Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ, Bệnh Lý, Lâm Sàng Bệnh Giun Móc Ở Chó Tại Đồng Hỷ, Thái Nguyên

Bệnh giun móc ở chó là một vấn đề sức khỏe quan trọng, đặc biệt tại các vùng có khí hậu nóng ẩm như Đồng Hỷ, Thái… 55 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Nguyễn Văn Trường
• Người hướng dẫn: ThS. Dương Thị Hồng Duyên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Bệnh Giun Móc Ở Chó Tại Đồng Hỷ, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.2.2. Ý nghĩa khoa học
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Vị trí của giun móc trong hệ thống phân loại động vật học
• 2.3. Đặc điểm sinh học của giun móc ký sinh ở chó
• 2.3.1. Đặc điểm hình thái, cấu tạo
• 2.3.2. Đặc điểm vòng đời sinh học
• 2.4. Đặc điểm dịch tễ bệnh giun móc ở chó
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun móc ở chó tại huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên
• 3.3.2. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh giun móc ở chó
• 3.3.3. Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh giun móc ở chó
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp thu thập mẫu
• 3.4.2. Phương pháp mổ khám. Phương pháp kiểm tra mẫu
• 3.4.3. Phương pháp định loài giun móc
• 3.4.4. Phương pháp xác định hiệu lực của một số loại thuốc tẩy giun móc
• 3.4.5. Quy định một số yếu tố dịch tễ liên quan
• 3.4.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun móc ở chó tại huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên
• 4.2. Thành phần loài giun giun móc của chó nuôi ở huyện Đồng Hỷ
• 4.3. Tỷ lệ nhiễm giun móc ở chó tại một số địa phương (qua xét nghiệm phân)
• 4.4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun móc ở chó nuôi tại Đồng Hỷ (qua mổ khám)
• 4.5. Tỷ lệ nhiễm giun móc theo từng loại chó nuôi ở Đồng Hỷ
• 4.6. Tỷ lệ nhiễm giun móc theo tuổi của chó ở Đồng Hỷ
• 4.7. Tỷ lệ nhiễm giun móc ở chó theo tháng
• 4.8. Nghiên cứu bệnh lý, lâm sàng của chó bị bệnh giun móc
• 4.8.1. Tỷ lệ và những biểu hiện lâm sàng của chó bị bệnh giun móc
• 4.8.2. Tỷ lệ và bệnh tích đại thể ở cơ quan tiêu hóa chó bị bệnh giun móc
• 4.9. Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh giun móc cho chó
• 4.9.1. Kết quả thử nghiệm các loại thuốc tẩy giun móc cho chó
• 4.9.2. Độ an toàn của một số thuốc điều trị bệnh giun móc cho chó
• 4.9.3. Đề xuất biện pháp phòng chống bệnh giun móc ở chó
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Kết luận và đề nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dịch Tễ Bệnh Giun Móc Ở Chó Tại Đồng Hỷ

Bệnh giun móc ở chó là một vấn đề sức khỏe quan trọng, đặc biệt tại các vùng có khí hậu nóng ẩm như Đồng Hỷ, Thái Nguyên. Bệnh gây ra bởi các loài ký sinh trùng ở chó như Ancylostoma caninum và Uncinaria stenocephala, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe chó và có thể lây lan sang người. Việc nghiên cứu dịch tễ học bệnh giun móc ở chó giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự phân bố, tỷ lệ mắc bệnh và các yếu tố nguy cơ liên quan. Từ đó, có thể xây dựng các biện pháp phòng bệnh giun móc ở chó hiệu quả, giảm thiểu tác động tiêu cực đến tình hình chăn nuôi chó ở Đồng Hỷ. Theo Vũ Triệu An và Jean Claude Homberg (1977), bệnh ký sinh trùng xảy ra ở gia súc, gia cầm rất phổ biến, đặc biệt ở các vùng nhiệt đới và các nước đang phát triển. Điều này càng khẳng định tầm quan trọng của việc nghiên cứu và kiểm soát bệnh ký sinh trùng ở chó.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Dịch Tễ Học Bệnh Giun Móc

Nghiên cứu dịch tễ học bệnh giun móc ở chó đóng vai trò then chốt trong việc xác định mức độ phổ biến của bệnh, các yếu tố nguy cơ và đặc điểm lây truyền. Thông tin này rất quan trọng để thiết kế và triển khai các chương trình phòng bệnh giun móc ở chó hiệu quả. Việc hiểu rõ phân bố bệnh giun móc ở chó giúp các bác sĩ thú y và người nuôi chó có thể chủ động phòng ngừa và điều trị bệnh kịp thời, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và bảo vệ sức khỏe chó.

1.2. Các Loài Giun Móc Phổ Biến Gây Bệnh Cho Chó Ở Việt Nam

Tại Việt Nam, các loài giun móc phổ biến gây bệnh cho chó bao gồm Ancylostoma caninum, Uncinaria stenocephala, và Ancylostoma braziliense. Mỗi loài có đặc điểm sinh học và dịch tễ học riêng, ảnh hưởng đến cách chúng lây lan và gây bệnh. Ancylostoma caninum được xem là loài nguy hiểm nhất, có khả năng hút máu nhiều và gây thiếu máu nghiêm trọng cho chó. Việc xác định chính xác loài giun móc gây bệnh là rất quan trọng để lựa chọn phương pháp điều trị bệnh giun móc ở chó phù hợp.

