Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cầu trùng bê nghé coccidiosis nuôi tại huyện đồng hỷ tỉnh thái nguyên và biện pháp phòng trị

Bệnh cầu trùng ở bê nghé là một bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa phổ biến, gây ra bởi các loài ký sinh trùng… 81 trang · Đại học Nông Lâm Thái Nguyên · 2013.

• Tác giả: Nguyễn Hữu Đạt
• Người hướng dẫn: TS. Lê Minh Khoa
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Bệnh Cầu Trùng Ở Bê, Nghé Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC ĐÍCH ĐỀ TÀI
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.2. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CẦU TRÙNG
• 2.3. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.2. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 3.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.5. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. XÁC ĐỊNH LOÀI CẦU TRÙNG KÝ SINH Ở BÊ NGHÉ CỦA 3 XÃ THUỘC HUYỆN ĐỒNG HỶ - TỈNH THÁI NGUYÊN
• 4.2. NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ BỆNH CẦU TRÙNG Ở BÊ NGHÉ
• 4.3. NGHIÊN CỨU VAI TRÒ CỦA CẦU TRÙNG TRONG HỘI CHỨNG TIÊU CHẢY Ở BÊ, NGHÉ VÀ TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG CỦA BỆNH
• 4.4. NGHIÊN CỨU BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ BỆNH CẦU TRÙNG CHO BÊ, NGHÉ
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Cầu Trùng Ở Bê Nghé

Bệnh cầu trùng ở bê nghé là một bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa phổ biến, gây ra bởi các loài ký sinh trùng cầu trùng thuộc giống Eimeria. Bệnh có thể gây ra các biểu hiện lâm sàng đa dạng, từ nhiễm trùng không triệu chứng đến tiêu chảy nặng, mất nước, thiếu máu và thậm chí tử vong. Dịch tễ bệnh cầu trùng bê nghé phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tuổi, giống, điều kiện chăn nuôi, và môi trường. Việc nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học bệnh cầu trùng là rất quan trọng để xây dựng các biện pháp phòng và điều trị hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Theo nghiên cứu của Lê Văn Năm (2004), bệnh cầu trùng là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây giảm năng suất chăn nuôi trâu bò.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Dịch Tễ Học Bệnh Cầu Trùng

Nghiên cứu dịch tễ học bệnh truyền nhiễm ở bê nghé, đặc biệt là bệnh cầu trùng, giúp xác định các yếu tố nguy cơ, đường lây truyền và phân bố của bệnh trong quần thể vật nuôi. Thông tin này rất cần thiết để thiết kế các chương trình phòng bệnh hiệu quả, bao gồm cải thiện vệ sinh chuồng trại, quản lý thức ăn và nước uống, và sử dụng thuốc phòng bệnh hợp lý. Việc hiểu rõ tỷ lệ mắc bệnh cầu trùng ở bê nghé cũng giúp người chăn nuôi đưa ra các quyết định quản lý đàn phù hợp, giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Dịch Tễ Bệnh Cầu Trùng Bê Nghé

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến dịch tễ bệnh cầu trùng bê nghé, bao gồm tuổi (bê nghé non dễ mắc bệnh hơn), mật độ nuôi (mật độ cao làm tăng nguy cơ lây lan), điều kiện vệ sinh (chuồng trại bẩn tạo điều kiện cho cầu trùng phát triển), và thời tiết (mùa mưa ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát tán của oocyst cầu trùng). Các yếu tố này cần được xem xét kỹ lưỡng khi nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh cầu trùng tại một khu vực cụ thể. Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2002), sự lây lan của bệnh phụ thuộc nhiều vào yếu tố ngoại cảnh.

II. Vấn Đề Dịch Tễ Bệnh Cầu Trùng Bê Nghé Tại Thái Nguyên

Thái Nguyên là một tỉnh miền núi với nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, trong đó chăn nuôi trâu bò đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, bệnh cầu trùng ở bê nghé Thái Nguyên vẫn là một thách thức lớn đối với người chăn nuôi, gây ra thiệt hại kinh tế đáng kể. Việc thiếu thông tin về phân bố bệnh cầu trùng bê nghé và đặc điểm dịch tễ học của bệnh tại địa phương dẫn đến việc áp dụng các biện pháp phòng trị chưa hiệu quả. Do đó, nghiên cứu về dịch tễ bệnh cầu trùng tại Thái Nguyên là rất cần thiết để đưa ra các giải pháp phù hợp.

2.1. Thực Trạng Mắc Bệnh Cầu Trùng Ở Bê Nghé Tại Huyện Đồng Hỷ

Huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên, là một trong những khu vực chăn nuôi trâu bò trọng điểm của tỉnh. Tuy nhiên, tình hình mắc bệnh cầu trùng ở bê nghé tại đây vẫn còn diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả chăn nuôi. Việc xác định tỷ lệ nhiễm cầu trùng ở bê nghé và các yếu tố liên quan là rất quan trọng để xây dựng các biện pháp phòng bệnh hiệu quả. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá thực trạng bệnh cầu trùng tại huyện Đồng Hỷ.

2.2. Thiếu Hụt Nghiên Cứu Về Dịch Tễ Bệnh Cầu Trùng Tại Miền Núi

Mặc dù đã có một số nghiên cứu về bệnh cầu trùng bê nghé tại Việt Nam, nhưng số lượng nghiên cứu về đặc điểm dịch tễ của bệnh tại các tỉnh miền núi còn hạn chế. Điều này gây khó khăn cho việc xây dựng các quy trình phòng trị bệnh phù hợp với điều kiện địa phương. Nghiên cứu này nhằm mục đích lấp đầy khoảng trống kiến thức này, cung cấp thông tin chi tiết về dịch tễ bệnh cầu trùng tại huyện Đồng Hỷ, Thái Nguyên.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Cầu Trùng Bê Nghé Hiệu Quả

Nghiên cứu dịch tễ bệnh cầu trùng bê nghé đòi hỏi việc áp dụng các phương pháp khoa học phù hợp để thu thập và phân tích dữ liệu. Các phương pháp này bao gồm xác định thành phần loài cầu trùng ký sinh ở bê nghé, đánh giá tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng, và phân tích các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh. Việc sử dụng các phương pháp thống kê phù hợp là rất quan trọng để đưa ra các kết luận chính xác và có ý nghĩa.

