Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Bệnh Dịch Tả Lợn Châu Phi Tại Một Số Tỉnh Phía Bắc Việt Nam

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh dịch tả lợn châu Phi tại các tỉnh phía Bắc Việt Nam, cung cấp thông tin quan trọng cho công tác phòng chống dịch.

• Tác giả: Phạm Bá Đức
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Tố Nga
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Bệnh Dịch Tả Lợn Châu Phi Tại Miền Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Thesis abstract
• 1.8. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.9. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu
• 1.10. Tổng quan tài liệu
• 1.10.1. Lịch sử và tình hình bệnh dịch tả lợn châu Phi
• 1.10.1.1. Lịch sử và tình hình bệnh dịch tả lợn châu Phi trên thế giới
• 1.10.1.2. Tình hình dịch bệnh dịch tả lợn châu Phi tại Việt Nam
• 1.11. Bệnh dịch tả lợn châu Phi
• 1.11.1. Dịch tễ học
• 1.11.2. Cơ chế sinh bệnh
• 1.11.3. Triệu chứng và bệnh tích
• 1.11.4. Phòng bệnh
• 1.11.5. Tiêu hủy bắt buộc với lợn mắc ASF
• 1.12. Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.12.1. Địa điểm nghiên cứu
• 1.12.2. Thời gian tiến hành
• 1.12.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.13. Nghiên cứu về đặc tính truyền lây của bệnh DTCLP tại miền Bắc Việt Nam giai đoạn từ tháng 2/2019 đến tháng 2/2020
• 1.14. Nghiên cứu các yếu tố nguy cơ làm lây truyền bệnh DTLCP tại miền Bắc Việt Nam giai đoạn từ tháng 2/2019 đến tháng 2/2020
• 1.15. Đối tượng và vật liệu
• 1.15.1. Vật liệu sử dụng
• 1.15.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.15.3. Lựa chọn địa điểm và số mẫu nghiên cứu
• 1.15.4. Thu thập số liệu
• 1.15.5. Chuẩn bị dữ liệu để phân tích
• 1.15.6. Phân tích số liệu bằng phần mềm Excel và Stata
• 1.16. Kết quả và thảo luận
• 1.16.1. Nghiên cứu về đặc tính truyền lây của bệnh DTCLP tại miền bắc Việt Nam giai đoạn từ tháng 2/2019 đến tháng 2/2020
• 1.16.2. Tình hình chăn nuôi và phân bố DTLCP về không gian của các hộ/trang trại trong nghiên cứu
• 1.16.3. Tỉ lệ lợn mắc và chết do DTLCP tại một số tỉnh miền Bắc giai đoạn 2/2019 - 2/2020
• 1.16.4. Đặc điểm dịch tễ học bệnh DTLCP theo quy mô chăn nuôi tại một số tỉnh miền Bắc giai đoạn 2/2019 – 2/2020
• 1.16.5. Đặc điểm dịch tễ học bệnh DTLCP theo thời gian tại một số tỉnh miền Bắc giai đoạn 2/2019 – 2/2020
• 1.16.6. Các yếu tố nguy cơ làm lây lan và phát tán bệnh DTLCP tại một số tỉnh giai đoạn 2/2019 – 2/2020
• 1.16.6.1. Yếu tố gần các trại chăn nuôi lợn khác
• 1.16.6.2. Yếu tố gần đường giao thông
• 1.16.6.3. Yếu tố gần cơ sở giết mổ
• 1.16.6.4. Yếu tố gần chợ bán thịt sống
• 1.16.6.5. Yếu tố thức ăn
• 1.16.6.6. Yếu tố thương lái vào thăm trại
• 1.16.6.7. Yếu tố nước sinh hoạt
• 1.16.6.8. Yếu tố nguồn gốc lợn
• 1.16.6.9. Yếu tố chủ trang trại thăm các trại khác
• 1.16.6.10. Yếu tố khách bên ngoài đến đến thăm chuồng trại
• 1.16.6.11. Yếu tố người vào chăn lợn
• 1.16.6.12. Yếu tố vệ sinh chuồng trại
• 1.16.6.13. Yếu tố tần suất tiêu độc
• 1.17. Kết luận và đề nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh dịch tả lợn châu Phi tại miền Bắc Việt Nam

Bệnh dịch tả lợn châu Phi (DTLCP) là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất đối với ngành chăn nuôi lợn. Xuất hiện lần đầu tại Việt Nam vào tháng 2 năm 2019, bệnh đã nhanh chóng lan rộng ra nhiều tỉnh thành, gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi. Đặc điểm của bệnh là tỉ lệ chết cao, có thể lên đến 100% ở những đàn lợn mắc bệnh. Việc nghiên cứu đặc điểm dịch tễ của bệnh là rất cần thiết để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Đặc điểm dịch tễ học của bệnh dịch tả lợn châu Phi

Bệnh DTLCP có đặc điểm lây lan nhanh chóng và tỉ lệ tử vong cao. Virus gây bệnh có thể tồn tại lâu trong môi trường, làm cho việc kiểm soát dịch trở nên khó khăn. Các nghiên cứu cho thấy, bệnh có thể lây lan qua nhiều con đường khác nhau, bao gồm tiếp xúc với lợn hoang dã và các sản phẩm từ lợn.

