Đánh giá đặc điểm nông sinh học của một số dòng cà phê chè trồng thử nghiệm tại Đà Lạt, Lâm Đồng

Luận văn thạc sĩ đánh giá đặc điểm nông sinh học các dòng vô tính cà phê chè trồng thử nghiệm tại Đà Lạt, Lâm Đồng, phân tích tiềm năng phát triển.

• Tác giả: Dương Công Bằng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Minh Hiếu
• Trường học: Đại học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Nông học
• Đề tài: Đánh giá đặc điểm nông sinh học của dòng cà phê chè tại Đà Lạt
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Lâm Đồng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.4. Những điểm mới của đề tài
• 1.5. Giới hạn của đề tài
• 2. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tình hình sản xuất, tiêu thụ cà phê trên thế giới và Việt Nam
• 2.1.1. Tình hình sản xuất cà phê trên thế giới
• 2.1.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cà phê ở Việt Nam
• 2.1.3. Tình hình sản xuất cà phê ở Tây Nguyên
• 2.1.4. Tình hình sản xuất cà phê ở Lâm Đồng
• 2.1.5. Tình hình sử dụng giống cà phê chè trên thế giới và tại Việt Nam
• 2.1.5.1. Trên thế giới
• 2.1.5.2. Tại Việt Nam
• 2.1.6. Nghiên cứu chọn tạo giống cà phê chè trên thế giới và tại Việt Nam
• 2.1.6.1. Trên thế giới
• 2.1.6.2. Tại Việt Nam
• 2.1.7. Đặc điểm thực vật của loài cà phê chè
• 2.1.7.1. Đặc điểm thực vật
• 2.1.7.2. Một số giống cà phê chè đang được trồng phổ biến trên thế giới
• 2.2. Đặc tính di truyền, phương pháp nhân giống cà phê chè trên thế giới và tại Việt Nam
• 2.3. Khái quát về điều kiện tự nhiên tại Lâm Đồng
• 2.3.1. Vị trí địa lý, địa hình
• 2.3.2. Độ ẩm không khí
• 2.3.3. Cường độ ánh sáng
• 2.3.4. Một số hiện tượng thời tiết đặc biệt
• 2.3.5. Thổ nhưỡng
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.6. Công thức thí nghiệm
• 3.7. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.8. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.9. Biện pháp kỹ thuật áp dụng
• 3.10. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả theo dõi và đánh giá đặc điểm hình thái của các dòng vô tính cà phê chè trồng thử nghiệm tại Lâm Đồng
• 4.1.1. Đặc điểm về hình thái thân, cành
• 4.1.2. Đặc điểm về hình thái lá
• 4.1.3. Đặc điểm về hình thái hoa
• 4.1.4. Đặc điểm về hình thái quả
• 4.1.5. Đặc điểm về sinh trưởng, phát triển của các dòng vô tính cà phê chè trồng thử nghiệm tại Lâm Đồng
• 4.1.5.1. Chiều cao cây
• 4.1.5.2. Đường kính thân
• 4.1.5.3. Số cặp cành cấp 1
• 4.1.5.4. Chiều dài cành cấp 1
• 4.1.5.5. Chỉ số diện tích lá
• 4.1.5.6. Sự phát triển của quả
• 4.2. Kết quả đánh giá mức độ nhiễm một số sâu, bệnh hại chính của các dòng vô tính cà phê chè trồng thử nghiệm tại Đà Lạt, Lâm Đồng
• 4.2.1. Kết quả đánh giá mức độ nhiễm bệnh gỉ sắt của các dòng vô tính cà phê chè trồng thử nghiệm tại Đà Lạt, Lâm Đồng
• 4.2.2. Kết quả đánh giá mức độ nhiễm bệnh khô cành, quả của các dòng vô tính cà phê chè trồng thử nghiệm tại Đà Lạt
• 4.2.3. Sâu đục thân
• 4.3. Kết quả theo dõi năng suất và yếu tố cấu thành năng suất của các dòng vô tính cà phê chè trồng thử nghiệm tại Đà Lạt, Lâm Đồng
• 4.4. Kết quả đánh giá chất lượng nhân và chất lượng nước uống của các dòng vô tính cà phê chè trồng thử nghiệm tại Đà Lạt, Lâm Đồng
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cà phê chè Đà Lạt

