MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây bưởi có tên khoa học là citrus grandis l., là loại quả thuộc chi cam chanh, là cây ăn quả nhiệt đới được trồng khá là phổ biến ở nhiều vùng trên cả nước, cũng như khu vực Đông Nam Á như Malaysia, Philippin, Thái lan. Bưởi là cây trồng không những có giá trị kinh tế cao mà còn có có giá trị dinh dưỡng cao đối với con người chúng ta. Theo Trần Thế Tục trong 100g quả bưởi tươi phần ăn được có: đường là 6 - 12%, lipit là 0.9%, vitamin C 90mg, P2O5 12mg, và 9.
Ngoài dùng để ăn tươi, bưởi còn có thể chế biến thanh nhiều mặt hàng có giá trị như nước bưởi, mứt, chè. và làm nguyên liệu cho công nghiệp chế biến thực phẩn, mỹ phẩn, dùng lam dược liệu. Cây bưởi là một cây trồng có khẳ năng thích nghi rộng và hiệu quả kinh tế cao so với những cây trồng khác, bưởi có thể được trồng ở nhiều nơi khác nhau và nó tạo nên những vùng đặc sản và đặc trưng cho từng vùng trồng bưởi. Hiệu quả kinh tế thể hiện trên việc sử dụng đất đai so với các loại cây trồng khác, nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy trên cùng một đơn vị diện tích cây ăn quả cho thu nhập trung bình cao gấp 3 lần so với cây lương thực.
Nghề trồng cây ăn quả nói riêng và các nghề khác nói chung, trong những năm gần đây nghề trồng cây ăn quả đã góp phần vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tạo công ăn việc làm cho nông hộ và giúp tăng thu nhập, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, làm tăng hiệu qủa giá trị sử dụng đất, phủ xanh đất trống đồi núi trọc. Có thể nói ngành trồng cây ăn quả trong tương lai là rất có triển vọng. Việt Nam là nước trồng nhiều bưởi, hầu hết các tỉnh điều trồng bưởi và có nhiều giống bưởi có chất lượng và năng suốt tốt như: bưởi Diễn, bưởi Da xanh, bưởi Đoan Hùng.Bưởi Diễn chính là một trong những giống bưởi được ưa chuộng và đánh giá cao vì bưởi Diễn là một giống bưởi quý, là một 2 biến dị của bưởi Đoan Hùng, bưởi Diễn có chất lượng tốt, thời gian treo quả trên cây dài khi quả chín, thời gian bảo quản được lâu, giá thành ổn định, cây khỏe, năng suốt ổn định, đem lại giá tri kinh tế rất cao. Nhưng trong những năm qua do chủ vườn và người trồng thiếu kiến thức về đặc điểm nông sinh học của cây bưởi nên trong quá trình đầu tư, chăm sóc không đúng kỹ thuật, không áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nhất là khi sử dụng phân bón và phun thuốc từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, sản lượng và chất lượng bưởi khi thu hoạch.
Trong thời gian gần đây, một số thí nghiện trồng thử bưởi Diễn tại Thái Nguyên cho kết quả khả quan: cây sinh trưởng khỏe, năng suất và chất lượng bước đầu ổn định. Để góp phần làm tăng năng suất, sản lượng quả bưởi Diễn ở huyện Phú Lương - Thái Nguyên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: ""Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học của giống bƣởi diễn tại xã Tức Tranh- huyện Phú Lƣơng- tỉnh Thái Nguyên ” 1. Mục đích và mục tiêu của đề tài 1. Mục đích của đề tài Nghiên cứu được một số đặc điểm nông sinh học của giống bưởi Diễn có triển vọng tại Thái Nguyên.