1.2. Tình hình dịch bệnh tại miền Bắc Việt Nam

Tại miền Bắc, bệnh DTLCP đã xuất hiện tại nhiều tỉnh như Hưng Yên, Hà Nội, và Hải Dương. Số lượng lợn mắc bệnh và chết do DTLCP đã lên đến hàng triệu con, gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi và nền kinh tế địa phương.

II. Vấn đề và thách thức trong phòng chống bệnh dịch tả lợn châu Phi

Việc phòng chống bệnh DTLCP gặp nhiều thách thức do tính chất lây lan nhanh và không có vaccine hiệu quả. Các biện pháp hiện tại chủ yếu dựa vào phát hiện sớm và tiêu hủy lợn mắc bệnh. Tuy nhiên, sự thiếu hiểu biết của người chăn nuôi về bệnh cũng như các biện pháp phòng ngừa đã làm giảm hiệu quả trong công tác phòng chống.

2.1. Những khó khăn trong việc phát hiện sớm bệnh

Nhiều hộ chăn nuôi không nhận biết được triệu chứng của bệnh DTLCP, dẫn đến việc phát hiện muộn. Điều này làm tăng nguy cơ lây lan trong cộng đồng chăn nuôi.

2.2. Thiếu hụt thông tin và kiến thức về bệnh

Người chăn nuôi và cán bộ thú y còn thiếu thông tin về bệnh DTLCP, dẫn đến việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa không hiệu quả. Cần có các chương trình đào tạo và tuyên truyền để nâng cao nhận thức.

III. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh dịch tả lợn châu Phi

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp dịch tễ học mô tả và phân tích để xác định các yếu tố nguy cơ và đặc điểm lây lan của bệnh DTLCP. Việc thu thập dữ liệu từ các hộ chăn nuôi và phân tích số liệu là rất quan trọng để đưa ra các kết luận chính xác.

3.1. Phương pháp dịch tễ học mô tả

Phương pháp này giúp mô tả hình thái dịch bệnh, mức độ dịch và diễn biến dịch trong không gian và thời gian. Các thông tin thu thập được sẽ là cơ sở để phân tích sâu hơn.

3.2. Phương pháp dịch tễ học phân tích

Phương pháp này được sử dụng để phân tích các yếu tố nguy cơ làm lây lan bệnh DTLCP. Các yếu tố như khoảng cách đến các trại khác, đường giao thông và cơ sở giết mổ sẽ được xem xét.

IV. Kết quả nghiên cứu về đặc điểm dịch tễ bệnh dịch tả lợn châu Phi

Kết quả nghiên cứu cho thấy bệnh DTLCP ảnh hưởng đến lợn ở mọi lứa tuổi và giống. Tỉ lệ chết cao nhất được ghi nhận ở lợn nái, tiếp theo là lợn thịt và lợn con. Các yếu tố nguy cơ như khoảng cách đến trại khác và vệ sinh chuồng trại cũng được xác định là có ảnh hưởng lớn đến sự lây lan của bệnh.

4.1. Tỉ lệ mắc và chết do bệnh DTLCP

Tỉ lệ mắc bệnh DTLCP trong các đàn lợn tại miền Bắc Việt Nam đạt trung bình 10%. Tỉ lệ chết cao nhất là ở lợn nái với 18.97%, trong khi lợn thịt là 12.2%.

4.2. Các yếu tố nguy cơ làm lây lan bệnh

Nghiên cứu đã xác định nhiều yếu tố nguy cơ như khoảng cách đến các trại chăn nuôi khác, gần đường giao thông lớn và gần chợ bán thịt sống có ảnh hưởng đến sự lây lan của bệnh DTLCP.

V. Kết luận và hướng đi tương lai trong phòng chống bệnh dịch tả lợn châu Phi

Để kiểm soát bệnh DTLCP hiệu quả, cần có các biện pháp phòng ngừa đồng bộ và nâng cao nhận thức của người chăn nuôi. Việc nghiên cứu và cập nhật thông tin về dịch tễ học của bệnh là rất cần thiết để có những biện pháp ứng phó kịp thời.

5.1. Đề xuất biện pháp phòng ngừa hiệu quả

Cần triển khai các biện pháp phòng ngừa như tăng cường vệ sinh chuồng trại, kiểm soát việc vận chuyển lợn và nâng cao an toàn sinh học trong chăn nuôi.