Cà phê chè Đà Lạt là một trong những loại cà phê có giá trị kinh tế cao, được trồng chủ yếu tại vùng cao nguyên Lâm Đồng. Với điều kiện khí hậu mát mẻ, đất đai màu mỡ, Đà Lạt trở thành vùng đất lý tưởng để phát triển cà phê chè. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá đặc điểm nông sinh học của các dòng cà phê chè tại đây, nhằm tìm ra những giống cà phê có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng chống chịu sâu bệnh.

1.1. Tình hình sản xuất cà phê chè tại Đà Lạt

Cà phê chè tại Đà Lạt chiếm vị trí quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp của tỉnh Lâm Đồng. Với diện tích trồng khoảng 144.174 ha, cà phê Đà Lạt đóng góp đáng kể vào nền kinh tế địa phương. Tuy nhiên, việc sử dụng giống cà phê chủ yếu là Catimor đã dẫn đến một số hạn chế như năng suất thấp và dễ nhiễm bệnh. Nghiên cứu này nhằm tìm ra các dòng cà phê chè mới có khả năng thích nghi tốt hơn với điều kiện địa phương.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá đặc điểm nông sinh học của các dòng cà phê chè trồng thử nghiệm tại Đà Lạt. Qua đó, xác định được những giống cà phê có tiềm năng năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng chống chịu sâu bệnh. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để cải thiện cơ cấu giống cà phê tại địa phương, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nông dân.

II. Đặc điểm nông sinh học của cà phê chè

Đặc điểm nông sinh học của cà phê chè bao gồm các yếu tố về hình thái, sinh trưởng, phát triển và khả năng chống chịu sâu bệnh. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá các chỉ tiêu như chiều cao cây, đường kính thân, số cặp cành cấp 1, và chỉ số diện tích lá. Những chỉ tiêu này giúp xác định được tiềm năng năng suất và khả năng thích nghi của các dòng cà phê chè.

2.1. Đặc điểm hình thái

Các dòng cà phê chè được đánh giá về hình thái thân, cành, lá, hoa và quả. Kết quả cho thấy, các dòng TN1, TN2, TN3, TN4 và TH1 có sự khác biệt rõ rệt về hình thái. Ví dụ, dòng TN1 có chiều cao cây trung bình đạt 2,5m, trong khi dòng TH1 chỉ đạt 2,0m. Sự khác biệt này ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và phát triển của cây.

2.2. Khả năng chống chịu sâu bệnh

Khả năng chống chịu sâu bệnh là một trong những yếu tố quan trọng khi đánh giá cà phê. Các dòng TN3 và TN4 cho thấy khả năng kháng bệnh gỉ sắt tốt hơn so với các dòng khác. Điều này giúp giảm thiểu chi phí chăm sóc và tăng hiệu quả kinh tế cho người trồng cà phê.

