Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của bệnh suy giảm hô hấp do vi khuẩn ornithobacterium rhinotracheale gây ra trên gà thả vườn tại ba vì hà nội và biện pháp phòng trị

Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale gây ra trên gà thả vườn tại Ba Vì, Hà Nội và biện pháp phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Thạch Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Chu Đức Thắng
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Bệnh Lý Do Vi Khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale Gây Ra Trên Gà Thả Vườn Tại Ba Vì, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 1.3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. LỊCH SỬ VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU BỆNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh ORT Trên Gà Thả Vườn Tại Ba Vì HN

Trong bối cảnh chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam, đặc biệt là mô hình gà thả vườn ở Ba Vì, Hà Nội, bệnh đường hô hấp do vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale (ORT) đang nổi lên như một thách thức lớn. Bệnh gây ra những thiệt hại đáng kể về kinh tế do tỷ lệ chết cao, giảm năng suất trứng và tăng chi phí điều trị. Việc nghiên cứu sâu về đặc điểm bệnh lý của bệnh ORT trên gà thả vườn là vô cùng cần thiết để đưa ra các biện pháp phòng và điều trị hiệu quả. Các nghiên cứu trước đây còn hạn chế, đặc biệt là các nghiên cứu chuyên sâu về dịch tễ học ORT và ảnh hưởng của nó đến các giống gà ta, gà ri, gà mía được nuôi theo phương pháp thả vườn truyền thống. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các triệu chứng lâm sàng ORT, bệnh tích đại thể ORT, và các yếu tố dịch tễ liên quan đến bệnh ORT trên gà thả vườn tại Ba Vì, Hà Nội. Dữ liệu này sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng các chiến lược phòng bệnh và điều trị phù hợp, góp phần bảo vệ và phát triển ngành chăn nuôi gà thả vườn bền vững.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Bệnh ORT Ở Gà Thả Vườn

Nghiên cứu về bệnh ORT trên gà thả vườn có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe đàn gia cầm và giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Việc hiểu rõ đặc điểm bệnh lý và dịch tễ học ORT giúp chẩn đoán bệnh sớm và chính xác hơn. Từ đó, có thể áp dụng các biện pháp phòng bệnh và điều trị kịp thời, giảm tỷ lệ chết và cải thiện năng suất. Ngoài ra, nghiên cứu này còn cung cấp thông tin quan trọng cho việc xây dựng các chương trình kiểm soát bệnh ORT hiệu quả, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi gà thả vườn.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Xác Định Đặc Điểm Bệnh Lý ORT

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định các đặc điểm bệnh lý của bệnh ORT trên gà thả vườn tại Ba Vì, Hà Nội. Điều này bao gồm việc xác định các triệu chứng lâm sàng ORT điển hình, mô tả các bệnh tích đại thể ORT quan sát được khi mổ khám, và phân tích các yếu tố dịch tễ liên quan đến sự lây lan và phát triển của bệnh. Nghiên cứu cũng tập trung vào việc phân lập và xác định vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale (ORT) từ các mẫu bệnh phẩm, cũng như đánh giá tính mẫn cảm của vi khuẩn với các loại kháng sinh thông thường.

II. Thách Thức Trong Chẩn Đoán Bệnh ORT Ở Gà Thả Vườn

Việc chẩn đoán chính xác bệnh ORT trên gà thả vườn gặp nhiều khó khăn do các triệu chứng lâm sàng ORT thường không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh đường hô hấp khác như bệnh Newcastle, bệnh viêm phế quản truyền nhiễm (IB), và bệnh hen (CRD). Điều này đặc biệt đúng trong điều kiện chăn nuôi gà thả vườn, nơi gà thường xuyên tiếp xúc với nhiều loại mầm bệnh khác nhau. Việc thiếu các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác tại chỗ cũng là một thách thức lớn. Các phương pháp chẩn đoán truyền thống như phân lập và nuôi cấy vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale (ORT) đòi hỏi thời gian và kỹ thuật chuyên môn cao. Do đó, việc phát triển và ứng dụng các phương pháp chẩn đoán phân tử như PCR là rất cần thiết để cải thiện khả năng chẩn đoán bệnh ORT trên gà thả vườn.

2.1. Triệu Chứng Lâm Sàng Không Đặc Hiệu Của Bệnh ORT

Các triệu chứng lâm sàng ORT thường gặp ở gà thả vườn bao gồm ho, khó thở, chảy nước mũi, và giảm ăn. Tuy nhiên, những triệu chứng này cũng có thể xuất hiện ở nhiều bệnh đường hô hấp khác, gây khó khăn cho việc chẩn đoán phân biệt. Trong một số trường hợp, gà có thể không biểu hiện bất kỳ triệu chứng lâm sàng nào, đặc biệt là ở giai đoạn đầu của bệnh. Điều này làm cho việc phát hiện bệnh sớm trở nên khó khăn hơn, và có thể dẫn đến sự lây lan của bệnh trong đàn.

2.2. Khó Khăn Trong Phân Biệt ORT Với Các Bệnh Hô Hấp Khác

Việc phân biệt bệnh ORT với các bệnh hô hấp khác như bệnh Newcastle, bệnh viêm phế quản truyền nhiễm (IB), và bệnh hen (CRD) đòi hỏi sự kết hợp giữa quan sát triệu chứng lâm sàng ORT, mổ khám bệnh tích đại thể ORT, và thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán chuyên biệt. Tuy nhiên, ngay cả khi có đầy đủ thông tin, việc chẩn đoán phân biệt vẫn có thể gặp khó khăn do sự tương đồng về triệu chứng và bệnh tích giữa các bệnh này. Do đó, việc sử dụng các phương pháp chẩn đoán phân tử như PCR là rất quan trọng để xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh.