3.1. Xác Định Loài Cầu Trùng Ký Sinh Ở Bê Nghé Bằng Kỹ Thuật Soi Phân

Kỹ thuật soi phân là một phương pháp đơn giản và hiệu quả để xác định các loài cầu trùng ký sinh ở bê nghé. Mẫu phân được thu thập từ bê nghé và được xử lý bằng các kỹ thuật phù hợp để tập trung oocyst cầu trùng. Sau đó, mẫu được soi dưới kính hiển vi để xác định hình thái và kích thước của oocyst, từ đó xác định loài cầu trùng dựa trên các tài liệu tham khảo. Phương pháp này cho phép xác định các loài Eimeria khác nhau.

3.2. Đánh Giá Tỷ Lệ Nhiễm Cầu Trùng Bê Nghé Theo Phương Pháp Điều Tra Dịch Tễ

Phương pháp điều tra dịch tễ được sử dụng để đánh giá tỷ lệ nhiễm cầu trùng bê nghé trong một quần thể nhất định. Các thông tin về tuổi, giống, điều kiện chăn nuôi, và tiền sử bệnh tật được thu thập từ các hộ chăn nuôi. Mẫu phân được thu thập từ một số lượng bê nghé đại diện cho quần thể và được xét nghiệm để xác định sự hiện diện của oocyst cầu trùng. Tỷ lệ nhiễm cầu trùng được tính bằng số lượng bê nghé dương tính chia cho tổng số bê nghé được xét nghiệm.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Cầu Trùng Tại Đồng Hỷ Thái Nguyên

Nghiên cứu tại huyện Đồng Hỷ, Thái Nguyên đã xác định được một số loài cầu trùng ký sinh ở bê nghé, cũng như đánh giá tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng theo tuổi, mùa vụ, và điều kiện chăn nuôi. Kết quả cho thấy bệnh cầu trùng là một vấn đề phổ biến trong chăn nuôi bê nghé tại địa phương, đặc biệt là ở bê nghé non và trong mùa mưa ẩm. Các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh bao gồm điều kiện vệ sinh kém và mật độ nuôi cao.

4.1. Thành Phần Loài Cầu Trùng Ký Sinh Ở Bê Nghé Tại Thái Nguyên

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự hiện diện của nhiều loài cầu trùng ký sinh ở bê nghé tại Thái Nguyên, bao gồm Eimeria zuernii, Eimeria bovis, và một số loài khác. Sự đa dạng về loài cầu trùng có thể ảnh hưởng đến mức độ nghiêm trọng của bệnh và hiệu quả của các biện pháp điều trị. Việc xác định chính xác các loài cầu trùng là rất quan trọng để lựa chọn các loại thuốc điều trị phù hợp.

4.2. Tỷ Lệ Nhiễm Cầu Trùng Bê Nghé Theo Tuổi Và Mùa Vụ

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm cầu trùng bê nghé cao nhất ở bê nghé dưới 6 tháng tuổi, do hệ miễn dịch của chúng chưa phát triển đầy đủ. Tỷ lệ nhiễm cầu trùng cũng cao hơn trong mùa mưa ẩm, do điều kiện này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát tán của oocyst cầu trùng. Thông tin này giúp người chăn nuôi tập trung vào việc phòng bệnh cho bê nghé non và trong mùa mưa ẩm.

V. Biện Pháp Phòng Trị Bệnh Cầu Trùng Bê Nghé Hiệu Quả Nhất

Phòng trị bệnh cầu trùng bê nghé đòi hỏi việc áp dụng một cách tiếp cận toàn diện, bao gồm cải thiện vệ sinh chuồng trại, quản lý thức ăn và nước uống, sử dụng thuốc phòng bệnh hợp lý, và tăng cường sức đề kháng cho bê nghé. Việc lựa chọn các loại thuốc điều trị phù hợp và sử dụng chúng đúng cách là rất quan trọng để đạt được hiệu quả cao nhất.

5.1. Vệ Sinh Chuồng Trại Và Quản Lý Chất Thải Để Giảm Oocyst Cầu Trùng

Vệ sinh chuồng trại thường xuyên và quản lý chất thải đúng cách là biện pháp quan trọng để giảm số lượng oocyst cầu trùng trong môi trường. Chuồng trại cần được dọn dẹp hàng ngày, chất thải cần được thu gom và xử lý bằng các phương pháp phù hợp, như ủ phân hoặc sử dụng hóa chất diệt cầu trùng. Việc giữ cho chuồng trại khô ráo và thoáng mát cũng giúp hạn chế sự phát triển của cầu trùng.

5.2. Sử Dụng Thuốc Phòng Và Điều Trị Bệnh Cầu Trùng Theo Hướng Dẫn

Có nhiều loại thuốc có thể được sử dụng để phòng và điều trị bệnh cầu trùng bê nghé, bao gồm các loại thuốc chứa sulfonamide, amprolium, và decoquinate. Việc lựa chọn loại thuốc phù hợp và sử dụng chúng đúng liều lượng và thời gian theo hướng dẫn của bác sĩ thú y là rất quan trọng để đạt được hiệu quả cao nhất và tránh gây ra tình trạng kháng thuốc. Cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn sử dụng thuốc.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Cầu Trùng Tương Lai

Nghiên cứu về dịch tễ bệnh cầu trùng bê nghé tại Thái Nguyên đã cung cấp những thông tin quan trọng về tình hình bệnh tật và các yếu tố liên quan. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, như đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trị khác nhau, nghiên cứu về sự kháng thuốc của cầu trùng, và xây dựng các mô hình dự báo dịch bệnh. Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các giải pháp phòng trị bệnh bền vững và hiệu quả, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả chăn nuôi trâu bò tại địa phương.

