Đặt vấn đề Rừng đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với đời sống con ngƣời, cũng nhƣ đối với hệ sinh thái rừng. Rừng không những là cơ sở phát triển kinh tế - xã hội mà còn giữ chức năng sinh thái cực kỳ quan trọng, rừng tham gia vào quá trình điều hoà khí hậu, đảm bảo chu chuyển ôxy và các nguyên tố cơ bản khác trên hành tinh, duy trì tính ổn định và độ màu mỡ của đất, hạn chế lũ lụt, hạn hán, ngăn chặn xói mòn đất, làm giảm nhẹ sức tàn phá khốc liệt của thiên tai, bảo vệ nguồn nƣớc mặt và nƣớc ngầm và làm giảm mức ô nhiễm không khí và nƣớc. Rừng và đất rừng Việt Nam chiếm khoảng 2/3 tổng diện tích tự nhiên của đất nƣớc, đó là một trong những nguồn tài nguyên quan trọng và là cơ hội tạo việc làm cho nhiều ngƣời thuộc nhiều dân tộc khác nhau. Nhằm góp phần đẩy nhanh tốc độ phục hồi và phát triển rừng, trong những năm qua Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách, đầu tƣ thực hiện nhiều chƣơng trình, dự án, áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó phát triển lâm nghiệp đã đƣợc quan tâm chú trọng hơn nhƣ đầu tƣ thực hiện Chƣơng trình 327, Dự án trồng mới 5 triệu ha rừng.
Để tăng tỷ lệ che phủ đất trống đồi núi trọc, tạo thêm công ăn việc làm cho ngƣời dân sống ở miền núi, đặc biệt là đồng bào sống trong và gần rừng đồng thời đáp ứng đƣợc nhu cầu về gỗ cho ngành công nghiệp chế biến gỗ, thì việc trồng rừng bằng các loài cây có giá trị kinh tế cao và thời gian sinh trƣởng nhanh là yêu cầu cấp bách hiện nay. Do nhu cầu sử dụng các sản phẩm đƣợc chế biến từ gỗ của con ngƣời ngày càng tăng, và nguồn nguyên liệu từ gỗ để cung cấp cho các nhà máy chế biến cũng không thể thiếu. Từ gỗ, ngƣời ta có thể tạo ra nhiều sản phẩm và 2 vật dụng phục vụ cho sinh hoạt của con ngƣời nhờ nhƣng công nghệ hiện đại mới hiện nay. Chính vì nhƣng nhƣ cầu sử dụng các sản phẩm từ gỗ mà các nhà lâm nghiệp vẫn hằng ngày nghiên cứu để tạo ra những giống cây mới có năng suất và chất lƣợng cao để đáp ứng đƣợc nhu cầu trên.
Keo tại tƣợng (Acacia mangium) là một trong những loài cây đang đƣợc các nhà nghiên cứu quan tâm và hƣớng tới. Đây là loài cây đã đƣợc xác định là thích hợp với điệu kiện khí hậu và điều kiện đất đai ở Việt Nam và có diện tích gây trồng tƣơng đối lớn trong các chƣơng trình trồng rừng. Loài cây này có chu kỳ kinh doanh ngắn, gỗ có thể phục vụ cho nhiều mục đích khác nhau nhƣ làm khăn giấy, ván dăm, ván sợi,. Keo tai tƣợng là loài cây lá rộng, mọc nhanh, mọc đƣợc trên nhiều loại đất, có biên độ sinh thái rộng, phù hợp cho việc trồng rừng trên quy mô lớn.
Ngoài việc cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp sản xuất giấy, ván nhân tạo, gỗ của loài cây này còn đƣợc sử dụng cho các mục đích khác nhau nhƣ xây dựng, đồ gỗ, nội thất, gỗ, củi. Đây cũng là một loài cây có nốt sần chứa Rhizobium và Bradyrhiobium, có khả năng tổng hợp nitơ tự do trong không khí rất cao (Dart và cs, 1991), có khả năng thích ứng đƣợc với điều kiện khí hậu đất đai ở nƣớc ta từ vùng khô hạn đến vùng đồi núi thấp. Từ năm 1980, đã có nhiều nơi lấy giống Keo tai tƣợng về trồng. Nếu nguồn giống tốt và điều kiện sinh thái lập địa phù hợp với cây Keo tai tƣợng thì sẽ tạo ra nguồn gỗ lớn đáp ứng đƣợc nhƣ cầu sử dụng trong nƣớc.