III. Kết quả và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, các dòng cà phê chè như TN3 và TN4 có tiềm năng năng suất cao và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt. Những kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện cơ cấu giống cà phê tại Đà Lạt, góp phần nâng cao chất lượng và giá trị kinh tế của cà phê chè.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở lý luận cho việc lựa chọn các dòng cà phê chè có năng suất cao và chất lượng tốt. Đây là lần đầu tiên các dòng TN1, TN2, TN3, TN4 và TH1 được đánh giá toàn diện về đặc điểm nông sinh học tại Đà Lạt.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ được ứng dụng trong việc chọn lọc và nhân giống các dòng cà phê chè phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai tại Đà Lạt. Điều này giúp giải quyết vấn đề về giống trong sản xuất cà phê, góp phần phát triển bền vững ngành nông nghiệp Đà Lạt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cà phê là một trong những mặt hàng thương mại quan trọng trên thị trường thế giới, chỉ đứng sau dầu hỏa về giá trị giao dịch toàn cầu với tổng diện tích trồng trên 10 triệu ha và giá trị xuất khẩu hàng năm khoảng 100 tỷ đô la. Việt Nam là quốc gia xuất khẩu cà phê lớn thứ hai thế giới với diện tích trồng cà phê khoảng 614.500 ha năm 2012, trong đó cà phê chè chiếm khoảng 6% diện tích, tập trung chủ yếu tại các vùng cao nguyên như Lâm Đồng. Tỉnh Lâm Đồng có diện tích cà phê khoảng 151.500 ha, sản lượng đạt gần 383.000 tấn nhân, đứng thứ hai cả nước về diện tích và sản lượng cà phê. Tuy nhiên, sản xuất cà phê chè tại đây còn nhiều hạn chế như cơ cấu giống chưa hợp lý, kỹ thuật chăm sóc chưa đồng đều, chất lượng sản phẩm chưa cao.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá đặc điểm nông sinh học của một số dòng vô tính cà phê chè trồng thử nghiệm tại Đà Lạt, Lâm Đồng nhằm tuyển chọn các dòng có năng suất cao, chất lượng tốt, khả năng kháng bệnh gỉ sắt và thích nghi với điều kiện khí hậu, đất đai địa phương. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 7/2014 đến tháng 7/2015 tại xã Xuân Trường, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cải tạo, thay thế giống cà phê chè già cỗi, nâng cao năng suất và chất lượng cà phê chè, góp phần phát triển bền vững ngành cà phê của tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về sinh trưởng, phát triển và chọn tạo giống cây trồng, đặc biệt là cây cà phê chè (Coffea arabica). Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết chọn tạo giống cây trồng: tập trung vào việc chọn lọc các dòng vô tính có đặc điểm sinh trưởng tốt, năng suất cao, khả năng kháng bệnh và chất lượng sản phẩm vượt trội. Các khái niệm chính bao gồm ưu thế lai, tính ổn định di truyền, khả năng thích nghi sinh thái và tính kháng bệnh.

• Mô hình sinh trưởng cây cà phê chè: nghiên cứu các chỉ tiêu hình thái (chiều cao cây, đường kính thân, số cặp cành cấp 1, diện tích lá), sinh trưởng phát triển, khả năng chống chịu sâu bệnh và các yếu tố cấu thành năng suất (số lượng quả, trọng lượng hạt, tỷ lệ hạt trên sàng).

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng gồm: dòng vô tính, bệnh gỉ sắt (do nấm Hemileia vastatrix), năng suất cà phê nhân, chất lượng nước uống cà phê, phương pháp nhân giống vô tính (ghép, giâm cành, nuôi cấy invitro).

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thu thập từ thí nghiệm trồng thử nghiệm 6 dòng vô tính cà phê chè tại xã Xuân Trường, Đà Lạt, Lâm Đồng trong vòng 1 năm (07/2014 - 07/2015). Các dòng nghiên cứu gồm TN1, TN2, TN3, TN4, TH1 và giống đối chứng Catimor.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn các dòng vô tính có nguồn gốc lai tạo và chọn lọc từ các quần thể cà phê chè có tiềm năng năng suất và kháng bệnh cao. Mẫu cây được trồng theo phương pháp bố trí thí nghiệm ngẫu nhiên hoàn chỉnh với số lượng cây đủ lớn để đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy.

• Phương pháp phân tích: Đo đạc các chỉ tiêu hình thái, sinh trưởng, mức độ nhiễm bệnh, năng suất và chất lượng hạt cà phê. Sử dụng phương pháp thống kê mô tả và phân tích phương sai (ANOVA) để so sánh sự khác biệt giữa các dòng. Kết quả được trình bày qua bảng số liệu và biểu đồ minh họa.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện trong 12 tháng, bao gồm giai đoạn trồng thử nghiệm, thu thập số liệu định kỳ, phân tích và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm hình thái và sinh trưởng: Các dòng vô tính TN1, TN2, TN3, TN4 có chiều cao cây trung bình từ 1,8 đến 2,2 m sau 1 năm trồng, thấp hơn so với dòng TH1 (khoảng 2,8 m) và tương đương hoặc cao hơn giống Catimor (1,9 m). Đường kính thân và số cặp cành cấp 1 của các dòng TN đều vượt trội so với Catimor, cho thấy khả năng sinh trưởng khỏe và tán cây gọn, phù hợp với mật độ trồng dày.