5.2. Tương lai của nghiên cứu về bệnh dịch tả lợn châu Phi

Nghiên cứu về bệnh DTLCP cần được tiếp tục để hiểu rõ hơn về cơ chế lây lan và tìm ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Cần có sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và người chăn nuôi để nâng cao hiệu quả phòng chống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tháng 2 năm 2019, bệnh Dịch tả lợn châu Phi (African Swine Fever - ASF) lần đầu tiên xuất hiện tại Việt Nam và bùng phát nhanh chóng trên diện rộng. Tính đến đầu năm 2020, dịch bệnh đã lan rộng đến 8.548 xã thuộc 667 huyện của 63 tỉnh, thành phố, buộc phải tiêu hủy hơn 5,69 triệu con lợn với tổng trọng lượng thiệt hại vượt 342.000 tấn. Sự xuất hiện bất ngờ của một chủng virus có khả năng lây lan nhanh, độc lực cao gây tỷ lệ chết lên đến 100% trong khi chưa có vắc xin thương mại hay thuốc điều trị đặc hiệu đã gây ra khủng hoảng nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi trong nước.

Trước bối cảnh thiếu hụt các dữ liệu dịch tễ học thực địa có tính hệ thống tại Việt Nam, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Thú y của tác giả Phạm Bá Đức với đề tài nghiên cứu đặc điểm dịch tễ chủ yếu bệnh dịch tả lợn châu Phi tại một số tỉnh phía Bắc Việt Nam được thực hiện nhằm giải quyết bài toán cấp bách này. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là xác định các đặc tính truyền lây và lượng hóa các yếu tố nguy cơ phát tán virus tại các nông hộ và trang trại chăn nuôi. Phạm vi nghiên cứu được triển khai tại 7 tỉnh trọng điểm phía Bắc gồm Bắc Giang, Hà Nội, Hưng Yên, Hải Dương, Quảng Ninh, Thái Bình và Thái Nguyên trong giai đoạn từ tháng 2 năm 2019 đến tháng 2 năm 2020. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống chỉ số định lượng giúp các cơ quan thú y và người chăn nuôi chủ động kiểm soát dịch bệnh, giảm thiểu tỷ lệ tử vong trên đàn vật nuôi và tái thiết đàn lợn an toàn sinh học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết dịch tễ học bệnh truyền nhiễm kinh điển kết hợp mô hình ba chu kỳ truyền lây của virus dịch tả lợn châu Phi gồm chu kỳ hoang dã, chu kỳ ve mềm - lợn và chu kỳ lợn nuôi. Tác nhân gây bệnh là virus ASFV thuộc họ Asfarviridae, mang bộ gen DNA sợi kép có kích thước từ 170 đến 193 kbp mã hóa khoảng 150 đến 200 protein. Chủng virus lưu hành tại miền Bắc Việt Nam được xác định thuộc genotype nhóm II, tương đồng 100% với các chủng phân lập tại Trung Quốc.

Khung lý thuyết tập trung vào vai trò của các protein cấu trúc cốt lõi như protein capsid chính p72 (mã hóa bởi gen B646L) quyết định tính kháng nguyên, protein p54 (gen E183L) và p30 liên quan trực tiếp đến cơ chế bám dính và xâm nhập tế bào đại thực bào, cùng kháng nguyên bề mặt CD2v (gen EP402R) gây hiện tượng hấp phụ hồng cầu và hỗ trợ virus trốn tránh hệ miễn dịch. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp lý thuyết sức đề kháng vi sinh vật, chỉ rõ virus có độ bền vững cao trong môi trường, tồn tại tới 105 ngày trong thịt có xương, 1.000 ngày trong thịt đông lạnh nhưng bị bất hoạt ở nhiệt độ 70°C trong 30 phút hoặc bởi các hóa chất sát trùng như Sodium hydroxide 0,8%, Formalin 0,3% và vôi bột.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế dịch tễ học bệnh chứng kết hợp điều tra dịch tễ học hồi cứu trên tổng cỡ mẫu gồm 105 hộ và trang trại chăn nuôi lợn tại 7 tỉnh đại diện cho 2 vùng sinh thái Đồng bằng sông Hồng và Trung du miền núi phía Bắc. Phương pháp chọn mẫu được thực hiện theo tỷ lệ 2:1 có chủ đích tại mỗi tỉnh, bao gồm 10 cơ sở chăn nuôi đã từng bùng phát dịch và 5 cơ sở chăn nuôi an toàn không bị nhiễm bệnh.

