Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm nông sinh học và biện pháp kỹ thuật canh tác cho một số giống chè nhập nội tại thái nguyên

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích nghiên cứu đặc điểm nông sinh học và biện pháp kỹ thuật canh tác cho một số giống chè nhập nội tại, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Vũ Thị Quý
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Tất Khương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Nông Sinh Học Và Kỹ Thuật Canh Tác Giống Chè Nhập Nội Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích và yêu cầu của đề tài
• 0.2.1. Mục đích của đề tài
• 0.2.2. Yêu cầu của đề tài
• 0.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.3.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 0.3.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 0.4. Những đóng góp mới của đề tài
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 0.6. Cấu trúc của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Tình hình sản xuất và nghiên cứu chè trên thế giới
• 1.1.1. Tình hình sản xuất chè trên thế giới
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu chè trên thế giới
• 1.2. Tình hình sản xuất và nghiên cứu chè ở Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ chè ở Việt Nam
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu chè ở Việt Nam
• 1.2.3. Một số vấn đề rút ra từ tổng quan tài liệu
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Hiện trạng và những yếu tố hạn chế trong sản xuất chè của tỉnh Thái Nguyên
• 2.4. Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học của các giống chè nhập nội tại Thái Nguyên
• 2.5. Nghiên cứu khả năng giâm cành của các giống chè nhập nội có triển vọng tại Thái Nguyên
• 2.6. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật canh tác chè trong thời kỳ KTCB đối với 2 giống chè Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên tại Thái Nguyên
• 2.7. Xây dựng mô hình trình diễn đối với 2 giống chè Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên tại Thái Nguyên
• 2.8. Phương pháp nghiên cứu
• 2.8.1. Phương pháp điều tra đánh giá hiện trạng và các yếu tố hạn chế trong sản xuất chè của tỉnh Thái Nguyên
• 2.8.2. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm nông sinh học của các giống chè nhập nội tại Thái Nguyên
• 2.8.3. Phương pháp nghiên cứu khả năng nhân giống bằng hình thức giâm cành của các giống nhập nội có triển vọng tại Thái Nguyên
• 2.8.4. Phương pháp nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật canh tác chè trong thời kỳ KTCB đối với 2 giống chè Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên tại Thái Nguyên
• 2.8.5. Xây dựng mô hình trình diễn đối với 2 giống chè Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên tại Thái Nguyên
• 2.9. Các chỉ tiêu theo dõi
• 2.9.1. Theo dõi các chỉ tiêu hình thái
• 2.9.2. Các chỉ tiêu sinh trưởng
• 2.9.3. Chỉ tiêu về năng suất
• 2.9.4. Các chỉ tiêu về chất lượng
• 2.9.5. Các chỉ tiêu về sâu bệnh hại
• 2.9.6. Theo dõi các chỉ tiêu về giâm cành
• 2.10. Các biện pháp kỹ thuật áp dụng
• 2.11. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng và các yếu tố hạn chế trong sản xuất chè của tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.1. Khái quát điều kiện tự nhiên có liên quan đến sản xuất chè của tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.2. Hiện trạng sản xuất chè ở Thái Nguyên
• 3.1.3. Các yếu tố thuận lợi và hạn chế đối với sản xuất chè của tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.4. Một số giải pháp khắc phục các yếu tố hạn chế trong việc sản xuất chè ở Thái Nguyên
• 3.2. Đặc điểm nông sinh học của các giống chè nhập nội tại Thái Nguyên
• 3.2.1. Đặc điểm hình thái của các giống chè nhập nội tại Thái Nguyên
• 3.2.2. Khả năng sinh trưởng búp của các giống chè nhập nội tại Thái Nguyên
• 3.2.3. Năng suất của các giống chè nhập nội tại Thái Nguyên
• 3.2.4. Một số loại sâu hại chính trên các giống chè nhập nội tại Thái Nguyên
• 3.2.5. Chất lượng của các giống chè nhập nội tại Thái Nguyên
• 3.3. Kết quả nghiên cứu khả năng nhân giống vô tính của một số giống chè nhập nội có triển vọng tại Thái Nguyên
• 3.3.1. Tỷ lệ ra rễ và tỷ lệ nảy mầm hom giâm của một số giống chè nhập nội có triển vọng tại Thái Nguyên
• 3.3.2. Tỷ lệ sống và tỷ lệ xuất vườn của hom chè ở một số giống nhập nội có triển vọng tại Thái Nguyên
• 3.3.3. Chất lượng cây xuất vườn của hom chè ở một số giống nhập nội có triển vọng tại Thái Nguyên
• 3.4. Kết quả nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật canh tác cho hai giống chè Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên trong thời kỳ KTCB tại Thái Nguyên
• 3.4.1. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến sinh trưởng và năng suất của 2 giống chè Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên tuổi 3 tại Thái Nguyên
• 3.4.2. Ảnh hưởng của biện pháp kỹ thuật đốn tạo hình đến sinh trưởng và năng suất của 2 giống chè Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên tuổi 3 tại Thái Nguyên
• 3.4.3. Ảnh hưởng của biện pháp kỹ thuật bón phân đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng của 2 giống chè Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên trong thời kỳ KTCB tại Thái Nguyên
• 3.4.4. Xây dựng mô hình trình diễn đối với 2 giống chè Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên tại Thái Nguyên
• 3.4.5. Các chỉ tiêu về năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất chè của mô hình tại Thái Nguyên
• 3.4.6. Hiệu quả kinh tế của mô hình tại Thái Nguyên
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• XỬ LÝ THỐNG KÊ PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Nông sinh học giống chè nhập nội tại Thái Nguyên

Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học của các giống chè nhập nội tại Thái Nguyên tập trung vào việc đánh giá khả năng sinh trưởng, năng suất và chất lượng. Các giống chè như Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên được nghiên cứu kỹ lưỡng về hình thái, khả năng phân cành, mật độ búp và thời gian sinh trưởng. Kết quả cho thấy các giống này có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và đất đai của Thái Nguyên, đặc biệt là khả năng cho năng suất cao và chất lượng chè đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.

1.1. Đặc điểm hình thái

Các giống chè nhập nội được nghiên cứu về đặc điểm hình thái như chiều cao thân, độ rộng tán và hình dạng lá. Kết quả cho thấy Keo Am Tích có thân cao trung bình 1,2m, tán rộng 1,5m, trong khi Phúc Vân Tiên có thân cao 1,1m và tán rộng 1,4m. Lá của các giống này có hình dạng thuôn dài, màu xanh đậm, phù hợp với điều kiện canh tác tại Thái Nguyên.

1.2. Khả năng sinh trưởng

Khả năng sinh trưởng của các giống chè nhập nội được đánh giá qua số đợt búp và thời gian sinh trưởng. Keo Am Tích có 4-5 đợt búp/năm, trong khi Phúc Vân Tiên có 3-4 đợt búp/năm. Cả hai giống đều có thời gian sinh trưởng ngắn, phù hợp với chu kỳ canh tác tại Thái Nguyên.

II. Kỹ thuật canh tác chè nhập nội tại Thái Nguyên

Nghiên cứu kỹ thuật canh tác cho các giống chè nhập nội tại Thái Nguyên tập trung vào các biện pháp như mật độ trồng, kỹ thuật đốn tạo hình và bón phân. Kết quả cho thấy mật độ trồng tối ưu là 2,3 vạn cây/ha, đảm bảo sinh trưởng và năng suất cao. Kỹ thuật đốn tạo hình được điều chỉnh phù hợp với từng giống, giúp cây phát triển cân đối và tăng năng suất búp.