Trên cơ sở nghiên cứa này để xác định khả năng thích ứng của giống bưởi này trong điều kiện địa phương phục vụ cho công tác nghiên cứu và sản xuất, qua đó góp phần bổ sung vào quy trình trồng bưởi tại Thái Nguyên. Mục tiêu của đề tài - Nghiên cứu đánh giá các đặc tính nông sinh học của giống bưởi Diễn tại Thái Nguyên bao gồm: + Đánh giá đặc điểm thực vật học của cây bưởi Diễn. + Đánh giá đặc điểm sinh trưởng của cây bưởi Diễn. 3 - Sơ bộ đánh giá tình hình sâu bệnh của cây bưởi Diễn trong thời gian thí nghiệm.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Áp dụng những kiến thức đã được học rồi củng cố củng cố kĩ năng cần thiết để vận dụng một cách sáng tạo những kiến thức đã học vào thực tiễn sản xuất , nâng cao năng lực nghiên cứu chuyển giao khoa học kỹ thuật cho bản thân. Có cơ hội học hỏi thêm những kinh nghiệm trong thực tế. Qua nghiên cứu đề tài sẽ biết được đặc điểm nông sinh học của giống bưởi Diễn, rồi qua đó góp phần bổ sung thêm những tài liệu khoa học, phục vụ cho công tác nghiên cứu và giảng dạy cây bưởi Diễn ở nước ta.
Ý nghĩa thực tiễn sản xuất Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là cơ sở tìm ra những biện pháp kỹ thuật để nâng cao năng suất, chất lượng đối với giống bưởi Diễn, để giúp cho các thí nghiệm đạt kết quả tốt nhất cũng như người trồng bưởi có thể áp dụng vào thực tiễn sản xuất. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Bưởi là cây ăn quả thuộc cây họ cam quýt có múi và có những nhu cầu nhất định về môi trường và dinh dưỡng cũng như kinh tế. Cây họ cam quýt được xếp vào loại cây ăn quả lâu năm, mỗi vùng sinh thái khác nhau có mỗi loại quả bưởi đại diện cho vùng đó, do tính phong phú, đa dạng của điều kiện sinh thái khí hậu mà sinh ra nhiều chủng loại cam quýt có đặc tính quý để đáp ứng nhu cầu sản xuất, từ những giá trị trên cho thấy tầm quan trọng của cây ăn quả với nền kinh tế của vùng nhất là các hộ gia đình.
Nước ta là một nước có nghề trồng cây ăn quả lâu đời, cây ăn quả chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, cây ăn quả không chỉ cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp nhẹ mà còn làm dược liệu, mỹ phẩm .xã hội ngày càng phát triển nhu cầu ngày càng tăng lên, tuy nhiên các nhà làm vườn vẫn gặp nhiều khó khăn từ khâu trồng cho đến khâu thu hoạch chính là chưa áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất từ đó đã ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ra lộc ra hoa và đậu quả dẫn đến năng suất, phẩn chất quả cũng bị ảnh hưởng. Điều tra và tìm hiểu về điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến quá trình ra lộc ra hoa và đậu quả của giống bưởi sau khi bón phân.là cần thiết trong công tác trồng và chăm sóc cũng như chọn giống cây trồng. Nguồn gốc, phân loại 2. Nguồn gốc Theo Chawalit Niyomdham,1992 [13] cho rằng: Bưởi có nguồn gốc ở Malaysia, sau đó lan sang Indonêsia, Trung Quốc, phía Nam Nhật Bản, phía Tây Ấn Độ, Địa Trung Hải và Mỹ.
Decondolle cũng cho rằng bưởi có nguồn gốc ở phía Đông Malaysia kể cả các đảo Fiji và Friendly. 5 Bưởi tiếng anh gọi là Pomelo, tuy nhiên nhiều từ điển ở Việt Nam dịch bưởi ra thành grapefruit, thực ra grapefruit là tên gọi bằng tiếng Anh của bưởi chùm (Citrus paradisi) được xác định là dạng đột biến hay dạng con lai tự nhiên của bưởi, nó xuất hiện sớm nhất tại vùng Brabadas miền tây Ấn Độ và được trồng lần đầu tiên ở Florida mỹ năm 1809 và trở thành một trong những sản phẩm quả chất lượng cao ở châu Mỹ. Tuy nhiên, Webber cũng cho rằng, dựa trên các dữ liệu thì bưởi cũng có thể là cây bản địa của quần đảo Malaysia và Indonnesia từ hai nơi này lan truyền sang Trung Quốc, Ấn Độ rồi đên Iran, Palestin và vào châu âu [18]. Jorgenson (1984), cho rằng bưởi và nhóm cây có múi khác đã được mang đến vùng Đông Nam Á bởi những người Trung Quốc đi lập nghiệp và do đó, bưởi đã được tự nhiên hóa trong vùng.
