Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh sán lá gan ở trâu bò nuôi tại tỉnh lạng sơn và đề xuất biện pháp phòng trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh sán lá gan ở trâu bò nuôi tại tỉnh lạng sơn và đề xuất biện, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Đặng Minh Viễn
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Quốc Tuấn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Và Biện Pháp Phòng Trị Bệnh Sán Lá Gan Ở Trâu, Bò Tại Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Vị trí của sán lá gan trong hệ thống phân loại động vật học
• 1.3. Đặc điểm hình thái của sán lá gan
• 1.4. Vòng đời của sán lá gan
• 1.5. Đặc điểm dịch tễ bệnh sán lá gan
• 1.6. Bệnh lý và triệu chứng bệnh sán lá gan ở trâu, bò
• 2. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Thời gian nghiên cứu
• 2.5. Vật liệu nghiên cứu
• 2.6. Mẫu vật nghiên cứu
• 2.7. Dụng cụ và hoá chất
• 2.8. Nội dung nghiên cứu
• 2.9. Phương pháp nghiên cứu
• 2.10. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều tra về điều kiện tự nhiên, xã hội và tình hình phát triển chăn nuôi trâu, bò ở tỉnh Lạng Sơn
• 3.2. Điều kiện tự nhiên
• 3.3. Tình hình phát triển chăn nuôi trâu, bò của tỉnh Lạng Sơn
• 3.4. Điều tra các yếu tố ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển sán lá gan và bệnh do chúng gây ra
• 3.5. Các yếu tố xã hội
• 3.6. Các yếu tố tự nhiên
• 3.7. Nghiên cứu tình hình nhiễm sán lá gan ở trâu bò tại 03 địa điểm nghiên cứu
• 3.8. Tỷ lệ và cường độ nhiễm sán lá gan ở trâu, bò (Qua mổ khám)
• 3.9. Tỷ lệ và cường độ nhiễm sán lá gan ở trâu, bò tại 03 địa điểm nghiên cứu (Qua xét nghiệm phân)
• 3.10. Nghiên cứu vật chủ trung gian của sán lá gan
• 3.11. Thành phần loài của 2 loài ốc giống Limnaea
• 3.12. Kết quả xét nghiệm ốc Limnaea tìm ấu trùng sán lá gan
• 3.13. Nghiên cứu biện pháp phòng trừ bệnh sán lá gan
• 3.14. Thử nghiệm xác định hiệu lực của một số thuốc tẩy sán lá gan cho trâu, bò
• 3.15. Xác định độ an toàn của thuốc tẩy sán lá gan cho trâu, bò
• 3.16. Đề xuất biện pháp phòng trị sán lá gan cho trâu, bò
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu dịch tễ bệnh sán lá gan ở trâu bò tại Lạng Sơn

Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm dịch tễ của bệnh sán lá gan ở trâu bò tại tỉnh Lạng Sơn. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh cao, đặc biệt ở các vùng có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển của vật chủ trung gian là ốc Limnaea. Dịch tễ học bệnh sán lá gan được xác định qua các yếu tố như thời tiết, khí hậu, mùa vụ và phương thức chăn nuôi. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, tỷ lệ nhiễm bệnh tăng cao vào mùa mưa và ở những vùng có độ ẩm cao.

1.1. Đặc điểm dịch tễ bệnh sán lá gan

Đặc điểm dịch tễ của bệnh sán lá gan được nghiên cứu qua các yếu tố như thời tiết, khí hậu và mùa vụ. Kết quả cho thấy, tỷ lệ nhiễm bệnh cao hơn vào mùa mưa và ở những vùng có độ ẩm cao. Nghiên cứu cũng xác định rằng, vật chủ trung gian ốc Limnaea đóng vai trò quan trọng trong việc lây truyền bệnh. Dịch tễ học bệnh sán lá gan còn liên quan đến phương thức chăn nuôi và điều kiện vệ sinh thú y.

