Khóa luận: Dịch tễ bệnh giun tròn Oesophagostomum trên lợn tại huyện Phú Bình, Thái Nguyên

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun tròn Oesophagostomum spp trên lợn tại Phú Bình, Thái Nguyên, phân tích tỷ lệ nhiễm và yếu tố ảnh hưởng.

• Tác giả: Lương Thị Tâm
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Quang
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Bệnh Giun Tròn Oesophagostomum Spp Trên Lợn Tại Phú Bình, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm sinh học của Oesophagostomum
• 2.3. Vị trí của Oesophagostomum trong hệ thống phân loại động vật học
• 2.4. Đặc điểm hình thái và cấu tạo Oesophagostomum ký sinh ở lợn
• 2.5. Vòng đời của Oesophagostomum spp.
• 2.6. Sự phát triển và sức đề kháng của trứng Oesophagostomum spp.
• 2.7. Khả năng sống của ấu trùng cảm nhiễm (L3) ở ngoại cảnh
• 2.8. Bệnh Oesophagostomum spp.
• 2.9. Đặc điểm dịch tễ học bệnh Oesophagostomum
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Điều tra về thực trạng chăn nuôi và phòng chống bệnh ký sinh trùng cho lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 3.3.2. Tình hình nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp. trên lợn ở huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 3.3.3. Xác định hiệu lực một số thuốc tẩy giun Oesophagostomosis cho lợn trên thực địa
• 3.3.4. Đề xuất và ứng dụng biện pháp phòng trị Osophagostomosis cho lợn
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp lấy mẫu
• 3.4.2. Phương pháp xét nghiệm mẫu
• 3.4.3. Đánh giá hiệu lực tẩy Oesophagostomum của thuốc RTD-LEVAMISOL và FENSOL-SAFETY
• 3.4.4. Đề xuất biện pháp phòng bệnh Oesophagostomum spp.
• 3.4.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng phòng chống bệnh giun sán cho lợn ở huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2. Đặc điểm dịch tễ bệnh do giun tròn Oesophagostomum spp. gây ra ở lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 4.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp. ở lợn tại một số xã thuộc huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên
• 4.4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Oesophagostomum spp. theo tuổi lợn
• 4.5. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Oesophagostomum spp. theo giống lợn
• 4.6. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Oesophagostomum spp. theo 6 tháng cuối năm 2014
• 4.7. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Oesophagostomum spp. theo phương thức chăn nuôi
• 4.8. Biến động tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp. theo tính biệt
• 4.9. Xác định hiệu lực hai loại thuốc tẩy giun Oesophagostomum spp. cho lợn trên thực địa
• 4.10. Đề xuất biện pháp phòng chống bệnh Oesophagostomum spp.
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm dịch tễ của bệnh do giun tròn Oesophagostomum spp. gây ra trên lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu chính là xác định tỷ lệ nhiễm, cường độ nhiễm, và các yếu tố ảnh hưởng đến sự lây lan của bệnh. Nghiên cứu cũng thử nghiệm các biện pháp phòng ngừa và điều trị bệnh, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến ngành chăn nuôi lợn.

1.1. Bối cảnh và ý nghĩa

Bệnh do Oesophagostomum spp. gây ra là một trong những bệnh ký sinh trùng phổ biến ở lợn, gây thiệt hại đáng kể về kinh tế. Nghiên cứu này cung cấp thông tin khoa học về dịch tễ học và bệnh lý của bệnh, đồng thời đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong việc nâng cao năng suất chăn nuôi và phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn.

II. Đặc điểm sinh học và vòng đời của Oesophagostomum spp

Oesophagostomum spp. là loài giun tròn ký sinh trong ruột già của lợn, gây ra bệnh giun kết hạt. Vòng đời của chúng không cần vật chủ trung gian. Trứng theo phân ra ngoài, phát triển thành ấu trùng gây nhiễm trong môi trường thuận lợi. Khi lợn nuốt phải ấu trùng, chúng chui vào niêm mạc ruột, tạo thành u kén và phát triển thành giun trưởng thành.

2.1. Hình thái và cấu tạo

Oesophagostomum spp. có đặc điểm hình thái chung như túi miệng hình ống, có rãnh cổ, và giun đực có túi đuôi với hai gai giao hợp. Giun cái có âm hộ nằm gần hậu môn. Trứng của chúng có hình bầu dục, kích thước nhỏ, và phát triển nhanh trong điều kiện nhiệt độ thích hợp.

