MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài. Sản phẩm hoa quả là một trong những loại sản phẩm có ý nghĩa quan trọng và không thể thiếu được trong tiêu dùng hàng ngày của con người. Khi xã hội càng phát triển thì nhu cầu đó cũng ngày càng tăng.
Trong các loại sản phẩm về hoa quả, thì sản phẩm cây ăn quả có múi, nhất là bưởi luôn có một vị trí quan trọng và chiếm tỷ trọng lớn. Cây bưởi có tên khoa học là (Citrus grandis Osbeck), thuộc chi (genus) Citrus, nhóm cam quýt, họ (familia) Rutaceae, là loại cây được trồng lâu đời và phân bố rộng khắp từ Bắc đến Nam Việt Nam. Là một trong số cây ăn quả có múi được trồng khá phổ biến ở nước ta cũng như các nước thuộc vùng châu Á: Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia, Philippin vv. Ở Việt Nam bưởi được trồng hầu khắp các tỉnh thành trong cả nước, đặc biệt đã hình thành những vùng bưởi cổ truyền mang tính đặc sản địa phương như: bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ), bưởi Diễn (Từ Liêm - Hà Nội), bưởi Phúc Trạch (Hương Khê - Hà Tĩnh), bưởi Thanh Trà (Huế), bưởi Năm Roi (Vĩnh Long) và gần đây là bưởi da xanh (Mỏ Cày - Bến Tre), vv… Bưởi là đặc sản quý có giá trị dinh dưỡng cao, có nhiều ứng dụng trong y học cổ truyền của dân tộc, là một loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao và có vai trò quan trọng trong mô hình VAC cũng như sản xuất trang trại.
Theo Trần Thế Tục thì thành phần hoá học có trong 100g quả bưởi tươi phần ăn được: đường 6 - 12%, lipit 0,1g, protein 0,9g, vitamin C 90mg, P205 12mg, xenluloza 0,2g, ngoài ra còn có các loại vitamin B1, B2, … caroten 0,2mg, các khoáng chất ở dạng vi lượng rất cần thiết cho cơ thể con người. Trong 1kg bưởi phần ăn được cung cấp 530 - 600 calo nguồn năng lượng dễ tiêu. Ngoài dùng ăn tươi bưởi còn được chế biến thành rất nhiều sản phẩm có giá trị như: nước quả, mứt,… trong công nghiệp chế biến vỏ, hạt để lấy tinh dầu, Luan van 2 bã tép để sản xuất pectin có tác dụng bồi bổ cơ thể, đặc biệt bưởi có tác dụng rất tốt để chữa các bệnh đường ruột, tim mạch. Khi xã hội ngày một phát triển nhu cầu của con người về đồ ăn, thức uống tươi ngày càng được quan tâm và sử dụng, những thực phẩm tươi đó chủ yếu được lấy từ các loại cây ăn quả, vậy nên phát triển cây ăn quả nói chung, cây bưởi nói riêng là cần thiết.
Mô hình khoa Nông Học trường Đại học Nông LâmThái Nuyên. Là một vùng đất phát triển về cây ăn quả, cây công nghiệp và vườn ươm sản xuất cây con tổng diện tích là 8 ha. Trong đó tổng diện tích trồng cây ăn quả là 3.5 ha trồng cây ăn quả như bưởi, cam, ổi, nhãn, mít và một số loại cây khác. Thuộc vùng đất màu mỡ điều kiện khí hậu phát triển tốt, giao thông vận tải thuận tiện cho việc cung cấp cho thị trường và đi lại vì vậy để hiểu biết hơn mô hình cũng như về cách chăm sóc bưởi và tìm hiểu về cách sử dụng phân bón, những giống bưởi và những kinh nghiệm của mô hình nên em đã thực tập tại mô hình làm về cây bưởi với tên đề tài.
Xuất phát từ thực tế và những vấn đề nêu trên,em đã tiến hành thực hiện đề tài:“ Đánh giá tình hình sản xuất bưởi diễn tại mô hình khoa Nông học Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”. Mục tiêu của đề tài. - Đánh giá tình hình sản xuất bưởi diễn tại mô hình khoa Nông Học trường Đại học Nông LâmThái Nuyên. Yêu cầu của đề tài.