Theo Janata: bưởi được thu thập từ những cây hoang dại ở Garohills, từ vùng nguyên sản này bưởi được chuyển đến phía Đông của vùng trồng cây có múi ở Yongtze và phía Nam đại dương theo đường Salween hoặc đường Songka. Bưởi là những giống có kích thước quả nhỏ hơn so với Pummeloes và hàm lượng axit cao hơn nên còn gọi là bưởi chua, phần lớn các giống bưởi là bất tự tương hợp (self – incompatible) và lai với nhau một cách dễ dàng nên trong tự nhiên có rất nhiều giống đã được phát sinh do lai [12]. Tóm lại nguồn gốc của cây bưởi cho đến nay vẫn chưa được thống nhất, nhưng với lịch sử trồng trọt lâu đời, cây bưởi là cây có khả năng sinh 6 trưởng và phát triển tốt, được trồng tất cả các vùng trên thế giới từ các vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới… 2. Phân loại Cây bưởi có tên khoa học là: Citrus grandis (L).
Cây bưởi thuộc họ cam: Rustaceae. Họ phụ: Aurantioideae. Chi phụ: Eucitrus. Loài: Citrus grandis Ngành hạt kín: Angiospermae Lớp hai lá mầm: Dicotyledones Bộ: Rutales Họ: Rutaceae 2.
Một số giống bƣởi chủ yếu trên thế giới và Việt Nam, yêu cầu sinh thái của cây bƣởi 2. Một số giống bƣởi chủ yếu trên thế giới Cây bưởi ( Citrus grandis ) trên thế gới được trồng chủ yếu ở các châu Á và Đông Nam Á, châu mỹ như Mỹ, Ấn Độ, Trung Quốc, malaysia, philippine, Thái Lan, Lào, Việt Nam. giống bưởi có sự thích nghi rộng và sự đa dạng về mặc di truyền rất lớn, tuy nhiên trong thực tiễn sản xuất được trồng với mục đích sử dụng khác nhau tùy theo từng loại giống có thể để ăn tưởi hoặc trao đổi buôn bán, làm dược liệu, mỹ phẩm.Mặc dù vậy bưởi vẫn có tính đặc sản đặc trưng cho từng vùng địa phương khác nhau để cạnh tranh và phát triển, theo nghiên cứu của J.Saunt (1990), các giống bưởi triển vọng phát triển tốt ở các nước châu Á như: Thái Lan 3 giống, Trung Quốc 3 giống, Indonexia 5 giống. 7 - Thái Lan: theo kết quả điều tra, khảo sát của tác giả N.Chomchalaw và cộng sự thì bưởi có 51 giống trên toàn bộ lãnh thổ, trong đó có nhiều giống mới có triển vọng phát triển sản xuất.
Theo Prasert Anupunt - Viện Làm vườn Thái Lan, các giống bưởi phổ biến trong sản xuất được trồng ở các tỉnh miền Trung như Nakhon Pathom, Samut Sakhon, Samut songkhram, Ratchaburi và Nothaburi là: Khao Tongdee, Khao Phuang, Khao Phan, Khao Hawm, Khao nhan phung, Khao kheaw, Khao Jeeb, Khao Yai, Tubtim và Sai Nham Phung. Một số giống khác như: Khao Tangkwa, Som Krun, Khao Udom Sook và Manorom được trồng ở Chai Nat và Nakhon Sawan; giống Khao Uthai là giống đặc sản của tỉnh Uthai Thani; giống Takhoi và Som Pol được trồng phổ biến ở Phichit; giống Pattavia chỉ trồng ở vùng phía nam như ở tỉnh Surat Thani, Songkhla, Narathiwat và Pattani [16].