6.1. Đề Xuất Các Giải Pháp Phòng Bệnh Cầu Trùng Dựa Trên Kết Quả Nghiên Cứu

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần đề xuất các giải pháp phòng bệnh phù hợp với điều kiện chăn nuôi tại địa phương, bao gồm cải thiện vệ sinh chuồng trại, quản lý thức ăn và nước uống, sử dụng thuốc phòng bệnh hợp lý, và tăng cường sức đề kháng cho bê nghé. Các giải pháp này cần được triển khai một cách đồng bộ và có sự tham gia của cả người chăn nuôi và các cơ quan thú y.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Dịch Tễ Bệnh Cầu Trùng Bê Nghé

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trị khác nhau, nghiên cứu về sự kháng thuốc của cầu trùng, và xây dựng các mô hình dự báo dịch bệnh. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu về ảnh hưởng của bệnh cầu trùng đến bê nghé và các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực của bệnh đến sức khỏe và năng suất của vật nuôi.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành nông nghiệp tại Việt Nam, chăn nuôi trâu, bò đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ mục đích cung cấp sức kéo sang sản xuất hàng hóa giá trị cao, chủ yếu là thịt và sữa. Nhờ khả năng chuyển hóa các nguồn thức ăn thực vật thô xanh, phụ phẩm nông nghiệp thành thực phẩm dinh dưỡng, đàn đại gia súc đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, hoạt động chăn nuôi trâu, bò hiện nay đang đối mặt với nhiều rào cản dịch bệnh, đặc biệt là các bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa. Ký sinh trùng làm suy giảm sức đề kháng, gây còi cọc, chậm lớn, tiêu chảy kéo dài và tăng tỷ lệ đổ ngã ở gia súc non.

Trong số các bệnh ký sinh trùng đường ruột phổ biến, bệnh cầu trùng (Coccidiosis) do các loài đơn bào thuộc giống Eimeria gây ra là mối đe dọa thường trực đối với đàn bê, nghé. Bệnh biểu hiện đa dạng ở các thể ẩn tính, cấp tính và mãn tính, dẫn tới tổn thương niêm mạc ruột già, thiếu máu và suy nhược cơ thể. Tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên—một địa bàn miền núi có tốc độ gia tăng đàn đại gia súc nhanh chóng—điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm và phương thức chăn thả nông hộ tạo môi trường thuận lợi cho mầm bệnh phát tán. Mặc dù vậy, các nghiên cứu chuyên sâu về dịch tễ bệnh cầu trùng tại các tỉnh miền núi phía Bắc còn hạn chế, dẫn đến việc thiếu các giải pháp phòng trị đồng bộ và phù hợp với thực tiễn sản xuất.

Xuất phát từ thực tiễn đó, đề tài "Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cầu trùng ở bê, nghé (Coccidiosis) nuôi tại huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng trị" được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ cụ thể:

1. Nghiên cứu thành phần loài cầu trùng ký sinh ở bê, nghé tại địa bàn nghiên cứu.
2. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học của bệnh cầu trùng ở bê, nghé theo địa bàn xã, lứa tuổi, mùa vụ và mức độ ô nhiễm môi trường chuồng nuôi.
3. Đánh giá vai trò của cầu trùng trong hội chứng tiêu chảy và khảo sát các biện pháp phòng trị, bao gồm kỹ thuật ủ phân sinh học diệt noãn nang và hiệu lực của thuốc điều trị.

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn bê, nghé dưới 1 năm tuổi nuôi tại các nông hộ; noãn nang (Oocyst) cầu trùng phân lập từ phân và môi trường ngoại cảnh; bệnh cầu trùng trên bê, nghé.
• Phạm vi không gian: 3 xã, thị trấn thuộc huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên (Thị trấn Sông Cầu, xã Hóa Trung, xã Hóa Thượng). Địa điểm xét nghiệm tại Phòng thí nghiệm Bộ môn Bệnh động vật, Khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Quá trình thu thập mẫu và thực nghiệm được tiến hành từ tháng 06 đến tháng 10 năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và vị trí phân loại học

Cầu trùng ký sinh ở bê, nghé là động vật đơn bào có vị trí phân loại học thuộc Giới Protista, Ngành Myzozoa, Phân ngành Apicomplexa, Lớp Conoidasida, Bộ Eucoccidiorida, Họ Eimeriidae và Giống Eimeria. Chu kỳ sinh học của giống Eimeria bao gồm ba giai đoạn phát triển:

• Sinh sản vô tính (Schizogony): Diễn ra trong tế bào biểu mô ruột của ký chủ. Noãn nang gây nhiễm giải phóng bào tử con (Sporozoite), xâm nhập tế bào biểu mô tạo thành thể phân lập (Schizont) và giải phóng các thể phân lập trung gian (Merozoite).
• Sinh sản hữu tính (Gametogony): Các thể phân lập thế hệ cuối biệt hóa thành giao tử đực (Microgametocyte) và giao tử cái (Macrogametocyte), thụ tinh tạo thành hợp tử và phát triển thành noãn nang (Oocyst) thải ra ngoài theo phân.
• Sinh sản bào tử (Sporogony): Diễn ra ở môi trường ngoại cảnh. Noãn nang hình thành 4 túi bào tử (Sporocyst), mỗi túi chứa 2 bào tử con (tổng cộng 8 bào tử con trong một noãn nang cảm nhiễm).