2.1. Mật độ trồng

Mật độ trồng ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng và năng suất của giống chè nhập nội. Nghiên cứu chỉ ra rằng mật độ 2,3 vạn cây/ha là tối ưu, giúp cây phát triển tốt và cho năng suất cao. Mật độ quá dày hoặc quá thưa đều ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng chè.

2.2. Kỹ thuật đốn tạo hình

Kỹ thuật đốn tạo hình được áp dụng để điều chỉnh chiều cao và độ rộng tán của cây chè. Đối với Keo Am Tích, đốn thân chính cách mặt đất 20-25cm, cành cách mặt đất 30-35cm. Phúc Vân Tiên được đốn thân chính cách mặt đất 25-30cm, cành cách mặt đất 30-35cm. Kỹ thuật này giúp cây phát triển cân đối và tăng năng suất búp.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học và kỹ thuật canh tác cho các giống chè nhập nội tại Thái Nguyên có giá trị khoa học và thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở lý luận cho việc phát triển chè chất lượng cao tại Thái Nguyên, đồng thời là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo. Ứng dụng thực tiễn giúp nâng cao năng suất và chất lượng chè, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

3.1. Giá trị khoa học

Nghiên cứu cung cấp các số liệu khoa học về đặc điểm nông sinh học và kỹ thuật canh tác của các giống chè nhập nội, góp phần bổ sung kiến thức về cây chè tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để phát triển các giống chè mới có năng suất và chất lượng cao.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu được áp dụng vào thực tiễn sản xuất chè tại Thái Nguyên, giúp nâng cao năng suất và chất lượng chè. Các biện pháp kỹ thuật canh tác được đề xuất giúp nông dân tối ưu hóa quy trình trồng và chăm sóc chè, từ đó tăng thu nhập và phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình khoa học mang tiêu đề "Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học và biện pháp kỹ thuật canh tác cho một số giống chè nhập nội tại Thái Nguyên" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Vũ Thị Quý, thuộc chuyên ngành Khoa học cây trồng (mã số 62.10), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Lê Tất Khương và PGS. Nguyễn Ngọc Nông tại Đại học Thái Nguyên (Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên), bảo vệ năm 2013.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Cây chè (Camellia sinensis) là cây công nghiệp lâu năm có chu kỳ kinh tế dài, thu hoạch nhanh và mang lại giá trị kinh tế ổn định. Nước chè là thức uống giải khát phổ biến của 2/3 dân số thế giới (Nguyễn Hanh Khôi, 1983). Tại Việt Nam, chè được trồng tại 35 tỉnh, trải dài trên 15 vĩ độ Bắc, tập trung chính ở vùng Trung du, Miền núi phía Bắc và Tây Nguyên (Đỗ Ngọc Quỹ - Nguyễn Kim Phong, 1997). Đến năm 2009, diện tích chè cả nước đạt 129.200 ha cho sản phẩm với 275 nhà máy chế biến, sản lượng đạt 185.700 tấn búp khô, xuất khẩu trên 82.000 tấn (đứng thứ 5 về diện tích và thứ 8 về sản lượng xuất khẩu trên thế giới). Đến năm 2010, diện tích duy trì 129.000 ha, sản lượng đạt 198.466 tấn và xuất khẩu đạt 138.000 tấn, đạt giá trị kim ngạch 200,6 triệu USD.

Mặc dù sản lượng xuất khẩu cao, giá trị kim ngạch bình quân chưa tương xứng do cơ cấu giống còn hạn chế, chủ yếu là giống chè Trung Du gieo hạt (năm 2003 chiếm 46,1% diện tích), chất lượng và độ đồng đều chưa cao. Định hướng quốc gia giai đoạn 2010–2015 đặt mục tiêu giảm tỷ lệ diện tích giống chè Trung Du xuống còn 21,7%, đồng thời tăng tỷ lệ các giống chất lượng cao lên 33,5% (như các dòng chè Shan, LDP1, LDP2, PH1 và các giống nhập nội Keo Am Tích, Phúc Vân Tiên, PT 95...) nhằm phục vụ chế biến chè xanh và chè Ô-long (Nguyễn Văn Toàn, 2002, 2008).

Thái Nguyên là vùng chè trọng điểm của cả nước với diện tích trên 17.661 ha (phân bố tại 9 huyện, thành phố, thị xã). Giá trị thu nhập bình quân của người trồng chè tăng từ 36,5 triệu đồng/ha (năm 2005) lên trên 60 triệu đồng/ha, thậm chí đạt trên 100 triệu đồng/ha tại các vùng chuyên canh đặc sản (Thảo Nguyên, 2011). Tuy nhiên, cơ cấu giống chè của tỉnh còn đơn điệu; diện tích các giống chuyên dùng cho chế biến chè xanh đặc sản chất lượng cao chỉ chiếm 5,82%. Việc nghiên cứu tuyển chọn các giống chè nhập nội có triển vọng và xác lập gói kỹ thuật canh tác đồng bộ trong giai đoạn kiến thiết cơ bản (KTCB) tại Thái Nguyên là khoảng trống thực tiễn cần được giải quyết.

Mục đích và yêu cầu nghiên cứu

1. Mục đích của đề tài: Lựa chọn một số giống chè nhập nội có năng suất và chất lượng cao, đồng thời xác định các biện pháp kỹ thuật canh tác phù hợp trong thời kỳ kiến thiết cơ bản (KTCB) nhằm mở rộng diện tích và nâng cao sản lượng chè xanh đặc sản tại Thái Nguyên.
2. Yêu cầu của đề tài:
   • Đánh giá hiện trạng và các yếu tố hạn chế trong sản xuất chè tại tỉnh Thái Nguyên.
   • Xác định đặc điểm hình thái, khả năng sinh trưởng, năng suất và chất lượng của tập đoàn giống chè nhập nội tại địa bàn nghiên cứu.
   • Xác định khả năng nhân giống bằng phương pháp giâm cành của các giống chè nhập nội có triển vọng.
   • Xác định các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp (mật độ trồng, kỹ thuật đốn tạo hình, chế độ phân bón) trong thời kỳ KTCB đối với 2 giống chè Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên.
   • Xây dựng mô hình trình diễn áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới đối với 2 giống chè Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các giống chè nhập nội (nhập từ Trung Quốc, Indonesia vào Việt Nam năm 2000 như Phúc Vân Tiên, Keo Am Tích, PT 95, Hùng Đỉnh Bạch, Long Vân 2000, Hoa Nhật Kim, Thiết Bảo Trà, Phú Thọ 10...).
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các đặc tính nông sinh học, khả năng giâm cành và các thí nghiệm kỹ thuật canh tác trong giai đoạn kiến thiết cơ bản (từ tuổi 1 đến tuổi 4).
• Không gian thực hiện:
  • Chi nhánh Chè Sông Cầu, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
  • Xã Phúc Trìu, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
  • Trung tâm Thực hành thực nghiệm – Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên.
• Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2005 đến năm 2011.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tình hình sản xuất và nghiên cứu chè trên thế giới

Theo tổng hợp từ FAOSTAT (2012) và các tài liệu của Đỗ Ngọc Quỹ, Lê Tất Khương (2000), cây chè được thuần hóa và sản xuất đầu tiên tại Trung Quốc, sau đó lan tỏa sang Nhật Bản (năm 805), Indonesia (1654), Ấn Độ (1780), Nga (1833), Malaysia (1914) và châu Phi trong thập niên 1920 (Kenya, Malawi, Guinea). Đến năm 2010, cây chè được trồng tại 46 quốc gia trên thế giới với tổng diện tích đạt 3.561 nghìn ha, năng suất trung bình đạt 14,464 tạ khô/ha và sản lượng đạt 4.060 nghìn tấn khô. Bốn quốc gia sản xuất chè lớn nhất (Trung Quốc, Ấn Độ, Kenya, Sri Lanka) chiếm 76,60% tổng diện tích và 69,49% tổng sản lượng toàn cầu:

• Trung Quốc: Đứng đầu thế giới về diện tích (1.530 nghìn ha, chiếm 45,45%) và sản lượng (1.467 nghìn tấn, chiếm 32,48%), năng suất trung bình 10,338 tạ khô/ha.
• Ấn Độ: Đứng thứ 2 về diện tích (583.000 ha, chiếm 17,22%) và sản lượng (991.180 tấn, chiếm 21,94%), năng suất đạt 17,001 tạ/ha.
• Sri Lanka: Diện tích đạt 218.300 ha, sản lượng đạt 282.300 tấn.
• Kenya: Diện tích đạt 171.900 ha, năng suất đạt mức cao nhất thế giới (23,211 tạ khô/ha), sản lượng đạt 399.000 tấn (chiếm 8,83%).

Quốc gia	Diện tích (ha)	Tỷ trọng diện tích (%)	Năng suất (tạ khô/ha)	Sản lượng (tấn khô)	Tỷ trọng sản lượng (%)
Trung Quốc	1.530.000	45,45	10,338	1.467.000	32,48
Ấn Độ	583.000	17,22	17,001	991.180	21,94
Sri Lanka	218.300	6,48	12,932	282.300	6,25
Kenya	171.900	5,10	23,211	399.000	8,83
Toàn thế giới	3.561.000	100,00	14,464	4.060.000	100,00

Nguồn: FAOSTAT.ORG (Cập nhật 23/02/2012, trích dẫn trong Chương 1 của luận án)

Về mặt học thuật và chọn tạo giống:

• Ấn Độ: Những năm 1950 đã chọn tạo 110 giống tốt (102 dòng vô tính). Đến năm 2003, hơn 80% diện tích dùng giống chọn lọc, trên 20% trồng bằng hom giâm (Hoàng Văn Chung, 2011). Nghiên cứu của I. Kerkadze (1980) và Eden (1958) chỉ ra sự phân hóa sản lượng giữa các cá thể trong quần thể chè gieo hạt chênh lệch từ 3 đến 20 lần, khẳng định vai trò của chọn dòng vô tính.
• Trung Quốc: Có truyền thống chọn giống từ thời nhà Tống (vùng Vũ Di Sơn), nhà Minh và phát triển các giống danh trà như Thủy Tiên, Đại Bạch Trà, Thiết Quan Âm, Phúc Vân Tiên, Hùng Đỉnh Bạch, Long Vân 2000 (Nguyễn Văn Toàn, 1994; Lê Tất Khương, 1996). Đến nay có hơn 90 giống được công nhận cấp quốc gia (Đặng Văn Thư, 2010).
• Sinh lý, hình thái và nông học: Hadfield (1968) xác định chỉ số diện tích lá (LAI) của giống chè thông thường là 3–4, giống có thế lá đứng là 5–7. Kerkadze (1980) xác định góc nghiêng lá tối ưu cho quang hợp là 45°. Djemukhatde (1970) chứng minh tương quan chặt giữa mật độ búp/m² và năng suất ($r = 0,965$).
• Mật độ, đốn và phân bón: Lay Cock (1961) và Holiday (1960) đưa ra mô hình tương quan mật độ $1/Y = a + bX$. Senthil và cs (2004) tại miền Nam Ấn Độ khuyến cáo mật độ 17.000 cây/ha. Barbora (1966) và Barua (1989) thiết lập quy trình đốn tạo hình theo đợt cao trình 25–35 cm và 50 cm. Nghiên cứu bón NPK của Eden (1958), Marwaha (1977), Takeo (1979), Kakabade (1981), Owuor (1987) đã định lượng nhu cầu đạm, lân, kali và tác động của dinh dưỡng khoáng tới hàm lượng tanin, chất hòa tan và catechin trong búp.

Tình hình nghiên cứu và sản xuất chè tại Việt Nam

• Thu thập và khảo nghiệm giống: Năm 1907, Eberhardt phát hiện cây chè dại ở Ba Vì; Dupasquier (1923) ghi nhận tập đoàn 43 giống chè tại Phú Hộ (Đỗ Ngọc Quỹ, 1991; Trần Thị Lư, Nguyễn Văn Toàn, 1994). Năm 2000, tập đoàn giống chè chất lượng cao được nhập nội và khảo nghiệm tại Phú Thọ, Hà Tĩnh, Hà Giang, Sơn La, Lâm Đồng (gồm PT 95, Keo Am Tích, Phúc Vân Tiên, Hùng Đỉnh Bạch, Long Vân 2000, Hoa Nhật Kim, Thiết Bảo Trà, Phú Thọ 10). Năm 2003, Hội đồng Khoa học Bộ Nông nghiệp và PTNT đã công nhận 7 giống nhập nội: Phúc Vân Tiên, Hùng Đỉnh Bạch, Keo Am Tích, PT 95, Kim Tuyên, Thúy Ngọc, Bát Tiên (Đỗ Văn Ngọc, 2006).
• Tương quan hình thái và năng suất: Các nghiên cứu của Chu Xuân Ái (1988), Đỗ Văn Ngọc (1991), Nguyễn Văn Toàn và Trịnh Văn Loan (1994), Nguyễn Hữu La (1998, 2000), Nguyễn Thị Ngọc Bình (2002) xác định năng suất chè tương quan thuận rất chặt với mật độ búp ($r = 0,8564$ đến $0,8901$), diện tích lá ($r = 0,7725$), trong khi tương quan với khối lượng búp ở mức lỏng lẻo ($r = 0,1022$).
• Kỹ thuật nhân giống vô tính: Nghiên cứu giâm cành tại Phú Hộ từ năm 1959 (Đỗ Ngọc Quỹ, Nguyễn Văn Niệm, 1979) dẫn tới việc ban hành quy trình giâm cành 1962–1963. Lê Tất Khương (1996) xác định tỷ lệ xuất vườn của các dòng PH1, TRI 777 đạt 69,7–72,0% tại Thái Nguyên.
• Kỹ thuật canh tác KTCB: Đỗ Thị Trâm và Đỗ Văn Ngọc (1996), Nguyễn Văn Tạo và Đỗ Văn Ngọc (1998), Lê Văn Đức và cs (2004), Nguyễn Thị Ngọc Bình (2008) đã nghiên cứu mật độ, kỹ thuật đốn phân tầng và cân đối NPK kết hợp phân hữu cơ cho chè giai đoạn 1–4 tuổi tại Phú Thọ.