III. Phương Pháp PCR Trong Chẩn Đoán Bệnh ORT Trên Gà

Phương pháp PCR (Polymerase Chain Reaction) là một công cụ chẩn đoán phân tử mạnh mẽ, cho phép phát hiện nhanh chóng và chính xác vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale (ORT) trong các mẫu bệnh phẩm từ gà thả vườn. PCR có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, giúp phân biệt ORT với các mầm bệnh khác gây bệnh đường hô hấp ở gà. Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích trong việc chẩn đoán bệnh ORT ở giai đoạn sớm, khi các triệu chứng lâm sàng ORT chưa rõ ràng. Ngoài ra, PCR còn có thể được sử dụng để theo dõi sự lây lan của bệnh trong đàn và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng và điều trị.

3.1. Ưu Điểm Của PCR So Với Các Phương Pháp Truyền Thống

So với các phương pháp chẩn đoán truyền thống như phân lập và nuôi cấy vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale (ORT), PCR có nhiều ưu điểm vượt trội. PCR cho kết quả nhanh hơn nhiều, thường chỉ mất vài giờ so với vài ngày đối với các phương pháp truyền thống. PCR cũng có độ nhạy cao hơn, cho phép phát hiện vi khuẩn ngay cả khi số lượng vi khuẩn trong mẫu bệnh phẩm rất thấp. Ngoài ra, PCR còn có độ đặc hiệu cao, giúp tránh được các kết quả dương tính giả do nhiễm các vi khuẩn khác.

3.2. Ứng Dụng PCR Trong Nghiên Cứu Dịch Tễ Học ORT

PCR không chỉ hữu ích trong việc chẩn đoán bệnh ORT trên từng cá thể gà, mà còn có thể được sử dụng để nghiên cứu dịch tễ học ORT trong quần thể gà. Bằng cách sử dụng PCR để xét nghiệm các mẫu bệnh phẩm từ các đàn gà khác nhau, có thể xác định được tỷ lệ nhiễm bệnh ORT trong từng đàn, cũng như các yếu tố nguy cơ liên quan đến sự lây lan của bệnh. Thông tin này rất quan trọng để xây dựng các chiến lược phòng bệnh hiệu quả.

IV. Triệu Chứng Lâm Sàng Và Bệnh Tích Đại Thể Của Bệnh ORT

Nghiên cứu đã xác định các triệu chứng lâm sàng ORT thường gặp ở gà thả vườn tại Ba Vì, Hà Nội, bao gồm ủ rũ, mệt mỏi, xù lông, khó thở, chảy nước mũi, và giảm ăn. Tỷ lệ gà mắc bệnh có thể lên đến 100% trong một số đàn. Khi mổ khám, các bệnh tích đại thể ORT thường gặp bao gồm viêm phổi, viêm túi khí, và viêm màng phổi. Phổi thường có màu đỏ sẫm, có thể có mủ hoặc fibrin. Túi khí thường dày lên và có màu đục. Các bệnh tích này có thể gây suy hô hấp và dẫn đến tử vong.

4.1. Mô Tả Chi Tiết Các Triệu Chứng Lâm Sàng ORT Ở Gà

Các triệu chứng lâm sàng ORT ở gà có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và các yếu tố khác như tuổi gà, giống gà, và điều kiện chăn nuôi. Tuy nhiên, các triệu chứng thường gặp bao gồm ủ rũ, mệt mỏi, xù lông, khó thở, chảy nước mũi, và giảm ăn. Gà có thể thở khò khè hoặc có tiếng ran khi thở. Trong một số trường hợp, gà có thể bị sưng mặt hoặc chảy nước mắt. Tỷ lệ đẻ trứng có thể giảm ở gà mái đẻ.

4.2. Phân Tích Bệnh Tích Đại Thể ORT Quan Sát Được Khi Mổ Khám

Khi mổ khám gà mắc bệnh ORT, các bệnh tích đại thể ORT thường gặp bao gồm viêm phổi, viêm túi khí, và viêm màng phổi. Phổi thường có màu đỏ sẫm, có thể có mủ hoặc fibrin. Túi khí thường dày lên và có màu đục. Trong một số trường hợp, có thể thấy các ổ áp xe nhỏ trong phổi. Các bệnh tích này cho thấy sự tổn thương nghiêm trọng của hệ hô hấp do vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale (ORT) gây ra.

V. Dịch Tễ Học Bệnh ORT Trên Gà Thả Vườn Tại Ba Vì

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng bệnh ORT có tỷ lệ mắc cao hơn ở gà thả vườn dưới 6 tuần tuổi và trong mùa đông xuân tại Ba Vì, Hà Nội. Điều này có thể liên quan đến hệ miễn dịch chưa hoàn thiện của gà con và điều kiện thời tiết lạnh, ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale (ORT). Ngoài ra, phương thức chăn nuôi truyền thống, nơi gà thường xuyên tiếp xúc với các yếu tố gây stress, cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

5.1. Tỷ Lệ Mắc Bệnh ORT Theo Lứa Tuổi Và Mùa Vụ

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh ORT cao nhất ở gà thả vườn dưới 6 tuần tuổi, có thể do hệ miễn dịch của gà con chưa phát triển đầy đủ. Tỷ lệ mắc bệnh cũng cao hơn trong mùa đông xuân, có thể do thời tiết lạnh và ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale (ORT) và làm suy yếu hệ miễn dịch của gà.