- Đánh giá hiện trạng sản xuất cây ăn quả tại mô hình. - Đánh giá tình hình sản xuất bưởi diễn tại mô hình. - Đánh giá sâu, bệnh hại trên cây bưởi tại mô hình. - Một số biện pháp kỹ thuật trong sản xuất bưởi diễn tại mô hình.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Luan van 3 Thực hiện đề tài giúp cho tôi củng cố được những kiến thức chuyên môn, vận dụng các kiến thức đã học áp dụng vào thực tế sản xuất. Tự thiết lập được kế hoạch đánh giá, nắm được các kiến thức thực tế hơn trong việc nghiêm các tài liệu có sẵn và kiến thức mô hình qua các hoạt động thực tế.
Em có cơ hội tiếp cận tham gia các hoạt động sản xuất, tìm hiểu về quy trình sản xuất từ đó rút ra nhiều kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp và em có ý thức tự lập, tự chịu trách nhiệm trong lĩnh vực sản xuất sau này. Ý nghĩa thực tiễn Từ kết quả thực tiễn với bưởi diễn của đề tài giúp tôi vận dụng tốt quy trình sản xuất trên các đối tượng cây trồng khác, đưa ra các giải pháp thích hợp để áp dụng vào thực tế sản xuất đối với từng địa phương. Khuyến cáo với người sản xuất về các tiêu chuẩn chất lượng đối với nông nghiệp và xu hướng phát triển của niềm sản xuất nông nghiệp. Luan van 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi trên thế giới và ở Việt Nam 2.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi trên thế giới. * Tình hình sản xuất. Trên thế giới sản xuất khoảng 8-9 triệu tấn bưởi cả 2 loại bưởi chùm (Citrus paradisi) và bưởi (Citrus grandis), trong đó chủ yếu là bưởi chùm chiếm 6,5-6,8 triệu tấn. Sản xuất bưởi chùm chủ yếu tập trung ở các nước châu Mỹ, châu Âu dùng cho chế biến nước quả.
Bưởi chủ yếu được sản xuất ở các nước thuộc châu Á, tập trung nhiều ở một số nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Philipines, Thái Lan, Bangladesh,. được sử dụng để ăn tươi. Trong nhiều thập kỷ qua, năng suất, diện tích và sản lượng bưởi trên thế giới không ngừng tăng. Hiện nay vùng trồng bưởi ở Việt Nam, Thái Lan, Cu Ba, Malaixia và miền Nam Trung Quốc,.
đang gặp những khó khăn lớn về phát triển bưởi do một số bệnh hại trên cây có múi như bệnh Greening, Tristeza. Sức tàn phá của các loại dịch bệnh này kiến cho diện tích cây có múi, trong đó có bưởi của một số nước nằm trong vùng nhiệt đới bị thu hẹp hoặc không tăng lên được. Tính đến năm 2018 diện tích trồng cây bưởi đạt 373.735 (ha), năng suất bình quân đạt 250.839 (ta/ha )và sản lượng đạt 9. Trong vòng gần 10 năm từ 2008-2018, diện tích bưởi mặc dù giảm nhưng sản lượng tăng, nguyên nhân chủ yếu do năng suất được tăng lên bởi áp dụng các tiến bộ khoa học trọng sản xuất bưởi.[5] Luan van 5 Bảng 2.1 Diện tích, năng suất, sản lượng trên thế gới.
Năm Năm Năm Năm Năm Chỉ tiêu 2008 2011 2014 2016 2018 Diện tích (ha) 310.735 Năng suất 241,294 244,255 260,276 248,845 250,839 (ta/ha) Sản lượng 7.2: Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi ở một số vùng, nước trồng nhiều bưởi trên thế giới năm 2018 Diện tích Năng suất Sản lượng TT Vùng/nước (ha) (ta/ha) (tấn) 1 Châu Á 243.660 (nguồn faostart 2020) Trên thế giới hiện nay có 3 vùng trồng cam quýt chủ yếu, riêng với cây bưởi là vùng châu Mỹ, Địa Trung Hải và châu Á. Trong đó khu vực Bắc Mỹ là vùng trồng lớn nhất sau đó đến châu Á và Địa Trung Hải. Châu Á: là cái nôi của cam quýt và cây bưởi và cũng là khu vực sản xuất bưởi lớn nhất trên thế giới, năm 2018 với diện tích cho thu hoạch là 243.394 ha, năng suất 281.888 tạ/ha thì sản lượng đạt được là 6. Một số nước ở châu Á tuy có sản lượng bưởi cao như Trung Quốc, Ấn Độ và Đài Loan, nhưng do hạn chế về trình độ canh tác nên năng xuất và chất lượng các giống bưởi ở Luan van 6 vùng này còn thấp so với các vùng khác.