Khoảng trống nghiên cứu của luận án

Mặc dù các giống chè mới đã được khảo nghiệm ở quy mô vùng tại Phú Thọ hoặc một số trạm nghiên cứu Trung ương, nhưng việc đánh giá toàn diện đặc tính nông sinh học, khả năng nhân giống vô tính bằng giâm cành và xây dựng quy trình canh tác KTCB thích ứng riêng cho tiểu vùng sinh thái Thái Nguyên (nơi có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc thù và yêu cầu chế biến chè xanh đặc sản khắt khe) chưa được thực hiện bài bản. Luận án giải quyết trực tiếp khoảng trống này nhằm cung cấp luận cứ khoa học và giải pháp thực nghiệm cụ thể cho địa phương.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và tiếp cận nghiên cứu

Luận án tiếp cận dựa trên các nguyên lý sinh lý học thực vật và nông học chè:

1. Lý thuyết về cân bằng sinh trưởng sinh dưỡng và sinh thực: Kiểm soát quá trình phát triển thân, tán, tầng phân cành thông qua kỹ thuật đốn tạo hình nhằm ức chế ra hoa kết quả, tập trung dinh dưỡng nuôi búp non và mở rộng diện tích khung tán tiếp nhận ánh sáng.
2. Nguyên lý tương quan nguồn – sức chứa (Source - Sink): Tối ưu hóa chỉ số diện tích lá và mật độ cành cấp 1, cấp 2 thông qua bố trí mật độ gieo trồng và bón phân cân đối.
3. Lý thuyết dinh dưỡng khoáng và hữu cơ đối với chất lượng chè: Điều tiết cân đối giữa phân vô cơ (N:P:K) và phân hữu cơ để kích thích phát triển bộ rễ, ổn định hàm lượng hợp chất sinh hóa (tanin, chất hòa tan) quyết định màu nước, hương thơm và vị chát dịu của chè xanh đặc sản.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Luận án kết hợp đồng thời phương pháp điều tra đánh giá xã hội học nông nghiệp và phương pháp thực nghiệm đồng ruộng theo Tiêu chuẩn ngành của Bộ Nông nghiệp và PTNT (10TCN 445-2001, 10TCN 446-2001):

                       QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
 [Điều tra hiện trạng]     [Khảo nghiệm giống]         [Thực nghiệm kỹ thuật]
   - Thống kê, khảo sát      - 8 giống chè nhập nội       - Mật độ trồng (CT1-CT4)
   - Đánh giá hạn chế        - Sinh trưởng, sâu bệnh      - Đốn tạo hình (CT1-CT4)
   - Thu thập mẫu đất        - Năng suất & chất lượng     - Bón phân hữu cơ + NPK
                        [Thí nghiệm nhân giống vô tính]
                          - Tỷ lệ ra rễ, nảy mầm hom
                          - Tỷ lệ sống, tiêu chuẩn xuất vườn
                        [Mô hình trình diễn tại cơ sở]
                          - 2 giống: Keo Am Tích & Phúc Vân Tiên
                          - Đánh giá năng suất & hiệu quả kinh tế

1. Phương pháp điều tra: Điều tra số liệu thứ cấp và phỏng vấn trực tiếp hộ nông dân, cơ quan quản lý tại 9 huyện, thành phố, thị xã của Thái Nguyên; lấy mẫu đất phân tích lý hóa tính năm 2006.
2. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm nông sinh học:
   • Đánh giá tập đoàn giống chè nhập nội 5 tuổi: Keo Am Tích, Phúc Vân Tiên, PT 95, Hùng Đỉnh Bạch, Long Vân 2000, Hoa Nhật Kim, Thiết Bảo Trà, Phú Thọ 10.
   • Theo dõi chỉ tiêu hình thái (thân, cành, hình thái lá), chỉ tiêu sinh trưởng búp (số đợt sinh trưởng, thời gian sinh trưởng), sâu bệnh hại chính (rầy xanh, bọ xít muỗi, bọ cánh tơ, nhện đỏ), năng suất cá thể (NSCT) và năng suất thực thu (NSTT).
   • Phân tích sinh hóa búp 1 tôm 2 lá (hàm lượng tanin theo phương pháp Leventhal, hàm lượng chất hòa tan theo TCVN) và đánh giá cảm quan chất lượng chè xanh theo TCVN 3218-93.
3. Phương pháp nghiên cứu khả năng giâm cành: Theo dõi tỷ lệ ra rễ, tỷ lệ nảy mầm của hom chè, tỷ lệ sống, tỷ lệ xuất vườn và phẩm chất cây giống xuất vườn (chiều cao cây con 12 tháng tuổi, đường kính cổ rễ, số lá thật, chiều dài rễ).
4. Phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng KTCB (trên giống Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên):
   • Thí nghiệm mật độ: So sánh các công thức mật độ và khoảng cách hàng - cây (từ mật độ thấp đến cao quanh ngưỡng 2,0 – 2,9 vạn cây/ha).
   • Thí nghiệm đốn tạo hình: Đánh giá các mức độ cao đốn thân chính và cành bên ở tuổi 1, tuổi 2 và tuổi 3.
   • Thí nghiệm phân bón: Thử nghiệm các mức bón phân vô cơ NPK kết hợp các liều lượng phân chuồng hoai mục (bổ sung phân hữu cơ từ 0 đến 50 tấn/ha) trên nền đối chứng bón theo quy trình 10TCN 445-2001.
5. Phương pháp xây dựng mô hình trình diễn: Triển khai mô hình trồng mới 2 giống Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên có sự tham gia của nông dân tại vùng chè Sông Cầu (Đồng Hỷ) và Phúc Trìu (TP. Thái Nguyên), đánh giá năng suất và tính toán hiệu quả kinh tế (doanh thu, chi phí, lãi thuần).
6. Xử lý số liệu: Số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê bằng phương pháp phân tích phương sai (ANOVA) trên máy vi tính.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu và cơ sở khoa học của đề tài

Chương 1 tổng quan tình hình sản xuất, kinh doanh và nghiên cứu khoa học về cây chè trên bình diện quốc tế và trong nước.

• Về sản xuất toàn cầu, chương điểm lại tiến trình phát triển và các trung tâm sản xuất lớn (Trung Quốc, Ấn Độ, Sri Lanka, Kenya), phân tích nguyên nhân năng suất cao vượt trội của Kenya (23,211 tạ/ha) nhờ cơ cấu giống giâm cành chiếm tỷ trọng lớn.
• Về sản xuất chè tại Việt Nam, tác giả chỉ rõ hạn chế lịch sử của việc gieo hạt giống chè Trung Du, dẫn tới năng suất bình quân chưa cao và chất lượng không đồng đều; đồng thời phân tích cơ cấu diện tích giống chè qua các giai đoạn và định hướng tái cơ cấu giống đến năm 2015.
• Về cơ sở khoa học của các biện pháp kỹ thuật, chương tổng hợp các kết luận kinh điển về mối liên hệ chặt chẽ giữa kích thước lá, góc độ lá, mật độ búp với năng suất; khẳng định tính ưu việt của phương pháp giâm cành vô tính; phân tích sâu tác động đa chiều của kỹ thuật đốn tạo hình và dinh dưỡng NPK + hữu cơ đến sinh trưởng tầng tán và các chỉ tiêu sinh hóa búp chè.

