Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ, Triệu Chứng Và Bệnh Tích Của Chó Mắc Bệnh Mò Bao Lông Do Demodex Spp.

Chuyên khảo phân tích Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của chó mắc bệnh mò, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Thị Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Thọ
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Bệnh Mò Bao Lông Ở Chó Tại Phòng Khám Samyang Animal Clinic
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• 5. DANH MỤC HÌNH
• 6. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 7. TÍNH CẤP THIẾT VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 8. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 9. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 10. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 10.1. GIỚI THIỆU BỆNH VIỆN SAMYANG ANIMAL CLINC - CƠ SỞ NGHIÊN CỨU
• 10.2. TỔNG QUAN VỀ DA CHÓ VÀ BỆNH MÒ BAO LÔNG Ở CHÓ
• 10.2.1. Tổng quan về da chó
• 10.2.2. Cấu tạo da chó
• 10.2.2.1. Biểu bì
• 10.2.2.2. Hạ bì

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Mò Bao Lông Chó Nguyên Nhân Tác Hại

Bệnh mò bao lông chó (Demodicosis) là một bệnh ký sinh trùng da phổ biến, gây ra bởi loài ve chó Demodex canis. Bệnh xảy ra khi số lượng Demodex canis tăng sinh quá mức trong nang lông và tuyến bã nhờn của chó. Điều này dẫn đến viêm da, ngứa ngáy và rụng lông. Bệnh không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn ảnh hưởng đến thẩm mỹ của thú cưng. Theo nghiên cứu của và Sangvaranond A (2010), có 3 loài Demodex có thể gây bệnh, bao gồm D. canis, D. injai và D. cornei. Việc chẩn đoán và điều trị kịp thời là rất quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho chó.

1.1. Nguyên Nhân Gây Bệnh Mò Bao Lông Ở Chó

Nguyên nhân chính gây bệnh là sự tăng sinh quá mức của Demodex canis. Thông thường, một số lượng nhỏ Demodex tồn tại trên da chó mà không gây hại. Tuy nhiên, khi hệ miễn dịch của chó suy yếu, hoặc do các yếu tố di truyền, Demodex có thể sinh sôi nhanh chóng. Các yếu tố khác như stress, dinh dưỡng kém, hoặc các bệnh lý khác cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Bệnh thường lây truyền từ chó mẹ sang chó con trong giai đoạn bú sữa.

1.2. Tác Hại Của Bệnh Mò Bao Lông Đến Sức Khỏe Chó

Bệnh mò bao lông gây ra nhiều tác hại cho sức khỏe của chó. Các triệu chứng như viêm da, ngứa ngáy dữ dội khiến chó khó chịu, cào gãi liên tục, dẫn đến tổn thương da và nhiễm trùng thứ phát. Rụng lông làm mất thẩm mỹ, ảnh hưởng đến tâm lý của chủ nuôi. Trong trường hợp nặng, bệnh có thể gây suy giảm hệ miễn dịch, khiến chó dễ mắc các bệnh nhiễm trùng khác. Bệnh nặng có thể gây ảnh hưởng đến thận và làm giảm khả năng sinh sản.

II. Thách Thức Chẩn Đoán Bệnh Mò Bao Lông Tại Samyang Clinic

Việc chẩn đoán bệnh mò bao lông chó đôi khi gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc phân biệt với các bệnh da liễu khác có triệu chứng tương tự. Tại phòng khám thú y Samyang, các bác sĩ thú y phải đối mặt với nhiều ca bệnh phức tạp, đòi hỏi kinh nghiệm và kỹ năng chẩn đoán chính xác. Các yếu tố như giống chó, độ tuổi, tiền sử bệnh và các triệu chứng lâm sàng cần được xem xét kỹ lưỡng để đưa ra kết luận chính xác. Việc sử dụng các phương pháp xét nghiệm hiện đại là rất quan trọng để xác định sự hiện diện của Demodex canis và loại trừ các nguyên nhân gây bệnh khác.

2.1. Phân Biệt Bệnh Mò Bao Lông Với Các Bệnh Da Liễu Khác

Các triệu chứng của bệnh mò bao lông như ngứa, rụng lông, viêm da có thể giống với các bệnh da liễu khác như dị ứng, viêm da do vi khuẩn hoặc nấm. Việc phân biệt chính xác đòi hỏi bác sĩ thú y phải có kinh nghiệm và kiến thức chuyên môn sâu rộng. Các xét nghiệm da liễu như cạo da, soi tươi, hoặc nuôi cấy vi khuẩn/nấm có thể giúp xác định nguyên nhân gây bệnh và loại trừ các bệnh lý khác.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Loài Demodex Gây Bệnh

Như đã đề cập, có nhiều loài Demodex có thể gây bệnh ở chó. Việc xác định chính xác loài Demodex gây bệnh có thể ảnh hưởng đến phác đồ điều trị. Ví dụ, D. injai thường gây ra tình trạng da nhờn, trong khi D. cornei có thể gây ngứa dữ dội. Các phương pháp xét nghiệm hiện đại như PCR có thể giúp xác định loài Demodex một cách chính xác.