II. Thách Thức Trong Kiểm Soát Bệnh Giun Móc Ở Chó Tại Thái Nguyên

Việc kiểm soát bệnh giun móc ở chó tại Đồng Hỷ, Thái Nguyên đối mặt với nhiều thách thức. Tình hình chăn nuôi chó ở Đồng Hỷ còn nhiều hạn chế, chó thường được nuôi thả rông, điều kiện vệ sinh chuồng trại chó chưa đảm bảo. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh giun móc ở chó phát triển và lây lan. Bên cạnh đó, kiến thức của người dân về phòng bệnh giun móc ở chó còn hạn chế, dẫn đến việc phòng bệnh và điều trị chưa hiệu quả. Theo Sally Gardiner (2006), một giun móc (Ancylostoma caninum) trưởng thành có thể hút 0,8 ml máu/ ngày, nếu một chó có khoảng 100 giun móc ký sinh sẽ mất khoảng 80 ml máu/ ngày. Điều này cho thấy tác hại nghiêm trọng của bệnh giun móc đối với sức khỏe chó.

2.1. Yếu Tố Môi Trường Ảnh Hưởng Đến Sự Phát Triển Của Giun Móc

Môi trường sống của chó đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển và lây lan của giun móc. Độ ẩm cao và nhiệt độ ấm áp tạo điều kiện lý tưởng cho trứng và ấu trùng giun móc phát triển. Chuồng trại ẩm ướt, thiếu ánh sáng mặt trời là nơi trú ẩn lý tưởng cho mầm bệnh giun móc ở chó. Việc cải thiện vệ sinh chuồng trại chó và đảm bảo môi trường khô ráo, sạch sẽ là biện pháp quan trọng để ngăn ngừa bệnh.

2.2. Tập Quán Chăn Nuôi Ảnh Hưởng Đến Tỷ Lệ Mắc Bệnh Giun Móc

Tập quán chăn nuôi chó thả rông, không kiểm soát là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ mắc bệnh giun móc ở chó cao. Chó thả rông có nguy cơ tiếp xúc với mầm bệnh giun móc ở chó từ môi trường xung quanh, từ phân của các chó khác bị nhiễm bệnh. Việc quản lý chó chặt chẽ, hạn chế thả rông và thực hiện tẩy giun định kỳ là biện pháp quan trọng để kiểm soát bệnh.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Giun Móc Ở Chó Hiệu Quả

Nghiên cứu dịch tễ học bệnh giun móc ở chó cần áp dụng các phương pháp khoa học và chính xác để thu thập dữ liệu tin cậy. Các phương pháp thường được sử dụng bao gồm xét nghiệm phân, mổ khám, và điều tra dịch tễ. Xét nghiệm phân giúp xác định sự hiện diện của trứng giun móc trong phân chó. Mổ khám giúp xác định thành phần loài giun móc và cường độ nhiễm. Điều tra dịch tễ giúp thu thập thông tin về các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh. Theo Đỗ Dương Thái và Trịnh Văn Thịnh (1978), A. caninum có tỷ lệ nhiễm cao nhất (75,87%). Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu dịch tễ học để hiểu rõ hơn về sự phân bố và tỷ lệ nhiễm của các loài giun móc khác nhau.

3.1. Xét Nghiệm Phân Phương Pháp Xác Định Nhanh Chóng

Xét nghiệm phân là phương pháp đơn giản, nhanh chóng và hiệu quả để xác định sự hiện diện của trứng giun móc trong phân chó. Phương pháp này thường được sử dụng để sàng lọc bệnh trên diện rộng. Tuy nhiên, xét nghiệm phân có thể cho kết quả âm tính giả nếu số lượng giun móc trong cơ thể chó còn ít hoặc nếu chó mới nhiễm bệnh. Do đó, cần kết hợp với các phương pháp khác để chẩn đoán chính xác.

3.2. Mổ Khám Phương Pháp Xác Định Thành Phần Loài Giun Móc

Mổ khám là phương pháp chính xác nhất để xác định thành phần loài giun móc và cường độ nhiễm. Phương pháp này thường được sử dụng trong các nghiên cứu dịch tễ học để đánh giá mức độ phổ biến của các loài giun móc khác nhau. Tuy nhiên, mổ khám là phương pháp xâm lấn và chỉ có thể thực hiện trên chó đã chết.

3.3. Điều Tra Dịch Tễ Thu Thập Thông Tin Về Yếu Tố Nguy Cơ

Điều tra dịch tễ là phương pháp thu thập thông tin về các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh giun móc ở chó, như tuổi, giống, điều kiện nuôi dưỡng, và tiền sử bệnh. Thông tin này giúp xác định các nhóm chó có nguy cơ mắc bệnh cao và xây dựng các biện pháp phòng bệnh phù hợp.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Giun Móc Tại Đồng Hỷ Thái Nguyên

Nghiên cứu tại Đồng Hỷ, Thái Nguyên cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh giun móc ở chó còn khá cao. Các yếu tố như điều kiện vệ sinh kém, tập quán chăn nuôi thả rông, và thiếu kiến thức về phòng bệnh là những nguyên nhân chính. Kết quả nghiên cứu cũng xác định thành phần loài giun móc phổ biến và cường độ nhiễm ở các nhóm chó khác nhau. Thông tin này là cơ sở quan trọng để xây dựng các biện pháp phòng bệnh giun móc ở chó hiệu quả và phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương. Theo Houdemer (1938), đã phát hiện loài A. caninum ký sinh trên chó ở Sài Gòn, Huế. Điều này cho thấy bệnh giun móc đã tồn tại ở Việt Nam từ lâu và cần được quan tâm kiểm soát.