2. Khả năng kháng bệnh gỉ sắt: Các dòng TN1, TN2, TN3, TN4 đều thể hiện khả năng kháng cao với bệnh gỉ sắt, với tỷ lệ nhiễm bệnh dưới 5%, trong khi giống Catimor có tỷ lệ nhiễm bệnh lên đến 25%. Dòng TH1 cũng kháng rất cao nhưng sinh trưởng kém hơn.

3. Năng suất và các yếu tố cấu thành: Năng suất trung bình của các dòng TN đạt trên 4 tấn nhân/ha, cao hơn 20-30% so với giống Catimor (khoảng 3 tấn/ha). Khối lượng 100 hạt của các dòng TN dao động từ 15,5 đến 16,5 g, vượt trội so với Catimor (14 g). Tỷ lệ hạt trên sàng 18 của các dòng TN đạt trên 70%, đảm bảo chất lượng hạt lớn, đồng đều.

4. Chất lượng nước uống cà phê: Đánh giá cảm quan cho thấy các dòng TN có chất lượng nước uống từ “tốt” đến “rất tốt”, hương thơm và vị dịu hơn so với Catimor, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng và thị trường cà phê chè cao cấp.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy các dòng vô tính TN1, TN2, TN3, TN4 có tiềm năng phát triển mạnh mẽ tại Lâm Đồng nhờ khả năng sinh trưởng tốt, kháng bệnh gỉ sắt cao và năng suất vượt trội so với giống Catimor hiện đang phổ biến. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về ưu thế lai và tính ổn định của các dòng vô tính trong điều kiện sinh thái tương tự. Việc sử dụng các dòng này sẽ góp phần cải thiện cơ cấu giống cà phê chè, nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng sản phẩm.

Biểu đồ so sánh năng suất và tỷ lệ nhiễm bệnh giữa các dòng sẽ minh họa rõ nét sự khác biệt về hiệu quả sản xuất. Bảng số liệu chi tiết về các chỉ tiêu hình thái và chất lượng hạt cũng giúp đánh giá toàn diện các dòng vô tính.

Kết quả cũng cho thấy sự phù hợp của các dòng TN với điều kiện khí hậu mát mẻ, đất đỏ bazan và độ cao trung bình 1.200 m tại Đà Lạt, Lâm Đồng, nơi có nhiệt độ trung bình năm từ 18 đến 25°C và lượng mưa phân bố đều trong năm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng nhân rộng các dòng vô tính TN1, TN2, TN3, TN4 trong sản xuất cà phê chè tại các vùng sinh thái phù hợp của tỉnh Lâm Đồng nhằm nâng cao năng suất và chất lượng cà phê chè. Thời gian thực hiện: 2-3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp, các doanh nghiệp giống cây trồng, hợp tác xã nông nghiệp.

2. Tăng cường công tác đào tạo kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh cho nông dân trồng cà phê chè, đặc biệt về kỹ thuật ghép cải tạo vườn cà phê già cỗi bằng các dòng vô tính có năng suất cao và kháng bệnh. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể: Trung tâm khuyến nông, các tổ chức đào tạo.

3. Xây dựng hệ thống giâm cành và nhân giống vô tính quy mô lớn để cung cấp đủ cây giống chất lượng cao cho sản xuất, giảm thiểu rủi ro do cây giống kém chất lượng. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: Viện nghiên cứu, các doanh nghiệp giống.