III. Phương Pháp Chẩn Đoán Bệnh Mò Bao Lông Tại Samyang Clinic

Tại phòng khám thú y Samyang, quy trình chẩn đoán bệnh mò bao lông chó được thực hiện một cách toàn diện và kỹ lưỡng. Các bác sĩ thú y sử dụng kết hợp các phương pháp lâm sàng và xét nghiệm để đưa ra chẩn đoán chính xác. Quá trình này bao gồm việc thu thập thông tin về tiền sử bệnh, khám lâm sàng, đánh giá các triệu chứng da liễu và thực hiện các xét nghiệm cần thiết. Mục tiêu là xác định sự hiện diện của Demodex canis, loại trừ các nguyên nhân gây bệnh khác và đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh.

3.1. Khám Lâm Sàng Và Đánh Giá Triệu Chứng Da Liễu

Khám lâm sàng là bước đầu tiên trong quá trình chẩn đoán. Bác sĩ thú y sẽ kiểm tra kỹ lưỡng da và lông của chó để tìm kiếm các dấu hiệu của bệnh mò bao lông, chẳng hạn như rụng lông, viêm da, ngứa ngáy, mụn mủ hoặc vảy da. Vị trí và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng sẽ được ghi nhận cẩn thận. Bác sĩ cũng sẽ hỏi chủ nuôi về tiền sử bệnh, chế độ ăn uống và các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của chó.

3.2. Xét Nghiệm Da Liễu Cạo Da Soi Tươi Tìm Demodex

Xét nghiệm da liễu là phương pháp quan trọng để xác định sự hiện diện của Demodex canis. Phương pháp cạo da được thực hiện bằng cách sử dụng lưỡi dao cạo để lấy mẫu da từ vùng bị tổn thương. Mẫu da sau đó được soi dưới kính hiển vi để tìm kiếm Demodex. Phương pháp soi tươi cũng tương tự, nhưng mẫu da được lấy bằng cách ấn băng dính lên vùng da bị tổn thương. Cả hai phương pháp đều đơn giản, nhanh chóng và hiệu quả trong việc chẩn đoán bệnh mò bao lông.

IV. Phác Đồ Điều Trị Bệnh Mò Bao Lông Chó Tại Samyang Clinic

Việc điều trị bệnh mò bao lông chó tại phòng khám thú y Samyang được cá nhân hóa dựa trên mức độ nghiêm trọng của bệnh, giống chó, độ tuổi và tình trạng sức khỏe tổng thể của chó. Phác đồ điều trị thường bao gồm việc sử dụng thuốc diệt ve, thuốc kháng viêm, thuốc kháng sinh (nếu có nhiễm trùng thứ phát) và các biện pháp hỗ trợ khác. Mục tiêu là tiêu diệt Demodex canis, giảm viêm, phục hồi da và tăng cường hệ miễn dịch cho chó.

4.1. Sử Dụng Thuốc Diệt Ve Ivermectin Amitraz Moxidectin

Các loại thuốc diệt ve như Ivermectin, Amitraz và Moxidectin thường được sử dụng để điều trị bệnh mò bao lông. Ivermectin là một loại thuốc tiêm hoặc uống có hiệu quả cao trong việc tiêu diệt Demodex. Amitraz là một loại thuốc bôi ngoài da, thường được sử dụng để tắm cho chó. Moxidectin là một thành phần trong một số loại thuốc nhỏ gáy trị ve rận. Việc sử dụng thuốc diệt ve cần tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ thú y để tránh các tác dụng phụ.

4.2. Điều Trị Hỗ Trợ Kháng Viêm Kháng Sinh Chăm Sóc Da

Ngoài thuốc diệt ve, các biện pháp điều trị hỗ trợ cũng rất quan trọng. Thuốc kháng viêm như Oclacitinib (Apoquel) hoặc Cytopoint có thể giúp giảm ngứa và viêm da. Thuốc kháng sinh được sử dụng nếu có nhiễm trùng thứ phát do vi khuẩn. Chăm sóc da bằng cách tắm rửa thường xuyên với dầu gội chuyên dụng và sử dụng các sản phẩm dưỡng ẩm có thể giúp phục hồi da và giảm kích ứng.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Bệnh Mò Bao Lông Tại Samyang

Nghiên cứu tại phòng khám Samyang Animal Clinic cho thấy tỷ lệ mắc bệnh mò bao lông ở chó là 15,05%. Chó từ 1-3 tuổi thường bị nhiễm bệnh hơn các nhóm tuổi khác. Tỷ lệ chó mắc bệnh ở giống cái cao hơn giống đực, dòng chó lông dài cao hơn dòng chó lông ngắn và bệnh tập trung chủ yếu vào mùa thu. Bệnh lý: chó bị bệnh biểu hiện sốt, mệt mỏi, bỏ ăn, rụng lông, sần sùi trên mặt, khuỷu tay trước, cổ, quanh bụng, phù chân, bong vảy và tăng sắc tố da.

5.1. Tỷ Lệ Mắc Bệnh Theo Lứa Tuổi Giới Tính Kiểu Lông

Nghiên cứu chỉ ra rằng chó trẻ (1-3 tuổi) dễ mắc bệnh hơn do hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện. Chó cái có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn có thể liên quan đến các thay đổi гормон trong chu kỳ sinh sản. Chó lông dài có nguy cơ cao hơn do lông dày tạo điều kiện cho Demodex sinh sôi.