1.2. Vật chủ trung gian và vòng đời sán lá gan

Nghiên cứu xác định ốc Limnaea là vật chủ trung gian chính của sán lá gan. Vòng đời của sán lá gan bao gồm 5 giai đoạn, từ trứng đến sán trưởng thành. Trong đó, ốc Limnaea đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển ấu trùng sán. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, điều kiện môi trường như nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của ấu trùng sán.

II. Biện pháp phòng trị bệnh sán lá gan ở trâu bò

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả để kiểm soát bệnh sán lá gan ở trâu bò. Các biện pháp bao gồm sử dụng thuốc tẩy sán định kỳ, cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại và quản lý chăn nuôi. Nghiên cứu cũng thử nghiệm hiệu lực của một số loại thuốc tẩy sán, kết quả cho thấy các loại thuốc này có hiệu quả cao trong việc giảm tỷ lệ nhiễm bệnh.

2.1. Sử dụng thuốc tẩy sán

Nghiên cứu thử nghiệm hiệu lực của một số loại thuốc tẩy sán như Albendazole và Triclabendazole. Kết quả cho thấy, các loại thuốc này có hiệu quả cao trong việc giảm tỷ lệ nhiễm sán lá gan. Biện pháp phòng trị bằng thuốc tẩy sán được khuyến cáo sử dụng định kỳ để kiểm soát bệnh. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc sử dụng thuốc cần tuân thủ liều lượng và thời gian để đảm bảo hiệu quả và an toàn cho vật nuôi.

2.2. Cải thiện điều kiện chăn nuôi

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp cải thiện điều kiện chăn nuôi như vệ sinh chuồng trại, quản lý phân và nước thải. Phòng chống bệnh sán lá gan cần kết hợp giữa sử dụng thuốc và cải thiện điều kiện chăn nuôi. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục người chăn nuôi về các biện pháp phòng bệnh và quản lý dịch bệnh.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn trong việc kiểm soát bệnh sán lá gan ở trâu bò tại Lạng Sơn. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng về đặc điểm dịch tễ và biện pháp phòng trị bệnh, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi và bảo vệ sức khỏe động vật. Nghiên cứu cũng là cơ sở để xây dựng các chính sách và quy trình phòng chống bệnh sán lá gan tại địa phương.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu cung cấp thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ và vòng đời của sán lá gan. Kết quả nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ cơ chế lây truyền và phát triển của bệnh, đồng thời đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả. Nghiên cứu cũng đóng góp vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh sán lá gan.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn lớn trong việc kiểm soát bệnh sán lá gan ở trâu bò tại Lạng Sơn. Các biện pháp phòng trị được đề xuất có thể áp dụng rộng rãi tại các nông hộ và trang trại chăn nuôi. Nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về tầm quan trọng của việc phòng chống bệnh sán lá gan, từ đó giảm thiểu thiệt hại kinh tế và nâng cao năng suất chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh sán lá gan là một trong những bệnh ký sinh trùng nguy hiểm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và năng suất của trâu, bò, đặc biệt tại các tỉnh miền núi như Lạng Sơn. Theo báo cáo của ngành nông nghiệp tỉnh Lạng Sơn, tổng đàn trâu, bò trong giai đoạn 2011-2015 có sự biến động rõ rệt, với tổng số khoảng 150.000 đến 170.000 con, trong đó tỷ lệ nhiễm sán lá gan ở trâu lên đến 47,03% và ở bò là 39,36%. Bệnh do hai loài sán lá gan chính là Fasciola gigantica và Fasciola hepatica gây ra, ký sinh chủ yếu trong ống dẫn mật và gan của vật chủ. Vòng đời phức tạp của sán lá gan liên quan đến vật chủ trung gian là các loài ốc nước ngọt thuộc giống Limnaea, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển và lây lan bệnh trong môi trường tự nhiên.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định đặc điểm dịch tễ học của bệnh sán lá gan ở trâu, bò tại tỉnh Lạng Sơn, đồng thời đề xuất quy trình phòng trị hiệu quả, phù hợp với điều kiện chăn nuôi địa phương. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2016, tại ba địa điểm đại diện gồm thành phố Lạng Sơn, huyện Cao Lộc và huyện Bình Gia. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của người chăn nuôi, giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra, đồng thời góp phần phát triển bền vững ngành chăn nuôi trâu, bò tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về dịch tễ học bệnh ký sinh trùng, đặc biệt là bệnh sán lá gan ở gia súc nhai lại. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết vòng đời ký sinh trùng: Mô tả chu trình phát triển của sán lá gan qua các giai đoạn trứng, miracidium, bào ấu, redia, cercaria, và sán trưởng thành, trong đó vật chủ trung gian là ốc nước ngọt Limnaea đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển và lây lan bệnh.