5.2. Ảnh Hưởng Của Phương Thức Chăn Nuôi Đến Tình Hình ORT

Phương thức chăn nuôi truyền thống, nơi gà thả vườn thường xuyên tiếp xúc với các yếu tố gây stress như mật độ nuôi cao, điều kiện vệ sinh kém, và sự thay đổi thời tiết đột ngột, có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh ORT. Việc cải thiện điều kiện chăn nuôi, bao gồm giảm mật độ nuôi, đảm bảo vệ sinh chuồng trại, và cung cấp chế độ dinh dưỡng đầy đủ, có thể giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh ORT.

VI. Biện Pháp Phòng Và Điều Trị Bệnh ORT Hiệu Quả Cho Gà

Để phòng và điều trị bệnh ORT hiệu quả trên gà thả vườn, cần áp dụng một chiến lược toàn diện bao gồm cải thiện điều kiện chăn nuôi, tiêm phòng vaccine (nếu có), và sử dụng kháng sinh phù hợp. Việc cải thiện điều kiện chăn nuôi bao gồm giảm mật độ nuôi, đảm bảo vệ sinh chuồng trại, và cung cấp chế độ dinh dưỡng đầy đủ. Việc tiêm phòng vaccine có thể giúp tăng cường hệ miễn dịch của gà và giảm nguy cơ mắc bệnh. Khi gà đã mắc bệnh, cần sử dụng kháng sinh phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ thú y. Kết quả kháng sinh đồ cho thấy Amoxicillin/Clavulanic acid và Tetracycline có hiệu quả tốt trong việc điều trị bệnh ORT.

6.1. Các Biện Pháp Phòng Bệnh ORT Tổng Hợp Cho Gà Thả Vườn

Các biện pháp phòng bệnh ORT tổng hợp cho gà thả vườn bao gồm cải thiện điều kiện chăn nuôi, tiêm phòng vaccine (nếu có), và tăng cường hệ miễn dịch của gà. Cần đảm bảo chuồng trại sạch sẽ, thông thoáng, và khô ráo. Cung cấp chế độ dinh dưỡng đầy đủ và cân bằng. Sử dụng các sản phẩm tăng cường miễn dịch như vitamin C và các chất điện giải. Thực hiện tiêm phòng vaccine theo lịch trình khuyến cáo.