4.1. Tỷ Lệ Nhiễm Giun Móc Ở Chó Theo Tuổi Và Giống

Nghiên cứu cho thấy chó con và chó già có tỷ lệ nhiễm giun móc cao hơn so với chó trưởng thành. Điều này có thể do hệ miễn dịch của chó con chưa phát triển đầy đủ, trong khi chó già có hệ miễn dịch suy yếu. Một số giống chó cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn do đặc điểm di truyền hoặc thói quen sinh hoạt.

4.2. Mối Liên Hệ Giữa Môi Trường Sống Và Tỷ Lệ Nhiễm Bệnh

Môi trường sống có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ nhiễm bệnh giun móc ở chó. Chó sống trong môi trường ô nhiễm, ẩm ướt, và thiếu vệ sinh có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Việc cải thiện điều kiện vệ sinh và quản lý môi trường sống là biện pháp quan trọng để giảm tỷ lệ nhiễm bệnh.

V. Biện Pháp Phòng Và Điều Trị Bệnh Giun Móc Ở Chó Hiệu Quả

Để kiểm soát bệnh giun móc ở chó hiệu quả, cần áp dụng các biện pháp phòng bệnh tổng hợp, bao gồm cải thiện vệ sinh chuồng trại, quản lý chó chặt chẽ, tẩy giun định kỳ, và nâng cao kiến thức cho người nuôi chó. Việc điều trị bệnh giun móc ở chó cần được thực hiện theo chỉ dẫn của bác sĩ thú y, sử dụng các loại thuốc tẩy giun an toàn và hiệu quả. Theo Phạm Sỹ Lăng (1990), tỷ lệ nhiễm giun móc A. caninum ở chó là 72 %. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp phòng và điều trị bệnh giun móc để bảo vệ sức khỏe chó.

5.1. Tẩy Giun Định Kỳ Lịch Trình Và Loại Thuốc Phù Hợp

Tẩy giun định kỳ là biện pháp quan trọng để loại bỏ giun móc khỏi cơ thể chó. Lịch trình tẩy giun nên được thực hiện theo khuyến cáo của bác sĩ thú y, thường là mỗi 3-6 tháng một lần. Việc lựa chọn loại thuốc tẩy giun phù hợp cần dựa trên thành phần loài giun móc phổ biến và độ an toàn của thuốc.

5.2. Vệ Sinh Chuồng Trại Giảm Thiểu Mầm Bệnh Giun Móc

Vệ sinh chuồng trại thường xuyên là biện pháp quan trọng để giảm thiểu mầm bệnh giun móc ở chó. Chuồng trại cần được dọn dẹp hàng ngày, loại bỏ phân và các chất thải khác. Sử dụng các chất khử trùng để tiêu diệt trứng và ấu trùng giun móc trong môi trường.

5.3. Nâng Cao Nhận Thức Cho Người Nuôi Chó Về Phòng Bệnh

Nâng cao nhận thức cho người nuôi chó về phòng bệnh giun móc ở chó là yếu tố then chốt để kiểm soát bệnh hiệu quả. Cần cung cấp thông tin về đường lây truyền, triệu chứng, và biện pháp phòng bệnh cho người nuôi chó. Tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo, và phát tờ rơi để nâng cao kiến thức cho người dân.

VI. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bệnh Giun Móc Ở Chó

Nghiên cứu về bệnh giun móc ở chó cần tiếp tục được đẩy mạnh để hiểu rõ hơn về các khía cạnh khác nhau của bệnh. Các hướng nghiên cứu tiềm năng bao gồm: Nghiên cứu về sự kháng thuốc của giun móc đối với các loại thuốc tẩy giun hiện có. Nghiên cứu về tác động của bệnh giun móc đến hệ miễn dịch của chó. Nghiên cứu về các biện pháp phòng bệnh mới, như vaccine. Theo Nguyễn Thị Lê và cs (1996), bệnh do A. braziliense phổ biến ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam, bệnh do A. caninum phổ biến trên toàn quốc. Điều này cho thấy cần có các nghiên cứu chuyên sâu hơn về sự phân bố và đặc điểm dịch tễ của từng loài giun móc để có các biện pháp kiểm soát phù hợp.

6.1. Nghiên Cứu Về Kháng Thuốc Của Giun Móc

Sự kháng thuốc của giun móc đối với các loại thuốc tẩy giun hiện có là một vấn đề đáng lo ngại. Cần có các nghiên cứu để đánh giá mức độ kháng thuốc và tìm kiếm các loại thuốc tẩy giun mới hiệu quả hơn.

6.2. Nghiên Cứu Về Tác Động Của Bệnh Giun Móc Đến Miễn Dịch

Bệnh giun móc có thể gây suy giảm hệ miễn dịch của chó, khiến chó dễ mắc các bệnh nhiễm trùng khác. Cần có các nghiên cứu để đánh giá tác động của bệnh giun móc đến hệ miễn dịch và tìm kiếm các biện pháp tăng cường miễn dịch cho chó.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong chăn nuôi thú y và quản lý động vật cảnh, chó (Canis lupus familiaris) là loài vật nuôi có lịch sử thuần hóa lâu đời, gắn bó mật thiết với con người qua nhiều chức năng như giữ nhà, săn bắt, làm cảnh và phục vụ công tác an ninh. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng số lượng đàn chó nuôi tại các hộ gia đình, tình hình dịch bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng đường tiêu hóa trên đàn chó cũng diễn biến phức tạp, gây tổn thất về sức khỏe vật nuôi và tiềm ẩn nguy cơ truyền lây sang người (zoonosis).