2.2. Vòng đời và sự phát triển

Vòng đời của Oesophagostomum spp. bao gồm các giai đoạn từ trứng, ấu trùng, đến giun trưởng thành. Ấu trùng gây nhiễm có khả năng sống sót trong môi trường bên ngoài, đặc biệt trong điều kiện ẩm ướt. Khi vào cơ thể lợn, chúng chui vào niêm mạc ruột, tạo thành u kén và phát triển thành giun trưởng thành sau khoảng 50 ngày.

III. Đặc điểm dịch tễ học của bệnh

Nghiên cứu xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm Oesophagostomum spp. trên lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm cao ở lợn nuôi theo phương thức truyền thống, đặc biệt trong điều kiện vệ sinh kém. Các yếu tố như tuổi, giống lợn, và thời gian trong năm cũng ảnh hưởng đến sự lây lan của bệnh.

3.1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm

Tỷ lệ nhiễm Oesophagostomum spp. ở lợn tại Phú Bình dao động từ 30-50%, với cường độ nhiễm trung bình khoảng 100-200 giun/con. Lợn nuôi theo phương thức truyền thống có tỷ lệ nhiễm cao hơn so với lợn nuôi công nghiệp.

3.2. Yếu tố ảnh hưởng

Tuổi lợn là yếu tố quan trọng, với lợn từ 3-6 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất. Giống lợn và điều kiện vệ sinh chuồng trại cũng ảnh hưởng đáng kể đến sự lây lan của bệnh. Mùa mưa và độ ẩm cao là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của ấu trùng gây nhiễm.

IV. Biện pháp phòng ngừa và điều trị

Nghiên cứu thử nghiệm hiệu lực của hai loại thuốc tẩy giun là RTD-LEVAMISOL và FENSOL-SAFETY trong điều trị bệnh do Oesophagostomum spp. Kết quả cho thấy cả hai loại thuốc đều có hiệu quả cao trong việc giảm tỷ lệ và cường độ nhiễm. Ngoài ra, các biện pháp phòng ngừa như vệ sinh chuồng trại, quản lý phân thải, và tẩy giun định kỳ được đề xuất để kiểm soát bệnh.

4.1. Hiệu lực của thuốc tẩy giun

Thuốc RTD-LEVAMISOL và FENSOL-SAFETY đều cho hiệu quả tẩy giun trên 90%, giúp giảm đáng kể tỷ lệ và cường độ nhiễm Oesophagostomum spp. trên lợn. Cả hai loại thuốc đều an toàn và dễ sử dụng trong thực địa.

4.2. Biện pháp phòng ngừa

Các biện pháp phòng ngừa bao gồm vệ sinh chuồng trại thường xuyên, quản lý phân thải hợp lý, và tẩy giun định kỳ cho lợn. Việc nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về bệnh ký sinh trùng cũng là yếu tố quan trọng trong việc kiểm soát bệnh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam giữ vị trí then chốt trong cơ cấu nông nghiệp, cung cấp từ 70% đến 80% nhu cầu thịt cho thị trường tiêu dùng nội địa và xuất khẩu, đồng thời cung cấp phụ phẩm cho công nghiệp chế biến và phân bón cho trồng trọt. Bên cạnh sự phát triển về số lượng và chất lượng đàn lợn, dịch bệnh luôn là rào cản lớn gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng. Cùng với các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, các bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa diễn ra âm thầm, làm giảm hiệu quả chăn nuôi rõ rệt. Trong đó, bệnh giun kết hạt do các loài giun tròn thuộc giống Oesophagostomum gây ra là bệnh phổ biến, khiến lợn gầy yếu, thiếu máu, còi cọc, chậm lớn và có thể dẫn đến tử vong khi nhiễm nặng.

Tại tỉnh Thái Nguyên nói chung và huyện Phú Bình nói riêng, nghề chăn nuôi lợn phát triển mạnh nhưng nhận thức và biện pháp phòng chống bệnh ký sinh trùng của người chăn nuôi còn hạn chế. Nhằm cung cấp cơ sở khoa học và giải pháp can thiệp thực tế, đề tài "Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh do giun tròn Oesophagostomum spp. gây ra trên lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên và thử nghiệm biện pháp phòng trị bệnh" được thực hiện bởi sinh viên Lương Thị Tâm, chuyên ngành Chăn nuôi Thú y, Khoa Chăn nuôi Thú y – Trường Đại học Nông Lâm (Đại học Thái Nguyên) dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Văn Quang vào năm 2015.