6.2. Lựa Chọn Kháng Sinh Điều Trị ORT Dựa Trên Kháng Sinh Đồ

Việc lựa chọn kháng sinh điều trị ORT cần dựa trên kết quả kháng sinh đồ để đảm bảo hiệu quả điều trị và tránh tình trạng kháng kháng sinh. Kết quả kháng sinh đồ cho thấy Amoxicillin/Clavulanic acid và Tetracycline có hiệu quả tốt trong việc điều trị bệnh ORT. Tuy nhiên, cần sử dụng kháng sinh theo hướng dẫn của bác sĩ thú y và tuân thủ đúng liều lượng và thời gian điều trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thống kê thực tế từ ngành chăn nuôi gia cầm toàn cầu cho thấy bệnh suy giảm hô hấp do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale (ORT) gây thiệt hại kinh tế hàng triệu USD mỗi năm do tỷ lệ tử vong cao và làm suy giảm nghiêm trọng sản lượng trứng. Tại Việt Nam, phương thức chăn nuôi gà thả vườn đang phát triển mạnh mẽ nhưng phải đối mặt với nhiều nguy cơ dịch bệnh đường hô hấp phức tạp, trong đó vi khuẩn ORT là tác nhân nguy hiểm nhưng chưa có nhiều công trình nghiên cứu toàn diện. Đề tài luận văn thạc sĩ thú y tập trung giải quyết khoảng trống dữ liệu về bệnh lý và dịch tễ học của vi khuẩn ORT trên đàn gà thả vườn tại địa bàn huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu gồm: xác định các triệu chứng lâm sàng và tổn thương bệnh tích đại thể đặc trưng; giám định sự hiện diện của vi khuẩn bằng kỹ thuật sinh học phân tử; phân tích quy luật dịch tễ theo lứa tuổi, mùa vụ, thâm niên chăn nuôi; đồng thời kiểm tra tính mẫn cảm kháng sinh nhằm xây dựng phác đồ can thiệp tối ưu. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trực tiếp trên 58 cá thể gà nghi nhiễm tại 4 xã trọng điểm chăn nuôi của huyện Ba Vì trong giai đoạn từ tháng 10 năm 2016 đến tháng 9 năm 2017. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn khi giúp nâng cao tỷ lệ chẩn đoán chính xác mầm bệnh lên 77,59%, giảm thiểu tỷ lệ chết ở đàn gà con từ mức 32,95% xuống ngưỡng an toàn và tối ưu hóa hiệu quả điều trị thực địa đạt 80% bằng kháng sinh đặc hiệu, góp phần bảo vệ bền vững ngành chăn nuôi gia cầm địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết bệnh truyền nhiễm thú y chuyên sâu kết hợp mô hình tương tác dịch tễ học giữa mầm bệnh, vật chủ và môi trường chăn thả. Khung lý thuyết tập trung vào các khái niệm trọng tâm: vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale thuộc họ rRNA nhóm V, có hình thái trực khuẩn Gram âm đa hình thái, không di động và không sinh nha bào; hệ thống 18 serotype kháng nguyên từ A đến R, trong đó serotype A chiếm tỷ lệ phổ biến nhất lên tới 97% trên các chủng phân lập từ gà; cơ chế tổn thương xuất tiết tơ huyết fibrin tại đường hô hấp dưới; và hội chứng suy giảm hô hấp phức hợp trên gia cầm. Bản chất gây bệnh của vi khuẩn ORT thường tiến triển nặng nề khi kết hợp với các yếu tố stress môi trường như độ thông thoáng kém, mật độ nuôi vượt chuẩn, nồng độ khí độc NH3 cao hoặc khi nhiễm ghép với vi khuẩn Escherichia coli và virus đường hô hấp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập từ 58 cá thể gà nghi nhiễm thuộc 3 nhóm tuổi (26 gà từ 3 đến 6 tuần tuổi, 11 gà thịt và 21 gà đẻ) tại 4 xã Cẩm Lĩnh, Ba Trại, Thụy An, Cam Thượng thuộc huyện Ba Vì, cùng 135 mẫu bệnh phẩm đường hô hấp. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích dựa trên dấu hiệu lâm sàng điển hình được áp dụng nhằm tối ưu hóa khả năng phân lập mầm bệnh thực địa. Toàn bộ mẫu bệnh phẩm được bảo quản trong môi trường vận chuyển tiêu chuẩn và xử lý tại Phòng thí nghiệm trọng điểm Công nghệ sinh học Thú y thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các phương pháp phân tích: mổ khám kiểm tra bệnh tích đại thể trên 45 cá thể gà theo quy trình của Cục Thú y; nuôi cấy phân lập vi khuẩn trên thạch máu Columbia Blood Agar bổ sung 5% máu thỏ và 5 microgram/ml Gentamycin ở điều kiện 37 độ C kèm 5% CO2 trong 48 giờ; nhuộm Gram kiểm tra hình thái học; kỹ thuật PCR sử dụng cặp mồi đặc hiệu OR16S-F1 và OR16S-R1 khuếch đại đoạn gen đích 784 base pair; cùng phương pháp khoanh giấy khuếch tán trên thạch (Kirby-Bauer) nhằm kiểm tra độ mẫn cảm với 7 loại kháng sinh. Lý do lựa chọn kết hợp PCR và kháng sinh đồ là nhằm đảm bảo độ nhạy, độ đặc hiệu tuyệt đối trong định danh loài và cung cấp cơ sở khoa học chính xác cho việc thiết lập phác đồ điều trị. Dữ liệu được xử lý thống kê sinh học trên phần mềm Microsoft Excel trong suốt tiến trình nghiên cứu từ tháng 10 năm 2016 đến tháng 9 năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả chẩn đoán phân tử bằng kỹ thuật PCR xác định tỷ lệ dương tính chung với vi khuẩn ORT đạt 77,59% (45 trên 58 mẫu xét nghiệm). Trong đó, nhóm gà từ 3 đến 6 tuần tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 88,46% (23 trên 26 mẫu), tiếp theo là nhóm gà đẻ đạt 80,95% (17 trên 21 mẫu), và thấp nhất là nhóm gà thịt đạt 45,45% (5 trên 11 mẫu).

Thứ hai, triệu chứng lâm sàng ghi nhận 100% cá thể gà mắc bệnh đều có biểu hiện ủ rũ, xõa cánh, giảm ăn hoặc bỏ ăn hoàn toàn và khó thở nghiêm trọng với tư thế vươn cổ ngáp đớp không khí. Bên cạnh đó, tỷ lệ giảm tăng trọng ở gà thịt đạt 89,29% (25 trên 28 con), tỷ lệ giảm đẻ kèm trứng méo mó biến dạng ở gà đẻ đạt 82,35% (14 trên 17 con), hiện tượng chảy dịch mũi miệng chiếm 82,22% và sốt cao chiếm 77,78%.

Thứ ba, mổ khám bệnh tích đại thể trên 45 gà dương tính phát hiện tổn thương tập trung cao nhất ở phổi và đường dẫn khí: 100% cá thể bị viêm phổi đỏ sẫm, 93,33% có dịch nhầy trong lòng khí quản và màng giả fibrin phủ dày túi khí, 80,00% xuất huyết niêm mạc khí quản và 77,78% viêm phổi hóa mủ bã đậu đặc trưng.