Chương 2: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết vật liệu, quy mô và phương pháp triển khai 5 nội dung chính:

• Đối tượng nghiên cứu gồm các giống nhập nội: Phúc Vân Tiên, Keo Am Tích, PT 95, Hùng Đỉnh Bạch, Long Vân 2000, Hoa Nhật Kim, Thiết Bảo Trà, Phú Thọ 10.
• Trình bày hệ thống các công thức thí nghiệm:
  • Thí nghiệm 2: Nghiên cứu khả năng giâm cành của các giống có triển vọng.
  • Thí nghiệm 3: Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng đến sinh trưởng và năng suất tuổi 3 của 2 giống Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên.
  • Thí nghiệm 4: Nghiên cứu ảnh hưởng của kỹ thuật đốn tạo hình đến cấu trúc tán và năng suất chè tuổi 3.
  • Thí nghiệm 5: Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân bón hữu cơ kết hợp NPK đến sinh trưởng, năng suất và phẩm chất búp từ tuổi 2 đến tuổi 4.
• Quy định chi tiết các chỉ tiêu nông sinh học theo dõi (chiều cao cây, đường kính tán, số cành cấp 1, chiều dài lá, chiều rộng lá, khối lượng búp 1 tôm 2 lá, số lứa hái/năm, mật độ sâu hại) và phương pháp tính toán hiệu quả kinh tế trên 1 ha.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

1. Hiện trạng và các yếu tố hạn chế trong sản xuất chè của tỉnh Thái Nguyên

• Tổng kết điều kiện tự nhiên, khí hậu và chất lượng đất vùng đồi Thái Nguyên (phân tích đất năm 2006 cho thấy đất chua, tầng canh tác dày nhưng nghèo dinh dưỡng hữu cơ và lân dễ tiêu nếu không được bón bổ sung).
• Cơ cấu giống chè giai đoạn 2001–2010 của tỉnh phụ thuộc phần lớn vào giống Trung Du địa phương. Tỷ lệ diện tích giống chè chất lượng cao phục vụ chế biến đặc sản chỉ chiếm khoảng 5,82%. Các yếu tố hạn chế chính bao gồm: tập quán canh tác gieo hạt cũ, thiếu hụt phân hữu cơ, kỹ thuật đốn tạo hình chưa chuẩn xác ở giai đoạn chè con và thiếu nguồn giống vô tính đầu dòng đạt chuẩn.

2. Đặc điểm nông sinh học của các giống chè nhập nội tại Thái Nguyên

• Đặc điểm hình thái thân tán và lá (chè 5 tuổi): Các giống nhập nội biểu hiện đặc tính phân cành và tán khác nhau rõ rệt. Giống Keo Am Tích có dạng thân bụi, nhiều cành cấp 1 mọc sát gốc, tán rậm rạp; giống Phúc Vân Tiên có dạng thân nửa gỗ, cành vươn khỏe, phân cành đều. Chỉ số lá và góc lá của các giống PT 95, Phúc Vân Tiên, Keo Am Tích nằm trong khoảng thuận lợi cho quang hợp ($40^\circ - 60^\circ$).
• Khả năng sinh trưởng búp và năng suất: Các giống PT 95, Phúc Vân Tiên và Keo Am Tích có mật độ búp cao, số đợt sinh trưởng trong năm đạt từ 6–7 đợt. Giai đoạn 2003–2005, năng suất thực thu của các giống Phúc Vân Tiên, PT 95 và Keo Am Tích vượt trội so với các giống khác trong tập đoàn; giống Thiết Bảo Trà sinh trưởng kém nhất.
• Thành phần sinh hóa và chất lượng chè: Phân tích búp 1 tôm 2 lá cho thấy hàm lượng tanin và chất hòa tan của các giống nhập nội đạt mức cao. Đánh giá cảm quan chè xanh đạt trên 16,0 điểm (loại khá trở lên), trong đó giống Keo Am Tích đạt trên 17,0 điểm, nước xanh trong, vị đậm dịu, hương thơm đặc trưng.
• Tổng hợp sàng lọc: Đề tài đã lựa chọn được 5 giống chè có triển vọng nhất để đưa vào cơ cấu sản xuất chè xanh đặc sản tại Thái Nguyên gồm: PT 95, Phúc Vân Tiên, Keo Am Tích, Hùng Đỉnh Bạch và Long Vân 2000.

3. Khả năng nhân giống vô tính của các giống chè triển vọng bằng giâm cành

• Tỷ lệ ra rễ và tỷ lệ nảy mầm của hom giâm các giống Phúc Vân Tiên, Keo Am Tích, PT 95 và Hùng Đỉnh Bạch đạt mức cao, thích hợp cho việc nhân giống quy mô công nghiệp.
• Tỷ lệ sống và tỷ lệ xuất vườn sau 12 tháng giâm cành đạt tiêu chuẩn ngành, cây con xuất vườn có bộ rễ khỏe, đường kính cổ rễ và số lá thật đạt yêu cầu xuất vườn trồng mới.

4. Kỹ thuật canh tác thời kỳ KTCB cho 2 giống Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên

• Ảnh hưởng của mật độ trồng:
  • Kết quả thí nghiệm trên chè 3 tuổi chứng minh mật độ 2,3 vạn cây/ha là tối ưu cho cả 2 giống Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên.
  • Ở mật độ này, cây sinh trưởng thân cành thuận lợi, tán khép nhanh nhưng không bị che bóng lẫn nhau, mật độ búp và khối lượng búp đạt giá trị cao, hạn chế sự phát sinh của sâu bệnh hại chính (rầy xanh, bọ xít muỗi) so với trồng quá dày, đồng thời tiết kiệm chi phí cây giống ban đầu so với mật độ 2,7–2,9 vạn cây/ha.
• Ảnh hưởng của kỹ thuật đốn tạo hình:
  • Đối với giống Keo Am Tích: Do đặc tính thân bụi phân cành thấp, quy trình đốn hợp lý là: Năm thứ nhất đốn thân chính cách mặt đất 20–25 cm, cành cách mặt đất 30–35 cm; Năm thứ 2 đốn cành chính cách mặt đất 30–35 cm, cành tán cách mặt đất 40–45 cm.
  • Đối với giống Phúc Vân Tiên: Thân nửa gỗ, sinh trưởng ngọn mạnh: Năm thứ nhất đốn thân chính cách mặt đất 25–30 cm, cành cách mặt đất 30–35 cm; Năm thứ 2 đốn cành chính cách mặt đất 40–45 cm, cành tán cách mặt đất 45–50 cm.
  • Kỹ thuật đốn tạo hình phân tầng này giúp cây chè tạo được bộ khung tán rộng, số cành cấp 1 và cấp 2 tăng mạnh, cho năng suất chè búp tuổi 3 cao hơn đáng kể so với đốn theo quy trình cũ.
• Ảnh hưởng của chế độ phân bón:
  • Bổ sung phân hữu cơ (phân chuồng hoai mục) kết hợp phân khoáng NPK theo tỷ lệ cân đối qua các năm KTCB giúp nâng cao rõ rệt sinh khối, năng suất búp và chất lượng thử nếm chè xanh.
  • Công thức bón thích hợp được xác định:
    • Tuổi 1: 60 kg N : 45 kg P₂O₅ : 45 kg K₂O/ha.
    • Tuổi 2: 90 kg N : 45 kg P₂O₅ : 60 kg K₂O/ha + bổ sung (50 tấn phân hữu cơ + 100 kg P₂O₅/ha).
    • Tuổi 3: 120 kg N : 60 kg P₂O₅ : 90 kg K₂O/ha.
  • Ở mức bón này, năng suất chè tuổi 3 trong thí nghiệm đạt 1.870,67 kg/ha đối với giống Keo Am Tích và đạt năng suất tương ứng ở giống Phúc Vân Tiên, hàm lượng tanin và chất hòa tan trong búp đạt tỷ lệ tối ưu cho chế biến chè xanh cao cấp.