Tại Việt Nam, điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm tạo môi trường thuận lợi cho mầm bệnh ký sinh trùng phát triển quanh năm. Tập quán chăn nuôi tại nhiều vùng nông thôn và bán đô thị vẫn mang tính thả rông, chế độ dinh dưỡng tận dụng và công tác vệ sinh thú y chưa được kiểm soát chặt chẽ. Trong số các loài giun tròn đường tiêu hóa, giun móc (Ancylostoma spp.) là một trong những tác nhân gây bệnh nguy hiểm nhất. Giun móc trưởng thành ký sinh tại ruột non, dùng cấu tạo răng kitin bám sâu vào niêm mạc, hút máu và tiết độc tố chống đông máu, phá hủy hồng cầu. Ước tính một cá thể Ancylostoma caninum trưởng thành có thể hút 0,8 ml máu/ngày; trường hợp chó nhiễm 100 giun móc có thể mất tới 80 ml máu/ngày (tương đương 25% tổng lượng máu của cơ thể), dẫn đến thiếu máu nặng, suy nhược, viêm ruột và tử vong, đặc biệt ở chó con.

Để cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn phục vụ công tác chẩn đoán và điều trị tại địa phương, tác giả Nguyễn Văn Trường đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:

1. Xác định thành phần loài giun móc ký sinh ở đường tiêu hóa của chó nuôi tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
2. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun móc ở chó tại huyện Đồng Hỷ (theo địa bàn xã/thị trấn, loại giống chó, lứa tuổi và các tháng nghiên cứu).
3. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý và biểu hiện lâm sàng của chó bị bệnh giun móc.
4. Thử nghiệm xác định hiệu lực và độ an toàn của một số loại thuốc tẩy giun móc trên đàn chó tại địa bàn nghiên cứu, từ đó đề xuất biện pháp phòng trừ hiệu quả.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn chó nuôi (bao gồm chó nội, chó lai, chó ngoại) tại các hộ gia đình và bệnh giun móc ở chó.
• Phạm vi không gian: Thực hiện thu thập mẫu tại 4 xã, thị trấn thuộc huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên (gồm thị trấn Chùa Hang, xã Khe Mo, xã Hóa Trung, xã Hóa Thượng). Địa điểm phân tích, xét nghiệm mẫu được tiến hành tại Phòng thí nghiệm Khoa Chăn nuôi Thú y (Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên) và Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam).
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được triển khai từ ngày 09/12/2014 đến ngày 24/05/2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên hệ thống phân loại học giun tròn động vật học (theo Phan Thế Việt và cs, 1977; Nguyễn Thị Lê và cs, 1996): Lớp Nematoda, Phân lớp Secernentea, Bộ Rabditida, Phân bộ Strongylata, Họ Ancylostomidae, gồm hai giống chính là Ancylostoma (các loài A. caninum, A. braziliense) và Uncinaria (loài U. stenocephala). Cơ chế sinh bệnh học giun móc được xác định qua chu kỳ trực tiếp: trứng theo phân ra ngoại cảnh nở thành ấu trùng giai đoạn 1 (L1), phát triển qua hai lần lột xác thành ấu trùng giai đoạn 3 (L3) có khả năng gây nhiễm. Ấu trùng xâm nhập vào ký chủ qua hai con đường chính: qua da (di hành theo đường tuần hoàn máu qua tim, phổi, khí quản, hầu rồi xuống ruột non hoặc truyền qua nhau thai sang thai nhi) và qua đường tiêu hóa (thức ăn, nước uống nhiễm ấu trùng).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và dịch tễ học thú y được triển khai đồng bộ:

• Phương pháp thu thập mẫu phân: Lấy mẫu phân tươi thải ra ngoài từ chó ở các lứa tuổi, khối lượng 10 - 15 g/mẫu, bảo quản trong túi nilon có ghi nhãn địa bàn và nhóm tuổi.
• Phương pháp xét nghiệm phân (Kỹ thuật nổi Fulleborn): Sử dụng dung dịch nước muối bão hòa ($NaCl$ 380 g/lít nước sôi) để làm nổi trứng giun tròn có tỷ trọng nhỏ hơn tỷ trọng dung dịch lên bề mặt, thu nhận qua phiến kính và soi đếm dưới kính hiển vi quang học.
• Phương pháp mổ khám giun sán: Thực hiện mổ khám toàn diện theo quy trình tiêu chuẩn của Cục Thú y (2007) trên 28 chó; kiểm tra bệnh tích đại thể các cơ quan nội tạng từ ngoài vào trong, chụp ảnh tổn thương và thu hồi toàn bộ giun tròn trong đường tiêu hóa. Mẫu giun được cố định và bảo quản trong dung dịch Barbagallo (formol 3% + 8 g $NaCl$ tinh khiết trong 1000 ml nước cất).
• Phương pháp định loại hình thái: Tiến hành đo đạc các chỉ tiêu vi thể (chiều dài thân, cấu tạo bao miệng, vòng thần kinh, túi đuôi, gai giao hợp, kích thước trứng) và đối chiếu khóa phân loại của Nguyễn Thị Lê và cs (1996) tại Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật.
• Phương pháp thử nghiệm lâm sàng thuốc: Đánh giá hiệu lực và độ an toàn của 4 loại hóa dược trên 60 cá thể chó nhiễm bệnh giun móc (chia thành 4 nhóm, mỗi nhóm 15 con):
  • Mebendazol: Liều 30 mg/kg thể trọng (TT), đường uống.
  • Sanpet (chứa hoạt chất chính Pyrantel pamoate): Liều 10 mg/kg TT, đường uống.
  • Levamisol (dạng Levamisol HCl): Liều 10 mg/kg TT, tiêm dưới da.
  • Ivermectin: Liều 0,2 mg/kg TT, tiêm dưới da. Tái kiểm tra phân bằng phương pháp Fulleborn sau 15 ngày điều trị để tính tỷ lệ sạch trứng giun (hiệu lực thuốc) và theo dõi các biểu hiện phản ứng bất lợi (độ an toàn).
• Phương pháp xử lý số liệu: Tính toán các chỉ số thống kê dịch tễ học gồm tỷ lệ nhiễm (%), cường độ nhiễm (số lượng giun/cá thể), tỷ lệ biểu hiện bệnh lý (%), hiệu lực điều trị (%) và tỷ lệ an toàn (%).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ sự phát triển của phong trào nuôi chó và thực trạng ô nhiễm ký sinh trùng đường tiêu hóa tại địa phương. Khái quát mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dẫn liệu dịch tễ giun tròn thú y và ý nghĩa thực tiễn trong việc lựa chọn phác đồ hóa dược đạt hiệu quả tẩy trừ trên 90%.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng thuật chi tiết vị trí phân loại học, đặc điểm hình thái, chu trình sinh học của các loài Ancylostoma caninum, Ancylostoma braziliense và Uncinaria stenocephala. Phân tích cơ chế sinh bệnh học của ấu trùng khi di hành qua mô/phổi và giun trưởng thành bám hút máu ở niêm mạc ruột non kèm nguy cơ nhiễm khuẩn thứ phát. Tổng hợp tình hình nghiên cứu giun móc trên chó tại Việt Nam (các công trình của Đỗ Dương Thái, Trịnh Văn Thịnh, Phạm Sỹ Lăng, Nguyễn Thị Kim Lan, Nguyễn Hữu Hưng...) và trên thế giới (Skrjabin, Lapage, Eva Fok, Dalimi...), đồng thời rà soát các nhóm hoạt chất phòng trị ký sinh trùng phổ biến.

Phần 3: Đối tượng, vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết cơ sở vật chất, hóa chất, dụng cụ xét nghiệm, địa bàn lấy mẫu tại 4 xã/thị trấn thuộc huyện Đồng Hỷ. Mô tả chuẩn hóa các bước thực hiện phương pháp tuyển nổi Fulleborn, quy trình mổ khám nội tạng động vật, bảo quản mẫu trong dung dịch Barbagallo, tiêu chí định danh hình thái vi học và thiết kế thử nghiệm lâm sàng đánh giá 4 loại thuốc tẩy giun móc trên 60 cá thể chó.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

1. Thành phần loài và đặc điểm hình thái giun móc

Kết quả giám định mẫu tại Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật cho thấy 100% mẫu giun móc thu thập tại 4 xã, thị trấn thuộc huyện Đồng Hỷ đều thuộc duy nhất một loài là Ancylostoma caninum Ercolani, 1859. Hai loài A. braziliense và U. stenocephala không xuất hiện trong các mẫu nghiên cứu.

• Đặc điểm cá thể đực: Cơ thể dài 8,1 - 10,2 mm, rộng 0,330 - 0,480 mm; xoang miệng có các tấm kitin răng cưa; thực quản dài 0,74 - 0,89 mm; gai giao phối mảnh dài 0,743 - 0,792 mm; gai điều chỉnh dài 0,178 - 0,198 mm.
• Đặc điểm cá thể cái: Thân hình trụ dài 13,4 - 15,4 mm, rộng 0,58 - 0,71 mm; lỗ sinh dục cách mút đuôi 4,8 - 5,31 mm; mút đuôi có gai kitin nhỏ; trứng hình ôvan kích thước 0,040 - 0,045 $\times$ 0,030 - 0,035 mm.

2. Đặc điểm dịch tễ bệnh giun móc tại huyện Đồng Hỷ

Qua kiểm tra 374 mẫu phân và mổ khám 28 cá thể chó, tác giả đã lượng hóa tỷ lệ nhiễm theo các yếu tố dịch tễ học:

Chỉ số khảo sát	Phân nhóm	Số kiểm tra (mẫu/con)	Số nhiễm (mẫu/con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ nhiễm (giun/con)
Địa bàn (qua phân)	TT. Chùa Hang	91	63	69,23%	-
	Xã Khe Mo	88	51	57,95%	-
	Xã Hóa Trung	81	52	64,20%	-
	Xã Hóa Thượng	114	87	76,32%	-
	Tính chung (phân)	374	253	67,65%	-
Địa bàn (mổ khám)	TT. Chùa Hang	8	4	50,00%	4 - 32
	Xã Khe Mo	6	2	33,33%	4 - 39
	Xã Hóa Trung	7	4	57,14%	5 - 43
	Xã Hóa Thượng	7	6	85,71%	6 - 58
	Tính chung (mổ khám)	28	16	57,14%	4 - 58
Loại giống chó	Chó nội	199	154	77,39%	-
	Chó lai	116	73	62,93%	-
	Chó ngoại	59	26	44,07%	-
Lứa tuổi	Sơ sinh - 3 tháng	31	27	87,10%	-
	> 3 - 6 tháng	53	44	83,02%	-
	> 6 - 12 tháng	195	124	63,59%	-
	> 12 tháng	95	58	61,05%	-
Tháng theo dõi	Tháng 12	50	30	60,00%	-
	Tháng 1	64	39	60,94%	-
	Tháng 2	71	48	67,61%	-
	Tháng 3	53	44	83,02%	-
	Tháng 4	69	51	73,91%	-
	Tháng 5	66	41	62,12%	-

3. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng

Trong 253 cá thể chó nhiễm giun móc qua xét nghiệm phân, có 55 con biểu hiện triệu chứng lâm sàng rõ rệt (tỷ lệ 21,74%). Các triệu chứng phổ biến gồm: gầy còm, chậm lớn (58,18%); giảm ăn hoặc bỏ ăn (52,73%); táo bón xen kẽ tiêu chảy, phân lẫn máu (38,18%); niêm mạc nhợt nhạt do thiếu máu (25,45%); nôn mửa (12,73%).

Kết quả mổ khám 28 chó xác định 16 con có bệnh tích đại thể (tỷ lệ 57,14%):

• Xác gầy còm, suy kiệt: 16/16 con (100%).
• Ruột non viêm, xung huyết, nhiều điểm xuất huyết, tụ máu, thành ruột dày lên, lòng ruột chứa dịch nhầy lẫn máu: 15/16 con (93,75%).
• Phổi xung huyết, xuất huyết do tổn thương ấu trùng di hành: 6/16 con (37,50%).
• Gan và thận thoái hóa mỡ: 2/16 con (12,50%).

4. Kết quả thử nghiệm thuốc và biện pháp phòng trị

Tên thuốc	Hoạt chất chính	Liều lượng & Đường dùng	Số chó thử nghiệm (con)	Số sạch trứng sau 15 ngày (con)	Hiệu lực (%)	Tỷ lệ an toàn (%)	Biểu hiện phản ứng phụ
Mebendazol	Mebendazol	30 mg/kg TT (Uống)	15	15	100%	100%	Không có phản ứng phụ
Sanpet	Pyrantel pamoate	10 mg/kg TT (Uống)	15	14	93,33%	93,33%	1 con mệt mỏi, bỏ ăn 1-2 ngày
Levamisol	Levamisol HCl	10 mg/kg TT (Tiêm dưới da)	15	15	100%	100%	Không có phản ứng phụ
Ivermectin	Ivermectin	0,2 mg/kg TT (Tiêm dưới da)	15	15	100%	100%	Không có phản ứng phụ
Tính chung			60	59	98,33%	98,33%	1/60 con có phản ứng nhẹ (1,67%)

Trên cơ sở dịch tễ học và kết quả thử nghiệm thuốc, tác giả xây dựng quy trình phòng trị tổng hợp: tẩy giun lần đầu cho chó con ở 25 - 30 ngày tuổi, nhắc lại lúc 3 tháng tuổi và duy trì định kỳ 3 - 4 tháng/lần; tẩy giun cho chó mẹ trước phối giống và sau sinh 20 ngày; xử lý phân bằng ủ nhiệt sinh vật học hoặc chôn/đốt tiêu hủy trứng giun.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Tóm tắt các phát hiện cốt lõi về thành phần loài, các chỉ số dịch tễ học, đặc điểm bệnh lý đường tiêu hóa và hiệu quả các loại hóa dược. Nêu rõ các tồn tại về điều kiện thực nghiệm và kiến nghị các giải pháp tuyên truyền phòng bệnh truyền lây tại cộng đồng.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm đầy đủ về bệnh giun móc trên chó tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên:

1. Về căn bệnh học: Xác định loài Ancylostoma caninum là tác nhân duy nhất gây bệnh giun móc ở chó nuôi tại địa bàn nghiên cứu với tần suất xuất hiện 100% tại cả 4 xã, thị trấn.
2. Về dịch tễ học:
   • Tỷ lệ nhiễm giun móc chung qua xét nghiệm phân là 67,65% (253/374 mẫu); xã Hóa Thượng có tỷ lệ nhiễm cao nhất (76,32%) và xã Khe Mo thấp nhất (57,95%).
   • Tỷ lệ nhiễm qua mổ khám là 57,14% (16/28 con) với cường độ dao động từ 4 đến 58 giun/chó.
   • Chó nội có tỷ lệ nhiễm cao nhất (77,39%), tiếp theo là chó lai (62,93%) và chó ngoại thấp nhất (44,07%).
   • Tỷ lệ nhiễm nghịch biến với lứa tuổi: chó sơ sinh - 3 tháng tuổi nhiễm cao nhất (87,10%), giảm dần ở nhóm 3 - 6 tháng (83,02%), nhóm 6 - 12 tháng (63,59%) và nhóm > 12 tháng tuổi (61,05%).
   • Biến động theo mùa vụ: Tỷ lệ nhiễm cao nhất vào tháng 3 (83,02%) và tháng 4 (73,91%) do độ ẩm và nhiệt độ ấm áp, thấp nhất vào tháng 12 (60,00%).
3. Về bệnh lý lâm sàng: Xác định 21,74% chó nhiễm bệnh có biểu hiện lâm sàng (chủ yếu là gầy còm, rối loạn tiêu hóa phân lẫn máu, thiếu máu). Bệnh tích mổ khám đại thể ghi nhận 100% xác gầy, 93,75% ruột non viêm dày và xuất huyết, 37,50% phổi tổn thương xuất huyết do ấu trùng di hành.
4. Về hiệu quả điều trị: Chứng minh hiệu lực tẩy trừ giun móc cao của 4 loại hóa dược: Mebendazol (100%), Levamisol (100%), Ivermectin (100%) và Sanpet (93,33%). Tỷ lệ an toàn đạt 98,33% trên tổng đàn thử nghiệm.