• Mô hình dịch tễ học bệnh ký sinh trùng: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh như tuổi vật chủ, phương thức chăn nuôi, điều kiện tự nhiên (khí hậu, địa hình), và các yếu tố xã hội (vệ sinh thú y, tập quán chăn nuôi).

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: tỷ lệ nhiễm (prevalence), cường độ nhiễm (intensity), vật chủ trung gian, ấu trùng sán lá gan (Adolescaria), và phương pháp xét nghiệm phân (phương pháp lắng cặn Benedek).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm mẫu sán lá gan trưởng thành thu thập từ 60 con trâu, bò mổ khám tại các lò mổ ở ba địa điểm nghiên cứu; 1.110 mẫu phân trâu, bò được lấy ngẫu nhiên theo phương pháp lấy mẫu chùm nhiều bậc; và mẫu ốc nước ngọt Limnaea thu thập tại các ao, mương gần khu vực chăn thả.

Phương pháp phân tích gồm:

• Xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm sán lá gan qua mổ khám và xét nghiệm phân bằng phương pháp lắng cặn Benedek.

• Định loại sán lá gan dựa trên đặc điểm hình thái dưới kính hiển vi.

• Phân tích các yếu tố ảnh hưởng như tuổi vật chủ, vùng sinh thái, phương thức chăn nuôi, và mùa vụ.

• Thử nghiệm hiệu lực và độ an toàn của các thuốc tẩy sán như Dertil B và Fasciolide trên trâu, bò.

Thời gian nghiên cứu kéo dài 12 tháng, từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2016, đảm bảo thu thập dữ liệu đầy đủ theo mùa vụ và điều kiện tự nhiên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm sán lá gan ở trâu, bò qua mổ khám: Tỷ lệ nhiễm sán lá gan ở trâu là 53,33% với cường độ nhiễm từ 2 đến 102 con sán/trâu; ở bò là 30% với cường độ từ 1 đến 78 con sán/bò. Toàn bộ mẫu sán thu thập được đều thuộc loài Fasciola gigantica.

2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm theo tuổi: Tỷ lệ nhiễm sán lá gan ở trâu tăng dần theo tuổi, từ 40,90% ở dưới 3 năm lên 57,14% ở trên 8 năm tuổi, với cường độ nhiễm từ 1 đến 21 trứng/vi trường. Ở bò, tỷ lệ nhiễm cũng tăng từ 33,60% lên 50%, cường độ nhiễm từ 1 đến 14 trứng/vi trường.

3. Ảnh hưởng của vùng sinh thái: Tỷ lệ nhiễm sán lá gan ở trâu tại vùng II (có nhiều ruộng nước, ao, mương) là 49,46%, cao hơn đáng kể so với vùng I (30,95%). Ở bò, tỷ lệ tương ứng là 40,93% và 29,03%. Điều này phản ánh vai trò của điều kiện môi trường và sự phát triển của vật chủ trung gian ốc nước ngọt trong việc duy trì chu trình bệnh.