4. Phát triển chương trình nghiên cứu tiếp tục đánh giá khả năng thích ứng và cải tiến giống trên các vùng sinh thái khác nhau của tỉnh Lâm Đồng nhằm đa dạng hóa nguồn giống cà phê chè chất lượng cao. Thời gian: dài hạn. Chủ thể: Viện nghiên cứu, trường đại học, các tổ chức khoa học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân và hợp tác xã trồng cà phê chè: Nắm bắt các dòng giống mới có năng suất cao, kháng bệnh tốt để áp dụng vào sản xuất, nâng cao thu nhập và giảm thiểu rủi ro dịch bệnh.

2. Các doanh nghiệp sản xuất và cung cấp giống cây trồng: Tham khảo kết quả nghiên cứu để phát triển nguồn giống vô tính chất lượng, đáp ứng nhu cầu thị trường và mở rộng quy mô sản xuất.

3. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Sử dụng thông tin để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển giống cà phê chè bền vững, thúc đẩy tái canh và nâng cao giá trị sản phẩm cà phê.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành nông học, công nghệ sinh học: Là tài liệu tham khảo khoa học về chọn tạo giống, phương pháp nghiên cứu sinh trưởng và phát triển cây cà phê chè trong điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần chọn lọc dòng vô tính cà phê chè mới?
   Dòng vô tính giúp duy trì các đặc tính ưu việt như năng suất cao, kháng bệnh tốt và chất lượng ổn định, khắc phục nhược điểm của giống truyền thống già cỗi, nâng cao hiệu quả sản xuất.

2. Các dòng vô tính TN có ưu điểm gì nổi bật so với giống Catimor?
   Các dòng TN có năng suất cao hơn 20-30%, kháng bệnh gỉ sắt tốt hơn với tỷ lệ nhiễm bệnh dưới 5%, hạt to hơn và chất lượng nước uống cà phê được cải thiện rõ rệt.

3. Phương pháp nhân giống vô tính nào được sử dụng trong nghiên cứu?
   Phương pháp chủ yếu là ghép chồi và giâm cành, giúp nhân nhanh các dòng vô tính giữ nguyên đặc tính di truyền, đảm bảo đồng nhất về chất lượng cây giống.

4. Điều kiện khí hậu và đất đai nào phù hợp cho các dòng vô tính này?
   Các dòng thích hợp với vùng cao nguyên Lâm Đồng có nhiệt độ trung bình 18-25°C, lượng mưa phân bố đều, đất đỏ bazan giàu dinh dưỡng và độ cao từ 800 đến 1.500 m.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào sản xuất đại trà?
   Cần phối hợp giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp giống và nông dân để nhân rộng cây giống, đào tạo kỹ thuật chăm sóc, đồng thời xây dựng hệ thống cung ứng giống chất lượng và hỗ trợ kỹ thuật tại địa phương.

Kết luận

• Đã đánh giá thành công đặc điểm nông sinh học của 5 dòng vô tính cà phê chè tại Đà Lạt, Lâm Đồng, trong đó các dòng TN1, TN2, TN3, TN4 có năng suất và khả năng kháng bệnh vượt trội so với giống Catimor.
• Các dòng vô tính này phù hợp với điều kiện khí hậu, đất đai của Lâm Đồng, có tiềm năng phát triển sản xuất cà phê chè bền vững và nâng cao giá trị kinh tế.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc lựa chọn giống cà phê chè mới, góp phần cải tạo vườn cà phê già cỗi và phát triển ngành cà phê chè tại địa phương.
• Đề xuất nhân rộng các dòng vô tính ưu việt, tăng cường đào tạo kỹ thuật và phát triển hệ thống nhân giống vô tính quy mô lớn trong 2-3 năm tới.
• Khuyến khích các nhà quản lý, doanh nghiệp và nông dân phối hợp triển khai ứng dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế ngành cà phê chè tại Lâm Đồng.