5.2. Triệu Chứng Lâm Sàng Và Bệnh Tích Thường Gặp

Các triệu chứng lâm sàng thường gặp bao gồm rụng lông, viêm da, ngứa ngáy, và các tổn thương da khác. Bệnh tích có thể bao gồm sần sùi, phù chân, bong vảy và tăng sắc tố da. Các triệu chứng này có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và giống chó.

VI. Phòng Ngừa Bệnh Mò Bao Lông Chó Lời Khuyên Từ Samyang Clinic

Phòng ngừa bệnh mò bao lông chó là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe của thú cưng. Tại phòng khám thú y Samyang, các bác sĩ thú y khuyến cáo chủ nuôi nên thực hiện các biện pháp phòng ngừa chủ động, bao gồm việc duy trì vệ sinh sạch sẽ, cung cấp chế độ dinh dưỡng cân bằng, tăng cường hệ miễn dịch và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời có thể giúp ngăn ngừa bệnh tiến triển nặng và giảm thiểu các biến chứng.

6.1. Duy Trì Vệ Sinh Sạch Sẽ Cho Chó

Tắm rửa thường xuyên cho chó với dầu gội chuyên dụng có thể giúp loại bỏ bụi bẩn, bã nhờn và Demodex trên da. Vệ sinh chuồng trại và đồ dùng của chó cũng rất quan trọng để ngăn ngừa sự lây lan của Demodex.

6.2. Tăng Cường Hệ Miễn Dịch Cho Chó

Cung cấp chế độ dinh dưỡng cân bằng, giàu vitamin và khoáng chất có thể giúp tăng cường hệ miễn dịch cho chó. Sử dụng các sản phẩm bổ sung tăng cường miễn dịch theo chỉ định của bác sĩ thú y cũng có thể hữu ích. Tránh stress cho chó bằng cách tạo môi trường sống thoải mái và cung cấp đủ vận động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong chuyên ngành da liễu thú cảnh nhiệt đới, các bệnh lý ký sinh trùng ngoài da luôn là thách thức lớn đối với công tác điều trị lâm sàng và chăm sóc thú cưng. Kết quả khảo sát dịch tễ trên 206 cá thể chó có biểu hiện tổn thương da đến khám tại Bệnh viện Thú cảnh Samyang Animal Clinic (Hà Nội) giai đoạn 2016 - 2019 ghi nhận bệnh mò bao lông (Demodicosis) chiếm tỷ lệ 15,05% (31 ca bệnh), chỉ đứng sau viêm da dị ứng với 82,52% (170 ca bệnh). Bệnh do ngoại ký sinh trùng Demodex spp. cư trú sâu trong nang lông và tuyến bã nhờn gây nên, làm rối loạn chức năng hàng rào bảo vệ sinh lý của da, gây ngứa ngáy dữ dội, rụng lông diện rộng, nhiễm trùng thứ phát có mủ và làm suy kiệt hệ thống miễn dịch của vật nuôi. Vấn đề nghiên cứu trở nên đặc biệt cấp thiết khi các giống chó cảnh ngoại nhập có sức đề kháng kém ngày càng phổ biến tại Hà Nội nhưng lại khó thích nghi với khí hậu nóng ẩm, dẫn đến tỷ lệ mắc bệnh cao và liệu trình điều trị thường kéo dài, tốn kém.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là xác định rõ các yếu tố dịch tễ học tác động đến sự phát sinh bệnh như lứa tuổi, tính biệt, cấu trúc lông và mùa vụ; đồng thời mô tả chi tiết bệnh tích, triệu chứng lâm sàng, biến đổi huyết học - tế bào học và xây dựng phác đồ điều trị, phòng ngừa đạt chuẩn y khoa. Nghiên cứu được thực hiện tại địa bàn thành phố Hà Nội trong khung thời gian từ tháng 9 năm 2018 đến tháng 9 năm 2019 kết hợp hồi cứu dữ liệu từ năm 2016. Về mặt giá trị thực tiễn, đề tài cung cấp bộ chỉ số dịch tễ chuẩn xác và hoàn thiện phác đồ can thiệp đa mô thức, giúp rút ngắn thời gian hồi phục lâm sàng xuống còn 4 đến 10 tuần, đạt tỷ lệ khỏi bệnh 100% trên các ca thử nghiệm và nâng tỷ lệ khách hàng tái khám định kỳ thành công lên trên 85%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết sinh học - ký sinh trùng học động vật và cơ chế bệnh sinh miễn dịch da liễu thú y. Khung phân loại học xác định Demodex spp. thuộc ngành chân khớp (Arthropoda), lớp nhện (Arachnida), bộ ve bét (Acari), họ Demodicidae. Về mặt sinh học cá thể, vòng đời phát triển của loài Demodex canis kéo dài từ 18 đến 24 ngày (hoặc 20 đến 35 ngày theo các nghiên cứu chuyên sâu) và hoàn thành toàn bộ trên cơ thể vật chủ qua 5 giai đoạn biến thái: trứng hình bầu dục (kích thước 0,07 - 0,09 mm), ấu trùng 6 chân, tiền nhộng, nhộng và con trưởng thành 8 chân.

