). Từ một số kết quả nghiên cứu thu đƣợc trƣớc đây của Zaragatzki và cộng sự (2010) thì thành phần tế bào đặc trƣng ở giai đoạn amip và hình cầu của Histomonas meleagridis có sự tồn tại của một nhân với một hạch nhân, bộ máy Golgi, mạng lƣới nội chất, hydrogenosomes, một roi duy nhất, có nhiều ribosome và một số lƣợng lớn hạt glycogen trong tế bào chất và không bào.

Chu trình sinh học Đơn bào Histomonas meleagridis gây bệnh cho gia cầm thông qua đƣờng ăn uống, khi gia cầm nuốt phải trứng giun kim Heterakis gallinarum có chứa Histomonas meleagridis. Sau khi đi xuống ruột của gia cầm, Histomonas meleagridis đƣợc giải phóng khỏi trứng giun, chui vào niêm mạc manh tràng, sinh sôi nảy nở qua hình thức phân đôi tạo ra nhiều Trophozoite và sinh sản mạnh nhất ở thể lƣới hay thể hợp bào.