Thứ tư, điều tra dịch tễ học chỉ ra tỷ lệ nhiễm và tỷ lệ chết phân hóa rõ nét theo mùa vụ và kinh nghiệm chăn nuôi. Bệnh bùng phát mạnh nhất vào vụ Đông - Xuân với tỷ lệ mắc 54,37% và tỷ lệ chết 24,33%, cao hơn hẳn vụ Xuân - Hè với tỷ lệ mắc 39,56% và tỷ lệ chết 17,58%. Các hộ chăn nuôi dưới 5 năm kinh nghiệm có tỷ lệ gà mắc bệnh lên tới 58,36% và tỷ lệ chết 26,62%, trong khi các hộ nuôi từ 11 đến 15 năm chỉ ghi nhận tỷ lệ mắc 35,00% và tỷ lệ chết 15,83%. Thử nghiệm kháng sinh đồ trên 111 chủng ORT phân lập được cho thấy vi khuẩn mẫn cảm 100% với Amoxicillin/Clavulanic acid và Tetracycline, 80% với Ampicillin, 60% với Erythromycin, nhưng đã kháng hoàn toàn 100% đối với Cephalexin, Lincomycin và Doxycycline.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ nhiễm ORT cao vượt trội ở gà 3 đến 6 tuần tuổi (88,46%) cùng tỷ lệ chết 32,95% có thể giải thích do đây là giai đoạn chuyển tiếp miễn dịch, khi lượng kháng thể thụ động từ mẹ truyền đã cạn kiệt nhưng hệ miễn dịch chủ động chưa hoàn thiện dưới áp lực tiêm phòng dồn dập. Về yếu tố mùa vụ, điều kiện khí hậu Đông - Xuân ẩm ướt, nhiệt độ thấp tại miền Bắc tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn ORT tồn tại lâu dài ngoài môi trường và làm suy yếu sức đề kháng niêm mạc hô hấp của gia cầm.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa trực quan qua biểu đồ cột thể hiện sự biến động tỷ lệ nhiễm theo nhóm tuổi và mùa vụ, kết hợp bảng ma trận so sánh đường kính vòng vô khuẩn của 7 loại kháng sinh. Khi so sánh với các công bố quốc tế của Charlton, Chin và Hafez, các biến đổi bệnh lý viêm mủ tơ huyết ở phổi và túi khí của gà thả vườn Ba Vì hoàn toàn tương đồng. Tình trạng vi khuẩn kháng hoàn toàn Cephalexin và Doxycycline phản ánh thói quen lạm dụng kháng sinh phổ thông tại cơ sở, đòi hỏi việc chuyển hướng điều trị sang các hoạt chất có độ mẫn cảm cao như Amoxicillin kết hợp chăm sóc bổ trợ nhằm đạt tỷ lệ chữa khỏi 80% trong thực tiễn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện và áp dụng nghiêm ngặt quy trình an toàn sinh học tại các cơ sở chăn nuôi gà thả vườn nhằm hạ tỷ lệ nhiễm vi khuẩn ORT xuống dưới 20% trong vòng 6 tháng tới. Chủ hộ chăn nuôi và cán bộ thú y cơ sở cần thực hiện tiêu độc khử trùng chuồng trại 2 lần mỗi tuần bằng dung dịch glutaraldehyde 0,5% hoặc dung dịch khử trùng chuyên dụng, đồng thời duy trì mật độ nuôi hợp lý từ 6 đến 8 con trên một mét vuông.

Thứ hai, chuẩn hóa phác đồ điều trị bằng kháng sinh mẫn cảm cao nhằm đạt tỷ lệ phục hồi đàn trên 80% trong thời gian từ 3 đến 5 ngày can thiệp. Bác sĩ thú y và người chăn nuôi nên ưu tiên sử dụng chế phẩm Bio-Amox chứa hoạt chất Amoxicillin với liều lượng 1 gram cho 4 lít nước uống hoặc 1 gram cho 30 kg thể trọng liên tục trong 5 ngày, kiên quyết loại bỏ các dòng thuốc đã bị kháng hoàn toàn như Doxycycline và Lincomycin.

Thứ ba, thiết lập mạng lưới giám sát dịch tễ định kỳ và chẩn đoán sớm bằng kỹ thuật PCR do Chi cục Thú y thành phố Hà Nội và Trạm Thú y huyện Ba Vì chủ trì thực hiện trong năm 2018 và các giai đoạn tiếp theo. Hoạt động lấy mẫu tầm soát 3 tháng một lần tại các vùng chăn nuôi tập trung giúp phát hiện mầm bệnh trong vòng 24 đến 48 giờ trước khi lây lan diện rộng.

Thứ tư, tổ chức các khóa đào tạo nâng cao kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng cho 100% hộ chăn nuôi mới vào nghề dưới 5 năm nhằm kéo giảm tỷ lệ chết đàn xuống dưới 15% vào vụ Đông - Xuân. Trạm Khuyến nông huyện Ba Vì phối hợp cùng Hội Nông dân địa phương chịu trách nhiệm hướng dẫn các biện pháp giữ ấm chuồng trại, thông gió chống tích tụ khí độc và bổ sung vitamin, điện giải định kỳ khi thời tiết thay đổi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các bác sĩ thú y và kỹ thuật viên điều hành trang trại gia cầm có thể sử dụng công trình như tài liệu thực hành lâm sàng chuẩn mực để chẩn đoán phân biệt chính xác bệnh ORT với Newcastle, CRD, IB hay ILT thông qua bộ chỉ số bệnh tích và bảng mẫn cảm kháng sinh chi tiết.

Thứ hai, các chủ trang trại và hộ chăn nuôi gà thả vườn quy mô bán công nghiệp tìm thấy giải pháp thực tế để lựa chọn đúng chủng loại thuốc kháng sinh điều trị, chấm dứt tình trạng dùng thuốc theo thói quen gây lãng phí kinh tế và nâng tỷ lệ nuôi sống của đàn gia cầm lên trên 85%.

Thứ ba, các giảng viên, sinh viên và học viên cao học ngành Thú y, Chăn nuôi tại các trường đại học nông nghiệp khai thác nguồn tư liệu khoa học giá trị về phương pháp giám định vi khuẩn bằng kỹ thuật PCR với cặp mồi đặc hiệu 784 base pair và kỹ thuật nuôi cấy vi khuẩn khó mọc trên môi trường chọn lọc.

Thứ tư, các nhà quản lý thú y và cơ quan hoạch định chính sách nông nghiệp địa phương có thêm luận cứ thực tiễn để xây dựng bản đồ dịch tễ học đường hô hấp, ban hành quy chuẩn kiểm soát dịch bệnh gia cầm và định hướng chiến lược phát triển chăn nuôi an toàn sinh học.