Công tác chọn tạo giống, kỹ thuật canh tác (trừ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan) còn rất nhiều hạn chế so với các vùng trồng bưởi khác trên thế giới. Tuy nhiên nghề trồng cam quýt ở châu Á là sự pha trộn của kỹ thuật hiện đại (Nhật Bản, Đài Loan) và sự canh tác truyền thống như: Trung Quốc, Ấn Độ, Philippines,. ở vùng này, hiện nay tình hình sâu bệnh hại trên cây có múi xảy ra nghiêm trọng.[5] Một số quốc gia sản xuất bưởi chủ yếu trên thế giới gồm các quốc gia Châu Mỹ gồm: Mỹ, Ý,Braxin, Mehico., Châu Á gồm: Trung Quốc, Ấn Độ, Mailayxia, Thái Lan.[5] Năm 2018 diện tích bưởi ở trung quốc là 92.289 ha, năng suất đạt cao nhất thế giới (547,880 tạ/ha) và đạt sản lượng là 5. Trung Quốc là nước đứng đầu thế giới về sản xuất bưởi.
Ở Trung Quốc bưởi được trồng nhiều ở các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, Tứ Xuyên, Hồ Nam, Chiết Giang, Phúc kiến và Đài Loan. Theo một số tài liệu mới đây cho rằng: Các loại cây ăn quả có múi ở Trung Quốc phát triển mạnh hơn so với các loại cây ăn quả khác. Đặc biệt có một số giống bưởi nổi tiếng như: Bưởi Văn Đán, Sa Điền, bưởi ngọt Quân Khê,… được Bộ Nông nghiệp Trung Quốc công nhận là hàng nông nghiệp chất lượng cao. Thái Lan: bưởi được trồng nhiều ở các tỉnh miền Trung, một phần của miền Bắc và miền Đông, với các giống bưởi nổi tiếng như Cao phuang, Cao fan,.
Năm 1987, Thái Lan trồng 1.500 ha bưởi cho sản lượng 76.275 tấn với giá trị 28 triệu đôla Mỹ. Đến năm 2007, diện tích bưởi ở Thái Lan khoảng 34.354 ha và sản lượng khoảng 197.716 tấn, bao gồm cả bưởi chùm. Năm 2012, Thái Lan trồng 14.136 ha và đạt sản lượng 19. Đến năm 2018, Thái Lan trồng với diện tích 24.644 ha và đạt sản lượng 219.838 tấn Ấn Độ: Bưởi và bưởi chùm trồng trên quy mô thương mại ở một số vùng.
Bưởi chùm là loại quả dùng để ăn sáng phổ biến ở nhiều nước. Những vùng khô hạn như Punjab là nơi lý tưởng với bưởi chùm. Bưởi có thể trồng được ở những Luan van 7 vùng có lượng mưa lớn và phát triển tốt ở vùng KonKan. Năm 2005, Ấn Độ sản xuất được 142.000 tấn bưởi và bưởi chùm.
Năm 2012, sản lượng bưởi quả đạt 183.922 tấn xếp thứ 2 về sản xuất bưởi quả ở các nước châu Á. Dự kiến năm 2015, Ấn Độ sẽ tăng gấp đôi diện tích trồng bưởi chùm cho xuất khẩu và sản lượng dự kiến tăng 30% * Tình hình tiêu thụ: Nhật Bản vẫn là một thị trường lớn cho việc tiêu thụ bưởi. Trong năm 2004/2005 bang Florida của Mỹ đã xuất sang Nhật Bản 4.851 tấn) bưởi tươi, năm 2005/2006: 6 - 7 triệu thùng (102-119 nghìn tấn), năm 2006/2007: 8 triệu thùng (136 nghìn tấn). Nam Phi cũng xuất sang Nhật khoảng 6 triệu thùng (96.