Khóa luận xác định mục tiêu và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Điều tra thực trạng chăn nuôi và việc áp dụng các biện pháp phòng chống bệnh ký sinh trùng cho lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
2. Xác định các đặc điểm dịch tễ học của bệnh do Oesophagostomum spp. gây ra trên đàn lợn tại địa bàn nghiên cứu (tỷ lệ và cường độ nhiễm theo địa phương, lứa tuổi, giống lợn, tháng trong năm, phương thức chăn nuôi và tính biệt).
3. Thử nghiệm và đánh giá hiệu lực tẩy trừ giun tròn Oesophagostomum spp. của hai loại thuốc hóa dược (RTD-Levamisol 5% và Fensol-Safety) trên thực địa.
4. Đề xuất quy trình và biện pháp tổng hợp phòng chống bệnh giun kết hạt cho đàn lợn tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn ở các lứa tuổi, các giống nuôi tại nông hộ và trang trại; bệnh do giống giun tròn Oesophagostomum spp. gây ra; mẫu phân lợn tươi; các loại thuốc tẩy giun.
• Phạm vi không gian: Các hộ gia đình và trang trại chăn nuôi tại 4 xã (Kha Sơn, Nga My, Tân Hòa, Thanh Ninh) thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên; công tác xét nghiệm thực hiện tại Phòng thí nghiệm Khoa Chăn nuôi Thú y – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Thu thập mẫu và thực nghiệm từ ngày 01/07/2014 đến ngày 16/12/2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và phân loại học

Khóa luận căn cứ vào hệ thống phân loại động vật học của Skrjabin và cộng sự (1963) cùng Phan Thế Việt và cộng sự (1977), xác định hai loài ký sinh chủ yếu gây bệnh giun kết hạt ở lợn là Oesophagostomum dentatum (Rudolphi, 1803) và Oesophagostomum longicaudum (Goodey, 1925), thuộc họ Trichonematidae, bộ Rhabditida, lớp Nematoda, ngành Nemathelminthes.

Vòng đời của Oesophagostomum spp. thuộc kiểu trực tiếp không qua vật chủ trung gian: Trứng theo phân ra ngoài môi trường, ở nhiệt độ 25 - 27°C sau 10 - 17 giờ nở thành ấu trùng giai đoạn 1 (L1), phát triển qua L2 và biến thành ấu trùng cảm nhiễm giai đoạn 3 (L3) sau 7 - 8 ngày. Khi lợn nuốt phải L3 qua thức ăn, nước uống, ấu trùng chui vào niêm mạc ruột già tạo thành các u kén (hạt ruột), lột xác thành L4 rồi trở lại xoang ruột già phát triển thành giun trưởng thành. Thời gian hoàn thành vòng đời của O. dentatum là 32 - 43 ngày và O. longicaudum là 50 ngày.

Về cơ chế sinh bệnh và bệnh tích, tác giả tổng hợp 4 tác động chính của ký sinh trùng: cơ giới (tạo u hạt, viêm loét, hoại tử niêm mạc ruột kết tràng), chiếm đoạt chất dinh dưỡng, tiết độc tố và mở đường cho phụ nhiễm vi khuẩn đường ruột.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp điều tra dịch tễ học mô tả, xét nghiệm định tính/định lượng trong phòng thí nghiệm và thử nghiệm can thiệp trên thực địa:

• Phương pháp điều tra: Điều tra chọn mẫu ngẫu nhiên bằng phiếu phỏng vấn trực tiếp tại 261 hộ chăn nuôi thuộc 4 xã về cơ sở vật chất chuồng trại, tình trạng vệ sinh thú y, xử lý phân và lịch tẩy giun.
• Phương pháp lấy mẫu: Thu thập ngẫu nhiên 384 mẫu phân tươi (20 - 30 g/mẫu) của lợn ở các lứa tuổi, ghi nhận đầy đủ thông tin dịch tễ kèm theo và bảo quản xét nghiệm ngay trong ngày.
• Phương pháp xét nghiệm định tính: Ứng dụng phương pháp Fülleborn (nổi trứng bằng dung dịch nước muối NaCl bão hòa, tỷ trọng 1,18 - 1,20) để phát hiện sự hiện diện của trứng giun Oesophagostomum spp.
• Phương pháp xét nghiệm định lượng: Sử dụng buồng đếm McMaster (2 ngăn, thể tích mỗi ngăn 0,15 ml) để đếm số lượng trứng trong 1 gam phân (EPG). Công thức xác định: Số trứng/g phân = Tổng số trứng ở 2 buồng đếm × 15. Phân cấp cường độ nhiễm thành 3 mức: Nhiễm nhẹ (≤ 700 EPG), Nhiễm trung bình (> 700 - 1500 EPG), Nhiễm nặng (> 1500 EPG).
• Phương pháp thử nghiệm thuốc: Thử nghiệm trên 60 lợn nhiễm Oesophagostomum spp. có cường độ > 800 EPG, chia thành 2 lô đối chứng/thử nghiệm (30 lợn/lô):
  • Lô 1: Tiêm dưới da RTD-Levamisol 5% (5 mg Levamisole hydrochloride/ml), liều 0,15 mg/kg thể trọng (TT), 1 liều duy nhất.
  • Lô 2: Cho uống Fensol-Safety (chứa 40 g fenbendazole và 20 g levamisol/1000 g), liều 8 g/10 kg TT, 1 lần duy nhất.
  • Đánh giá hiệu lực qua xét nghiệm EPG trước và sau khi dùng thuốc 15 ngày, kết hợp theo dõi trạng thái lâm sàng và độ an toàn.
• Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê sinh học cơ bản, tính tỷ lệ phần trăm (%) theo từng chỉ tiêu dịch tễ và hiệu lực điều trị.

---

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc kiểm soát ký sinh trùng đường tiêu hóa nhằm nâng cao năng suất chăn nuôi lợn tại Thái Nguyên. Xác định rõ mục tiêu, ý nghĩa khoa học (bổ sung dẫn liệu dịch tễ học và dược lý thú y địa phương) và ý nghĩa thực tiễn (cung cấp khuyến cáo kỹ thuật phòng trị giun kết hạt cho nông hộ).

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về giống Oesophagostomum:

• Vị trí phân loại, đặc điểm hình thái học phân biệt giữa O. dentatum và O. longicaudum.
• Sinh thái học của trứng và ấu trùng ngoài ngoại cảnh (sức đề kháng với nhiệt độ, ẩm độ; sự tiêu diệt ấu trùng L3 trong quá trình ủ phân nhiệt sinh học từ 7 - 14 ngày).
• Cơ chế bệnh sinh, bệnh tích giải phẫu (u hạt ở kết tràng, viêm cata ruột già) và các biểu hiện lâm sàng cấp tính/mạn tính.
• Dẫn liệu nghiên cứu dịch tễ tại Việt Nam của Trịnh Văn Thịnh, Bùi Lập, Phan Lục, Phạm Sỹ Lăng, Nguyễn Thị Kim Lan... và các nghiên cứu quốc tế của Skrjabin, Archie Hunter, Roepstorff.
• Tổng quan các hoạt chất tẩy giun thông dụng: Levamisole, Fenbendazole, Ivermectin, Mebendazole, Phenothiazine.

Phần 3: Đối tượng, vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định chi tiết tiêu chí phân loại lứa tuổi (≤ 2 tháng, > 2 - 4 tháng, > 4 - 6 tháng, > 6 tháng), phân loại giống lợn (địa phương, lợn lai, lợn ngoại), tiêu chuẩn đánh giá điều kiện vệ sinh thú y (tốt, trung bình, kém), phương thức chăn nuôi (chăn thả, bán chăn thả, nuôi nhốt), cũng như các bước tiến hành kỹ thuật xét nghiệm Fülleborn, McMaster và bố trí lô thử nghiệm thuốc thực địa.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Đây là phần nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh trung thực toàn bộ dữ liệu khảo sát:

• Phân tích thực trạng vệ sinh chuồng trại và việc xử lý phân tại 261 hộ của 4 xã.
• Trình bày tỷ lệ và cường độ nhiễm Oesophagostomum spp. chung và phân tích sâu theo các biến số dịch tễ: địa bàn hành chính, nhóm tuổi, nguồn gốc giống, thời gian thu mẫu (6 tháng cuối năm 2014), phương thức nuôi và giới tính.
• Đánh giá hiệu lực làm sạch trứng giun và độ an toàn của 2 phác đồ thuốc tẩy giun.
• Xây dựng biện pháp phòng trị tổng hợp phù hợp với điều kiện chăn nuôi tại huyện Phú Bình.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tóm tắt về tỷ lệ nhiễm chung, quy luật dịch tễ chủ đạo, đánh giá hiệu quả thuốc và đề xuất kiến nghị nhân rộng biện pháp kỹ thuật vào thực tế sản xuất tại địa phương.