Cầu trùng giống Eimeria có tính chuyên biệt ký chủ và vị trí ký sinh nghiêm ngặt. Khi mật độ ký sinh tăng cao, quá trình nhân lên của ký sinh trùng phá hủy hàng loạt tế bào biểu mô ruột, làm lộ lớp dưới niêm mạc, xuất huyết và tạo điều kiện cho vi khuẩn kế phát gây viêm ruột hoại tử.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và thu thập dữ liệu

Nghiên cứu kết hợp giữa khảo sát dịch tễ học thực địa tại nông hộ và thực nghiệm trong phòng thí nghiệm:

• Phương pháp thu thập mẫu:
  • Mẫu phân tươi: Thu thập ngẫu nhiên 310 mẫu phân bê, nghé dưới 1 năm tuổi, chia thành các nhóm tuổi (≤2 tháng, >2–4 tháng, >4–8 tháng, >8–12 tháng) và trạng thái phân (bình thường, tiêu chảy).
  • Mẫu cặn nền chuồng và đất xung quanh: Lấy 50 mẫu cặn nền chuồng (trộn từ 4 góc và giữa chuồng) và 50 mẫu đất bề mặt trong bán kính 5m xung quanh chuồng (15–20g/mẫu).
• Phương pháp xét nghiệm và định lượng ký sinh trùng:
  • Phát hiện noãn nang: Sử dụng phương pháp phù nổi Fulleborn với dung dịch nước muối bão hòa ($NaCl$).
  • Thu nhận và tập trung noãn nang: Sử dụng phương pháp ly tâm lắng cặn và phù nổi Darling.
  • Định lượng cường độ nhiễm: Sử dụng buồng đếm McMaster để xác định số lượng noãn nang trên một gam phân (OPG - Oocysts Per Gram), chia thành 4 mức độ: nhẹ ($\le 500$ OPG), trung bình ($> 500 - 1.000$ OPG), nặng ($> 1.000 - 5.000$ OPG), và rất nặng ($> 5.000$ OPG).
• Phương pháp nuôi cấy và định danh loài: Nuôi Oocyst trong dung dịch Potassium dichromate ($K_2Cr_2O_7$) 2,5%, duy trì điều kiện thoáng khí để theo dõi thời gian hình thành bào tử. Sử dụng trắc vi thị kính quang học ở độ phóng đại 400x để đo kích thước dài x rộng. Định danh theo khóa phân loại của Levine (1985) và mô tả hình thái của Ajayi (2004).
• Phương pháp thực nghiệm diệt noãn nang bằng ủ phân sinh học: Khảo sát 3 công thức ủ phân yếm khí sinh nhiệt:
  • Công thức 1: Phân chuồng (800–1.000 kg) + Lá xanh băm nhỏ (200 kg) + Tro bếp (60 kg).
  • Công thức 2: Phân chuồng (800–1.000 kg) + Lá xanh băm nhỏ (200 kg) + Vôi bột (50 kg).
  • Công thức 3: Phân chuồng (800–1.000 kg) + Lá xanh băm nhỏ (200 kg) + Tro bếp (60 kg) + Vôi bột (50 kg). Đặt các túi vải chứa 10–15g phân nhiễm nặng vào bao ủ, định kỳ đo nhiệt độ và kiểm tra sức sống của noãn nang.
• Phương pháp thử nghiệm thuốc điều trị: Khảo sát thuốc đặc trị (NOVACOC-5%, FIVE-ANTICOCID) trên các nhóm bê, nghé mắc bệnh; đánh giá hiệu lực diệt ký sinh trùng sau 5, 10, 15 ngày và kiểm tra độ an toàn lâm sàng (thân nhiệt, nhịp thở).
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu được phân tích theo phương pháp thống kê sinh học bằng phần mềm Microsoft Excel 2003 và Minitab 14.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc phát triển chăn nuôi trâu, bò hàng hóa và nguy cơ thiệt hại kinh tế do bệnh cầu trùng gây ra trên đàn gia súc non tại huyện miền núi Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Xác định rõ mục tiêu nhận diện loài, đánh giá dịch tễ và xây dựng biện pháp phòng trị bệnh tổng hợp.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa toàn diện các tài liệu khoa học trong và ngoài nước về bệnh cầu trùng gia súc. Phân tích chi tiết đặc điểm sinh học của 13 loài Eimeria ở trâu bò, cơ chế sinh bệnh học, triệu chứng lâm sàng ở các thể cấp tính, á cấp tính, mãn tính và bệnh tích vi thể, đại thể đường tiêu hóa. Tổng hợp 11 nhóm hoạt chất phòng trị cầu trùng và các nghiên cứu dịch tễ tiền đề của các tác giả quốc tế (Ajayi, Joyner, Lee) cùng các tác giả trong nước (Phạm Sỹ Lăng, Lê Văn Năm, Phan Lục, Nguyễn Đức Tân).

Phần 3: Đối tượng, vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định chi tiết tiêu chuẩn chọn mẫu bê, nghé dưới 12 tháng tuổi tại 3 xã (TT Sông Cầu, Hóa Trung, Hóa Thượng). Mô tả đầy đủ quy trình kỹ thuật phòng thí nghiệm: kỹ thuật tập trung mẫu Darling, xét nghiệm Fulleborn, đếm McMaster, nuôi cấy bào tử trong $K_2Cr_2O_7$ 2,5%, đo đạc vi thể bằng trắc vi thị kính và quy trình bố trí 3 công thức ủ phân nhiệt sinh học diệt mầm bệnh.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Trình bày các số liệu thực nghiệm thông qua hệ thống bảng biểu và biểu đồ dịch tễ:

• Định danh 3 loài cầu trùng ký sinh: Eimeria alabamensis, Eimeria bovis, Eimeria zuernii.
• Phân tích tỷ lệ nhiễm chung đạt 41,29% (128/310 con), trong đó xã Hóa Trung cao nhất (45,94%), TT Sông Cầu thấp nhất (38,18%).
• Đánh giá sự phân bố nhiễm theo lứa tuổi: Bê nghé 4–8 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất (44,83%), nhưng nhóm >2–4 tháng tuổi chịu cường độ nhiễm nặng và rất nặng cao nhất (28,13%).
• Đánh giá biến động theo thời gian: Tỷ lệ nhiễm cao nhất vào các tháng hè nóng ẩm (tháng 6 đạt 50,00%, tháng 7 đạt 51,72%) và giảm dần khi sang thu (tháng 10 còn 28,07%).
• Đánh giá mức độ ô nhiễm ngoại cảnh: 32,00% mẫu nền chuồng và 18,00% mẫu đất quanh chuồng dương tính với noãn nang.
• Phân tích mối liên hệ với hội chứng tiêu chảy: Bê, nghé tiêu chảy có tỷ lệ nhiễm cầu trùng 43,68% với 52,63% ca nhiễm ở mức nặng và rất nặng.
• Kết quả thử nghiệm ủ phân: Công thức 1 đạt nhiệt độ tối đa 39,2°C sau 25 ngày, chỉ diệt được 20,83% noãn nang, cho thấy cần phối hợp thêm vôi bột để đạt ngưỡng nhiệt sinh học 55–60°C.