5. Kết quả xây dựng mô hình trình diễn và hiệu quả kinh tế

• Mô hình trồng chè thâm canh ứng dụng đồng bộ gói kỹ thuật (mật độ 2,3 vạn cây/ha, đốn tạo hình phân tầng, bón 50 tấn phân hữu cơ + NPK cân đối) tại Sông Cầu (Đồng Hỷ) và Phúc Trìu (TP. Thái Nguyên) cho kết quả vượt trội ở tuổi 3 (năm 2010–2011):
  • Giống Keo Am Tích tuổi 3: Năng suất thực thu đạt 2.569,21 kg/ha.
  • Giống Phúc Vân Tiên tuổi 3: Năng suất thực thu đạt 2.289,34 kg/ha.
• Hiệu quả kinh tế: Mô hình trình diễn mang lại doanh thu và lãi thuần cao hơn rõ rệt so với sản xuất đại trà của nông dân địa phương, khẳng định tính khả thi của quy trình kỹ thuật.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới về mặt học thuật và thực tiễn

1. Bổ sung cơ cấu giống chè đặc sản: Luận án đã đánh giá hệ thống và xác định được 5 giống chè nhập nội có triển vọng phù hợp với điều kiện tự nhiên tỉnh Thái Nguyên, bao gồm: PT 95, Phúc Vân Tiên, Keo Am Tích, Hùng Đỉnh Bạch và Long Vân 2000. Đây là nguồn vật liệu quan trọng để chuyển đổi cơ cấu giống chè chất lượng cao của địa phương.
2. Xác lập gói kỹ thuật canh tác thời kỳ KTCB cho 2 giống chủ lực:
   • Mật độ trồng: Xác định mật độ thích hợp cho cả 2 giống Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên là 2,3 vạn cây/ha (hàng cách hàng 1,25–1,3 m; cây cách cây 0,33–0,35 m).
   • Quy chuẩn đốn tạo hình riêng biệt theo đặc tính hình thái giống:
     • Giống Keo Am Tích: Năm đầu đốn thân chính cách gốc 20–25 cm, cành cách gốc 30–35 cm; năm thứ hai đốn cành chính cách gốc 30–35 cm, cành tán cách gốc 40–45 cm.
     • Giống Phúc Vân Tiên: Năm đầu đốn thân chính cách gốc 25–30 cm, cành cách gốc 30–35 cm; năm thứ hai đốn cành chính cách gốc 40–45 cm, cành tán cách gốc 45–50 cm.
   • Quy trình phân bón theo tuổi chè:
     • Tuổi 1: Bón 60 kg N : 45 kg P₂O₅ : 45 kg K₂O/ha.
     • Tuổi 2: Bón 90 kg N : 45 kg P₂O₅ : 60 kg K₂O/ha kết hợp bón lót sâu 50 tấn phân hữu cơ + 100 kg P₂O₅/ha.
     • Tuổi 3: Bón 120 kg N : 60 kg P₂O₅ : 90 kg K₂O/ha.
     • Năng suất thí nghiệm tuổi 3 của Keo Am Tích đạt 1.870,67 kg/ha.
3. Thực nghiệm mô hình sản xuất thành công: Ứng dụng quy trình kỹ thuật hoàn chỉnh vào mô hình trình diễn tại Thái Nguyên đã đưa năng suất chè tuổi 3 đạt 2.569,21 kg/ha (đối với Keo Am Tích) và 2.289,34 kg/ha (đối với Phúc Vân Tiên), mang lại hiệu quả kinh tế cao và ổn định.

Kiến nghị và đề xuất

• Đề nghị các cơ quan chuyên môn và Sở Nông nghiệp & PTNT tỉnh Thái Nguyên công nhận, đưa 5 giống chè triển vọng (PT 95, Phúc Vân Tiên, Keo Am Tích, Hùng Đỉnh Bạch, Long Vân 2000) vào cơ cấu giống chè khuyến nông của tỉnh.
• Khuyến cáo áp dụng đồng bộ quy trình mật độ 2,3 vạn cây/ha, kỹ thuật đốn tạo hình phân tầng và quy trình bón 50 tấn phân hữu cơ + NPK cân đối cho các vùng trồng mới chè Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên trong thời kỳ KTCB.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Giới hạn phạm vi nghiên cứu: Luận án tập trung khảo sát các thí nghiệm kỹ thuật canh tác (mật độ, đốn, bón phân) trong thời kỳ kiến thiết cơ bản (từ tuổi 1 đến tuổi 4). Các diễn biến về sinh trưởng, năng suất và độ bền chất lượng búp khi cây chè bước vào thời kỳ kinh doanh đầy đủ (từ tuổi 5 trở đi) cần được tiếp tục theo dõi lâu dài.
• Hướng phát triển tiếp theo: Tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện các biện pháp kỹ thuật thu hái, phòng trừ tổng hợp sâu bệnh hại (IPM) theo hướng an toàn sinh học (VietGAP, hữu cơ) và công nghệ chế biến sâu đối với 5 giống chè nhập nội đã được tuyển chọn trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo khoa học hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học: Cung cấp phương pháp luận chuẩn mực về bố trí thí nghiệm đồng ruộng trên cây chè con, cách đo đạc các chỉ tiêu hình thái học búp/lá, chỉ số diện tích lá và đánh giá cảm quan chất lượng nông sản.
• Giảng viên và nhà khoa học: Nguồn dữ liệu thực nghiệm phục vụ biên soạn bài giảng môn Cây công nghiệp, Kỹ thuật nhân giống vô tính và Dinh dưỡng cây trồng.
• Cán bộ khuyến nông và nhà quản lý ngành nông nghiệp tỉnh Thái Nguyên: Cơ sở dữ liệu khoa học tin cậy phục vụ công tác quy hoạch vùng nguyên liệu chè đặc sản, xây dựng hướng dẫn kỹ thuật trồng mới và chuyển đổi cơ cấu giống chè địa phương.
• Doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ nông dân trồng chè: Hướng dẫn kỹ thuật cụ thể về mật độ trồng, cữ đốn tạo hình và định mức bón phân hữu cơ – vô cơ để đạt năng suất và phẩm cấp chè cao ngay từ thời kỳ kiến thiết cơ bản.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án đã lựa chọn được những giống chè nhập nội triển vọng nào cho tỉnh Thái Nguyên?

Căn cứ vào kết quả theo dõi sinh trưởng, năng suất, khả năng chống chịu sâu bệnh và chất lượng cảm quan thử nếm, luận án đã xác định được 5 giống chè nhập nội có triển vọng nhất gồm: PT 95, Phúc Vân Tiên, Keo Am Tích, Hùng Đỉnh Bạch và Long Vân 2000.

2. Mật độ trồng tối ưu cho 2 giống chè Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên thời kỳ KTCB là bao nhiêu?

Mật độ trồng thích hợp được luận án xác định qua thực nghiệm là 2,3 vạn cây/ha (khoảng cách hàng 1,25–1,3 m và khoảng cách cây 0,33–0,35 m), đảm bảo cho cây khép tán nhanh, sinh trưởng cân đối và đạt năng suất cao.

3. Kỹ thuật đốn tạo hình cho giống chè Keo Am Tích và Phúc Vân Tiên khác nhau như thế nào?

Do đặc điểm thân bụi phân cành thấp của Keo Am Tích và thân nửa gỗ vươn cao của Phúc Vân Tiên, mức đốn được quy định riêng biệt:

• Keo Am Tích: Năm 1 đốn thân chính cách mặt đất 20–25 cm, cành bên 30–35 cm; Năm 2 đốn cành chính 30–35 cm, cành tán 40–45 cm.
• Phúc Vân Tiên: Năm 1 đốn thân chính cách mặt đất 25–30 cm, cành bên 30–35 cm; Năm 2 đốn cành chính 40–45 cm, cành tán 45–50 cm.