4. Ảnh hưởng của phương thức chăn nuôi: Trâu, bò chăn thả hoàn toàn dựa vào tự nhiên có tỷ lệ nhiễm sán lá gan là 53,25%, cao hơn nhiều so với phương thức bán chăn thả có bổ sung thức ăn (26,22%). Cường độ nhiễm cũng cao hơn rõ rệt ở nhóm chăn thả tự nhiên.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy bệnh sán lá gan phổ biến và có tỷ lệ nhiễm cao ở trâu, bò tại tỉnh Lạng Sơn, đặc biệt ở những vùng có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển của ốc nước ngọt và các giai đoạn phát triển của sán lá gan. Tỷ lệ nhiễm tăng theo tuổi vật chủ do thời gian tiếp xúc với môi trường chứa nang kén Adolescaria lâu hơn, phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế.

Phương thức chăn nuôi đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát bệnh, khi chăn thả tự nhiên làm tăng nguy cơ tiếp xúc với nguồn bệnh. Điều kiện vệ sinh thú y còn hạn chế, tỷ lệ tẩy sán định kỳ thấp (chỉ 9,74% hộ tẩy 2 lần/năm), góp phần làm tăng tỷ lệ và cường độ nhiễm.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ nhiễm theo vùng sinh thái, tuổi và phương thức chăn nuôi, cũng như bảng thống kê cường độ nhiễm để minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa các nhóm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục người chăn nuôi về vòng đời sán lá gan, tác hại và biện pháp phòng chống, nhằm nâng cao nhận thức và thay đổi tập quán chăn nuôi, đặc biệt khuyến khích giảm chăn thả tự nhiên.

2. Thực hiện tẩy sán lá gan định kỳ cho trâu, bò ít nhất 2 lần/năm, sử dụng các thuốc tẩy sán hiệu quả như Dertil B, Fasciolide, với liều lượng và thời gian phù hợp, do các cơ quan thú y địa phương phối hợp triển khai.

3. Cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại và xử lý phân trâu, bò bằng phương pháp ủ phân sinh học để tiêu diệt trứng sán, hạn chế phát tán mầm bệnh ra môi trường.

4. Kiểm soát và diệt vật chủ trung gian ốc nước ngọt bằng các biện pháp sinh học và hóa học an toàn, đồng thời quản lý nguồn nước uống sạch cho trâu, bò, tránh cho vật nuôi tiếp xúc với các vùng nước đọng có ốc.

Các giải pháp trên nên được triển khai đồng bộ trong vòng 1-2 năm, với sự phối hợp của các cơ quan thú y, chính quyền địa phương và người chăn nuôi nhằm giảm thiểu tỷ lệ nhiễm và thiệt hại do bệnh gây ra.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi trâu, bò tại các vùng miền núi: Nắm bắt kiến thức về bệnh sán lá gan, áp dụng biện pháp phòng trị hiệu quả để nâng cao năng suất và sức khỏe đàn vật nuôi.

2. Cán bộ thú y và quản lý nông nghiệp địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học để xây dựng chương trình phòng chống dịch bệnh phù hợp với điều kiện thực tế.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Thú y, Ký sinh trùng: Tham khảo dữ liệu dịch tễ học, phương pháp nghiên cứu và biện pháp phòng trị bệnh sán lá gan trong điều kiện miền núi.

4. Các tổ chức phát triển nông nghiệp và dự án hỗ trợ chăn nuôi: Áp dụng các khuyến nghị để thiết kế các chương trình can thiệp, nâng cao hiệu quả chăn nuôi bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh sán lá gan ảnh hưởng như thế nào đến trâu, bò?
   Bệnh gây tổn thương gan, ống mật, làm súc vật suy nhược, giảm sức đề kháng, giảm sản lượng sữa và thịt, thậm chí tử vong khi nhiễm nặng. Ví dụ, bò bị nhiễm có thể giảm 30-50% sản lượng sữa.