Bộ công cụ điều tra chuẩn hóa gồm 36 câu hỏi thu thập toàn diện các dữ liệu về quản lý đàn, triệu chứng bệnh tích, tọa độ không gian GPS, khoảng cách địa lý và các biện pháp an toàn sinh học. Toàn bộ dữ liệu được quản lý và xử lý bằng phần mềm Excel và Stata. Lý do lựa chọn mô hình phân tích dịch tễ đa tầng nhiều biến là nhằm kiểm soát các biến gây nhiễu và đánh giá chính xác mối tương quan độc lập giữa các yếu tố môi trường, hành vi quản lý với khả năng xâm nhiễm dịch bệnh. Quy trình phân tích gồm hai bước: phân tích sàng lọc đơn biến bằng kiểm định Wald để giữ lại các yếu tố có giá trị p < 0,2, sau đó đưa vào mô hình hồi quy Logistic đa biến để xác định tỷ suất chênh Odds Ratio có ý nghĩa thống kê ở mức p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu xác định bệnh dịch tả lợn châu Phi tấn công đàn lợn ở mọi lứa tuổi và phương thức chăn nuôi với tỷ lệ mắc trung bình toàn đàn đạt khoảng 10,2%. Tỷ lệ chết phân hóa rõ rệt theo cơ cấu đàn: lợn nái chịu tổn thất nặng nề nhất với tỷ lệ chết 18,97%, tiếp theo là lợn thịt đạt 12,2% và thấp nhất là lợn con đạt 4,5%.

Thứ hai, quy mô chăn nuôi có tác động mang tính quyết định đến mức độ thiệt hại. Các nông hộ chăn nuôi nhỏ lẻ có tỷ lệ lợn chết vì dịch bệnh cao gấp 5,51 lần so với các trang trại quy mô lớn và cao gấp 3,42 lần so với các trang trại quy mô nhỏ, phản ánh khoảng cách lớn về năng lực thực hành an toàn sinh học.

Thứ ba, phân tích đa biến đã định lượng chính xác 8 yếu tố nguy cơ then chốt làm gia tăng khả năng bùng phát dịch: sự xuất hiện của thương lái vào tận trại có tỷ suất chênh cao nhất với OR = 4,52; vị trí trại gần các trục đường giao thông chính ghi nhận OR = 4,11; con giống nhập từ bên ngoài không rõ kiểm dịch có OR = 3,18; việc tận dụng thức ăn thừa chưa qua xử lý nhiệt có OR = 2,84; có nhiều người ra vào khu vực chuồng nuôi có OR = 2,75; khoảng cách gần chợ buôn bán thịt sống có OR = 2,63; khoảng cách gần các cơ sở giết mổ có OR = 2,61; và khoảng cách gần các trang trại lợn khác có OR = 1,2. Đáng chú ý, các yếu tố nguồn nước sinh hoạt và việc chủ trại đi thăm trại khác không cho thấy mối liên hệ có ý nghĩa thống kê trong mô hình.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng hoạt động vận chuyển và sự di chuyển của con người, đặc biệt là thương lái và phương tiện vận tải (OR = 4,52 và OR = 4,11), là véc-tơ truyền lây cơ học nguy hiểm nhất đưa mầm bệnh xâm nhập vào cơ sở chăn nuôi. Mối liên hệ chặt chẽ giữa việc sử dụng thức ăn thừa (OR = 2,84) với nguy cơ nhiễm bệnh hoàn toàn tương đồng với các công bố dịch tễ học tại Châu Âu và Trung Quốc, xuất phát từ đặc tính tồn tại bền bỉ của virus trong các sản phẩm thịt chưa nấu chín.

Trong các báo cáo phân tích, toàn bộ dữ liệu dịch tễ này có thể được mô tả trực quan thông qua biểu đồ hình cột phân tầng tỷ lệ tử vong theo từng nhóm lứa tuổi lợn và biểu đồ Forest Plot trực quan hóa khoảng tin cậy 95% của các tỷ suất chênh OR. Việc quy mô nhỏ lẻ chịu tỷ lệ tử vong cao gấp 5,51 lần so với trang trại lớn khẳng định rằng an toàn sinh học phần cứng và phần mềm là lá chắn duy nhất giúp đàn vật nuôi đứng vững trước dịch bệnh khi chưa có vắc xin thương mại diện rộng.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, thiết lập hệ thống rào cản an toàn sinh học nghiêm ngặt và kiểm soát tuyệt đối phương tiện vận chuyển: Chủ các cơ sở chăn nuôi cần thực hiện cách ly hoàn toàn khu vực nuôi với bên ngoài, kiên quyết không cho thương lái hoặc xe thu gom gia súc vào sâu trong trại. Mục tiêu cụ thể là đạt 100% phương tiện và người ra vào được khử trùng qua hố sát trùng và buồng tiêu độc, áp dụng ngay trong vòng 30 ngày.