Những năm gần đây một số các công trình nghiên cứu dòng vô tính Keo tai tƣợng đã đƣợc thực hiện nhằm cải thiện chất lƣợng di truyền. Keo tai tƣợng là một trong những loài cây đáp ứng đƣợc mục tiêu của trồng rừng sản xuất của nƣớc ta trong giai đoạn trƣớc mắt cũng nhƣ lâu dài. Có khả năng thích ứng lớn có thể trồng trên đất trống đồi núi trọc, vừa có khả năng cung cấp gỗ nguyên liệu vừa có khả năng cung cấp gỗ lớn để làm đồ mộc. Vì vậy, đây là một trong những loài cây đƣợc dùng trong trồng rừng sản xuất ở nhiều 3 nơi trong cả nƣớc.
Nói đến trồng rừng sản xuất thì năng suất của rừng là vấn đề đặt lên hàng đầu, trong đó công tác giống là vấn đề rất quan trọng vì có giống tốt sẽ làm tăng năng suất và chất lƣợng của rừng. Hiện nay, Keo tai tƣợng đã đƣợc gây trồng trên nhiều vùng núi sinh thái của cả nƣớc nhƣ: Vùng Trung tâm, Đông Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Trung Bộ. Với nguồn giống chủ yếu là hạt giống lấy từ các rừng giống đã đƣợc công nhận trong nƣớc hoặc nhập nội từ Úc. Kết quả gây trồng bƣớc đầu thu đƣợc đã có rất nhiều triển vọng.
Thực tế hiện nay cho thấy, bên cạnh giống cây tốt, nếu nhƣ không có biện pháp kỹ thuật lâm sinh hợp lý trong các khâu trồng, nuôi dƣỡng và chăm sóc rừng thì không thể đạt đƣợc mục đích kinh doanh mong muốn. Nằm ở phía Tây của tỉnh Thái Nguyên, trên địa bàn xã Phúc Thuận, thị xã Phổ Yên, diện tích rừng nằm trong vùng dự án thuộc Ban quản lý Dự án 661 trồng rừng phòng hộ nhà máy Z131, tổng cục công nghiệp quốc phòng có tổng diện tích thiết kế trồng rừng là trên 200ha. Kết quả rà soát cho thấy, hiện tại còn có 126,7ha còn rừng. 32,02ha rừng bị cháy và còn lại là đất nông nghiệp hoặc là đất chƣa có rừng.
Tuy nhiên, từ khi trồng cho đến nay việc chăm sóc, nuôi dƣỡng hầu nhƣ không đƣợc thực hiện, vấn đề quản lý bảo vệ còn lỏng lẻo nên nhiều cây to đã bị chặt trộm. Vì vậy, với mong muốn xác định đƣợc thực trạng rừng trồng keo trên địa bàn khu rừng phòng hộ nhà máy Z131, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc và sinh trưởng của loài Keo tai tượng (Acacia mangium) tại xã Phúc Thuận thị xã Phổ Yên tỉnh Thái Nguyên” đƣợc đặt ra là hết sức cần thiết nhằm giúp ta hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh trƣởng của loài cây này đồng thời góp phần đẩy nhanh tốc độ phát triển lâm nghiệp của vùng. Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá đƣợc tình hình sinh trƣởng, xác định đƣợc trữ lƣợng hiện tại, chất lƣợng rừng trồng Keo tai tƣợng(Acacia mangium)trên địa bàn xã Phúc 4 Thuận, thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên làm cơ sở để đề xuất các biện pháp kỹ thuật tác động nhằm nâng cao năng suất và chất lƣợng gỗ theo mục tiêu kinh doanh. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học + Là tài liệu trong học tập và những nghiên cứu tiếp theo và là cơ sở trong những đề tài nghiên cứu trong lĩnh vực có liên quan.
+Giúp cho sinh viên kiểm chứng lại những kiến thức lý thuyết đã học biết vận dụng kiến thức vào thực tế, và có thể tích lũy đƣợc những kiến thức thực tiễn quý giá phục vụ cho quá trình nghiên cứu trong tƣơng lai. -Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất +Ứng dụng kết quả nghiên cứu để lựa chọn loài cây trồng, biện pháp kỹ thuật thâm canh có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chiến lƣợc và kế hoạch phát triển sản xuất lâm nghiệp trên địa bàn xã Phúc Thuận để mang lại hiệu quả kinh tế cao cho địa bàn xã. + Áp dụng các biện pháp đề xuất của đề tài vào việc trồng rừng tại địa bàn nghiên cứu giúp cho rừng trồng Keo phát triển tốt hơn. 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.