Các khái niệm chính được vận dụng bao gồm:

1. Mò bao lông (Demodicosis): Tình trạng viêm da do sự tăng sinh mất kiểm soát của ký sinh trùng Demodex trong bao nang lông và tuyến nhờn.
2. Viêm da mủ thứ phát (Secondary pyoderma): Hiện tượng bội nhiễm vi khuẩn cơ hội, chủ yếu là Staphylococcus pseudintermedius, khi độc tố từ chất thải và nước bọt của mò ức chế đáp ứng miễn dịch tế bào.
3. Thể bệnh cục bộ và thể bệnh toàn thân: Phân loại mức độ tổn thương theo tiêu chuẩn quốc tế của Gortel (2006), trong đó tổn thương dưới 50% diện tích da cơ thể được xếp vào thể cục bộ (localized) và trên 50% hoặc xuất hiện mụn mủ đa ổ được xếp vào thể toàn thân (generalized).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ 206 ca bệnh da liễu trên các giống chó nội và ngoại nhập tại Bệnh viện Thú cảnh Samyang Animal Clinic qua 4 năm (2016 - 2019), kết hợp theo dõi thử nghiệm lâm sàng trên 31 cá thể mắc bệnh mò bao lông và 10 cá thể trong chương trình phòng bệnh thực nghiệm. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên không hoàn lại đối với chó đến khám trực tiếp, kết hợp phương pháp hồi cứu cơ sở dữ liệu số hóa từ phần mềm quản lý phòng khám IntoVet để đảm bảo tính khách quan và tính đại diện cao.

Quy trình phân tích cận lâm sàng bao gồm:

• Kỹ thuật cạo da sâu tại vùng ranh giới giữa da lành và da bệnh cho đến khi rỉ vi mạch máu, dàn mẫu trên lam kính có dầu soi và kiểm tra dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 10X và 40X để định danh hình thái.
• Đánh giá tế bào học dịch rỉ viêm bằng phương pháp nhuộm nhanh Diff-Quick qua 3 bước (Methanol, Eosin, Methylene blue).
• Phân tích sinh hóa và huyết học máu bằng hệ thống máy xét nghiệm tự động chuyên dụng nhằm định lượng bạch cầu, hemoglobin, albumin và globulin.
• Toàn bộ số liệu thô được nhập liệu, xử lý thống kê mô tả và kiểm định sai khác bằng phần mềm SAS 9.3 cùng phần mềm Excel, với mức ý nghĩa thống kê được xác lập ở ngưỡng P < 0,05. Lý do lựa chọn các phương pháp này nhằm đảm bảo tính chuẩn xác tuyệt đối trong chẩn đoán phân biệt với nấm da, ghẻ ngầm Sarcoptes và viêm da dị ứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát dịch tễ học và bệnh học lâm sàng trên đàn chó nghiên cứu đã mang lại các phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, tỷ lệ nhiễm và thành phần loài ký sinh: Trong 206 ca bệnh ngoài da, bệnh mò bao lông chiếm tỷ lệ 15,05% (31 ca). 100% mẫu bệnh phẩm thu thập đều xác định tác nhân duy nhất là loài Demodex canis với đặc điểm hình thái thân dài, dày; chiều dài trung bình con cái là 223 µm và con đực là 192 µm. Hai loài Demodex injai và Demodex cornei không ghi nhận xuất hiện trên mẫu nghiên cứu tại phòng khám.

Thứ hai, mối liên quan dịch tễ theo lứa tuổi và tính biệt: Chó trong giai đoạn 1 đến 3 tuổi có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất với 51,61% (16/31 ca), nhóm chó dưới 1 tuổi chiếm 32,26% (10/31 ca), trong khi chó trên 3 tuổi chỉ chiếm 16,13% (5/31 ca). Về tính biệt, chó cái có tỷ lệ cảm nhiễm chiếm 58,06% (18/31 ca), cao hơn so với chó đực chiếm 41,94% (13/31 ca).

Thứ ba, sự phân bố theo mùa vụ và kiểu lông: Bệnh tập trung cao điểm vào mùa thu với tỷ lệ áp đảo 67,74% (21/31 ca), kế tiếp là mùa xuân với 19,35% (6/31 ca), mùa hạ chiếm 12,90% (4/31 ca) và mùa đông không ghi nhận ca bệnh nào (0%). Về kiểu lông, dòng chó lông dài chiếm 58,06% (18/31 ca) và dòng chó lông ngắn chiếm 41,94% (13/31 ca).

Thứ tư, biến đổi bệnh lý và huyết học tế bào: Chó bệnh có triệu chứng sốt nhẹ, rụng lông quanh mắt, mặt, khuỷu chân và bụng; da dày cộm, bong vảy, tăng sắc tố chuyển sang màu tím than, xuất hiện dịch mủ hôi tanh. Xét nghiệm máu ghi nhận tình trạng thiếu máu nhẹ, tăng bạch cầu trung tính, tăng bạch cầu ái toan, giảm nồng độ albumin và tăng nồng độ globulin huyết thanh. Tiêu bản nhuộm Diff-Quick từ dịch rỉ cho thấy sự thâm nhiễm dày đặc của bạch cầu trung tính, đại thực bào, tế bào lympho và các cụm vi khuẩn Staphylococcus.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ mắc bệnh cao vượt trội ở nhóm chó từ 1 đến 3 tuổi (51,61%) và ở chó cái (58,06%) bắt nguồn từ nguyên nhân sinh lý học: đây là giai đoạn động dục, sinh sản đầu đời khiến hàm lượng hormone biến động mạnh kết hợp stress sinh học làm suy giảm tạm thời hàng rào miễn dịch qua trung gian tế bào. Kết quả này tương đồng với các công bố quốc tế của Rodriguez-Vivas và cộng sự khi chỉ ra chó cái trong thời kỳ sinh sản có tính mẫn cảm cao hơn. Sự bùng phát mạnh vào mùa thu (67,74%) được giải thích bởi đặc thù khí hậu miền Bắc Việt Nam với lượng mưa lớn, độ ẩm không khí tăng cao, tạo môi trường vi khí hậu tối ưu cho Demodex canis sinh sôi trong nang lông.

