ĐẶT VẤN ĐỀ Cây hồng (Diospyros) thuộc họ thị (Ebenaceae), phân lớp sổ (Dilleniaceae), thuộc lớp hai lá mầm (Dicotylledoneae), ngành thực vật hạt kín (Angiospermae). Cây hồng được trồng rộng rãi ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và một số vùng khí hậu ôn hoà, cận nhiệt đới như Califonia (Mỹ), Italia, Israen, Braxin, Niudilân, Úc. có hai nhóm hồng chính là hồng chát và hồng không chát. Hồng ở Việt Nam có mã quả đẹp, vị ngọt, không chua nên rất hợp với khẩu vị của người Á đông.
Cây hồng được đánh giá rất cao vì giá trị dinh dưỡng của nó vì là loại quả chứa nhiều đường 12 - 16%, trong đó chủ yếu là đường glucoza và fructo, vì thế hồng thuộc loại quả ăn kiêng. Trong 100g thịt quả chín (phần ăn được) chứa 16 mg vitamin C, 0,16 mg caroten; Ngoài ra còn có Vitamin PP; B1, B2,…, các hợp chất hữu cơ, sắt và chất chát (tanin) có 0,25 - 0,3%. Hiện nay tại huyện Hà Quảng tỉnh Cao Bằng có giống hồng không hạt (mà người dân thường gọi là hồng Pác Bó) là loại quả đặc sản địa phương được nhiều người biết đến khi đến thăm địa danh này. Tuy nhiên còn các địa phương khác người dân biết đến sản phẩm này không nhiều vì nó chưa được nghiên cứu và giới thiệu như các giống hồng khác thậm chí các tài liệu viết về cây hồng này cũng rất ít.
Giống hồng không hạt Pác Bó khi chín quả có mầu vàng, thịt quả khi ăn có mùi thơm, vị ngọt, giòn.), quả chín vào đúng dịp tết trung thu hàng năm (đáp ứng nhu cầu thị trường ngày rằm tháng tám) và có thời gian thu hoạch bảo quản tương đối dài. Do vị trí địa lý, kinh tế xã hội, tập quán canh tác. Đặc biệt là giao thông và thông tin thị trường làm hạn chế rất nhiều đến sự phát triển của giống hồng này. Bên cạnh đó hiện nay do người dân chưa đầu tư thời gian, nhân lực, vật lực để phát triển nên diện tích còn rất khiêm tốn và sản phẩm chưa được bán rộng rãi trên thị trường cả nước.
Qua theo dõi thực tế, phần lớn diện tích Hồng không hạt Pác Bó được người dân trồng theo cách truyền thống, thiếu chăm sóc, bón phân không đầy đủ và chưa cân đối, kịp thời n 2 nên tỷ lệ hoa và quả rụng nhiều, cây thiếu dinh dưỡng còi cọc, chậm phát triển. Việc phát triển cây hồng còn nhiều hạn chế so với tiềm năng của giống và ưu thế về điều kiện tự nhiên - xã hội huyện Hà Quảng. Vì vậy, với mong muốn phát triển cây hồng thành vùng sản xuất hàng hoá, đáp ứng thị trường người tiêu dùng và phát huy lợi thế của vùng để tăng thu nhập cho người dân thì việc nghiên cứu và áp dụng biện pháp kỹ thuật canh tác hợp lý để phát triển cây hồng Pác Bó trở thành cây hàng hoá, góp phần nâng cao thu nhập của người dân địa phương là rất cần thiết. Từ những vấn đề đặt ra ở trên tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học và một số biện pháp kỹ thuật đối với giống hồng không hạt Pác Bó tại huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng".
MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI - Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học của cây hồng không hạt Pác Bó tại huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng - Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nhằm hạn chế hiện tượng rụng quả, nâng cao năng suất nhằm góp phần hoàn thiện quy trình chăm sóc hồng. YÊU CẦU VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI - Xác định một số đặc điểm nông sinh học liên quan đến năng suất, chất lượng của giống hồng không hạt Pác Bó tại huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. - Xác định hiệu quả của một số biện pháp kỹ thuật: cắt tỉa, phun chất điều hoà sinh trưởng, phân bón qua lá, liên quan đến tỷ lệ đậu quả, năng suất và chất lượng quả hồng không hạt Pác Bó, từ kết quả nghiên cứu tìm ra biện pháp tốt nhất để ứng dụng vào thực tiễn sản xuất. -Đề tài góp phần bổ sung vào quy trình trồng và chăm sóc cây hồng Pác Bó.
n 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 2. Cơ sở khoa học của biện pháp cắt tỉa Bên cạnh công tác chọn giống thích hợp với vùng sinh thái và mục đích sử dụng, việc nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật để nâng cao năng suất và chất lượng cây ăn quả nói chung và cây hồng Pác Bó nói riêng có ý nghĩa quan trọng đối với người trồng trọt và các nhà khoa học. Cây hồng sinh trưởng và phát triển tốt khi nó nhận được đầy đủ dinh dưỡng từ 2 nguồn: - Dinh dưỡng nuôi cây được hút thông qua bộ rễ - Dinh dưỡng cung cấp cho cây từ bộ lá do quá trình quang hợp Sự cân đối giữa hai nguồn dinh dưỡng trên giúp cho cây sinh trưởng phát triển tốt từ đó con người tác động vào cây để có tỷ lệ C/N thích hợp (C là nguồn cacbon, N là nguồn đạm).
Tỷ lệ C/N cao thường xảy ra ở cây già bộ rễ hoạt động kém nên cung cấp nhựa nguyên không đủ, trong khi bộ khung tán lớn, lá nhiều quang hợp cũng không tốt do vậy việc vận chuyển nhựa gặp nhiều khó khăn. Tỷ lệ C/N thấp thì nhựa luyện ít do quang hợp yếu, lá quá dày hơn nữa thường xảy ra vào trường hợp cây còn non bộ rễ sung sức, hút các chất dinh dưỡng mạnh và bón quá nhiều phân nhất là đạm. Cũng như các loại cây ăn quả khác cây hồng đều trải qua hai giai đoạn đó là: - Giai đoạn kiến thiết cơ bản - Giai đoạn kinh doanh Cắt tỉa ở giai đoạn kiến thiết cơ bản để tạo cho cây có bộ khung tán vững chắc, cành phân bố đều còn cắt tỉa ở giai đoạn kinh doanh (cây đã cho thu hoạch quả) là một biện pháp kỹ thuật góp phần nâng cao năng suất, phẩm chất, khắc phục được hiện tượng ra quả cách năm, kéo dài thời gian thu hoạch và làm tăng hiệu quả kinh tế. n 4 Cắt tỉa tạo cho cây khoẻ mạnh sung sức và bồi dưỡng được nhiều cành mẹ tốt, dinh dưỡng không bị phân tán, nhằm điều chỉnh cân đối giữa quá trình sinh trưởng sinh dưỡng và quá trình sinh trưởng sinh thực tạo điều kiện cho cây ra hoa đậu quả tốt.
Trích dẫn Nguyễn Kim Đương [9] theo Giáo sư Trần Thế Tục (1997) Cắt tỉa là biên pháp kỹ thuật quan trọng và cần thiết được tiến hành thường xuyên, giúp cho cây phân bố thân, cành một cách đồng đều, hợp lý để tận dụng không gian, rút ngắn độ cao, tăng chiều rộng tán. Làm cho cây thông thoáng, quang hợp tốt, tránh được sâu bệnh và tránh những cành ra không có hiệu quả mất nhiều dinh dưỡng không cần thiết. Tuy nhiên hiện nay người làm vườn vẫn chưa nhận thức đầy đủ về biện pháp cắt tỉa, mới chỉ tập trung vào khâu bón phân và phòng trừ sâu bệnh. Tuỳ thuộc vào tuổi cây và điều kiện sinh thái nơi trồng trọt, trong chu kỳ sống một năm cây hồng thường ra 2 – 3 đợt lộc là xuân, hè, thu.