2. Làm sao để chẩn đoán bệnh sán lá gan ở trâu, bò?
   Chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm phân tìm trứng sán bằng phương pháp lắng cặn, hoặc mổ khám xác định sán trưởng thành trong gan, ống mật.

3. Phương pháp phòng bệnh hiệu quả nhất là gì?
   Phòng bệnh tổng hợp bao gồm tẩy sán định kỳ, cải thiện vệ sinh chuồng trại, xử lý phân đúng cách, kiểm soát vật chủ trung gian ốc và quản lý nguồn nước sạch.

4. Thuốc tẩy sán nào được khuyến cáo sử dụng?
   Các thuốc như Dertil B, Fasciolide và Fasinex có hiệu lực cao và an toàn cho trâu, bò, cần dùng đúng liều và theo hướng dẫn để đạt hiệu quả tối ưu.

5. Tại sao tỷ lệ nhiễm sán lá gan lại cao hơn ở trâu so với bò?
   Trâu có thói quen ăn cỏ và uống nước gần các vùng nước đọng, nơi ấu trùng sán phát triển nhiều, nên dễ bị nhiễm hơn bò, vốn ít tiếp xúc với môi trường này.

Kết luận

• Bệnh sán lá gan ở trâu, bò tại tỉnh Lạng Sơn có tỷ lệ nhiễm cao, đặc biệt ở vùng có nhiều ao, ruộng nước và phương thức chăn thả tự nhiên.
• Tỷ lệ và cường độ nhiễm tăng theo tuổi vật chủ, gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi.
• Fasciola gigantica là loài sán lá gan chủ yếu gây bệnh tại địa phương.
• Các biện pháp phòng trị tổng hợp, bao gồm tẩy sán định kỳ, cải thiện vệ sinh và kiểm soát vật chủ trung gian, cần được triển khai đồng bộ.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp thực tiễn, phù hợp với điều kiện địa phương, nhằm giảm thiểu tỷ lệ nhiễm và nâng cao hiệu quả chăn nuôi trâu, bò.

Các cơ quan chức năng và người chăn nuôi cần phối hợp triển khai các biện pháp phòng chống bệnh sán lá gan ngay từ bây giờ để bảo vệ sức khỏe đàn vật nuôi và phát triển ngành chăn nuôi bền vững tại Lạng Sơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Vị trí của sán lá gan trong hệ thống phân loại động vật học Theo Nguyễn Thị Lê và cs. (1996) [21], sán lá gan ký sinh và gây bệnh cho gia súc nhai lại được xếp trong hệ thống phân loại động vật như sau: Ngành Plathelminthes Schneider, 1873 Phân ngành Platodes Leuckart, 1854 Lớp Trematoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Prosostomadidea Skrjabin và Guschanskaja, 1962 Bộ Fasciolida Skrjabin et Schulz, 1937 Phân bộ Fasciolata Skrjabin et Schulz, 1937 Họ Fasciolidae Railliet, 1895 Phân họ Fasciolinae Stiles et Hassall, 1898 Giống Fasciola Linnaeus, 1758 Loài Fasciola hepatica Linnaeus, 1758 Loài Fasciola gigantica Cobbold, 1885 1.

Đặc điểm hình thái của sán lá gan Cũng như nhiều loài sán lá khác, sán lá gan lưỡng tính, có thể thụ tinh chéo hoặc tự thụ tinh. Sán có giác miệng và giác bụng, giác bụng không nối với cơ quan tiêu hoá. Sán không có hệ hô hấp, tuần hoàn và cơ quan thị giác (ở giai đoạn mao ấu có dấu vết sắc tố mắt). Hệ sinh dục rất phát triển với cả bộ phận sinh dục đực và cái trong cùng một sán.

