Đặt vấn đề Cây thanh long (Hylocereus undatus, Haw), thuộc họ Xương rồng (Cactaceae) là loại cây ăn quả có giá trị về nhiều mặt, đối với người tiêu dùng quả thanh long được biết đến là loại quả có giá trị dinh dưỡng cao và là loại quả đẹp rất phù hợp để thờ cúng tổ tiên trong những ngày lễ tết, còn đối với người trồng thanh long thì đây là loại cây ăn quả mang lại hiệu quả kinh tế cao, giúp người trồng có thu nhập ổn định trên đơn vị diện tích. Cây thanh long sau trồng một năm đã bắt đầu cho quả, thời gian cho quả kéo dài từ 6 - 7 tháng trong năm và chia ra thành nhiều lứa quả, tránh hiện tượng quả bị ế đọng trong mùa vụ. Là loại cây ăn trái nhiệt đới được ưa thích bởi trái có hình dáng và màu sắc đẹp, thành phần dinh dưỡng cao và khác hẳn với thành phần dinh dưỡng của các loài khác, có vị ngọt, ăn mát và bổ dưỡng. Nhờ thịt quả có màu sắc đẹp, đặc biệt là những quả có màu đỏ thẫm tự nhiên không có khả năng bán để ăn tươi thì có thể sử dụng làm nguyên liệu chế biến rượu vang để cho ra loại rượu có màu rất hấp dẫn.
Ngoài tác dụng ăn tươi, quả thanh long còn có giá trị cao trong y học như thịt quả thanh long có tác dụng chữa bệnh thiếu máu, huyết áp cao và xuất huyết não. Hoa thanh long đem sắc lấy nước uống chữa bệnh ho. Vỏ quả được chiết xuất lấy màu đỏ tự nhiên dùng trong chế biến công nghiệp thực phẩm. Thân cành thanh long chữa bệnh thần kinh tọa và có thể là nguồn thức ăn cho gia súc ở những nơi khô hạn, cỏ không thể mọc được [30].
Cây thanh long được xem là cây trồng đặc sản có lợi thế cạnh tranh đứng thứ nhất trong 11 loại trái cây ở nước ta (Nguyễn Thơ và ctv, 2008) [16]. Đặc biệt, Việt Nam là nước xuất khẩu thanh long lớn nhất thế giới (Lê xuân Đính, 2006) [5]. n 2 Ở Việt Nam, cây thanh long phát triển mạnh ở các tỉnh phía nam với diện tích trồng lên đến hàng nghìn ha. Tuy nhiên, ở miền Bắc nước ta cây thanh long được trồng rải rác từ lâu nhưng chưa được chú trọng do năng suất, chất lượng thấp.
Vì vậy, việc nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật tăng năng suất chất lượng thanh long là để đưa cây thanh long vào cơ cấu giống cây trồng ở miền Bắc. Thành phố thái nguyên có tổng diện tích đất tự nhiên là 18.630 ha trong đó gần 50% diện tích đất sản xuất nông nghiệp, ngoài diện tích đất trồng cây hàng năm thì diện tích đất trồng cây lâu năm chiếm đại đa số trong tổng diện tích đất sản xuất nông nghiệp, trên diện tích đất này trồng chủ yếu cây chè và một số loại cây ăn quả và trong những năm qua nhận thấy hiệu quả kinh tế trên diện tích đất trồng cây ăn quả của thành phố còn thấp nên thành phố chủ trương chuyển dịch cơ cấu giống cây trồng, khuyến khích bà con nông dân mạnh dạn chuyển đổi một số loại cây ăn quả hiệu quả thấp để trồng những loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao nhằm nâng cao giá trị kinh tế trên diện tích đất vườn đồi. Hiện nay diện tích đất trồng cây ăn quả của thành phố Thái Nguyên khoảng trên 2000 ha trong đó chiếm tỉ lệ lớn nhất là diện tích trồng cây vải khoảng gần 700 ha và hơn 600 ha các loại cây ăn quả khác năng suất thấp, giá trị kinh tế không cao. Do đó, cây thanh long đang được xem là hướng phát triển kinh tế mới cho bà con nông dân trong khu vực thành phố Thái Nguyên.
Diện tích trồng thanh long ở Thái Nguyên hiện nay đang dần phát triển. Tuy nhiên, đây là cây trồng còn mới nên chưa có nhiều nghiên cứu khoa học về loại cây trồng này trong điều kiện tự nhiên của vùng do vậy hiệu quả kinh tế cho người trồng thanh long còn chưa cao. Cây thanh long là một loại cây rất dễ trồng, có thể sinh trưởng, phát triển trên mọi loại đất nhưng để góp phần tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, ngoài việc mở rộng diện tích, tăng cường về giống thì vấn đề về các biện pháp n 3 kỹ thuật là vô cùng quan trọng. Nhằm đưa ra khuyến cáo cho bà con nông dân, để người trồng thanh long hiểu rõ hơn về loại cây trồng mới này và áp dụng một số biện pháp kĩ thuật có hiệu quả nhằm tạo ra sản phẩm đạt năng suất cao, chất lượng, mẫu mã tốt đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng và cũng xuất phát từ nhu cầu thực tế phát triển cây thanh long cùng công tác nghiên cứu chúng em tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số biện pháp kĩ thuật nâng cao năng suất quả thanh long ruột đỏ tại Thái Nguyên”.