Đóng góp thực tiễn: Khóa luận đưa ra phác đồ tẩy giun cụ thể theo lứa tuổi và biện pháp vệ sinh thú y (xử lý phân, kiểm soát nuôi thả) giúp người chăn nuôi và trạm thú y huyện Đồng Hỷ chủ động phòng chống bệnh giun móc, hạn chế thiệt hại kinh tế và ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm sang người.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Theo tự đánh giá của tác giả trong văn bản, khóa luận tồn tại một số hạn chế nhất định:

• Thời gian thực tập tốt nghiệp có hạn và nguồn kinh phí nghiên cứu còn eo hẹp.
• Chưa có điều kiện bố trí các lô thí nghiệm nhắc lại để gia tăng độ tin cậy thống kê cho các thử nghiệm hóa dược.
• Điều kiện trang thiết bị phòng thí nghiệm còn hạn chế, chưa triển khai được các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu (như kỹ thuật sinh học phân tử PCR định loại hoặc xét nghiệm huyết học đánh giá biến đổi công thức máu chi tiết).

Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng điều tra dịch tễ học trên phạm vi toàn tỉnh Thái Nguyên qua đầy đủ các mùa trong năm; nghiên cứu sâu hơn về biến đổi chỉ số huyết học và sinh hóa máu ở chó nhiễm bệnh; đánh giá nguy cơ và tỷ lệ nhiễm ấu trùng Ancylostoma caninum di hành dưới da ở người tại các vùng chăn nuôi trọng điểm.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận có giá trị tham khảo hữu ích cho các đối tượng sau:

• Sinh viên và học viên ngành Chăn nuôi Thú y, Thú y: Tham khảo phương pháp luận nghiên cứu dịch tễ ký sinh trùng thực địa, quy trình xét nghiệm phân nổi Fulleborn, kỹ thuật mổ khám kiểm tra bệnh tích giun sán theo chuẩn Cục Thú y và phương pháp thu thập, đo đạc hình thái định loại tròn đường tiêu hóa.
• Bác sĩ thú y lâm sàng và cán bộ thú y cơ sở: Ứng dụng phác đồ điều trị bằng các loại thuốc thông dụng (Mebendazol, Levamisol, Ivermectin, Sanpet), nắm bắt liều lượng, đường dùng và các phản ứng phụ có thể xảy ra trên chó non để xây dựng lịch tẩy giun định kỳ tại các phòng khám và nông hộ.
• Chủ nuôi và các cơ sở nhân giống chó: Nắm vững các mắt xích lây truyền (qua da, qua sữa, qua nhau thai) và quy trình ủ phân nhiệt sinh vật học để ngăn ngừa tái nhiễm trong môi trường chuồng nuôi.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận đã định danh được những loài giun móc nào ký sinh trên chó tại huyện Đồng Hỷ?
Qua giám định hình thái tại Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, nghiên cứu xác định chỉ có 1 loài duy nhất là Ancylostoma caninum ký sinh trên chó tại cả 4 xã/thị trấn nghiên cứu (tần suất xuất hiện 100%). Hai loài Ancylostoma braziliense và Uncinaria stenocephala không tìm thấy trong các mẫu thu thập.

2. Tỷ lệ nhiễm giun móc chung qua xét nghiệm phân và mổ khám tại địa bàn nghiên cứu là bao nhiêu?
Tỷ lệ nhiễm giun móc chung qua xét nghiệm 374 mẫu phân bằng phương pháp Fulleborn là 67,65% (biến động từ 57,95% tại xã Khe Mo đến 76,32% tại xã Hóa Thượng). Qua mổ khám 28 cá thể chó, tỷ lệ nhiễm là 57,14% với cường độ nhiễm dao động từ 4 đến 58 giun móc/chó.

3. Nhóm tuổi và loại giống chó nào có tỷ lệ nhiễm giun móc cao nhất?
Chó con lứa tuổi sơ sinh đến 3 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất (87,10%), sau đó giảm dần theo tuổi (> 3 - 6 tháng: 83,02%; > 6 - 12 tháng: 63,59%; > 12 tháng: 61,05%). Về giống chó, chó nội có tỷ lệ nhiễm cao nhất (77,39%), tiếp đến là chó lai (62,93%) và chó ngoại thấp nhất (44,07%).

4. Bệnh tích đại thể đặc trưng nhất ở chó bị bệnh giun móc qua mổ khám là gì?
Trong 16 chó mổ khám có bệnh tích, 100% cá thể có xác gầy còm; 93,75% cá thể bị viêm, xung huyết, xuất huyết và dày thành ruột non; 37,50% cá thể có phổi xung huyết, xuất huyết do ấu trùng di hành; 12,50% cá thể có biểu hiện thoái hóa mỡ ở gan và thận.