4. Liều lượng phân bón khuyến cáo cho 2 giống chè trong 3 năm đầu KTCB là bao nhiêu?

• Tuổi 1: 60 kg N : 45 kg P₂O₅ : 45 kg K₂O/ha.
• Tuổi 2: 90 kg N : 45 kg P₂O₅ : 60 kg K₂O/ha + bổ sung 50 tấn phân hữu cơ + 100 kg P₂O₅/ha.
• Tuổi 3: 120 kg N : 60 kg P₂O₅ : 90 kg K₂O/ha.

5. Năng suất đạt được ở mô hình trình diễn chè 3 tuổi áp dụng kỹ thuật mới là bao nhiêu?

Tại mô hình trình diễn áp dụng đồng bộ kỹ thuật mới ở Thái Nguyên, năng suất chè búp tươi tuổi 3 đạt 2.569,21 kg/ha đối với giống Keo Am Tích và đạt 2.289,34 kg/ha đối với giống Phúc Vân Tiên.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Vũ Thị Quý (2013) là công trình nghiên cứu nông học thực nghiệm hoàn chỉnh về việc đánh giá và phát triển các giống chè nhập nội tại vùng chè Thái Nguyên. Luận án đã sàng lọc thành công 5 giống chè triển vọng gồm PT 95, Phúc Vân Tiên, Keo Am Tích, Hùng Đỉnh Bạch và Long Vân 2000 phục vụ mục tiêu sản xuất chè xanh đặc sản. Đồng thời, công trình đã xác lập được gói kỹ thuật canh tác đồng bộ thời kỳ kiến thiết cơ bản (mật độ 2,3 vạn cây/ha, đốn tạo hình phân tầng theo dạng thân và chế độ bón 50 tấn phân hữu cơ kết hợp NPK cân đối), giúp nâng cao rõ rệt năng suất và hiệu quả kinh tế của các mô hình sản xuất chè tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan tài liệu và cơ sở khoa học của đề tài Chương 2. Nội dung và phương pháp nghiên cứu Chương 3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận n 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1.

TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ NGHIÊN CỨU CHÈ TRÊN THẾ GIỚI 1. Tình hình sản xuất chè trên thế giới Theo Đỗ Ngọc Quỹ và Lê Tất Khương (2000) [39], quốc gia đầu tiên trên thế giới phát triển sản xuất chè là Trung Quốc, sau đó được truyền bá sang Nhật Bản vào những năm 805 sau Công nguyên, vào Indônexia năm 1654, vào Ấn Độ năm 1780, vào Nga năm 1833, Malaixia năm 1914, vào những năm 1920 vào châu Phi: Kênia, Malavi, Ghinê. Đến nay chè đã được trồng ở 46 quốc gia với quy mô khác nhau, phân bố ở khắp 5 châu (Faostat. Diễn biến diện tích, năng suất, sản lƣợng chè thế giới giai đoạn 2001 - 2010 Diện tích Năng suất Sản lƣợng Năm (ha) (Tạ khô/ha) (Tấn khô) 2001 2.060 Nguồn: http:// FAOSTAT.ORG (Last update: 23/02/2012) n 7 Tình hình sản xuất chè thế giới 10 năm qua (2001 - 2010) cho thấy: Diện tích, năng suất và sản lượng chè thế giới 10 năm qua tăng đều, đến nay (năm 2010) diện tích chè thế giới đã đạt 3.561 ha, năng suất đạt 14,464 tạ khô/ha, sản lượng đạt 4.060 tấn chè búp khô.

Diễn biến diện tích, năng suất, sản lƣợng một số nƣớc trồng chè chính trên thế giới năm 2010 Xuất khẩu Diện tích Năng suất Sản lƣợng STT Nƣớc năm 2009 (ha) (tạ khô/ha) (tấn khô) (tấn) 1 Trung Quốc 1.416 Toàn thế giới 3.815 Nguồn: http:// FAOSTAT.ORG (Last update: 23/02/2012) Mặc dù có tới 46 quốc gia trồng chè trên thế giới, nhưng sản xuất chè cũng chỉ tập trung ở một số nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Srilanca, Kênia và Việt Nam, trong đó: - Trung Quốc là quốc gia đứng đầu thế giới về diện tích đạt 1.530 ha, chiếm 45,45% diện tích chè thế giới, tuy năng suất chè của Trung Quốc không cao, chỉ đạt 10,338 tạ khô/ha, nhưng do diện tích cao nên sản lượng chè của Trung Quốc vẫn đứng đầu thế giới đạt 1.467 tấn, chiếm 32,48% sản lượng chè thế giới. n 8 - Ấn Độ đứng thứ 2 (sau Trung Quốc) về diện tích chè, đạt 583.000 ha, chiếm 17,22% diện tích chè thế giới, năng suất đạt 17,001 tạ/ha, sản lượng đứng thứ 2 sau Trung Quốc, đạt 991.180 tấn, chiếm 21,94% sản lượng chè thế giới. - Sirilanca là đứng thứ 3 trên thế giới về diện tích (218.300 ha), sản lượng đạt 282. - Kênia là quốc gia đứng thứ 4 về diện tích chè đạt 171.900 tấn, nhưng lại là nước có năng suất chè cao nhất, đạt 23,211 tạ khô/ha, sản lượng là 399.000 tấn, chiếm 8,83% sản lượng chè toàn thế giới.

- Tổng diện tích chè của 4 nước (Trung Quốc, Ấn Độ, Kênia, Sirilanca) là: 2.730 ha (76,60%), sản lượng là 3.947 tấn (69,49%) so với thế giới. Tình hình nghiên cứu chè trên thế giới 1. Kết quả nghiên cứu về giống chè trên thế giới Hiện nay, có 46 quốc gia trồng chè trên thế giới, nhưng sản xuất chè của chỉ tập trung ở một số nước như Ấn Độ, Trung Quốc, Srilanca và Kênia. Nghiên cứu về giống chè ở Ấn Độ Ấn Độ là quốc gia sản xuất chè lớn trên thế giới, chỉ đứng hàng thứ hai sau Trung Quốc về diện tích và sản lượng chè.

Đạt được thành tích trên là do Ấn Độ rất quan tâm nghiên cứu triển khai các giống tốt vào sản xuất. Theo Đỗ Ngọc Quỹ, Lê Tất Khương (2000) [39], những năm 50 của thế kỷ 20 Ấn Độ đã thành công trong việc chọn ra 110 giống chè tốt, trong đó có 102 giống chè được nhân bằng phương pháp vô tính. Đến năm 2003 Ấn Độ đã có trên 80% diện tích chè được trồng bằng giống tốt. Trong đó có trên 20% giống được trồng bằng cây con được nhân giống bằng phương pháp giâm cành (Hoàng Văn Chung, 2011) [8].

Đánh giá về triển vọng của việc chọn dòng chè ở Ấn Độ I. Kerkadze (1980) [100], Eden (1958) [70], cho rằng: Những giống chè ở Trung Quốc, n 9 Ấn Độ có nhiều dạng hình khác nhau, có khả năng sinh trưởng và cho năng suất khác nhau, quan sát 200 cây chè trên nương chè, có những cây chè cho sản lượng cao gấp 3 lần so với năng suất trung bình và gấp tới 20 lần so với cây cho sản lượng thấp nhất. Do vậy chọn dòng từ những cây chè tốt có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng suất vườn chè. Nghiên cứu giống chè ở Trung Quốc Trung Quốc là quốc gia sản xuất chè hàng đầu thế giới, nghiên cứu sử dụng giống chè tốt trong sản xuất được các nhà khoa học Trung Quốc quan tâm từ rất sớm.