Tử cung sán chứa đầy trứng. Có thể phân biệt hai loài sán lá gan thuộc giống Fasciola như sau: F. gigantica: Có chiều dài thân gấp 3 lần chiều rộng, “vai” không có hoặc nhìn không rõ rệt, nhánh ruột chia toả ra nhiều nhánh ngang. n 4 gigantica (nghĩa là sán lá “khổng lồ”) dài 25 - 75 mm, rộng 3 - 12 mm, u lồi hình nón của đầu là phần tiếp theo của thân, vì vậy nó không có “vai” như loài khác của giống Gan.

Hai rìa bên thân sán song song với nhau, đầu cuối của thân tù. Giác bụng tròn lồi ra. Ruột, tuyến noãn hoàng, buồng trứng và tinh hoàn đều phân nhánh. Trứng hình bầu dục, màu vàng nâu, phôi bào to đều và xếp kín vỏ.

Kích thước trứng: 0,125 - 0,170 x 0,06 - 0,10 mm. hepatica: Trái với loài trên, loài này thân rộng, đầu lồi và nhô ra phía trước làm cho sán có “vai”, nhánh ruột chia ít nhánh ngang hơn. hepatica (nghĩa là sán lá ở gan) dài 18 - 51 mm, rộng 4 - 13 mm, phần trước thân nhô ra, tạo cho sán có vai bè ra hai bên. Hai rìa bên thân sán không song song với nhau mà phình ra ở chỗ vai rồi thót lại ở đoạn cuối thân.

Những ống dẫn tuyến noãn hoàng chạy ngang, chia vùng giữa của sán thành phần trước và phần sau thân. Phần sau thân có tinh hoàn và bộ phận sinh dục đực. Tinh hoàn phân nhiều nhánh xếp phía sau thân. Tử cung ở giữa phần thân trước tạo nên một mạng lưới dày đặc.

Buồng trứng phân nhánh nằm ở sau tử cung. Trứng sán có hình thái, màu sắc tương tự trứng của loài F. gigantica, kích thước 0,13 - 0,145 x 0,07 - 0,09 mm. Bệnh sán lá gan ở trâu, bò do hai loài sán lá ký sinh ở ống dẫn mật và gan gây ra (Fasciola hepatica và Fasciola gigantica).

Ngoài trâu, bò, hai loài sán này còn gây bệnh cho các động vật nhai lại khác, đôi khi thấy cả ở người. Vòng đời của sán lá gan Trong vòng đời phát triển, sán lá gan cần trải qua 5 giai đoạn để trở thành sán trưởng thành. Sán lá gan trưởng thành ký sinh trong ống dẫn mật của trâu, bò. Sau khi thụ tinh, mỗi sán đẻ hàng chục vạn trứng.

Những trứng này cùng dịch mật vào ruột, sau đó theo phân ra ngoài. Nếu gặp điều kiện thuận lợi (được nước mưa cuốn trôi xuống các vũng nước, hồ, ao, suối, ruộng nước. nhiệt độ 15 - 300C, pH = 5 - 7,7, có ánh sáng thích hợp) sau 10 - 25 ngày trứng nở thành Miracidium bơi tự do trong nước. Nếu thiếu ánh n 5 sáng Miracidium không có khả năng thoát vỏ nhưng vẫn tồn tại đến 8 tháng trong vỏ, Miracidium có hình tam giác, xung quanh thân có lông và di chuyển được trong nước.

Khi gặp vật chủ trung gian thích hợp (ốc Lymnaea), Miracidium xâm nhập cơ thể ốc và phát triển thành bào ấu (Sporocyst). Những Miracidium không gặp vật chủ trung gian thì rụng lông, rữa dần và chết. Sơ đồ Chu trình vòng đời của sán lá gan Bào ấu (Sporocyst) hình túi, màu sáng, được bao bọc bởi lớp màng mỏng, các tế bào ngọn lửa hoạt động hình thành hầu, ống ruột và các đám phôi. Trong 1 ốc có thể có 1 - 2 ấu trùng.