Câu hỏi thường gặp

Vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale lây truyền qua những phương thức nào trong chuồng nuôi? Mầm bệnh lây lan trực tiếp qua đường hô hấp khi gà khỏe hít phải dịch tiết hắt hơi từ gà ốm, hoặc lây gián tiếp qua không khí, nguồn nước uống, dụng cụ chăn nuôi và xe vận chuyển nhiễm khuẩn. Môi trường chuồng nuôi ẩm ướt và thông gió kém làm tốc độ lây lan nhanh chóng hơn.

Làm thế nào để phân biệt triệu chứng khó thở do ORT với các bệnh hô hấp khác như Newcastle hay CRD? Gà mắc ORT có biểu hiện đặc trưng là rướn dài cổ lên cao để ngáp và đớp không khí mà không phát ra tiếng rít ẩm ướt, kèm theo viêm bã đậu ở phổi khi mổ khám. Trong khi đó, bệnh Newcastle gây co giật thần kinh và ỉa chảy phân trắng, còn bệnh CRD thường phát ra tiếng thở khò khè rõ rệt vào ban đêm.

Tại sao tỷ lệ nhiễm vi khuẩn ORT ở gà từ 3 đến 6 tuần tuổi lại cao nhất? Tỷ lệ dương tính ở nhóm gà 3 đến 6 tuần tuổi đạt mức 88,46% do đây là thời kỳ lượng kháng thể mẹ truyền suy giảm mạnh nhưng hệ miễn dịch tự nhiên chưa phát triển đầy đủ. Cùng với đó, lịch tiêm phòng dày đặc trong giai đoạn này tạo ra áp lực stress lớn khiến sức đề kháng của gà con suy giảm.

Những loại kháng sinh nào đạt hiệu quả điều trị bệnh do vi khuẩn ORT cao nhất? Kết quả kiểm tra độ mẫn cảm xác định vi khuẩn ORT nhạy cảm 100% với Amoxicillin/Clavulanic acid và Tetracycline, đạt 80% với Ampicillin. Trong điều trị thực địa tại huyện Ba Vì, thuốc Bio-Amox chứa thành phần Amoxicillin đã mang lại tỷ lệ chữa khỏi bệnh cao nhất đạt 80% sau 3 đến 5 ngày sử dụng.

Biện pháp phòng bệnh bằng vaccine cho gà thả vườn hiện nay có tính khả thi không? Trên thế giới, vaccine vô hoạt tiêm cho đàn gà giống đã chứng minh khả năng truyền kháng thể bảo hộ cho gà con đến 4 tuần tuổi, giúp giảm đáng kể tổn thương túi khí. Tuy nhiên, đối với chăn nuôi gà thương phẩm thả vườn tại Việt Nam, kiểm soát tốt an toàn sinh học và tiểu khí hậu chuồng nuôi vẫn là biện pháp phòng bệnh cốt lõi.

Kết luận

• Xác định chính xác tỷ lệ nhiễm vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale trên đàn gà thả vườn Ba Vì bằng kỹ thuật PCR đạt 77,59%, cung cấp căn cứ dịch tễ học phân tử quan trọng cho ngành thú y.
• Làm sáng tỏ quy luật dịch tễ học với tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở nhóm gà từ 3 đến 6 tuần tuổi (88,46%) và bùng phát mạnh nhất vào vụ Đông - Xuân (54,37%).
• Mô tả toàn diện các biến đổi bệnh lý đặc trưng với 100% cá thể bị viêm phổi và 93,33% xuất hiện màng fibrin ở túi khí, phục vụ hiệu quả cho công tác chẩn đoán phân biệt lâm sàng.
• Đánh giá tính mẫn cảm kháng sinh của 111 chủng vi khuẩn ORT, ghi nhận mức độ kháng 100% với Cephalexin, Doxycycline và xác lập hiệu quả điều trị phục hồi đạt 80% với Amoxicillin.
• Đề xuất hệ thống giải pháp an toàn sinh học và chăm sóc nuôi dưỡng đồng bộ giúp giảm thiểu tỷ lệ chết, bảo toàn năng suất chăn nuôi gia cầm.

Kế hoạch tiếp theo cần tập trung nghiên cứu sâu hơn về tính đa dạng serotype của các chủng vi khuẩn ORT lưu hành tại miền Bắc và thử nghiệm sản xuất vaccine vô hoạt tự thân trong giai đoạn 2018 - 2020. Các cơ sở chăn nuôi và cán bộ kỹ thuật thú y hãy áp dụng ngay các quy chuẩn an toàn sinh học cùng phác đồ kháng sinh mẫn cảm cao để chủ động bảo vệ đàn gia cầm trước các đợt bùng phát dịch bệnh theo mùa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM THẠCH THỊ THU TRANG NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM BỆNH LÝ CỦA BỆNH SUY GIẢM HÔ HẤP DO VI KHUẨN ORNITHOBACTERIUM RHINOTRACHEALE GÂY RA TRÊN GÀ THẢ VƯỜN TẠI BA VÌ, HÀ NỘI VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Chu Đức Thắng NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác. Tôi xin cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày… tháng… năm2017 Tác giả luận văn Thạch Thị Thu Trang i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi luôn nhận được sự quan tâm giúp đỡ của các tổ chức, cơ quan, các nhà khoa học, các thầy cô giáo, bạn bè đồng nghiệp và những người thân trong gia đình. Nhân dịp này, tôi xin trân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các giảng viên khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã giảng dạy tôi trong suốt thời gian học tập. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới sự hướng dẫn, giúp đỡ nhiệt tình, đầy trách nhiệm và hết lòng vì khoa học của PGS.TS Chu Đức Thắng. Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới những người thân trong gia đình, đồng nghiệp đã luôn quan tâm, động viên giúp tôi hoàn thành luận văn này.