Hai là, chấm dứt hoàn toàn tập quán sử dụng thức ăn thừa chưa qua xử lý: Người chăn nuôi nông hộ cần chuyển đổi sang sử dụng thức ăn công nghiệp có nguồn gốc rõ ràng. Trường hợp tận dụng phụ phẩm nhà bếp, bắt buộc phải thực hiện đun sôi liên tục ở nhiệt độ tối thiểu 70°C trong hơn 30 phút để bất hoạt hoàn toàn virus, duy trì tỷ lệ 0% mầm bệnh từ nguồn thức ăn trong suốt chu kỳ chăn nuôi.

Ba là, siết chặt quy trình kiểm soát con giống và cách ly đàn nhập mới: Các trang trại chỉ nhập lợn giống từ những cơ sở an toàn dịch bệnh có giấy chứng nhận kiểm dịch thú y. Chủ trại phải duy trì khu cách ly theo dõi đàn mới nhập tối thiểu từ 21 đến 30 ngày trước khi nhập đàn, nhằm triệt tiêu nguy cơ lây lan virus thể ẩn với mục tiêu giảm 100% rủi ro xâm nhiễm ngoại lai.

Bốn là, nâng cao tần suất vệ sinh cơ học và tiêu độc khử trùng định kỳ: Chính quyền địa phương phối hợp với các hộ chăn nuôi triển khai làm sạch bề mặt chuồng trại hàng ngày, kết hợp phun hóa chất khử trùng chuyên dụng hoặc rắc vôi bột với định mức 1 kg/m2 tối thiểu 2 đến 3 lần mỗi tuần. Khi phát hiện ổ dịch, cơ quan chức năng phải lập tức khoanh vùng và xử lý hố chôn đúng quy chuẩn cách nguồn nước tối thiểu 30m trong vòng 24 giờ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ quản lý ngành nông nghiệp và thú y cơ sở: Luận văn cung cấp cơ sở định lượng từ 105 bộ dữ liệu thực địa tại 7 tỉnh trọng điểm để xây dựng bản đồ dịch tễ, hoạch định chính sách phòng chống dịch cấp tỉnh và chỉ đạo các đợt tiêu độc khử trùng cao điểm.

Thứ hai, chủ trang trại và doanh nghiệp chăn nuôi gia súc: Nghiên cứu giúp người quản lý nhận diện chính xác 8 lỗ hổng an toàn sinh học phổ biến nhất, từ đó tối ưu hóa chi phí đầu tư hạ tầng chuồng trại và quy trình kiểm soát công nhân, thương lái.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học ngành Thú y: Tài liệu mang lại khung phương pháp luận chuẩn xác về dịch tễ học bệnh chứng, kỹ thuật điều tra thực địa và mô hình xử lý số liệu đa biến trong phân tích bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Thứ tư, chuyên viên tư vấn an toàn sinh học và kỹ thuật viên thị trường thuốc thú y: Sử dụng các số liệu thực tế về sức đề kháng của virus và hiệu quả của các loại hóa chất sát trùng để xây dựng các giải pháp vệ sinh dịch tễ toàn diện cho khách hàng.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố nào làm tăng nguy cơ bùng phát dịch tả lợn châu Phi cao nhất tại trang trại? Nghiên cứu chỉ ra rằng sự ra vào của thương lái thu gom lợn là yếu tố nguy cơ hàng đầu với tỷ suất chênh OR = 4,52. Thương lái thường di chuyển qua nhiều vùng dịch khác nhau, mang theo mầm bệnh trên quần áo, ủng và phương tiện vận chuyển, trực tiếp làm lây nhiễm sang đàn lợn chưa có miễn dịch.

Vì sao lợn nái lại có tỷ lệ chết cao hơn so với lợn thịt và lợn con trong ổ dịch? Kết quả điều tra thực địa ghi nhận tỷ lệ chết ở lợn nái lên đến 18,97%, cao vượt trội so với lợn thịt (12,2%) và lợn con (4,5%). Nguyên nhân xuất phát từ thời gian nuôi lợn nái kéo dài qua nhiều chu kỳ, mức độ tiếp xúc với kỹ thuật viên thụ tinh nhân tạo và tần suất can thiệp chăm sóc thú y cao hơn.

Virus dịch tả lợn châu Phi có thể tồn tại trong các sản phẩm thịt lợn bao lâu? Virus có sức đề kháng cực kỳ bền vững, có thể sống tới 105 ngày trong thịt có xương, 182 ngày trong thịt muối còn xương, 300 ngày trong mỡ khô và lên đến 1.000 ngày trong thịt đông lạnh. Tuy nhiên, virus sẽ bị tiêu diệt hoàn toàn khi nấu chín ở nhiệt độ 70°C trong 30 phút.