Khoảng 3 - 7 ngày, bào ấu sinh sản vô tính cho ra nhiều Redia (lôi ấu). Một bào ấu sinh ra 5 - 15 lôi ấu. Redia hình suốt chỉ, ít hoạt động, có miệng, hầu, ruột, hình túi đơn giản, có hai hệ: Redia thế hệ I và Redia thế hệ II cùng phát triển trong ốc - vật chủ trung gian. Ở nhiệt độ phù hợp (20 - 300C), sau 29 - 35 ngày, lôi ấu biến thành vĩ ấu (Cercaria).

Một Redia có thể sinh ra 12 - 20 Cercaria. n 6 Cercaria (vĩ ấu) là ấu trùng ở pha sống tự do của sán lá gan, có cấu tạo thân hình tròn lệch, đuôi dài hơn thân giúp vĩ ấu vận chuyển được dễ dàng trong nước. Cấu tạo của vĩ ấu gồm giác miệng, giác bụng, hầu, thực quản và ruột phân thành hai nhánh. Từ khi Miracidium chui vào ốc đến khi phát triển thành Cercaria cần khoảng 50 - 80 ngày.

Sau khi thành thục, Cercaria thoát khỏi ốc, ra môi trường ngoài, bơi tự do trong nước, có kích thước 0,28 - 0,30 mm chiều dài và 0,23 mm chiều rộng. Sau vài giờ bơi trong nước, Cercaria rụng đuôi, tiết chất nhầy xung quanh thân, chất nhầy gặp không khí khô rất nhanh. Lúc này Cercaria đã biến thành Adolescaria. Adolescaria hình khối tròn, bên trong chứa phôi hoạt động.

Phôi có giác miệng, giác bụng, ruột phân nhánh và túi bài tiết. Adolescaria thường ở trong nước hoặc bám vào cây cỏ thuỷ sinh. Theo Phạm Ngọc Doanh (2010) [3], kết quả xét nghiệm mẫu rau thủy sinh phổ biến ở tại 9 tỉnh nghiên cứu chưa thu được nang sán lá gan. Tuy nhiên, kiểm tra cỏ ở ruộng lúa có ốc nhiễm ấu trùng sán lá gan đã phát hiện nang sán ở cỏ với số lượng 10,5 nang sán/ kg cỏ.

Nếu trâu, bò, dê nuốt phải Adolescaria, vào đến dạ dày và ruột, lớp vỏ ngoài bị phân huỷ, ấu trùng được giải phóng và di chuyển đến ống mật bằng 3 con đường: Một số ấu trùng dùng tuyến xuyên chui qua niêm mạc ruột, vào tĩnh mạch ruột, qua tĩnh mạch cửa vào gan, xuyên qua nhu mô vào ống mật. Một số ấu trùng khác cũng dùng tuyến xuyên chui qua thành ruột vào xoang bụng, đến gan, xuyên qua vỏ gan vào ống mật. n 7 Một số ấu trùng từ tá tràng ngược dòng dịch mật để lên ống dẫn mật. Sau khi vào ống dẫn mật, ấu trùng ký sinh ở đó và phát triển thành sán lá gan trưởng thành, thời gian hoàn thành vòng đời là 92 - 117 ngày.

Sán lá gan trưởng thành có thể ký sinh trong ống dẫn mật của súc vật nhai lại 3 - 5 năm, có khi tới 11 năm. Đặc điểm dịch tễ bệnh sán lá gan Bệnh sán lá gan phổ biến ở khắp các châu lục và nhiều nước trên thế giới. Ở Việt Nam, bệnh thấy ở khắp các tỉnh thành trong cả nước. Trịnh Văn Thịnh (1963) [30] cho biết, trâu trưởng thành mắc bệnh sán lá gan do F.

gigantica, tỷ lệ nhiễm tới 50 - 70%. Theo Phan Địch Lân (1985) [18] mổ khám 1.043 trâu ở Thái Nguyên, số trâu nhiễm sán lá gan là 57%, trong đó có nhiều gan phải huỷ bỏ do số lượng sán quá nhiều. Kết quả điều tra ở huyện Bình Lục - Nam Hà, tỷ lệ nhiễm sán lá gan ở trâu là 51,2 - 57,5%. Đoàn Văn Phúc (1980) [25] đã kiểm tra 64 bò tại trại bò sữa Hà Nội, thấy tỷ lệ nhiễm sán lá gan là 73,43%.