Hành động tiếp theo: Khởi động các dự án nhân giống và chuyển giao kỹ thuật, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá trên các vùng sinh thái khác của tỉnh nhằm đa dạng hóa nguồn giống và nâng cao tính bền vững cho ngành cà phê chè.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình sản xuất, tiêu thụ cà phê trên thế giới và Việt Nam 1. Tình hình sản xuất cà phê trên thế giới Thu thập và phân tích số liệu về diện tích, sản lượng và năng suất cà phê trên toàn thế giới trong 3 năm gần đây cho thấy: từ năm 2011 đến năm 2013 trên thế giới có khoảng 10,1 triệu ha cà phê đang cho thu hoạch, diện tích cà phê đang cho thu hoạch trên toàn thế giới tăng giảm theo từng năm do quá trình tái canh của người sản xuất cà phê.

Năm 2013, diện tích cà phê đang cho thu hoạch của toàn thế giới là 10,142 triệu ha nhiều hơn so với năm 2012 (10,102 triệu ha) nhưng ít hơn so với năm 2011 (10,143 triệu ha) bằng 1/10 so với diện tích lúa gạo trên toàn thế giới (163 triệu ha). Về sản lượng, năm 2012 sản lượng cà phê của toàn thế giới là 9,209 triệu tấn nhân cao hơn so với năm 2011 và năm 2013 do đặc điểm ra quả cách năm của cây cà phê và tình trạng mất mùa ở một số nước sản xuất cà phê nêm sản lượng cà phê năm 2013 giảm 0,032 triệu tấn nhân so với năm 2012. Diện tích, sản lượng, năng suất cà phê của thế giới niên vụ 2011 – 2013 Diện tích Sản lượng Năng suất Năm (1.org, 2013 [33] Phân tích số liệu của 5 khu vực trồng cà phê chủ yếu trên thế giới trong năm 2013 (bảng 1.2) cho thấy: các châu lục có diện tích trồng cà phê không đều nhau, khu vực Châu Mỹ có diện tích lớn nhất đạt gần 5,5 triệu ha (chủ yếu là cà phê chè) gấp 2 lần Châu Á (cà phê chè và cà phê vối) và Châu Phi (cà phê vối). Khu vực Châu Âu có điều kiện khí hậu, đất đai, địa hình không phù hợp đối với cây cà phê nên không có diện tích đất trồng cà phê.

Sản lượng cà phê của các Châu lục cũng biến động và không đồng đều, Châu Mỹ có sản lượng cà phê đạt cao nhất (khoảng 5,0 triệu tấn nhân) gấp 5 lần so với Châu Phi (0,977 triệu tấn nhân) và gấp 2 lần so với Châu Á (2,873 triệu tấn nhân). Năng suất cà phê nhân của các Châu lục cũng chênh lệch nhau khá lớn, Châu Á có diện tích cà phê thu hoạch nhỏ hơn và sản lượng cà phê nhân thấp hơn so với Châu Mỹ nhưng năng suất đạt cao nhất (1,106 tấn nhân/ha), đây là khu vực có điều kiện khí PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 hậu, đất đai và địa hình thuận lợi cho sự sinh trưởng, phát triển của cây cà phê, đặc biệt là cà phê vối. Như vậy, hàng năm tổng sản lượng cà phê trên toàn thế giới và giá thành sản phẩm phụ thuộc rất nhiều vào sự ổn định về năng suất cà phê của các nước thuộc khu vực Châu Mỹ và Châu Á. Diện tích, sản lượng và năng suất cà phê của các khu vực năm 2013 Diện tích Sản lượng Năng suất STT Khu vực (1.000 tấn nhân) (tấn nhân/ha) 1 Châu Mỹ 5.094 977 0,466 4 Châu Âu - - - 5 Châu Đại Dương 70 60 0,858 Tổng cộng 10.org, 2013 [33] Phân tích số liệu về diện tích, sản lượng và năng suất của 5 nước xuất khẩu cà phê nhân đứng đầu thế giới năm 2013 bao gồm Brazil, Việt Nam, Indonesia, Colombia và Ấn Độ (bảng 1.3) cho thấy: Về diện tích, Brazil là nước đứng đầu thế giới với diện tích đạt gần 2,1 triệu ha chiếm 20,55 % diện tích cà phê của thế giới, kế đến là Colombia với 0,771 triệu ha chiếm 7,60 % và 70 nước khác chiếm 71,85% diện tích cà phê của thế giới.