Tại sao khoảng cách gần trục đường giao thông chính lại là nguy cơ lây nhiễm lớn? Các trang trại nằm sát đường giao thông lớn có tỷ suất chênh mắc bệnh cao với OR = 4,11. Mật độ xe vận chuyển lợn bệnh, phân và phụ phẩm chưa được khử trùng lưu thông liên tục trên các trục đường này phát tán virus vào không khí, bụi đường và theo gió cuốn vào các chuồng nuôi lân cận.

Nguồn nước sinh hoạt trong nghiên cứu có làm lây lan virus dịch tả lợn châu Phi không? Phân tích thống kê đa biến cho thấy yếu tố nguồn nước sinh hoạt không có ý nghĩa thống kê đối với sự phát sinh dịch bệnh tại địa bàn khảo sát. Phần lớn các cơ sở chăn nuôi trong nghiên cứu sử dụng nguồn nước ngầm giếng khoan hoặc nước đã qua xử lý lọc cơ học, hạn chế nguy cơ ô nhiễm nguồn nước mặt.

Kết luận

• Luận văn đã điều tra toàn diện 105 cơ sở chăn nuôi tại 7 tỉnh trọng điểm phía Bắc, làm sáng tỏ đặc tính truyền lây và phân bố không gian, thời gian của dịch tả lợn châu Phi.
• Đề tài xác định rõ mức độ tổn thất nghiêm trọng trên đàn lợn nái với tỷ lệ chết 18,97% và sự chênh lệch tỷ lệ chết cao gấp 5,51 lần tại các nông hộ nhỏ lẻ so với trang trại lớn.
• Công trình đã lượng hóa thành công 8 yếu tố nguy cơ dịch tễ then chốt với giá trị p < 0,05, khẳng định thương lái (OR = 4,52) và trục đường giao thông (OR = 4,11) là các đường lây lan cơ học nguy hiểm nhất.
• Nghiên cứu cung cấp hệ thống giải pháp an toàn sinh học đồng bộ từ kiểm soát con giống, xử lý nhiệt thức ăn thừa đến định kỳ tiêu độc khử trùng 2 đến 3 lần mỗi tuần.
• Về lộ trình tiếp theo, các địa phương và người chăn nuôi cần áp dụng triệt để bộ giải pháp này trong vòng 3 đến 6 tháng tới để phục vụ công tác tái đàn bền vững.

Hãy chủ động rà soát ngay các lỗ hổng an toàn sinh học tại trang trại của bạn hôm nay để bảo vệ đàn vật nuôi an toàn trước hiểm họa dịch bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM PHẠM BÁ ĐỨC NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ CHỦ YẾU BỆNH DỊCH TẢ LỢN CHÂU PHI TẠI MỘT SỐ TỈNH PHÍA BẮC VIỆT NAM Ngành: Thú y Mã số : 8.01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Bùi Thị Tố Nga TS. Đặng Vũ Hoàng NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2020 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng: 1. Những nội dung trong luận văn này là do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn trực tiếp của TS.

Bùi Thị Tố Nga và TS. Mọi thông tin tham khảo trong luận văn đều được trích dẫn rõ ràng tên tác giả, tên công trình, thời gian, địa điểm công bố. Mọi sao chép không hợp lệ, vi phạm quy chế đào tạo, hay gian lận tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả luận văn Phạm Bá Đức i c LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới các thầy cô giáo trong bộ môn Bệnh lý Thú Y, khoa Thú y, Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài.

Trước tiên, tôi xin chân thành cảm ơn các chi Cục Thú y các tỉnh đã cho phép tôi triển khai nghiên cứu. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn và kính trọng tới TS. Bùi Thị Tố Nga và TS. Đặng Vũ Hoàng, người Cô, Thầy đã dành nhiều công sức và thời gian tận tình chỉ bảo giúp tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.

Tôi xin ghi nhận và bày tỏ lời cảm ơn tới sự giúp đỡ của tập thể cán bộ kỹ thuật cùng toàn thể công nhân viên các trang trại chăn nuôi lợn thuộc 7 tỉnh khu vực phía Bắc. Nhân dịp này, cho phép tôi được bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới các nhà khoa học, các thầy cô giáo giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi hoàn thành bản luận văn này. Xin cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả luận văn Phạm Bá Đức ii c MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt .vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn .ix Thesis abstract.

Tính cấp thiết của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu. Tồng quan tài liệu. Lịch sử và tình hình bệnh dịch tả lợn Châu Phi.

Lịch sử và tình hình bệnh dịch tả lợn châu Phi trên thế giới. Tình hình dịch bệnh dịch tả lợn châu Phi tại Việt Nam. Bệnh dịch tả lợn Châu Phi. Dịch tễ học.

Cơ chế sinh bệnh. Triệu chứng và bệnh tích. Phòng bệnh. Tiêu hủy bắt buộc với lợn mắc ASF.

Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian tiến hành. Nội dung nghiên cứu.

Nghiên cứu về đặc tính truyền lây của bệnh DTCLP tại miền Bắc Việt Nam giai đoạn từ tháng 2/2019 đến tháng 2/2020. Nghiên cứu các yếu tố nguy cơ làm lây truyền bệnh DTLCP tại miền Bắc Việt Nam giai đoạn từ tháng 2/2019 đến tháng 2/2020. Đối tượng và vật liệu. Vật liệu sử dụng.

Phương pháp nghiên cứu. Lựa chọn địa điểm và số mẫu nghiên cứu. Thu thập số liệu. Chuẩn bị dữ liệu để phân tích.

Phân tích số liệu bằng phần mềm Excel và Stata. Kết quả và thảo luận. Nghiên cứu về đặc tính truyền lây của bệnh DTCLP tại miền bắc Việt Nam giai đoạn từ tháng 2/2019 đến tháng 2/2020. Tình hình chăn nuôi và phân bố DTLCP về không gian của các hộ/trang trại trong nghiên cứu.

Tỉ lệ lợn mắc và chết do DTLCP tại một số tỉnh miền Bắc giai đoạn 2/2019 - 2/2020. Đặc điểm dịch tễ học bệnh DTLCP theo quy mô chăn nuôi tại một số tỉnh miền Bắc giai đoạn 2/2019 – 2/2020. Đặc điểm dịch tễ học bệnh DTLCP theo thời gian tại một số tỉnh miền Bắc giai đoạn 2/2019 – 2/2020. Các yếu tố nguy cơ làm lây lan và phát tán bệnh DTLCP tại một số tỉnh giai đoạn 2/2019 – 2/2020.

Yếu tố gần các trại chăn nuôi lợn khác. Yếu tố gần đường giao thông. Yếu tố gần cơ sở giết mổ. Yếu tố gần chợ bán thịt sống.

Yếu tố thức ăn. Yếu tố thương lái vào thăm trại. Yếu tố nước sinh hoạt. Yếu tố nguồn gốc lợn.

Yếu tố chủ trang trại thăm các trại khác. Yếu tố khách bên ngoài đến đến thăm chuồng trại. Yếu tố người vào chăn lợn. Yếu tố vệ sinh chuồng trại.

Yếu tố tần suất tiêu độc. Kết luận và đề nghị. 60 Tài liệu tham khảo. 66 v c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa đầy đủ ASFV African Swine Fever Virus CSFV Classical Swine Fever Virus DTLCP Dịch tả lợn châu Phi EDTA Axit Ethylene Diamine Tetra Acetic ELISA Enzyme - linked immunosorbent assay FAO Food and Agriculture Organization of the United Nations FAT Fluorescent antibody test GPS Global Positioning System IFA Indirect fluorescent antibody IOE World Organisation for Animal Health OR Odds Ratio PCR Polymerase Chain Reaction PRRS Porcine reproductive and respiratory syndrome vi c DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

Một số protein cấu trúc liên quan đến sự xâm nhiễm của virus DTLCP. Sức đề kháng của dịch tả lợn châu Phi. Sống sót trong những điều kiện khác nhau (EFSA Journal 2010). Tổng hợp thông tin về đối tượng cần sát trùng đối với bệnh dịch tả lợn châu Phi.

Chẩn đoán phân biệt bệnh tích của một số bệnh truyền nhiễm tương tự. Đặc điểm của các hộ/trại chăn nuôi tham gia nghiên cứu. Tỉ lệ lợn mắc và chết do DTLCP tại một số tỉnh miền Bắc giai đoạn 2/2019 - 2/2020 theo cơ cấu đàn. Tỉ lệ lợn mắc và chết do DTLCP tại theo vị trí địa lý.

Quy mô chăn nuôi tại địa bàn điều tra. Đặc điểm lưu hành của bệnh DTLCP theo quy mô chăn nuôi. Bảng thể hiện tỷ lệ chết trong khoảng thời gian điều tra từ tháng 2/2019 – 2/2020. Ảnh hưởng của yếu tố gần các trang trại chăn nuôi lợn khác tới phát sinh DTLCP.

Ảnh hưởng của yếu tố gần đường giao thông tới phát sinh DTLCP. Ảnh hưởng của yếu tố gần cơ sở giết mổ tới phát sinh DTLCP. Ảnh hưởng của yếu tố gần chợ bán thịt sống tới phát sinh DTLCP. Ảnh hưởng của yếu tố thức ăn tới phát sinh DTLCP.

Ảnh hưởng của yếu tố thương lái tới phát sinh DTLCP. Ảnh hưởng của yếu tố nước sinh hoạt tới phát sinh DTLCP. Ảnh hưởng của yếu tố nguồn gốc lợn tới phát sinh DTLCP. Ảnh hưởng của yếu tố thăm trại khác tới phát sinh DTLCP.