Tác giả còn cho biết, bệnh sán lá gan đã ảnh hưởng rõ rệt đến sức khoẻ và sản lượng sữa của đàn bò. Đoàn Văn Phúc và cs (1995) [26] cho biết, trâu bò thuộc khu vực Hà Nội nhiễm sán lá gan tỷ lệ 53,41%. Kết quả kiểm tra trâu, bò ở một số địa phương xung quanh Hà Nội, Bắc Giang, Thái Nguyên, Hoà Bình, tỷ lệ nhiễm sán lá gan là 44,53%. Trong đó, trâu nhiễm 33,92%, bò nhiễm 54,21%.

Nguyễn Thị Kim Lan và cs. (2012) [16] cho biết, gia súc nhai lại nhiễm sán lá Fasciola nhiều hơn vào mùa vật chủ trung gian phát triển. Những năm mưa nhiều, tỷ lệ nhiễm sán lá gan tăng lên so với những năm nắng ráo và khô hạn. Mùa vụ gắn liền với sự thay đổi thời tiết khí hậu.

Mùa Hè và đầu mùa Thu, số gia súc bị nhiễm sán lá gan tăng cao hơn các mùa khác trong năm. Tỷ lệ và cường độ nhiễm sán lá gan ở gia súc nhai lại phụ thuộc vào những yếu tố sau: n 8 - Yếu tố thời tiết, khí hậu và mùa vụ - Yếu tố vùng và địa hình - Yếu tố loài và tuổi vật chủ cuối cùng - Vật chủ trung gian của sán lá gan. - Sức đề kháng của trứng và ấu trùng sán lá gan 1. Bệnh lý và triệu chứng bệnh sán lá gan ở trâu, bò 1.

Bệnh lý của bệnh sán lá gan ở trâu, bò Theo các nhà ký sinh trùng học, sán lá gan gây bệnh ở vật chủ bằng các tác động cơ học, tác động của độc tố, sự chiếm đoạt dinh dưỡng và tác động mang trùng. Khi súc vật mới nhiễm bệnh, sán non di hành trong cơ thể làm tổn thương ở ruột, thành mạch máu, nhu mô gan. Một số ấu trùng có thể theo máu di chuyển “lạc chỗ” đến phổi, lách, cơ hoành, tuyến tuỵ. gây tổn thương và xuất huyết nặng hoặc nhẹ.

Sán non xuyên qua các nhu mô gan, làm tổ chức gan bị phá hoại, tạo ra những đường di hành đầy máu và mảnh tổ chức gan bị phá huỷ. Gan bị viêm từ nhẹ đến nặng tuỳ theo số lượng ấu trùng nhiễm vào cơ thể. Súc vật bị thiếu máu do xuất huyết, có thể chết do mất máu. Trong quá trình ký sinh sán thường tiết độc tố.

Độc tố tác động vào thành ống dẫn mật và mô gan, gây biến đổi đại thể và vi thể, làm tăng quá trình viêm. Đồng thời, độc tố của sán còn hấp thu vào máu, gây hiện tượng trúng độc toàn thân, gây huỷ hoại máu, làm biến chất protein trong máu, làm Albumin giảm, globulin tăng. Độc tố của sán còn làm tăng nhiệt độ cơ thể, tăng bạch cầu (đặc biệt là bạch cầu ái toan). Độc tố của sán còn tác động vào thần kinh, làm cho con vật có triệu chứng thần kinh (run rẩy, đi xiêu vẹo…).