Phần Kết luận và đề nghị

Khái quát các chỉ số dịch tễ cốt lõi và đề xuất quy trình thú y phòng trị tổng hợp: tẩy trừ định kỳ cho bê nghé dưới 8 tháng tuổi, vệ sinh chuồng trại trong mùa nóng ẩm và ủ phân sinh học đúng kỹ thuật.

Kết quả và đóng góp

Kết quả định danh thành phần loài cầu trùng

Khóa luận đã xác định được 3 loài cầu trùng thuộc giống Eimeria ký sinh trên đàn bê, nghé tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên:

Ký hiệu	Loài định danh	Chiều dài trung bình ($\mu m$)	Chiều rộng trung bình ($\mu m$)	Thời gian sinh bào tử (ngày)	Đặc điểm hình thái
O1	Eimeria alabamensis	$16,84 \pm 1,15$	$12,60 \pm 0,63$	4 – 5	Hình trứng, 1–2 lớp vỏ màu vàng nhạt, không có lỗ noãn và hạt cực.
O2	Eimeria bovis	$26,12 \pm 0,74$	$19,52 \pm 0,67$	2 – 3	Hình trứng hoặc không đối xứng, vỏ nâu/vàng nhạt, có lỗ noãn ở đầu hẹp.
O3	Eimeria zuernii	$17,66 \pm 0,70$	$15,38 \pm 0,86$	2 – 3	Hình trứng hoặc hình cầu, vỏ nhẵn màu nâu nhạt hoặc không màu, không có lỗ noãn.

Kết quả khảo sát dịch tễ học thực địa

Dữ liệu khảo sát trên 310 bê, nghé tại 3 xã thuộc huyện Đồng Hỷ được tổng hợp cụ thể như sau:

Chỉ tiêu khảo sát	Phân nhóm	Số kiểm tra (con)	Số nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Tỷ lệ nhiễm nặng & rất nặng (%)
Địa bàn	TT Sông Cầu	110	42	38,18	9,52
	Xã Hóa Trung	74	34	45,94	26,47
	Xã Hóa Thượng	126	52	41,27	15,39
Lứa tuổi	$\le 2$ tháng	40	9	22,50	0,00
	$> 2 - 4$ tháng	72	32	44,44	28,13
	$> 4 - 8$ tháng	116	52	44,83	13,46
	$> 8 - 12$ tháng	82	35	42,68	8,57
Thời gian theo dõi	Tháng 6/2013	72	36	50,00	22,22
	Tháng 7/2013	58	30	51,72	23,34
	Tháng 8/2013	63	26	41,26	15,54
	Tháng 9/2013	60	19	33,33	5,26
	Tháng 10/2013	57	17	28,07	5,88
Tính chung toàn huyện		310	128	41,29	16,41

Vai trò của cầu trùng trong hội chứng tiêu chảy

Khảo sát đối chứng giữa 223 mẫu phân bình thường và 87 mẫu phân tiêu chảy cho thấy sự khác biệt rõ rệt về cường độ nhiễm:

• Nhóm phân bình thường: Tỷ lệ nhiễm 40,36% (90/223 con), nhưng chủ yếu ở mức nhẹ $\le 500$ OPG (57,78%) và trung bình (41,11%), mức nặng chỉ chiếm 1,11%, không có ca rất nặng.
• Nhóm phân tiêu chảy: Tỷ lệ nhiễm 43,68% (38/87 con), trong đó mức nhiễm nặng ($>1.000 - 5.000$ OPG) chiếm 39,47% và rất nặng ($>5.000$ OPG) chiếm 13,16% (tổng tỷ lệ nhiễm nặng và rất nặng đạt 52,63%).
• Trong tổng số 128 ca nhiễm cầu trùng ghi nhận được, có 38 ca biểu hiện tiêu chảy lâm sàng (tỷ lệ 29,69%).