So sánh với các nghiên cứu lân cận, tỷ lệ nhiễm 15,05% tại Samyang Animal Clinic tương đương với kết quả 13,31% của Chen và cộng sự tại Quảng Châu (Trung Quốc), nhưng có sự khác biệt về mùa vụ so với nghiên cứu của Tsai tại Đài Loan (nơi ghi nhận đỉnh dịch vào mùa đông). Sự khác biệt này bắt nguồn từ điều kiện tiểu khí hậu và mức độ chăm sóc sưởi ấm cho thú cưng giữa các vùng địa lý. Về mặt trình bày dữ liệu, các cấu trúc dịch tễ này được trực quan hóa tối ưu thông qua hệ thống biểu đồ cột biểu diễn phân bố theo lứa tuổi và mùa vụ, kết hợp bảng thống kê đa chiều so sánh các chỉ số huyết học trước và sau can thiệp điều trị.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát triệt để và giảm thiểu thiệt hại do bệnh mò bao lông gây ra trên đàn chó nuôi, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp can thiệp cụ thể:

1. Thiết lập quy trình tầm soát da liễu định kỳ: Bác sĩ thú y lâm sàng cần tiến hành cạo da sâu hoặc áp dụng kỹ thuật dán băng acetate tại các vùng da nhạy cảm với tần suất 1 lần/tháng đối với 100% chó nuôi trong độ tuổi sinh sản từ 1 đến 3 tuổi, đặc biệt là các giống chó cảnh ngoại nhập lông dài, nhằm phát hiện mầm bệnh ngay ở giai đoạn cục bộ khi mật độ ký sinh trùng còn thấp dưới 3 con/vi trường.

2. Chuẩn hóa phác đồ điều trị đa mô thức: Các cơ sở khám chữa bệnh thú y cần áp dụng liệu trình phối hợp can thiệp gồm cắt tỉa lông sát vùng tổn thương, tắm dung dịch Greentix với nồng độ 1 ml/lít nước hàng tuần; chỉ định uống kháng sinh Cephalexin liều 30 mg/kg thể trọng (2 lần/ngày) trong 3 đến 4 tuần để dập tắt nhiễm khuẩn thứ phát; bổ sung Prednisolone liều 0,5 mg/kg thể trọng để chống phù nề và Silymarin liều 10 mg/kg thể trọng nhằm tăng cường giải độc gan; đồng thời nhỏ gáy dung dịch Advocate (kết hợp Imidacloprid và Moxidectin) với chu kỳ 2 tuần/lần liên tục trong 4 đến 8 tuần, mục tiêu đạt tỷ lệ sạch ký sinh trùng trên 95% sau 2 lần xét nghiệm âm tính liên tiếp.

3. Tối ưu hóa điều kiện tiểu khí hậu và dinh dưỡng: Chủ vật nuôi cần chủ động kiểm soát độ ẩm khu vực nuôi nhốt duy trì dưới 65%, đặc biệt trong giai đoạn chuyển mùa từ tháng 7 đến tháng 9 hàng năm; định kỳ sấy khô lông sau khi tắm, tránh lạm dụng xà phòng có độ kiềm cao; bổ sung đầy đủ acid béo thiết yếu, kẽm, vitamin A và vitamin E vào khẩu phần ăn hàng ngày nhằm giảm trên 80% nguy cơ tái phát bệnh.

4. Số hóa quy trình quản lý bệnh án: Ban điều hành các phòng khám thú y cần ứng dụng phần mềm số hóa như IntoVet để quản lý 100% lịch sử điều trị, theo dõi diễn biến xét nghiệm da định kỳ và tự động nhắc lịch tái khám sau 2 đến 4 tuần, đảm bảo duy trì tỷ lệ kiểm soát bệnh thành công sau điều trị đạt trên 85%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả thực nghiệm của luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Bác sĩ thú y và chuyên viên da liễu thú cảnh: Tiếp cận phác đồ điều trị phối hợp chuẩn xác giữa Advocate, Cephalexin, Prednisolone và Greentix; ứng dụng quy trình chẩn đoán phân biệt tế bào học bằng kỹ thuật nhuộm Diff-Quick để xử lý nhanh các ca bệnh thể nặng ngoài thực địa.

2. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Thú y: Sử dụng công trình như một nghiên cứu điển hình về phương pháp thiết kế đề tài dịch tễ học lâm sàng, cách thức vận dụng phần mềm SAS 9.3 để xử lý số liệu sinh học và phương pháp thu thập dữ liệu hồi cứu kết hợp thực nghiệm.