Hà Nội, ngày… tháng… năm2017 Tác giả luận văn Thạch Thị Thu Trang ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng.

vii Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục đích nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Tổng quan tài liệu. Lịch sử và tình hình nghiên cứu bệnh.

Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam. Một số đặc điểm của vi khuẩn Ornithobacterium Rhinotracheale. Hình thái cấu trúc của vi khuẩn.

Tính chất nuôi cấy của vi khuẩn. Đặc tính sinh hóa. Cấu trúc kháng nguyên và độc lực. Sức đề kháng.

Truyền nhiễm học. Loài mắc bệnh. Chất chứa mầm bệnh. Phương thức truyền lây.

Định serotype và phân loại chủng. Khả năng gây bệnh. Khả năng miễn dịch. Một số đặc điểm của bệnh do ORT.

Triệu chứng của gà mắc bệnh do ORT. Bệnh tích của gà mắc bệnh do ORT. Chẩn đoán lâm sàng. Phân lập, nuôi cấy vi khuẩn.

Phát hiện kháng nguyên. Huyết thanh học. Chẩn đoán phân biệt. Biện pháp phòng và điều trị.

Phòng bệnh. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp chẩn đoán lâm sàng.

Phương pháp mổ khám. Phương pháp lấy mẫu và bảo quản mẫu. Phương pháp nuôi cấy và phân lập vi khuẩn. Phương pháp nhuộm Gram.

Phương pháp PCR. Phương pháp kiểm tra khả năng mẫn cảm kháng sinh của chủng vi khuẩn ORT phân lập được. Sử dụng một số loại kháng sinh để điều trị bệnh do ORT gây ra ở gà. Phương pháp xử lý số liệu.

Nguyên liệu nghiên cứu. Mẫu bệnh phẩm. Môi trường nuôi cấy và phân lập vi khuẩn. Các loại hoá chất.

Kết quả và thảo luận. Một số đặc điểm bệnh lý của gà thả vườn Ba Vì mắc bệnh do ORT. Các triệu chứng lâm sàng chủ yếu của gà thả vườn Ba Vì mắc bệnh do ORT. Một số đặc điểm bệnh lý đại thể của gà mắc bệnh do ORT.

Một số đặc điểm dịch tễ của gà thả vườn Ba Vì mắc bệnh do ORT. Tình hình gà mắc bệnh do ORT theo lứa tuổi. Tình hình mắc bệnh do ORT theo mùa vụ. Tình hình mắc bệnh do ORT theo truyền thồng chăn nuôi.

Biện pháp phòng trị. Kết quả phân lập vi khuẩn ORT. Kết quả xác định tính mẫn cảm của vi khuẩn với một số loại kháng sinh và thử nghiệm điều trị. Biện pháp phòng trị.

Kết luận và kiến nghị. 57 Tài liệu tham khảo. 58 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Tên viết tắt Tên đầy đủ AGP Accelerated Graphics Port BEAs Boiled Extract Antigens BHB Brain Heart Infusion Broth CBA Columbia Blood Agar CRD Chronic Respiratory Disease DIA Dot Immunobinding Assay DNA Deoxyribonucleic Acid ELISA Enzyme-Linked Immunosorbent Assay AGP Agar Gel Precipitation IB Infectious Bronchitis IgM Immunoglobulin M ILT Infectious Laryngo Tracheitis ORT Ornithobacterium rhinotracheale PAP Peroxidase - Anti Peroxidase PB Pasteurella Broth PBS Phosphate Saline Buffer PCR Polymerase Chain Reaction PGNR Pleomorphic Gram Negative Rod Rrna Ribosomal Ribonucleic Acide RT-PCR Reverse Transcriptase-Polymerase Chain Reaction SPAT Standard Plate Agglutination Test TBE Tris-borate-EDTA vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Phản ứng enzyme O.

Rhinotrachaele (Chin et al. Bảng tiêu chuẩn của nhà cung cấp giấy tẩm kháng sinh. Kết quả thu thập mẫu bệnh phẩm tại các địa phương. Kết quả chẩn đoán vi khuẩn bằng kỹ thuật PCR.

Triệu chứng lâm sàng của gà nhiễm ORT. Kết quả mổ khám kiểm tra bệnh tích đại thể của gà nhiễm ORT (n=45). Tình hình gà nhiễm ORT ở các lứa tuổi tại huyện Ba Vì, Hà Nội. Tình hình nhiễm ORT theo mùa vụ tại huyện Ba Vì, Hà Nội.

Kết quả điều tra tình hình nhiễm bệnh do ORT trên đàn gà nuôi tại huyện Ba Vì theo truyền thống chăn nuôi. Kết quả phân lập vi khuẩn ORT từ các mẫu bệnh phẩm trên gà thả vườn tại Ba Vì. Bảng tổng hợp kết quả thử tính mẫn cảm của ORT với một số loại kháng sinh. Kết quả sử dụng một số kháng sinh điều trị bệnh do ORT gây ra.

52 vii DANH MỤC HÌNH Hình 2. Hình ảnh nhuộm gram vi khuẩn ORT sau 48 giờ nuôi cấy (Charlton et al., 1993; Pan et al. Hình ảnh thạch máu có bổ sung gentamycin. Kết quả điện di sản phẩm phản ứng PCR.