Ảnh hưởng của yếu tố khách đến thăm tới phát sinh DTLCP. Ảnh hưởng của yếu tố người chăn lợn tới phát sinh DTLCP. Ảnh hưởng của yếu tố vệ sinh chuồng trại tới phát sinh DTLCP. Ảnh hưởng của yếu tố tần suất tiêu độc tới phát sinh DTLCP.

58 vii c DANH MỤC HÌNH Hình 2. Bản đồ tình hình bệnh dịch tả lợn châu Phi trên thế giới 2019. Bản đồ bệnh dịch tả lợn châu Phi tại khu vực Châu Á năm 2019. Bản đồ tình hình dich bệnh DTLCP tại Việt Nam.

Cấu trúc chung của virus dịch tả lợn châu Phi. Vòng truyền lây bệnh dịch tả lợn châu Phi. Tình hình bệnh DTLCP tại châu Phi (cập nhật 04/2017). Các con đường lây lan bệnh dịch tả lợn châu Phi ở châu Âu.

Tình hình dịch tả lợn châu phi ở châu Âu. Tình hình dịch tả lợn châu phi ở châu Á. Triệu chứng lâm sàng của bệnh DTLCP tại Việt Nam. Hình ảnh bệnh tích đại thể của bệnh DTLCP tại Việt Nam.

Vị trí của các hộ/trại chăn nuôi điều tra. 39 viii c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Phạm Bá Đức Tên luận văn: Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ chủ yếu bệnh dịch tả lợn châu Phi tại một số tỉnh phía Bắc Việt Nam Ngành: Thú y Mã số: 8 64 01 01 Tên Cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu này nhằm xác định được đặc điểm dịch tễ chủ yếu của bệnh dịch tả lợn châu Phi tại một số tỉnh phía Bắc Việt Nam. Phương pháp nghiên cứu Hai nhóm phương pháp chính được dùng trong nghiên cứu này bao gồm: (1) Dịch tễ học mô tả (Descriptive Epidemiology): để mô tả hình thái dịch bệnh, mức độ dịch, diễn biến dịch trong phạm vi không gian, thời gian khác nhau; (2) Dịch tễ học phân tích (Analytical Epidemiology): để phân tích các yếu tố nguy cơ làm lây lan, phát tán mầm bệnh. Các bước tiến hành: Lựa chọn địa điểm nghiên cứu; Điều tra thu thập số liệu; Quản lý và phân tích số liệu trên phần mềm Excel và Stata.

Nội dung nghiên cứu gồm: (i) Xây dựng bộ công cụ điều tra đặc điểm dịch tễ Bệnh Dịch tả lợn châu Phi; (ii) Nghiên cứu về đặc tính truyền lây của bệnh DTCLP tại miền Bắc Việt Nam giai đoạn từ tháng 2/2019 đến tháng 2/2020; (iii) Nghiên cứu các yếu tố nguy cơ làm lây truyền bệnh DTLCP tại miền Bắc Việt Nam giai đoạn từ tháng 2/2019 đến tháng 2/2020. Kết quả chính và kết luận Có 2 nhóm kết quả chính đạt được trong nghiên cứu này, bao gồm: (1). Đã xác định được đặc điểm truyền lây của bệnh DTLCP tại 7 tỉnh miền Bắc: Lợn ở mọi lứa tuổi, giống, mục đích chăn nuôi, quy mô và phương thức chăn nuôi đều mắc bệnh DTLCP, với tỉ lệ trung bình là 10. Tỉ lệ chết của bệnh trên các đối tượng lợn là khác nhau.

Trong đàn, lợn nái có tỉ lệ chết vì bệnh cao nhất 18.97%, tiếp theo lợn thịt với tỉ lệ 12.2% và cuối cùng là lợn con 4. Các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ có tỉ lệ lợn chết vì DTLCP cao hơn 5.51 lần so với các hộ chăn nuôi trang trại lớn, 3.42 lần so với quy mô trang trại nhỏ. ix c (2) Các yếu tố nguy cơ làm lây lan phát tán virus ASF tại địa bàn nghiên cứu đã được xác định. Cụ thể: các yếu tố khoảng cách đến trại khác (OR = 1.2]), gần đường giao thông lớn(OR = 4.11]), gần chợ bán thịt sống(OR = 2.63]), gần cơ sở giết mổ(OR = 2.61]), tận dụng thức ăn thừa (OR = 2.84]), thương lái có vào trại (OR = 4.52]), nguồn gốc lợn từ bên ngoài(OR = 3.18]), có khách thăm trại(OR = 1.38]), có nhiều người ra vào chuồng(OR = 2.