Các đợt lộc có liên quan chặt chẽ với nhau, quá trình ra lộc của năm trước là tiền đề cho sự ra hoa kết quả của năm sau. Nắm bắt được quy luật trên để có các biện pháp kỹ thuật thích hợp điều khiển quá trình ra lộc sẽ hạn chế ra hoa đực, hạn chế hiện tượng ra quả cách năm, bồi dưỡng cành mẹ của cành quả năm sau, điều chỉnh cân đối giữa các bộ phận dưới mặt đất, hạn chế sâu bệnh, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng quả hồng [3], [4], [9], [11]. Chính vì những ưu điểm trên việc nghiên cứu quá trình ra các đợt lộc trong năm trên cây hồng Pác Bó là rất cần thiết và là tiền đề để xây dựng các biện pháp kỹ thuật. Theo Phạm Văn Côn (2004) [6], Trần Thế Tục (1994) [28].
Người làm vườn cần phải tác động tích cực để tạo dựng hệ thống cành, khung, nửa khung và cành nhánh của cây cho phù hợp với cấu trúc của vườn và mục đích kinh doanh. Trong kỹ thuật làm vườn hiện đại việc đốn, cắt tỉa là khâu kỹ thuật then chốt, cần có kiến thức, kinh nghiệm và tay nghề. Hiện nay, nhiều biện pháp đốn tỉa, tạo hình cho cây hồng rất được quan tâm. thông thường mới đem trồng phải tạo hình ngay, chỉ giữ một thân chính cao 80 – 100cm.
Các cành cắt cụt hết để cây bật ra những cành khoẻ hơn. Chọn trên thân chính n 5 3 cành khoẻ mọc ra 3 hướng khác nhau để làm cành khung. Cuối năm thứ nhất, chủ yếu là cắt ngắn các cành khung cấp I để cây ra cành khung cấp II. trên mỗi cành khung cấp I chỉ để 2 – 3 cành khung cấp II ở các vị trí thích hợp sao cho các cành hướng ra phía ngoài.
Nếu cây khoẻ có thể gây thêm một cành khung cấp I thứ 4 ở phía ngọn cây. Cuối năm thứ 2 chủ yếu là cắt ngắn các cành khung cấp II và năm thứ 3 chủ yếu là cắt ngắn cành khung cấp III. Hết năm thứ 3 coi như tán cây hồng đã ổn định, cây hồng bắt đầy bói quả và bắt đầu bước sang thời kỳ đốn tạo quả [5], [6], [9], [10], [11]. Cành quả chỉ sinh ra trên cành mẹ mọc từ năm trước.
Cành mẹ thường sinh ra cành quả ở mắt thứ nhất đến mắt thứ 3 tính từ ngọn xuống. Do vậy, các tác giả trên đã đưa ra nguyên tắc cơ bản của đốn tỉa tạo quả là không đốn hết ngọn vì dễ làm mất những mắt sinh ra cành quả, mà cắt từ chân loại bỏ hẳn những cành mẹ cành quả nào quá yếu, quả tập trung. Cành đã ra quả do dinh dưỡng tập trung nuôi quả nên sinh trưởng yếu đi, do vậy cũng cần đốn, kỹ thuật cắt tỉa như sau: cắt tận chân nếu cành yếu, cắt phía trên, nơi đã có quả, để lại một, hai mầm, những mầm này năm sau sẽ phát triển thành cành mẹ cành quả và sẽ chọn ở gốc cành một hai cành mẹ cành quả khoẻ nhất. Những cành mẹ cành quả năm nay nếu được đốn tỉa hợp lý, năm sau sẽ sinh ra những cành quả khoẻ với số lượng phù hợp ở những vị trí cần thiết [4], [5], [6], [9], [10], [11].
Như vậy việc nghiên cứu các biện phát cắt tỉa có ý nghĩa quan trọng trong sản xuất hồng. Cơ sở khoa học của việc sử dụng phân bón qua lá 2.