Đóng góp thực tiễn và giải pháp đề xuất

• Đóng góp khoa học: Cung cấp dẫn liệu dịch tễ học và thành phần loài ký sinh trùng đường ruột trên bê, nghé tại vùng núi tỉnh Thái Nguyên, xác nhận sự lưu hành của hai loài có độc lực cao là E. bovis và E. zuernii.
• Biện pháp vệ sinh môi trường: Khẳng định nguy cơ ô nhiễm noãn nang tại nền chuồng (32,00%) và đất xung quanh (18,00%). Đề xuất mô hình ủ phân sinh học bổ sung vôi bột và tro bếp để nâng nhiệt độ đống ủ đạt ngưỡng 55–60°C giúp tiêu diệt noãn nang triệt để.
• Biện pháp điều trị: Ứng dụng các thuốc đặc trị chứa hoạt chất kháng cầu trùng (như Toltrazuril trong NOVACOC-5%) nhằm dập dịch và giảm thiểu tổn thương đường ruột cho gia súc non.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian 5 tháng (tháng 6 đến tháng 10 năm 2013), chưa bao quát toàn bộ chu kỳ 12 tháng trong năm để đánh giá biến động dịch tễ qua mùa đông lạnh. Phạm vi khảo sát tập trung tại 3 xã thuộc một huyện miền núi, chưa mở rộng so sánh liên vùng với các huyện vùng cao khác của tỉnh Thái Nguyên.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục theo dõi dịch tễ học quanh năm nhằm xây dựng bản đồ dịch tễ chi tiết theo từng mùa khí hậu đặc trưng ở miền núi phía Bắc.
  • Hoàn thiện thực nghiệm đánh giá đối chứng chi tiết khả năng sinh nhiệt và tỷ lệ diệt noãn nang của các công thức ủ phân có bổ sung vôi bột (Công thức 2 và 3) ở quy mô nông hộ.
  • Nghiên cứu sâu hơn về tính kháng thuốc và hiệu lực kinh tế - kỹ thuật của các phác đồ điều trị cầu trùng kết hợp bổ trợ men tiêu hóa và điện giải.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi Thú y và Bệnh học động vật làm tài liệu tham khảo về phương pháp luận nghiên cứu dịch tễ học ký sinh trùng.
  • Cán bộ trạm thú y, khuyến nông huyện và bác sĩ thú y cơ sở tại các địa phương miền núi.
  • Các chủ trang trại, nông hộ chăn nuôi trâu, bò thịt và bò sữa.
• Nội dung giá trị: Quy trình kỹ thuật xét nghiệm kết hợp giữa phương pháp phù nổi Fulleborn, kỹ thuật ly tâm Darling và đếm buồng McMaster; các đặc điểm vi thể định danh loài Eimeria; quy trình ủ phân nhiệt sinh học để xử lý mầm bệnh tại chỗ.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận đã phát hiện những loài cầu trùng nào ký sinh trên bê, nghé tại huyện Đồng Hỷ?
Nghiên cứu đã xác định được 3 loài cầu trùng thuộc giống Eimeria, bao gồm: Eimeria alabamensis (kích thước $16,84 \times 12,60,\mu m$), Eimeria bovis ($26,12 \times 19,52,\mu m$) và Eimeria zuernii ($17,66 \times 15,38,\mu m$).

2. Tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng trên đàn bê, nghé tại địa bàn nghiên cứu là bao nhiêu?
Tỷ lệ nhiễm cầu trùng trung bình tại 3 xã của huyện Đồng Hỷ là 41,29% (128/310 con). Trong đó, xã Hóa Trung có tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 45,94%, xã Hóa Thượng đạt 41,27% và Thị trấn Sông Cầu đạt 38,18%.

3. Bê, nghé ở lứa tuổi nào có nguy cơ mắc bệnh và cường độ nhiễm nặng nhất?
Tỷ lệ nhiễm cầu trùng cao nhất ở nhóm bê, nghé từ 4 đến 8 tháng tuổi (44,83%) và nhóm >2 đến 4 tháng tuổi (44,44%). Tuy nhiên, cường độ nhiễm nặng và rất nặng tập trung cao nhất ở nhóm bê, nghé từ >2 đến 4 tháng tuổi (chiếm 28,13% số ca nhiễm).

4. Mức độ ô nhiễm noãn nang cầu trùng ở khu vực chuồng trại được ghi nhận như thế nào?
Kết quả xét nghiệm cho thấy 32,00% mẫu cặn nền chuồng (16/50 mẫu) và 18,00% mẫu đất bề mặt xung quanh chuồng trong phạm vi 5m (9/50 mẫu) bị ô nhiễm noãn nang cầu trùng.

5. Vì sao công thức ủ phân số 1 chưa đạt hiệu quả diệt noãn nang cầu trùng triệt để?
Công thức 1 (chỉ phối trộn phân chuồng, lá xanh và tro bếp) chỉ đạt nhiệt độ tối đa là 39,2°C sau 25 ngày ủ, tỷ lệ diệt noãn nang chỉ đạt 20,83%. Để tiêu diệt noãn nang cầu trùng hoàn toàn, đống ủ cần sinh nhiệt đạt ngưỡng 55–60°C, đòi hỏi phải bổ sung thêm vôi bột (như công thức 2 và 3).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Hữu Đạt đã cung cấp một bức tranh toàn diện và có hệ thống về đặc điểm dịch tễ học bệnh cầu trùng ở bê, nghé tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Nghiên cứu đã định danh chính xác 3 loài cầu trùng (E. alabamensis, E. bovis, E. zuernii), xác định tỷ lệ nhiễm chung là 41,29% và chỉ rõ nhóm bê, nghé từ 2 đến 8 tháng tuổi cùng các tháng mùa hè nóng ẩm là đối tượng và thời điểm có nguy cơ nhiễm bệnh cao nhất. Kết quả thực nghiệm đã chứng minh vai trò then chốt của cầu trùng trong hội chứng tiêu chảy ở gia súc non, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học thực tiễn để xây dựng quy trình vệ sinh chuồng trại, ủ phân nhiệt sinh học và điều trị đặc hiệu nhằm nâng cao hiệu quả chăn nuôi trâu, bò tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trước kia, chăn nuôi trâu, bò chủ yếu cung cấp sức kéo cho nông nghiệp và lâm nghiệp. Những năm gần đây, ngành chăn nuôi của nước ta phát triển khá mạnh, góp phần ổn định đời sống nhân dân và sự phát triển kinh tế - xã hội. Do đó, chăn nuôi trâu bò có nhiều cơ hội phát triển. Chăn nuôi trâu, bò cung cấp cho con người hai loại thực phẩm có giá trị cao và hoàn chỉnh về dinh dưỡng, đó là thịt và sữa.

Trâu, bò là những gia súc nhai lại có khả năng biến thức ăn thực vật rẻ tiền như cây cỏ, rơm rạ thành hàng trăm dưỡng chất khác nhau tích lũy để tạo ra thịt, sữa. Hiện nay, ngành chăn nuôi trâu bò nước ta vẫn đang phải đối mặt với không ít khó khăn, trong đó có vấn đề dịch bệnh. Ngoài các bệnh truyền nhiễm thì bệnh ký sinh trùng cũng là một trong những nguyên nhân làm giảm năng suất chăn nuôi. Ký sinh trùng ký sinh trên cơ thể trâu, bò, chiếm đoạt chất dinh dưỡng làm cho vật nuôi gầy còm, ốm yếu.