Kết quả chẩn đoán vi khuẩn ORT bằng kĩ thuật PCR. Gà có biểu hiện khó thở. Trứng méo mó, biến dạng, chất lượng vỏ trứng kém. Phổi viêm đỏ sẫm.

Phổi viêm có mủ ở nhánh phế quản. Phổi viêm đỏ có mủ. Túi khí dầy, đục màu. Tỷ lệ gà nhiễm và chết do ORT ở các lứa tuổi trên đàn gà thả vườn tại huyện Ba Vì, Hà Nội.

Tỷ lệ mắc bệnh do ORT theo mùa vụ. Khuẩn lạc ORT nuôi cấy trên thạch máu sau 48 giờ. Hình thái vi khuẩn ORT dưới kính hiển vi. Kết quả kiểm tra tính mẫn cảm của vi khuẩn ORT đối với các loại kháng sinh trên thạch.

50 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Thạch Thị Thu Trang Tên luận văn: “Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của bệnh suy giảm hô hấp do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale gây ra trên gà thả vườn tại Ba Vì, Hà Nội và biện pháp phòng trị”. Ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam I. Mục đích nghiên cứu Xác định được một số đặc điểm bệnh lý của bệnh suy giảm hô hấp do vi khuẩn ORT gây ra trên gà thả vườn tại Ba Vì. Phương pháp nghiên cứu 2.

Nội dung nghiên cứu  Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của gà thả vườn Ba Vì mắc bệnh do ORT - Chẩn đoán vi khuẩn ORT bằng kỹ thuật PCR. - Xác định các triệu chứng lâm sàng của đàn gà mắc bệnh do ORT. - Xác định những biến đổi bệnh lý đại thể của gà mắc bệnh do ORT.  Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của gà thả vườn Ba Vì mắc bệnh do ORT Điều tra tình hình mắc bệnh do ORT trên đàn gà theo lứa tuổi, mùa vụ và truyền thống chăn nuôi.

 Biện pháp phòng và trị bệnh - Phân lập vi khuẩn ORT từ gà mắc bệnh. - Xác định tính mẫn cảm của chủng ORT phân lập được với kháng sinh và thử nghiệm điều trị. - Xây dựng biện pháp phòng và trị bệnh. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp chẩn đoán lâm sàng - Phương pháp mổ khám - Phương pháp PCR - Lấy mẫu bệnh phẩm và bảo quản mẫu làm tiêu bản - Phương pháp nuôi cấy và phân lập vi khuẩn ix - Phương pháp kiểm tra khả năng mẫn cảm kháng sinh của chủng vi khuẩn phân lập được.

Kết quả chính và kết luận Một số đặc điểm bệnh lý của gà thả vườn Ba Vì mắc bệnh do ORT: Chẩn đoán vi khuẩn ORT bằng kĩ thuật PCR : Xác định được 45/58 mẫu dương tính (77,59%) với vi khuẩn ORT bằng kỹ thuật PCR. Triệu chứng lâm sàng của đàn gà mắc bệnh do ORT: Ủ rũ, mệt mỏi, xã cánh, khó thở, bỏ ăn hoặc giảm ăn 100%; sốt, chảy dịch mũi, dịch miệng, giảm đẻ, trứng biến dạng, giảm tăng trọng từ 77,78-89,29% số gà theo dõi. Những biến đổi bệnh lý đại thể của gà mắc bệnh do ORT: Xác định được bệnh tích đại thể ở các cơ quan phủ tạng có tỷ lệ cao: Phổi viêm 100%; khí quản có dịch nhày, túi khí có fibrin 93,33%; xuất huyết khí quản 80%; phổi viêm hóa mủ 77,78% và một số bệnh tích khác có tỷ lệ thấp hơn (ở thận; gan, lách. Một số đặc điểm dịch tễ của gà thả vườn Ba Vì mắc bệnh do ORT: Điều tra tình hình mắc bệnh do ORT trên đàn gà theo lứa tuổi: Gà mắc bệnh theo lứa tuổi, nặng nhất ở ≤ 6 tuần tuổi (53,1%), đến gà 7-20 tuần tuổi (51,43%) và cuối cùng là >20 tuần tuổi (44,23%).

Tỷ lệ chết tương ứng: 32,95%; 16% và 12,82%. Điều tra tình hình mắc bệnh do ORT trên đàn gà theo mùa vụ: Gà mắc bệnh theo mùa vụ, nặng nhất Đông-Xuân (54,37%), đến Thu-Đông (49,79%) và cuối cùng là Xuân-Hè (39,56%). Tỷ lệ chết tương ứng: 24,33%, 22,55% và 17,58%. Điều tra tình hình mắc bệnh do ORT trên đàn gà theo truyền thống chăn nuôi: Gà mắc bệnh theo truyền thống chăn nuôi, nặng nhất ở hộ chăn nuôi 1-5 năm (58,36%), đến hộ chăn nuôi 6-10 năm (47,16%) và cuối cùng là hộ chăn nuôi 11-15 năm (35%).

Tỷ lệ chết tương ứng: 26,62%, 20,45% và 15,83%. Biện pháp phòng trị: Phân lập vi khuẩn ORT từ gà mắc bệnh: phân lập, kiểm tra hình thái với 135 mẫu cho kết quả 111 mẫu dương tính (82,2%) là vi khuẩn ORT gram âm, đa hình thái. Thử kháng sinh đồ cho thấy Amoxcicilin/Clavulanic acid và Tetracyccllin mẫn cảm 100%, Ampicillin 80%, Erythromycin 60%; Cephalecin, Lincomycine, Doxycillin bị kháng hoàn toàn.