---

Kết quả nghiên cứu và đóng góp

1. Thực trạng phòng chống bệnh ký sinh trùng tại địa bàn nghiên cứu

Khảo sát trên 261 hộ chăn nuôi tại 4 xã thuộc huyện Phú Bình cho thấy tỷ lệ áp dụng các biện pháp an toàn sinh học và vệ sinh thú y còn ở mức thấp.

Địa phương (xã)	Số hộ điều tra	Hộ có chuồng trại (%)	Chuồng hợp vệ sinh xây dựng (%)	Vệ sinh tốt chuồng nuôi (%)	Có thu gom ủ phân (%)	Có tẩy giun tròn định kỳ (%)
Kha Sơn	65	100,00	58,46	40,00	23,08	53,85
Nga My	76	97,37	47,37	21,05	6,58	34,21
Tân Hòa	58	98,28	62,07	39,66	27,59	41,38
Thanh Ninh	62	100,00	72,58	54,84	33,87	59,68
Tính chung	261	98,85	59,39	37,93	21,84	46,74

Tỷ lệ hộ có biện pháp ủ phân nhiệt sinh học chỉ đạt 21,84% và tẩy giun định kỳ chỉ đạt 46,74%. Xã Nga My có tỷ lệ thực hiện các biện pháp vệ sinh và phòng trừ thấp nhất (chỉ 6,58% hộ ủ phân và 34,21% hộ tẩy giun).

2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Oesophagostomum spp. theo địa phương

Xét nghiệm 384 mẫu phân cho thấy tỷ lệ nhiễm giun kết hạt trung bình tại huyện Phú Bình là 35,16%, trong đó nhiễm nhẹ chiếm ưu thế tuyệt đối.

Địa phương (xã)	Số lợn kiểm tra	Số lợn nhiễm	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ nhẹ ≤ 700 EPG (%)	Cường độ TB > 700 - 1500 EPG (%)	Cường độ nặng > 1500 EPG (%)
Kha Sơn	102	32	31,37	56,25	40,63	3,12
Nga My	97	58	59,79	53,45	37,93	8,62
Tân Hòa	93	29	31,18	68,96	24,14	6,90
Thanh Ninh	92	16	17,39	81,25	12,50	6,25
Tính chung	384	135	35,16	60,74 (82 con)	32,59 (44 con)	6,67 (9 con)

Tỷ lệ nhiễm cao nhất ghi nhận tại xã Nga My (59,79%), tương ứng với điều kiện vệ sinh kém nhất; thấp nhất tại xã Thanh Ninh (17,39%) nơi có tỷ lệ vệ sinh và tẩy giun cao nhất.

3. Biến động tỷ lệ và cường độ nhiễm theo lứa tuổi lợn

Mức độ nhiễm giun tăng tỷ lệ thuận theo tuổi của đàn lợn.

Lứa tuổi (tháng)	Số kiểm tra (con)	Số nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Nhiễm nhẹ (%)	Nhiễm trung bình (%)	Nhiễm nặng (%)
≤ 2 tháng	79	19	24,05	78,95	15,78	5,27
> 2 - 4 tháng	113	38	33,63	65,79	28,95	5,26
> 4 - 6 tháng	156	57	36,54	61,40	31,58	7,02
> 6 tháng	36	21	58,33	33,33	57,14	9,52
Tính chung	384	135	35,16	60,74	32,59	6,67

Lợn dưới 2 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm thấp nhất (24,05%) do còn bú mẹ và ít tiếp xúc môi trường. Lợn trên 6 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất (58,33%) và cường độ nhiễm trung bình - nặng chiếm đa số (66,66%) do thời gian tích lũy mầm bệnh dài ngày.