3. Chủ trang trại nhân giống và cơ sở kinh doanh dịch vụ thú cưng: Nắm bắt các quy luật phát sinh bệnh theo mùa thu và theo lứa tuổi sinh sản (1 - 3 tuổi) để chủ động xây dựng quy trình cách ly, vệ sinh tiêu độc chuồng trại và dự phòng định kỳ bằng thuốc nhỏ gáy, giúp bảo vệ an toàn đàn giống quý.

4. Chủ nuôi thú cưng (Pet parents): Nâng cao kỹ năng nhận diện sớm các dấu hiệu lâm sàng đặc trưng như rụng lông quanh mắt, sưng phù bàn chân và biến đổi sắc tố da tím than, từ đó đưa thú cưng đi khám kịp thời, loại bỏ tâm lý hoang mang và hạn chế các phương pháp chữa trị dân gian sai cách.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh mò bao lông do Demodex canis ở chó có lây nhiễm sang người hay không? Bệnh mò bao lông do loài Demodex canis có tính đặc hiệu ký chủ rất cao trên loài chó và không có khả năng lây truyền sang người trong điều kiện sinh hoạt bình thường. Mò chỉ truyền lây trực tiếp giữa chó với chó, đặc biệt là từ chó mẹ truyền sang chó con trong 2 đến 3 ngày đầu bú sữa thông qua tiếp xúc da kề da.

2. Vì sao chó trong độ tuổi từ 1 đến 3 tuổi lại có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất? Số liệu thực nghiệm cho thấy nhóm tuổi 1 đến 3 tuổi chiếm 51,61% tổng số ca bệnh do đây là giai đoạn chó bước vào chu kỳ động dục và thành thục sinh sản. Sự thay đổi đột ngột của nồng độ hormone sinh dục kết hợp với các yếu tố gây stress môi trường làm suy giảm miễn dịch tế bào, tạo điều kiện thuận lợi cho mò tăng sinh.

3. Dấu hiệu lâm sàng đặc trưng nhất để nhận biết bệnh mò bao lông thể nặng là gì? Ở thể nặng, chó bệnh xuất hiện tình trạng rụng lông diện rộng, da dày cộm, sần sùi và tăng sắc tố chuyển sang màu tím than. Tổn thương thường kèm theo các nốt mụn mủ sâu rỉ dịch vàng có mùi hôi tanh nồng nặc do bội nhiễm vi khuẩn Staphylococcus, khiến con vật sốt nhẹ, mệt mỏi, bỏ ăn và gầy sút nhanh.

4. Phương pháp xét nghiệm nào cho kết quả chẩn đoán chính xác nhất tại phòng khám? Kỹ thuật chuẩn vàng là cạo da sâu tại vùng ranh giới tổn thương cho đến khi rớm vi mạch máu, sau đó soi mẫu dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 10X và 40X để tìm con mò trưởng thành (chiều dài 180 - 210 µm) và trứng. Đồng thời, kỹ thuật nhuộm Diff-Quick giúp xác định chính xác mức độ nhiễm khuẩn thứ phát.

5. Thời gian điều trị bệnh mò bao lông bằng phác đồ kết hợp kéo dài bao lâu để khỏi hoàn toàn? Liệu trình can thiệp chuẩn kéo dài từ 4 đến 10 tuần tùy thuộc vào mức độ tổn thương cục bộ hay toàn thân. Chó chỉ được công nhận khỏi bệnh hoàn toàn khi có kết quả xét nghiệm cạo da âm tính liên tiếp 2 lần (mỗi lần cách nhau 1 tuần) và được duy trì theo dõi dự phòng thêm 1 tháng để ngăn ngừa tái phát.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ nhiễm bệnh mò bao lông chiếm 15,05% trong tổng số 206 ca bệnh ngoài da tại Bệnh viện Thú cảnh Samyang Animal Clinic, với 100% ca bệnh do duy nhất loài Demodex canis gây ra.
• Đề tài làm sáng tỏ các quy luật dịch tễ quan trọng: bệnh tập trung cao nhất ở lứa tuổi 1 - 3 tuổi (51,61%), xuất hiện nhiều ở chó cái (58,06%), dòng chó lông dài (58,06%) và bùng phát mạnh nhất vào mùa thu (67,74%).
• Phân tích bệnh lý khẳng định mối liên hệ chặt chẽ giữa sự tăng sinh của Demodex canis với hội chứng viêm da mủ do Staphylococcus, gây thiếu máu, tăng bạch cầu trung tính, giảm albumin và tăng globulin huyết thanh.
• Chứng minh hiệu quả vượt trội của phác đồ phối hợp: nhỏ gáy Advocate 2 tuần/lần, tắm dung dịch Greentix hàng tuần kết hợp uống Cephalexin (30 mg/kg), Prednisolone (0,5 mg/kg) và Silymarin (10 mg/kg), giúp điều trị dứt điểm 100% các ca thử nghiệm.
• Thiết lập quy trình phòng bệnh chủ động bằng việc thăm khám định kỳ hàng tháng và sử dụng thuốc phòng nội ngoại ký sinh trùng định kỳ, giúp bảo vệ toàn diện đàn thú cảnh.