Ngay từ đời nhà Tống, Trung Quốc đã có 7 giống chè tốt ở Vũ Di Sơn. Các giống chè Thuỷ Tiên (1921 - 1850), Đại Bạch Trà (1850), Thiết Quan Âm đã có từ hơn 200 năm về trước đều là những giống chè chiết cành (Nguyễn Văn Toàn, 1994) [55]. Đến năm 1966 Trung Quốc đã có 50 giống chè tốt được đưa vào sản xuất (Lê Tất Khương, 1996) [26]. Công tác giống chè ở Trung Quốc được đặc biệt chú trọng, Trung Quốc tập trung chọn giống chè theo hướng chất lượng cao để cung cấp nguyên liệu chất lượng cao cho chế biến, tạo ra những sản phẩm chè đặc biệt, nổi tiếng trong nước và thế giới (Hoàng Văn Chung, 2011) [8].

Sở nghiên cứu chè Hồ Nam (Trung Quốc) từ năm 1975 trở lại đây đã tiến hành 525 tổ hợp lai tạo, thụ phấn và đã thu được một số giống chè có triển vọng (Nguyễn Văn Hùng, Nguyễn Văn Tạo, 2006) [22]. Ngoài những giống nổi tiếng từ lâu đời, hiện nay Trung Quốc có nhiều giống chè cho năng suất cao, chất lượng rất tốt cho cả chế biến chè xanh và chè đen như: Phúc Vân Tiên (1957 - 1971), Hoa Nhật Kim, Hùng Đỉnh Bạch (Phúc Kiến), Phú Thọ 10 (Vân Nam), Long Vân 2000 (Triết Giang). Nghiên cứu giống ở Srilanca Srilanca là một trong những quốc gia sản xuất và xuất khẩu chè đứng thứ 3 trên thế giới và là quốc gia rất chú trọng nghiên cứu đưa giống chè mới vào sản xuất. Năm 1842 Srilanca lần đầu tiên nhập giống chè từ Trung Quốc trồng ở vườn Bách thảo Hoàng gia Peradenlya (Kandy) (Lê Tất Khương, 1996) [26].

Srilanca rất chú ý đến công tác chọn dòng, kết hợp chọn dòng có sản lượng cao, có khả năng chống hạn và chống bệnh. Trong những năm 1940 đã chọn ra một Sêri các dòng chè TRI2020, trong đó có các giống nổi tiếng như TRI777, TRI2043. Trong những năm 1950 Srilanca đã chọn ra Sêri các dòng 3000, những năm 1960 trở lại đây đã chọn ra các dòng chè triển vọng như TRI14, DT, DN, DP và DV (Đỗ Ngọc Quỹ và Lê Tất Khương, 2000) [39]. Hiện nay diện tích trồng chè bằng các giống chè được nhân giống vô tính đạt trên 40% diện tích trồng chè trong cả nước (Hoàng Văn Chung, 2011) [8].

Nghiên cứu giống chè ở Kênia Kênia mới chỉ bắt đầu sản xuất chè vào những năm 1925 - 1927 nhưng Kênia là nước có điều kiện tự nhiên phù hợp cho cây chè sinh trưởng phát triển (Lê Tất Khương, 1996) [26]. Kênia, lần đầu tiên nhập giống chè vào năm 1903 và trồng thành công ở Limuri với diện tích ban đầu là 0,81 ha, công tác nghiên cứu giống chè ở Kenia rất được chú trọng, đã góp phần đưa năng suất chè của Kenia lên rất cao (Đỗ Ngọc Quỹ và Lê Tất Khương, 2000) [39]. Năng suất chè năm 2010 đạt 23,211 tạ/ha, cao nhất thế giới, sản lượng đạt 331.594 tấn chè khô/ha. Hiện nay, các giống chè chọn lọc, giâm cành cho năng suất cao hơn giống chè đại trà tới 20%.

Diện tích chè được trồng bằng các giống chọn lọc, giâm cành chiếm tới 67% ở khu vực tiểu nông và chiếm tới 33% diện tích chè n 11 ở các đồn điền lớn. Ngoài giâm cành, Kênia còn nhân giống chè bằng hình thức ghép, nhưng nhân giống bằng hình thức giâm cành hiện nay vẫn được sử dụng rộng rãi nhất trong sản xuất (Hoàng Văn Chung, 2011) [8]. Kết quả nghiên cứu chọn giống chè theo hướng chất lượng Trung Quốc thời nhà Minh đã có những giống chè thương phẩm nổi tiếng về chất lượng: Bạch Kê Quan, Đại Hồng Bào, Ngự Trà, Thiết Quan Âm… Gần đây lại có những giống như Phúc Đỉnh, Đại Bạch Trà để chế biến ra các loại “thập đại danh Trà” giá bán rất cao. Hiện nay, giống chè của Trung Quốc rất phong phú, có nhiều giống nổi tiếng như Hùng Đỉnh Bạch, Hoa Nhật Kim, Thiết Bảo Trà, Phúc Vân Tiên… Trung Quốc có 17 cơ quan nghiên cứu về chè, đã có trên 90 giống chè được công nhận là giống quốc gia.

Trung Quốc là một trong những quốc gia sản xuất chè hữu cơ được EU chấp nhận. Tùy theo vùng sinh thái và và tùy theo sản phẩm để trồng những giống chè riêng nhằm sản xuất chè đặc sản phù hợp với giống chè được chọn (Nguyễn Ngọc Kính, 1979) [28], (Đặng Văn Thư, 2010) [52]. Chè xanh chiếm tỷ trọng cao trong các mặt hàng chè sản xuất ở Trung Quốc, đặc biệt là tỉnh Triết Giang sản xuất chè xanh nổi tiếng từ các giống: Long Tỉnh 43, Triết Nông 113, Triệu Khang…. Chè Ô long sản xuất chủ yếu ở tỉnh Phúc Kiến với các giống Thiết Quan Âm, Phúc Đỉnh, Đại Bạch Trà… Chè đen sản xuất chủ yếu ở tỉnh Vân Nam, Đảo Hải Nam chủ yếu từ các giống Vân Hàn 4, Vân Nam lá to, Tiền Phong.

Viện nghiên cứu chè Đài Bắc ở Đài Loan đã chọn lọc được 100 giống chè quốc gia trong đó có 5 giống: Olong Thanh Tâm, Ôlong Trà Phả, Kim Tuyên, Thuý Ngọc, Tứ Quý Xuân… là những giống chè có chất lượng tốt. Nguyên liệu từ các giống chè trồng ở Đài Loan chủ yếu phục vụ công nghệ chế biến chè Olong, trong đó có giống Olong trắng có chất lượng tốt nhất (Đặng Văn Thư, 2010) [52]. Kết quả nghiên cứu về đặc điểm sinh vật học của cây chè trên thế giới Đặc điểm hình thái (thân, cành, lá, búp), đặc tính sinh trưởng của cây chè (thời gian bắt đầu sinh trưởng, kết thúc sinh trưởng, số đợt sinh trưởng búp/năm.) có quan hệ chặt chẽ với khả năng cho năng suất và chất lượng chè nguyên liệu. Do vậy, nghiên cứu đặc tính sinh vật học của cây chè nhằm tuyển chọn những giống chè có triển vọng và có những biện pháp kỹ thuật để mở rộng diện tích những giống chè đã được chọn lọc luôn được quan tâm.

- Nghiên cứu về lá chè K. Bakhơtatde (1971) [94] nghiên cứu quan hệ giữa lá chè và năng suất chè đã đề ra các chỉ tiêu về lá làm căn cứ chọn giống chè như sau: Màu sắc, kích thước lá, cấu tạo giải phẫu lá.