Tổng quan về đối tƣợng nghiên cứu 2. Phân loại khoa học Giới (regnum): Thực vật (Plantate) Bộ (ordo): Đậu (Fabales) Họ (familia): Đậu (Fabaceae) Phân họ (subfamilia): Trinh nữ (Mimosoideae) Chi (genus): Keo (Acacia) Loài (species): Keo tai tƣợng (Acacia mangium) Danh pháp hai phần: Acacia mangium Willd Tên khác: Keo lá to, Keo đại, Keo mỡ. Đặc điểm sinh thái Keo tai tƣợng là cây ƣa sáng mọc nhanh. Cây gỗ nhỡ, vỏ màu xám nâu, nứt dọc, tán hình trứng hoặc hình tháp, thƣờng phân cành thấp.
Cây ở tuổi 20 trở đi tốc độ sinh trƣởng chậm dần. Cây ra hoa vào tháng 9-10, quả chín tháng 2-3 năm sau. Cây 2 tuổi có thể ra hoa và kết quả. Keo tai tƣợng là cây ƣa sáng, sinh trƣởng nhanh, rễ có nốt sần, có khả năng tái sinh bằng hạt và chồi tốt.
Cây thích hợp khí hậu nhiệt đới ẩm, nhiệt độ bình quân 29-30oC, chỉ chịu đƣợc sƣơng giá nhẹ, lƣợng mƣa 1000-4500mm/năm và không có mùa khô kéo dài(La Quang Độ, 2011) [2]. Đặc điểm hình thái Keo tai tƣợng là cây gỗ trung bình, tuổi thành thục thƣờng cao trên 15m, đƣờng kính 40-50cm, cây non mới mọc lúc đầu (khoảng 1-2 tuần tuổi) có lá kép lông chim 2 lần, sau đó mới ra lá thật, lá đơn mầu trắng hoặc mầu vàng nhạt, lá Keo tai tƣợng to, rộng khoảng 10 cm, hoa mầu trắng hoặc vàng, quả xoắn vặn [2]. Phân bố địa lý Keo tai tƣợng mọc tự nhiên ở Australia, đƣợc nhập trồng ở nhiều nƣớc nhiệt đới Châu Á. Ở Việt Nam đƣợc trồng rộng rãi trong toàn quốc, thƣờng trồng thành rừng tập trung, trồng xen, trồng phân tán,… Gỗ màu nhạt dễ cƣa xẻ, đóng đồ gia dụng, dùng trong xây dựng, xẻ ván, làm bột, giấy, sản xuất ván nhân tạo.
Là loài cây đa mục đích, thuộc loài cây cố định đạm có tác dụng cải tạo đất. Cây ở độ tuổi 20 trở đi tốc độ sinh trƣởng cây chậm dần. Cây ra hoa vào tháng 9-10, quả chín tháng 2-3 năm sau, rễ có nốt sần, khả năng tái sinh bằng hạt và chồi tốt. Keo tai tƣợng phân bố tự nhiên ở phía Bắc Australia, Papua New Guinea, Đông Indonesia.
Vùng phân bố chính rộng nhƣng không liên tục từ vĩ tuyến 8-1800 Nam. Thƣờng phân bố ở những nơi có độ cao rất thấp từ 10-400m và không vƣợt quá 800m. Loài này đã đƣợc đem trồng thành công ở Sabah (Malaysia), Philippines, Hawaii, Costa Rica và nhiều nơi khác ở châu Á. Vùng trồng ở Việt Nam bao gồm: Tây Bắc – trung tâm, Đông Bắc – Đồng bằng sông hồng-Bắc Trung Bộ-Nam Trung Bộ-Tây Nguyên-Đông Nam Bộ-Tây Nam Bộ.
Ngƣời ta sử dụng keo tai tƣợng để bảo vệ cảnh quan môi trƣờng và lấy gỗ. Ở Việt Nam, Keo tai tƣợng đƣợc trồng rừng với mục đích chủ yếu là cải tạo môi trƣờng sinh thái và sản xuất gỗ, cung cấp gỗ nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến bột giấy, ván sợi ép, trụ mỏ dùng đóng đồ mộc, gỗ xây dựng, làm ván ghép thanh, ván dăm (Viện ĐTQH rừng, 1982) [18].