4. Biến động tỷ lệ và cường độ nhiễm theo giống lợn

Phân loại giống	Số kiểm tra (con)	Số nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Nhiễm nhẹ (%)	Nhiễm trung bình (%)	Nhiễm nặng (%)
Lợn địa phương	136	65	47,79	55,38	36,93	7,69
Lợn lai	118	43	36,44	53,49	39,53	6,98
Lợn ngoại	130	27	20,77	85,18	11,11	3,71
Tính chung	384	135	35,16	60,74	32,59	6,67

Lợn địa phương có tỷ lệ nhiễm cao nhất (47,79%) do phương thức nuôi tận dụng, thô sơ; lợn ngoại có tỷ lệ nhiễm thấp nhất (20,77%) nhờ được nuôi nhốt trong điều kiện chuồng trại và dinh dưỡng tốt hơn.

5. Biến động tỷ lệ nhiễm theo các tháng khảo sát (Nửa cuối năm 2014)

Tháng khảo sát	Số kiểm tra (con)	Số nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Nhiễm nhẹ (%)	Nhiễm trung bình (%)	Nhiễm nặng (%)
Tháng 7	65	28	43,08	53,57	35,71	10,71
Tháng 8	61	26	42,62	61,54	23,08	15,38
Tháng 9	63	22	34,92	63,64	36,36	0,00
Tháng 10	64	22	34,38	68,18	27,27	4,55
Tháng 11	64	19	29,69	63,18	36,84	0,00
Tháng 12	67	18	26,87	55,56	38,89	5,56
Tính chung	384	135	35,16	60,74	32,59	6,67

Tỷ lệ nhiễm đạt đỉnh vào mùa mưa ẩm (tháng 7: 43,08% và tháng 8: 42,62%), sau đó giảm dần vào các tháng mùa đông khô hanh (tháng 12 xuống 26,87%).

6. Đóng góp và đề xuất biện pháp phòng trị

• Hiệu lực điều trị: Kết quả thử nghiệm thực địa khẳng định cả hai chế phẩm RTD-Levamisol 5% (tiêm dưới da) và Fensol-Safety (cho uống) đều đạt hiệu lực tẩy sạch trứng giun Oesophagostomum spp. cao, an toàn tuyệt đối cho lợn, không gây phản ứng phụ bất lợi.
• Biện pháp đề xuất: Tác giả xây dựng giải pháp phòng chống tổng hợp gồm 3 mắt xích:
  1. Cắt đứt nguồn lây ngoại cảnh: Thu gom phân hàng ngày, ủ phân theo phương pháp nhiệt sinh học để diệt hoàn toàn trứng và ấu trùng L3; định kỳ tiêu độc khử trùng chuồng nuôi và dụng cụ chăn nuôi.
  2. Vệ sinh chăm sóc: Cung cấp thức ăn, nước uống sạch; rửa sạch rau xanh, rau bèo trước khi cho ăn; không nuôi thả rông.
  3. Tẩy giun định kỳ: Sử dụng Levamisole hoặc phối hợp Fenbendazole định kỳ 3 - 4 lần/năm cho lợn nái trước khi đẻ, lợn đực giống theo quý và lợn thịt ở các giai đoạn chuyển đổi khối lượng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Dựa trên phạm vi và nội dung văn bản khóa luận, các hạn chế và hướng mở nghiên cứu bao gồm:

• Thời gian theo dõi dịch tễ học: Đề tài chỉ mới thực hiện khảo sát dịch tễ trong 6 tháng cuối năm (tháng 7 đến tháng 12 năm 2014), chưa bao quát trọn vẹn chu kỳ 12 tháng của năm để so sánh toàn diện giữa mùa xuân hè và thu đông.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu tập trung tại 4 xã thuộc huyện Phú Bình; cần mở rộng điều tra trên các huyện khác thuộc vùng trung du và miền núi tỉnh Thái Nguyên.
• Quy mô thử nghiệm: Thử nghiệm thuốc tẩy giun mới dừng ở quy mô 60 cá thể lợn chia làm 2 lô; chưa khảo sát thêm các hoạt chất khác như Ivermectin dạng tiêm hoặc đánh giá biến động tăng trọng sau tẩy giun.
• Nghiên cứu chuyên sâu: Nghiên cứu chưa thực hiện định danh loài chi tiết bằng sinh học phân tử (PCR) để phân biệt tỷ lệ nhiễm đơn hay ghép giữa O. dentatum và O. longicaudum.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận tốt nghiệp của Lương Thị Tâm có giá trị tư liệu thực chứng đối với các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên ngành Chăn nuôi, Thú y, Bác sĩ Thú y: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu ký sinh trùng đường tiêu hóa, quy trình thực hiện xét nghiệm Fülleborn và đếm trứng bằng buồng đếm McMaster, cách phân loại cường độ nhiễm EPG.
• Cán bộ thú y cơ sở và khuyến nông: Tham khảo số liệu thực tế về tập quán vệ sinh thú y nông hộ, quy luật dịch tễ theo mùa và lứa tuổi tại vùng trung du Bắc Bộ để lập kế hoạch tiêm phòng, tẩy ký sinh trùng định kỳ cho đàn gia súc địa phương.
• Người chăn nuôi lợn: Nắm bắt được quy trình ủ phân nhiệt sinh học diệt ấu trùng giun kết hạt và liều lượng sử dụng các thuốc hóa dược RTD-Levamisol, Fensol-Safety nhằm bảo vệ đàn vật nuôi.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm giun tròn Oesophagostomum spp. chung trên đàn lợn tại huyện Phú Bình là bao nhiêu và xã nào có tỷ lệ cao nhất?

Theo kết quả xét nghiệm 384 mẫu phân tại 4 xã (Kha Sơn, Nga My, Tân Hòa, Thanh Ninh), tỷ lệ nhiễm chung là 35,16% (135/384 con). Trong đó, xã Nga My có tỷ lệ nhiễm cao nhất với 59,79%, còn xã Thanh Ninh có tỷ lệ nhiễm thấp nhất với 17,39%.

2. Mức độ nhiễm giun kết hạt biến động như thế nào theo lứa tuổi của lợn?

Tỷ lệ và cường độ nhiễm tăng dần theo lứa tuổi lợn:

• Lợn ≤ 2 tháng tuổi: tỷ lệ nhiễm 24,05% (chủ yếu nhiễm nhẹ 78,95%).
• Lợn > 2 - 4 tháng tuổi: tỷ lệ nhiễm 33,63%.
• Lợn > 4 - 6 tháng tuổi: tỷ lệ nhiễm 36,54%.
• Lợn > 6 tháng tuổi: tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 58,33% (trong đó nhiễm trung bình và nặng chiếm tới 66,66%).

3. Tỷ lệ nhiễm Oesophagostomum spp. giữa các giống lợn có sự khác biệt ra sao?

Khảo sát trên 3 nhóm giống cho thấy:

• Lợn địa phương có tỷ lệ nhiễm cao nhất: 47,79% (65/136 con).
• Lợn lai có tỷ lệ nhiễm trung bình: 36,44% (43/118 con).
• Lợn ngoại có tỷ lệ nhiễm thấp nhất: 20,77% (27/130 con).

4. Hai loại thuốc nào được thử nghiệm tẩy giun trên thực địa và liều lượng sử dụng ra sao?

Khóa luận thử nghiệm 2 loại thuốc trên 60 lợn có cường độ nhiễm > 800 EPG:

• RTD-Levamisol 5%: Tiêm dưới da với liều 0,15 mg/kg thể trọng, một liều duy nhất.
• Fensol-Safety: Cho uống với liều 8 g/10 kg thể trọng, một lần duy nhất.

5. Phương pháp xét nghiệm nào được dùng để xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm trong đề tài?

• Xác định tỷ lệ nhiễm định tính bằng phương pháp nổi trứng Fülleborn (dùng dung dịch NaCl bão hòa 380 g/lít).
• Xác định cường độ nhiễm định lượng bằng buồng đếm McMaster để tính số trứng trên 1 gam phân (EPG).