Về kế hoạch phát triển tiếp theo, các nghiên cứu trong tương lai cần ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử Real-time PCR để phát hiện sớm DNA của Demodex trên da chó tiềm ẩn, đồng thời theo dõi tỷ lệ tái phát trong khung thời gian 12 đến 24 tháng sau điều trị. Các bác sĩ thú y và người nuôi thú cảnh hãy áp dụng ngay quy trình chẩn đoán chuẩn và phác đồ điều trị đa mô thức này vào thực tiễn để nâng cao chất lượng sống và bảo vệ sức khỏe cho thú cưng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ HÀ NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ, TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG VÀ BỆNH TÍCH CỦA CHÓ MẮC BỆNH MÒ BAO LÔNG DO DEMODEX SPP. TẠI PHÒNG KHÁM SAMYANG ANIMAL CLINIC VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ Ngành: Thú y Mã số: 8640101 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Văn Thọ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày…. tháng… năm… Tác giả luận văn Nguyễn Thị Hà i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS. Nguyễn Văn Thọ đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Ký sinh trùng, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Bệnh viện thú cảnh Samyang animal clinic đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày….

tháng… năm… Tác giả luận văn Nguyễn Thị Hà ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. v Danh mục bảng.

vi Danh mục biểu đồ. vii Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract.

Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Tổng quan tài liệu.

Giới thiệu bệnh viện samyang animal clinc - cơ sở nghiên cứu. Tổng quan về da chó và bệnh mò bao lông ở chó. Tổng quan về da chó. Bệnh mò bao lông trên chó.

Tình hình nghiên cứu bệnh ghẻ mò bao lông. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Tình hình nghiên cứu trong nước. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Hóa chất và dụng cụ.

Nội dung nghiên cứu. Khảo sát tình hình dịch tễ bệnh Mò bao lông ở chó tại phòng khám thú y Samyang animal clinic trong bốn năm 2016, 2017, 2018 và 2019. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý bệnh Mò bao lông ở chó. Biện pháp phòng và điều trị bệnh ghẻ Mò bao lông ở chó.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp theo dõi và thu thập thông tin. Phương pháp hồi cứu. Phương pháp quan sát và đánh giá vùng da tổn thương.

Phương pháp quy định lứa tuổi. Phương pháp xác định kiểu lông. Phương pháp lấy mẫu và xét nghiệm Demodex. Phương pháp phân loại Demodex spp.

Phương pháp xác định bệnh tích và triệu chứng lâm sàng. Phương pháp phòng, trị bệnh Mò bao lông. Phương pháp thống kê và xử lý số liệu (SAS 9. Kết quả và thảo luận.

Kết quả khảo sát bệnh ngoài da trên chó tại phòng khám thú y samyang animal clinic. Tỷ lệ chó mắc bệnh ghẻ Mò bao lông theo lứa tuổi. Tỷ lệ chó mắc bệnh ghẻ Mò bao lông theo tính biệt. Tỷ lệ chó mắc bệnh ghẻ Mò bao lông theo kiểu lông.

Tỷ lệ chó mắc bệnh ghẻ Mò bao lông theo các mùa trong năm. Thành phần loài Demodex gây bệnh trên chó xác định tại phòng khám Samyang animal clicnic. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý của chó mắc bệnh mò bao lông. Triệu chứng lâm sàng chó mắc bệnh Mò bao lông.

Đặc điểm bệnh tích chó mắc bệnh Mò bao lông. Biện pháp phòng và điều trị bệnh mò bao lông trên chó. Biện pháp phòng bệnh Mò bao lông. Biện pháp điều trị bệnh Mò bao lông.

Kết luận và kiến nghị. 48 Tài liệu tham khảo. 50 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt µm Micromet CAPC Companion Animal Parasite Council cs Cộng sự D. Demodex DNA Deoxyribonucleic acid FeLV Feline leukemia virus GABA Gamma - Aminobutyric Acid Hb Hemoglobin - Huyết sắc tố KgTT Kilogam thể trọng Pound - Đơn vị cân Lbs 1pound = 0,45359237 kg.

Non - steroidal anti-inflammatory drug - NSAID Thuốc chống viêm không steroid Power of hydrogen - Chỉ số đo hoạt động của pH các ion H+ trong dung dịch. ppm Parts per million - một phần triều rDNA Deoxyribonucleic acid Ribosome SAS Statistical Analysis System SID Once a day - Ngày một lần v DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Một số sản phẩm điều trị bệnh Mò bao lông chó. Tỷ lệ chó mắc bệnh ngoài da tại phòng khám Samyang animal clinic.

Tỷ lệ chó mắc bệnh ghẻ Mò bao lông theo lứa tuổi. Tỷ lệ chó mắc bệnh ghẻ Mò bao lông theo tính biệt. Tỷ lệ chó mắc bệnh ghẻ mò bao lông theo kiểu lông. Tỷ lệ chó mắc bệnh ghẻ Mò bao lông theo mùa.

Một số triệu chứng lâm sàng chó mắc bệnh Mò bao lông. Kết quả xét nghiệm một số chỉ tiêu sinh hóa máu chó mắc bệnh Mò bao lông. Kết quả theo dõi phòng bệnh Mò bao lông trên chó bằng biện pháp khám tổng quát định kỳ hàng tháng. Kết quả theo dõi phòng bệnh Mò bao lông trên chó bằng biện pháp.