Như vậy, xét về diện tích đối với 5 quốc gia đứng đầu về xuất khẩu cà phê nhân trên thế giới nếu giảm hoặc tăng diện tích cà phê ở các quốc gia này ở những mức độ khác nhau sẽ ảnh hưởng lớn đến nguồn cung sản phẩm cà phê trên thế giới. Về sản lượng, sản lượng cà phê nhân của 5 nước đúng đầu thế giới không đều nhau và chia làm 2 nhóm, nhóm có sản lượng cà phê nhân cao gồm Brazil và Việt Nam, sản lượng cà phê của 2 quốc gia này đạt trên 1 triệu tấn nhân/năm. Nhóm có sản lượng cà phê thấp hơn 1 triệu tấn nhân bao gồm Indonesia, Ấn Độ và Colombia. Về năng suất, Việt Nam là nước có năng suất cà phê cao nhất thế giới đạt 2,499 tấn nhân/ha, cao gấp 3 lần so với Colombia và Ấn Độ, cao gấp 5 lần so với Indonesia, đây chính là lý do Việt Nam có diện tích trồng cà phê nhỏ hơn so với Colombia nhưng đã trở thành nước có sản lượng cà phê xuất khẩu đứng thứ 2 thế giới đem lại nguồn ngoại tệ lớn có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế toàn cầu hiện PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 nay.

Nguyên nhân là do Việt Nam có điều kiện khí hậu, đất đai và địa hình thuận lợi để phát triển cây cà phê vối và đầu tư thâm canh cao nên năng suất cao nhưng thiếu bền vững. Diện tích, sản lượng, năng suất cà phê của 5 quốc gia đứng đầu thế giới về xuất khẩu cà phê năm 2013 Diện tích Sản lượng Năng suất STT Nước (1.000 tấn nhân) (tấn nhân/ha) 1 Brazil 2.461 2,499 3 Indonesia 124 698 0,563 4 Colombia 771 653 0,846 5 India 367 318 0,845 Tổng cộng 3.org, 2013 [33] Phân tích số liệu về tình hình tiêu thụ cà phê chè của 5 quốc gia đứng đầu thế giới (bảng 1.4) cho thấy: tổng sản lượng cà phê chè xuất khẩu của 5 quốc gia đứng đầu thế giới đạt gần 3,5 triệu tấn chiếm 39,56% tổng sản lượng cà phê xuất khẩu của thế giới. Brazil là quốc gia có sản lượng cà phê chè xuất khẩu lớn nhất thế giới trong nhiều năm gần đây, sản lượng cà phê chè xuất khẩu nhiều nhất trong năm 2011 (2,58 triệu tấn), năm 2013 là 2,37 triệu tấn nhân, chiếm 26,94% sản lượng cà phê của thế giới, do giá bán cà phê chè cao hơn so với cà phê vối nên giá trị kim ngạch xuất khẩu cà phê chè đem lại cho Brazil cao hơn so với các quốc gia khác và chi phối giá cà phê trên thị trường thế giới. Việt Nam có sản lượng cà phê chè xuất khẩu thấp nhất trong những năm gần đây, sản lượng cà phê chè xuất khẩu nhiều nhất trong năm 2013 là 70 ngàn tấn do diện tích trồng cà phê chè ở nước ta ít hơn rất nhiều so với các nước khác (31 ngàn ha).