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lương Thị Tâm đã phản ánh chân thực bức tranh dịch tễ học bệnh giun kết hạt do Oesophagostomum spp. gây ra trên đàn lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên trong nửa cuối năm 2014 với tỷ lệ nhiễm chung là 35,16%. Nghiên cứu chứng minh rõ mối liên hệ giữa điều kiện vệ sinh thú y, lứa tuổi, giống lợn và yếu tố mùa vụ đối với mức độ cảm nhiễm ký sinh trùng. Đồng thời, công trình xác nhận hiệu lực thực địa của các chế phẩm Levamisole và Fenbendazole, cung cấp cơ sở khoa học tin cậy cho việc xây dựng quy trình phòng trị ký sinh trùng tổng hợp trong chăn nuôi nông hộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nước ta có hơn 75% dân số làm nông nghiệp, trong đó ngành chăn nuôi chiếm một vị trí quan trọng. Chăn nuôi lợn là nghề truyền thống của người nông dân. Từ việc chỉ chăn nuôi nhỏ, lẻ để tận dụng các phế phụ phẩm nông nghiệp, hiện nay đã có nhiều phương thức chăn nuôi đa dạng, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân. Chăn nuôi lợn có một vị trí quan trọng trong ngành chăn nuôi gia súc ở các nước trên thế giới cũng như ở nước ta.

Nghề nuôi lợn luôn được chú ý phát triển, ngày càng chiếm ưu thế và có tầm quan trọng đặc biệt trong đời sống nhân dân. Con lợn đã cung cấp 70 - 80% nhu cầu về thịt cho thị trường trong nước và xuất khẩu, đồng thời cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến và phân bón cho ngành trồng trọt. Để đáp ứng được nhu cầu thị trường, trong những năm gần đây chăn nuôi lợn đã có những bước phát triển vượt bậc, tăng nhanh cả về chất lượng và số lượng. Ngoài những điều kiện thuận lợi, chúng ta còn có nhiều khó khăn, hạn chế trong việc phát triển chăn nuôi lợn, nhất là các tổn thất do dịch bệnh gây ra.

Thực tiễn ngành chăn nuôi lợn cho thấy, có nhiều loại dịch bệnh gây tổn thất đáng kể cho người chăn nuôi. Ngoài những bệnh truyền nhiễm thường gặp như: dịch tả, tụ huyết trùng, phó thương hàn… còn phải kể đến các bệnh ký sinh trùng. Trong đó, bệnh giun kết hạt do các loài giun tròn giống Oesophagostomum spp. gây ra khá phổ biến ở lợn.

Bệnh làm cho lợn gày yếu, thiếu máu, chậm lớn và có thể chết nếu nhiễm nặng Trong những năm gần đây, chăn nuôi lợn ở tỉnh Thái Nguyên phát triển khá mạnh. Tuy nhiên, việc phòng trị bệnh ký sinh trùng, đặc biệt là bệnh do e 2 giun tròn Oesophagostomum spp. Xuất phát từ nhu cầu cấp bách của thực tế chăn nuôi lợn ở tỉnh Thái Nguyên, tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh do giun tròn Oesophagostomum spp. gây ra trên lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên và thử nghiệm biện pháp phòng trị bệnh”.

Mục tiêu của đề tài Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ của bệnh do giun tròn Oesophagostomum spp. gây ra ở lợn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng trị. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ, bệnh lý và lâm sàng bệnh do giun tròn Oesophagostomum spp.

gây ra, về thuốc điều trị Oesophagostomosis ở lợn, từ đó đề xuất biện pháp phòng chống bệnh cho lợn. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi cách phòng trị bệnh do giun tròn Oesophagostomum spp. gây ra, nhằm hạn chế tác hại cho lợn, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi và thúc đẩy ngành chăn nuôi lợn phát triển. e 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Cơ sở khoa học của đề tài 2. Đặc điểm sinh học của Oesophagostomum 2. Vị trí của Oesophagostomum trong hệ thống phân loại động vật học Oesophagostomum dentatum và Oesophagostomum longicaudum thuộc giống Oesophagostomum, là tác nhân gây ra bệnh giun kết hạt (Oesophagostomosis) ở lợn. Theo Skrjabin và cs.

(1963) [30], Phan Thế Việt và cs. (1977) [27], giun tròn Oesophagostomum spp. ở lợn có vị trí trong hệ thống phân loại động vật như sau: Ngành Nemathelminthes Shneider, 1873 Phân ngành Nemathelmintha Shaneider và Schulz, 1940 Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Secerentea Chitwood, 1933 Bộ Rhabditida Chitwood, 1933 Phân bộ Strongylata Railliet, 1916 Họ Trichonematidae Cram, 1927 Phân họ Oesophagostomatinae Railliet et Henr, 1913 Giống Oesophagostomum Molin, 1861 Loài Oesophagostomum dentatum Rudolphi, 1803 Loài Oesophagostomum longicaudum Goodey, 1925 2.