Kết quả điều trị bệnh Mò bao lông trên chó. 46 vi DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4. Tỷ lệ chó mắc các bệnh ngoài da tại phòng khám Samyang animal clinic. Tỷ lệ chó mắc bệnh ghẻ Mò bao lông theo lứa tuổi.

Tỷ lệ chó mắc bệnh ghẻ Mò bao lông theo tính biệt. Tỷ lệ chó mắc bệnh ghẻ Mò bao lông theo kiểu lông. Tỷ lệ chó mắc bệnh ghẻ Mò bao lông theo các mùa trong năm. 39 vii DANH MỤC HÌNH Hình 2.

Cấu trúc của da. Hình thái và các giai đoạn phát triển của Demodex canis. Vòng đời, vị trí kí sinh và sự truyền lây của Demodex canis. Hình thái ba loài Demodex (D.

Dung dịch nhuộm Diff - Quick. Hệ thống máy xét nghiệm sinh hóa máu và bộ kit xét nghiệm. canis quan sát trên kính hiển vi. Chó nhiễm Demodex gây sưng phù, rụng lông vùng mặt, chân và sưng khớp.

Chó nhiễm Demodex, toàn thân đóng vảy, có dịch mủ. Chó nhiễm Demodex gây tăng sắc tố da, da chuyển màu tím than. Chó nhiễm Demodex gây rụng lông, da nhăn nheo, đóng vảy. Ghẻ Demodex canis được quan sát qua kính hiển vi.

Vi khuẩn staphylococcus, bạch cầu trung tính, lympho và đại thực bào. Kết quả điều trị sau 10 tuần ở chó Golden. Kết quả điều trị sau 11 tuần ở chó becgie Đức. 47 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Hà Tên luận văn: “Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ, triệu chứng lâm sàng và bệnh tích của chó mắc bệnh mò bao lông do Demodex spp.

tại phòng khám Samyang animal clinic và biện pháp phòng trị” Chuyên ngành: Thú y Mã số: 8640101 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu: - Xác định yếu tố lứa tuổi, tính biệt, mùa vụ, cấu trúc lông ảnh hưởng đến bệnh Mò bao lông ở chó. - Nghiên cứu đặc điểm bệnh tích, triệu chứng lâm sàng của chó bị bệnh Mò bao lông. - Đề xuất biện pháp phòng trị bệnh. Nguyên liệu: chó có biểu hiện bệnh ngoài da, các mẫu Demodex spp., dung dịch nhuộm Diff - Quick và các dụng cụ cần thiết cho xét nghiệm sinh hóa máu.

Phương pháp nghiên cứu: phương pháp theo dõi, thu thập và hồi cứu, phương pháp quan sát, đánh giá vùng da tổn thương, phương pháp quy định lứa tuổi, kiểu lông và phân loại Demodex spp., phương pháp xác định bệnh lý, phương pháp phòng trị bệnh. Kết quả chính và kết luận Thành phần ghẻ gây bệnh là loài D. canis, tỷ lệ nhiễm chiếm 15,05%. Chó từ 1-3 tuổi thường bị nhiễm bệnh hơn các nhóm tuổi khác.

Tỷ lệ chó mắc bệnh ở giống cái cao hơn giống đực, dòng chó lông dài cao hơn dòng chó lông ngắn và bệnh tập trung chủ yếu vào mùa thu. Bệnh lý: chó bị bệnh biểu hiện sốt, mệt mỏi, bỏ ăn, rụng lông, sần sùi trên mặt, khuỷu tay trước, cổ, quanh bụng, phù chân, bong vảy và tăng sắc tố da. Sinh hóa cho thấy thiếu máu, tăng bạch cầu trung tính và bạch cầu ái toan, giảm albumin và tăng nồng độ globulin. Các tổn thương dịch rỉ cho thấy bạch cầu trung tính, hồng cầu, tế bào lympho, staphylococcus và đại thực bào.

Phòng trị bệnh: cắt lông, vệ sinh vùng da bị ghẻ, tắm với Greentix, uống thuốc (Cephalexin, Prednisolone, Silymazin), nhỏ Advocate 2 tuần/ lần, trong 1 tháng. ix THESIS ABSTRACT Master candidate: Nguyen Thi Ha Thesis title: “Research on some epidemiological characteristics, clinical symptoms and lesions of dogs infected with Demodicosis disease caused by Demodex spp. at the Samyang animal clinic and prevention measures” Major: Veterinary Medicine Code: 8640101 Educational organization: Vietnam National University of Agriculture Research Objectives - To determinine factors of age, sex, seasons, fur structure affecting Demodicosis disease in dogs. To study the characteristics of lesions and clinical symptoms of dogs suffering from Demodicosis disease.

To propose prevention measures. Materials and Methods Materials: dogs showing skin disease, Demodex spp. samples, Diff - Quick dye solution and other equipment required for haematobiochemistry. Method: Method of expectant, data collection and retrospective, method of observe and assessment of damaged skin areas, methods of age determination, hair type and Demodex spp.

classification, pathological identification methods, pervention measures methods. Main findings and conclusions The component of pathogenic mites is D. canis, the infection rate accounts for 15. Dogs of 1 to 3 years old were more commonly infected than other age groups.

The prevalence in female dogs is higher than that in male dogs, the prevalence in long-haired dog is higher than the short-haired breed and the disease is concentrated mainly in the fall.