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 Bảng 1. Sản lượng cà phê chè xuất khẩu của 5 quốc gia đứng đầu thế giới niên vụ (2009 – 2013) (Đơn vị: 1.000 tấn) STT Quốc gia 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 1 Brazil 2.370 2 Indonesia 82 78 102 99 3 Mexico 228 246 267 216 4 Colombia 511 459 595 724 5 Việt Nam 39 48 54 70 Tổng cộng 3.org, 2013 [34] Như vậy, với tốc độ phát triển mạnh mẽ, cà phê không còn đơn thuần là một sản phẩm nông nghiệp thuần túy, cà phê đã và đang đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế thế giới. Trên thế giới đã công nhận rộng rãi thuật ngữ “coffee industry” – ngành cà phê; với tổng giá trị giao dịch toàn cầu là khoảng 100 tỷ đô la chỉ đứng sau dầu hỏa trong danh sách các loại hàng hóa cơ bản có giá trị giao dịch toàn cầu cao nhất. Không chỉ đóng góp về giá trị nông sản chế biến mà cà phê còn là yếu tố có tác động lớn đến các lĩnh vực: tài chính, thương mại, đầu tư, du lịch, văn hóa… Cho đến nay, cà phê vẫn là một thức uống phổ biến, được con người sản xuất và tiêu thụ nhiều hơn so với Chè và Coca cola.

Đặc biệt là giới trẻ có xu hướng sử dụng nhiều hơn so với trước đây. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cà phê ở Việt Nam Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, gió mùa, nóng ẩm và có diện tích đất đỏ Bazan khá lớn nên có thể xem là quốc gia có điều kiện thuận lợi để sản xuất cà phê, đặc biệt là cà phê vối. Trong những năm gần đây, cà phê trở thành mặt hàng xuất khẩu chính, có ý nghĩa đáng kể trong nền kinh tế và xã hội của nước ta. Với địa bàn trải dài trên 15 vĩ độ Bắc bán cầu, từ Bắc vào Nam đã hình thành những vùng chuyên canh cây cà phê góp phần xóa đói giảm nghèo và ổn định xã hội cho hàng chục triệu người tại Việt Nam (Đoàn Triệu Nhạn, 1999) [9].

Đầu thế kỷ 20, cây cà phê đã được trồng ở một số đồn điền người Pháp tại Phủ Quỳ (Nghệ An) và một số nơi ở Tây Nguyên với diện tích không quá vài nghìn ha. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 8 Năm 1930, Việt Nam có khoảng 7.000 ha cà phê. Trong giai đoạn 1960-1970, cây cà phê được phát triển ở một số nông trường quốc doanh ở các tỉnh phía Bắc, khi cao nhất (năm 1964 - 1966) đã đạt tới hơn 20. Sau khi đất nước thống nhất năm 1975, tổng diện tích cà phê Việt Nam chỉ còn khoảng 19.

Giai đoạn 1995 - 1999 giá cà phê ở mức cao trên 1.200 đô la/tấn, đặc biệt năm 2005 đạt đỉnh cao bình quân 2.640 đô la/tấn đã kích thích người dân mở rộng diện tích rất nhanh từ 186 ngàn ha năm 1995 lên gần 400 ngàn ha năm 1999 (tăng 2,1 lần). Riêng năm 1997 đạt 24,1 tạ/ha, sản lượng bình quân đạt 387 ngàn tấn/năm. Sản lượng xuất khẩu bình quân đạt 406 ngàn tấn và giá trị xuất khẩu đạt bình quân là 432 triệu đô la/năm. Giai đoạn 2000 - 2005 giá cà phê giảm và ở mức thấp dưới 1.000 đô la/tấn, thậm chí các năm 2001, 2002 chỉ đạt bình quân dưới 500 đô la/tấn, diện tích cà phê giảm dần từ 562 ngàn ha năm 2000 xuống 488 ngàn ha năm 2006, giảm 73 ngàn ha, bình quân giảm 12 ngàn ha/năm.

Người sản xuất hạn chế đầu tư thâm canh nên năng suất giảm mạnh bình quân chỉ đạt 16,7 tạ/ha, giảm 5,3 tạ/ha, sản lượng bình quân đạt 784 ngàn tấn, tăng 400 ngàn tấn gấp 2 lần so bình quân giai đoạn 1995-1999. Sản lượng xuất khẩu bình quân đạt 814 ngàn tấn, giá trị xuất khẩu đạt bình quân 485 triệu đô la/năm tăng 12% so với giai đoạn trước. Giai đoạn 2006 - 2009, mặc dù Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn khuyến cáo giữ ổn định diện tích nhưng do giá cà phê tăng trở lại và đạt mức trên 2.