Một trong những bệnh ký sinh trùng thường xảy ra đối với đàn bê, nghé là bệnh cầu trùng (Coccidiosis). Bệnh cầu trùng ở bê, nghé là bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa với các biểu hiện đa dạng: ẩn, cấp tính, mãn tính, rối loạn tiêu hóa, thiếu máu , gầy yếu. Bệnh do 6 loài cầu trùng ký sinh ở ruột già gây ra: E. Huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên là một huyện miền núi với đa phần dân số làm nông nghiệp.

Sự phát triển nhanh đàn trâu, bò ở huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên trong những năm gần đây đã góp phần quan 2 trọng trong việc nâng cao hiệu quả kinh tế và cải thiện đời sống của nhiều hộ chăn nuôi trong huyện. Ở Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu về bệnh cầu trùng bê, nghé như các công trình nghiên cứu của Lê Văn Năm (2004) [17]; Phạm Sỹ Lăng và cs (2002) [12]. Bệnh cầu trùng bê, nghé cũng như tất cả các bệnh ký sinh trùng khác, sự lây lan phụ thuộc vào các yếu tố ngoại cảnh (khí hậu, đất đai, khu hệ động thực vật, tuổi, giống, loài vật chủ, điều kiện nuôi dưỡng, chăm sóc, chuồng trại. Tính chất dịch tễ học của bệnh thể hiện khác nhau ở từng vùng địa lý khác nhau, hoàn cảnh ngoại giới khác nhau.

Ở nước ta, chăn nuôi trâu bò chủ yếu tập trung ở miền núi, tuy nhiên cho đến nay ít có công trình nghiên cứu về đặc điểm dịch tễ của bệnh cầu trùng bê, nghé ở các tỉnh miền núi, vì vậy vẫn chưa có quy trình phòng trị phù hợp và hiệu quả. Hàng năm, đàn trâu bò, bê nghé nuôi ở các tỉnh miền núi vẫn bị đổ ngã khá nhiều, trong đó có nguyên nhân do cầu trùng gây ra. Xuất phát từ yêu cầu cấp bách của thực tiễn chăn nuôi trâu bò ở huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cầu trùng bê, nghé nuôi tại huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng, trị”. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU - Nghiên cứu thành phần loài cầu trùng ký sinh ở bê nghé.

- Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cầu trùng bê, nghé tại một số xã của huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên. - Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng bê, nghé đạt hiệu quả cao. MỤC ĐÍCH ĐỀ TÀI Xác định được tình hình mắc bệnh cầu trùng ở bê nghé và biện pháp phòng chống hiệu quả và phù hợp với điều kiện chăn nuôi trâu bò ở huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên, xây dựng được quy trình phòng chống bệnh đạt hiệu quả cao. 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 2. Đặc điểm sinh học của cầu trùng 2. Vị trí của cầu trùng trong hệ thống phân loại động vật học Cầu trùng là động vật đơn bào có hình tròn, hình trứng, hình bầu dục (phụ thuộc vào từng loài cầu trùng). Cầu trùng ký sinh chủ yếu ở tế bào biểu mô ruột của nhiều loài gia súc, gia cầm và cả ở người.

Phân loại cầu trùng ở gia súc, gia cầm, chủ yếu dựa vào đặc điểm về hình thái, kích thước, màu sắc, vị trí ký sinh, thời gian sinh bào tử. (2004) [33] cho biết, cầu trùng ký sinh ở bê, nghé có vị trí trong hệ thống phân loại như sau: Giới Protista Ngành Myzozoa Phân ngành Apicomplexa Lớp Conoidasida Phân lớp Coccidiasina Bộ Eucoccidiorida Phân bộ Eimeriorin Họ Eimeriidae Giống Eimeria Loài Eimeria alabamemsis Christiensen, 1941 Loài Eimeria auburnensis Christiensen and Porter, 1939 Loài Eimeria bovis Christiensen, 1941 Loài Eimeria brasisliensis Torres and Ramos, 1939 Loài Eimeria bukidnonensis Tubangui, 1931 4 Loài Eimeria canadensis Bruce, 1921 Loài Eimeria cylindrica Wilson, 1931 Loài Eimeria ellipsoidalis Becker and Frye, 1929 Loài Eimeria illinoisensis Levine and Ivens, 1967 Loài Eimeria pellita Supperer, 1952 Loài Eimeria subspherica Christiensen, 1941 Loài Eimeria wyomingensis Huizinga and Winger, 1942 Loài Eimeria zuernii Rivolta, 1978, Martin, 1909 Lee R. và cs (1959) [40] đã quan sát hình thái, kích thước, màu sắc, quá trình hình thành bào tử của Oocyst cầu trùng ký sinh ở bò tại Nigerian và đã định danh được 11 loài cầu trùng, bao gồm: E. Nguyễn Đức Tân và cs (2005) [19] đã phát hiện 4 loài cầu trùng ký sinh ở bê tại một số tỉnh Nam Trung Bộ - Tây Nguyên, gồm các loài: E.

Đặc điểm hình thái, kích thước các loài cầu trùng Theo Ajayi J. (2004) [33], hình thái, kích thước các loài cầu trùng ký sinh ở bê, nghé như sau: - Eimeria alabamemsis (Christiensen, 1941): Oocyst có hình trứng, có 1 - 2 lớp vỏ, màu vàng nhạt, kích thước dài từ 13 - 24 µm, rộng từ 11 - 16 µm. Kích thước của Sporocyst 10 - 16 x 4 - 6 µm. Không có Micropyle (lỗ noãn) và hạt cực.