Mục đích và mục tiêu của đề tài 1. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kĩ thuật đến năng suất quả thanh long ruột đỏ tại Thái Nguyên. Mục tiêu nghiên cứu Xác định được ảnh hưởng của một số chế phẩm xử lý ra hoa trái vụ và phân bón lá lên cây thanh long ruột đỏ. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực hành, giúp sinh viên làm quen với điều kiện thực tế, rèn luyện kĩ năng thực hành, bước đầu làm quen với công tác nghiên cứu khoa học. Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở cho các công trình nghiên cứu tiếp theo để chọn lọc và xây dựng quy trình kĩ thuật thâm canh tăng năng suất cây thanh long, góp phần bổ sung thêm tài liệu khoa học cho quá trình nghiên cứu về cây thanh long ở nước ta. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở cho việc xây dựng biện pháp kĩ thuật tăng năng suất cho cây thanh long ruột đỏ trong điều kiện tự nhiên của tỉnh Thái Nguyên có thể áp dụng mở rộng cho các vùng trồng thanh long ở miền Bắc. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn của đề tài 2. Cơ sở khoa học 2. Cơ sở khoa học về cây thanh long Cây ăn quả nói chung và cây thanh long nói riêng là một trong những cây có những nhu cầu nhất định về môi trường và dinh dưỡng, do có tính đa dạng về điều kiện sinh thái khí hậu của các mùa trong năm làm cho cây ngừng sinh trưởng phát triển trong một thời gian nhất định, chưa phát huy được khả năng ra hoa đậu quả của cây qua đó ảnh hưởng một phần đến năng suất của thanh long khi thu hoạch. Việc xây dựng vùng trồng thanh long phải phù hợp với điều kiện khí hậu thời tiết, đất đai, giống và các biện pháp kỹ thuật trồng trọt.
Tuy vậy với các yếu tố trên thì biện pháp kỹ thuật là yếu tố cần thiết nhất. Ngoài năng suất không cao, khối lượng quả, trọng lượng quả của thanh long cũng là vấn đề cần chú ý khi trồng trọt trong điều kiện sinh thái. Những hạn chế này có thể do chế độ chăm sóc và bổ sung dinh dưỡng chưa hợp lý. Vì vậy, cần thiết phải có những nghiên cứu để xây dựng quy trình chăm sóc hợp lý cho cây thanh long tại Thái Nguyên nói riêng và miền Bắc nói chung.
Cơ sở khoa học về chế phẩm xử lý ra hoa trái vụ Thanh long có tập tính ra hoa tự nhiên từ tháng 4 - 9. Nếu được kích thích bằng hóa chất (chế phẩm) có thể cho thêm một đợt quả trái vụ. Trong mùa thuận, do điều kiện nhiệt độ khá thích hợp cho cây thanh long nên không cần áp dụng biện pháp kỹ thuật nào cho thanh long. Tuy nhiên, trong mùa nghịch, để giúp cho cây ra được hoa cần sử dụng một số chế phẩm để kích thích ra hoa như: sử dụng VSL1 chấm vào mắt thanh long để kích thích vào thời điểm mong muốn, phun KNO3 trên cây thanh long sẽ kích thích ra nụ hoa, hoặc ethephon… n 5 Nếu điều kiện thời tiết thuận lợi, chỉ sau 3 - 5 ngày nụ đã nhú ra và sau 22 - 25 ngày sẽ nở hoa.
Sau khi hoa tàn, quả được hình thành thì tỷ lệ đậu quả sẽ khá cao và cao hơn so với tỷ lệ đậu hoa. Cơ sở khoa học về việc sử dụng phân bón lá Cây trồng hấp thu dinh dưỡng nuôi cây lớn qua bộ rễ để nuôi cây nhưng trong đất hàm lượng cung cấp cho cây không đủ, lượng chất khoáng vào lá phụ thuộc vào tốc độ khô của dinh dưỡng, khả năng tan của muối, tốc độ xâm nhập ion. Nghiên cứu cải tiến các phương pháp bón phân bằng cách phun phân lên lá để trực tiếp hấp thu chất dinh dưỡng qua các lỗ khí khổng đã thực hiện nhiều năm trên nhiều loại cây trồng. Tác dụng của phân bón qua lá cung cấp nhanh và kịp thời các chất dinh dưỡng đa lượng và vi lượng cần thiết cho cây, đặc biệt tập trung dinh dưỡng để tạo hoa, nuôi quả.
Phân bón lá gồm 3 thành phần chính: nguyên tố đa lượng, trung lượng và vi lượng. Ngoài ra còn một số chất kích thích sinh trưởng. Để tăng khả năng đậu hoa, quả cần phun các chất dinh dưỡng lên lá vào giai đoạn trước khi hình thành nụ, và lúc tàn hoa nhằm bổ sung kịp thời dinh dưỡng cho cây, giảm bớt rụng quả sinh lý. Cơ sở thực tiễn Xác định được biện pháp kĩ thuật phù hợp với cây thanh long ruột đỏ cho năng suất cao tại Thái Nguyên.
Nguồn gốc, phân bố Cây thanh long có tên khoa học Hylocereus undatus (Haw), ngoài tên phổ thông là dragon fruit còn có tên như pitahaya. Thanh long thuộc họ xương rồng (Cactaceae), khác với các cây xương rồng có mủ trắng. Có nguồn gốc ở Nam Mỹ nhưng được phát triển ở các vùng nhiệt đới trên thế giới. Trên thế giới, cây thanh long được xem như là một cây ăn quả mới được phát hiện trong những năm gần đây.
Cây thanh long được trồng ở Nicaragoa và vùng khí hậu nhiệt đới ở một số nước, trong đó có Trung Quốc, Thái Lan, Đài Loan (Tạ Minh Tuấn và ctv, 2005) [19]. n 6 Theo Peter Lo (2001), thanh long được người Pháp du nhập vào Việt Nam cách đây trên 100 năm nhưng mới được đưa lên thành hàng hóa từ thập niên 1980. Trước đây thanh long chỉ được trồng dành cho nhà vua và các gia đình quý tộc.