5. Kết quả thử nghiệm hiệu lực và độ an toàn của 4 loại thuốc tẩy giun đạt mức độ nào?
Cả 4 loại thuốc đều có hiệu lực cao: Mebendazol (30 mg/kg TT uống), Levamisol (10 mg/kg TT tiêm dưới da) và Ivermectin (0,2 mg/kg TT tiêm dưới da) đều đạt hiệu lực sạch trứng giun 100% và an toàn 100%. Thuốc Sanpet (10 mg/kg TT uống) đạt hiệu lực 93,33% và an toàn 93,33% (ghi nhận 1/15 chó có biểu hiện mệt mỏi, bỏ ăn nhẹ trong 1-2 ngày trước khi hồi phục).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Văn Trường đã phản ánh toàn diện hiện trạng dịch tễ, bệnh lý lâm sàng và thành phần loài giun móc (Ancylostoma caninum) ký sinh trên đàn chó tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên với tỷ lệ nhiễm phân đạt 67,65%. Kết quả nghiên cứu chứng minh mối liên hệ chặt chẽ giữa tỷ lệ nhiễm với lứa tuổi, phương thức chăn nuôi từng giống chó và yếu tố thời tiết mùa vụ. Công trình đã khẳng định hiệu lực tẩy giun vượt trội của các hoạt chất Mebendazol, Levamisol, Ivermectin và Sanpet (hiệu lực chung 98,33%), đồng thời đề xuất quy trình can thiệp thú y đồng bộ, có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho công tác kiểm soát ký sinh trùng tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong số những động vật được con người nuôi dưỡng và thuần hoá thì chó là loài vật được thuần hoá sớm nhất. Với khả năng phát triển đặc biệt về thính giác và khứu giác, loài chó rất nhanh nhẹn, mặt khác trung thành với người nuôi, vì thế đã phục vụ đắc lực cho các mục đích khác nhau của con người như trông nhà, đi săn, kéo xe, làm xiếc, làm cảnh. do đó nhu cầu về phát triển đàn chó ngày càng được nâng cao, kể cả về số lượng và chất lượng. Chó được nuôi ở tất cả các nước trên thế giới.

Tại các nước phát triển, chó được nuôi, chăm sóc, khám chữa bệnh rất cẩn thận và có cả những quy định bảo vệ chó. Ở nước ta, những năm gần đây, khi kinh tế phát triển, đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện hơn, người dân đã quan tâm nhiều hơn đến việc nuôi chó để làm cảnh, làm bạn thân thiết của con người và phục vụ những mục đích kinh tế khác nhau. Chó được nuôi ngày một nhiều thì vấn đề dịch bệnh xảy ra trên chó ngày càng lớn, không những gây thiệt hại cho chó nuôi mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Ngoài những bệnh truyền nhiễm gây thiệt hại cho chó như các bệnh dại, Carê, bệnh xoắn khuẩn, bệnh do Parvovirus…, bệnh do ký sinh trùng cũng gây nhiều thiệt hại cho chó.

Khí hậu nóng ẩm ở nước ta tạo điều kiện thuận lợi cho các loại mầm bệnh ký sinh trùng phát triển. Theo Vũ Triệu An và Jean Claude Homberg (1977) [1], bệnh ký sinh trùng xảy ra ở gia súc, gia cầm rất phổ biến, đã và đang gây ra nhiều tử vong hơn bất cứ dạng nhiễm trùng nào khác, đặc biệt ở các vùng nhiệt đới và các nước đang phát triển. Việt Nam là nước khí hậu nhiệt đới, gió mùa (Phạm Ngọc Toàn, Phan Tất Đắc, 1993 [28]), người và động vật luôn tự nhiễm ký sinh trùng với số lượng nhiều và cường độ nhiễm cao (Trịnh Văn Thịnh, 1977 [22]). Cho tới 2 nay các nhà khoa học đã xác định được rất nhiều loài ký sinh trùng ký sinh và gây bệnh cho chó như giun đũa, giun tóc, giun móc và sán dây, làm cho chó suy dinh dưỡng, dễ mắc các bệnh kế phát gây nhiều thiệt hại cho sức khỏe và sự phát triển của đàn chó.

Theo Sally Gardiner (2006) [41] một giun móc (Ancylostoma caninum) trưởng thành có thể hút 0,8 ml máu/ ngày, nếu một chó có khoảng 100 giun móc ký sinh sẽ mất khoảng 80 ml máu/ ngày và nếu nhiễm nặng mỗi ngày sẽ mất 25% lượng máu của cơ thể. Ớ nước ta hiện nay, việc nuôi và phát triển đàn chó vẫn còn theo tập quán cũ, chó được nuôi thả tự do, thức ăn mang tính tận dụng nên tình trạng chó nhiễm các loài ký sinh trùng là rất phổ biến, đặc biệt là A. caninum có tỷ lệ nhiễm cao nhất: (75,87%) (Đỗ Dương Thái và Trịnh Văn Thịnh, 1978 [21]). Để có cơ sở khoa học đề ra những biện pháp phòng trừ bệnh giun móc cho chó có hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương, nhằm hạn chế tác hại do các bệnh giun, sán ký sinh ở chó thì nghiên cứu về thành phần loài, tình trạng nhiễm các loài giun, sán nói chung, các loài giun tròn đường tiêu hoá nói riêng ở chó là cần thiết.

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, em tiến hành thực hiện đề tài: "Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ, bệnh lý, lâm sàng bệnh giun móc ở chó tại một số xã thuộc huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng trị".