Thời gian hình thành bào tử là 4 - 5 ngày. - Eimeria auburnensis (Christiensen and Porter, 1939): Oocyst có hình elip hoặc hình trứng, có 2 lớp vỏ mỏng, lớp bên ngoài nhẵn, đôi khi xù xì, màu vàng - nâu, kích thước 32 - 46 x 20 - 25 µm, trung bình là 38,4 x 27,1. Kích thước của Sporocyst 15 - 23 x 6 - 11 µm. Thời gian 5 sinh bào tử là 2 - 3 ngày.

Cầu trùng phát triển nội sinh trong các tế bào mô liên kết lớp nhung mao, đoạn dưới của ruột non. - Eimeria brasisliensis (Torres and Ramos, 1939): Oocyst có hình elip, màu nâu vàng, có 1 - 2 lớp vỏ, có lỗ noãn và nắp. Kích thước 34 - 43 x 24 - 30 µm, trung bình là 35,5 x 27 µm. Kích thước của Sporocyst 16 - 22 x 7 - 10 µm.

Thời gian hình thành bào tử là 6 - 7 ngày, trong bào tử có thể cặn. - Eimeria bukidnonensis (Tubangui, 1931): Oocyst hình quả lê, màu nâu sẫm hay nâu vàng. Vỏ Oocyst có hai lớp, lớp ngoài dày và lớp bên trong mỏng, Lee R. (1959) mô tả lớp vỏ mỏng này giống như những vằn sọc.

Lớp vỏ dày 2 - 4 µm. Kích thước nang trứng 47 - 50 x 33 - 38 µm. Kích thước của Sporocyst 12 - 21 x 9 - 12 µm. Micropyle rộng từ 3,5 - 7 µm.

Thời gian hình thành bào tử 4 - 7 ngày, đôi khi đến 17 ngày. Loài này phát triển nội sinh trong màng niêm mạc ruột non. - Eimeria canadensis (Bruce, 1921): Oocyst hình elip, kích thước 28 - 37 x 20 - 27 µm, màu vàng nâu. Micropyle là một khoảng kín, rất khó nhìn thấy ở trên một đầu, được bao phủ bởi một đường phản xạ tối.

Sporocyst có kích thước 15 - 22 x 7 - 10 µm. Thời gian hình thành bào tử là 3 ngày. - Eimeria cylindrica (Wilson, 1931): Oocyst hình trụ, kích thước 16 - 27 x 12 - 15 µm, trung bình 23,3 x 13,3 µm, không có màu, có 1 lớp vỏ dày. Kích thước của Sporocyst 12 - 16 x 4 - 6 µm, không có Micropyle và thể cặn.

Thời gian sinh bào tử là 2 ngày. - Eimeria ellipsoidalis (Becker and Frye, 1929): Oocyst hình elip hay bầu dục, màu phớt hồng hoặc không màu, có 1 - 2 lớp vỏ, kích thước 20 - 26 x 13 - 17 µm, trung bình là 23,4 x 15,9 µm. Lỗ noãn không rõ, không có thể cặn trong bào tử và nang trứng. Sporocyst có kích thước 9 - 16 x 7 - 15 µm.

Thời gian hình thành bào tử là 2 - 3 ngày. Cầu trùng phát triển nội sinh trong màng niêm mạc ruột già. 6 - Eimeria pellita (Supperer, 1952): Oocyst hình trứng, tương đối dày, có màu nâu sẫm, kích thước 36 - 41 x 26 - 30 µm. Kích thước của Sporocyst 17 - 20 x 7 - 9 µm.

Có lỗ noãn và thể cặn. Thời gian hình thành bào tử là 10 - 12 ngày. - Eimeria subspherica (Christiensen, 1941): Đây là loài có kích thước Oocyst nhỏ nhất trong giống Eimeria (9 - 14 x 8 - 13 µm), hình elip, màu vàng nhạt hoặc không màu, không có hạt cực và lỗ noãn. Kích thước của Sporocyst 6 - 10 x 2 - 5 µm.

Thời gian hình thành bào tử là 4 - 5 ngày. - Eimeria zuernii (Rivolta, 1978, Martin, 1909): Oocyst có hình cầu hoặc trứng, vỏ ngoài có 2 lớp, nhẵn, không có lỗ noãn, màu nhạt, kích thước 15 - 22 x 13 - 18 µm, kích thước trung bình 20 x 14,2 µm. Kích thước của Sporocyst 7 -14 x 4 - 8 µm. Thời gian hình thành bào tử là 3 ngày ở 20oC, 9 - 10 ngày ở 12oC, 23 - 24 giờ ở 30 - 32,5oC.

- Eimeria bovis (Christiensen, 1941): Oocyst hình trứng hoặc không đối xứng, vỏ có 2 lớp, trơn nhẵn, kích thước 23 - 34 x 17 - 23 µm, màu nâu hay hơi vàng. Không có hạt cực, lỗ noãn có ở đầu nhỏ của nang trứng. Sporocyst có kích thước 13 - 18 x 5 - 8 µm. Thời gian sinh bào tử 2 - 3 ngày.

Phát triển nội sinh ở phần dưới ruột non, các thể phân lập đời 2 và các giao tử ở trong niêm mạc ruột già của ký chủ. - Eimeria illinoisensis (Levine and Ivens, 1967): Oocyst hình trứng hoặc elip, có 1 lớp vỏ dày, màu nhạt hay không màu, kích thước 24 - 29 x 19 - 22 µm. Sporocyst có kích thước 13 -16 x 6 - 8 µm. - Eimeria wyomingensis (Huizinga and Winger, 1942): Oocyst hình trứng hoặc hình cầu, có 1 lớp vỏ màu vàng nâu hoặc xanh nâu, kích thước 37 - 45 x 26 - 31 µm.

Hợp tử tương tự như của E. bukidnonensis, nhưng nhỏ hơn. Sporocyst kích thước 7 - 8 x 5 µm. Thời gian hình thành bào tử 5 - 7 ngày.

Cấu trúc của Oocyst cầu trùng Oocyst cầu trùng có nhiều hình dạng, kích thước khác nhau tuỳ thuộc vào từng loài.