Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu đa dạng thực vật thân gỗ tại khu vực rừng đặc dụng pác bó huyện hà quảng tỉnh cao bằng

Luận văn nghiên cứu đa dạng thực vật thân gỗ tại rừng đặc dụng Pác Bó, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, góp phần bảo tồn và phát triển sinh thái.

• Tác giả: Vương Anh Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Hoàng Chung
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đa Dạng Thực Vật Thân Gỗ Tại Rừng Đặc Dụng Pác Bó, Cao Bằng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2. Mục tiêu chung
• 1.3. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa trong khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Những nghiên cứu trên thế giới
• 2.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.3. Tổng quan về khu vực nghiên cứu
• 2.3.1. Vị trí địa lý. Khí hậu- thuỷ văn
• 2.3.2. Đặc điểm kinh tế xã hội xã Trường Hà, huyện Hà Quảng
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp kế thừa các tài liệu sẵn có
• 3.3.2. Phương pháp chuyên gia
• 3.3.3. Phương pháp điều tra
• 3.3.4. Phương pháp phỏng vấn
• 3.3.5. Phương pháp đánh giá, phân tích và xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đa dạng các kiểu thảm thực vật
• 4.1.1. Kiểu thảm thực vật rừng kín thường xanh trên núi đá
• 4.1.2. Kiểu thảm thực vật rừng kín thường xanh trên núi đất
• 4.1.3. Kiểu rừng trồng
• 4.2. Tính đa dạng thực vật thân gỗ
• 4.2.1. Đa dạng cấp độ loài
• 4.2.2. Chỉ số đa dạng của các taxon thực vật thân gỗ
• 4.2.3. Đa dạng bậc chi
• 4.2.4. Đa dạng bậc họ
• 4.2.5. Đa dạng về dạng sống
• 4.2.6. Đa dạng về công dụng
• 4.2.7. Đa dạng nguồn gen quí hiếm
• 4.3. Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến tính đa dạng sinh học thực vật thân gỗ
• 4.3.1. Nguyên nhân trực tiếp
• 4.3.2. Nguyên nhân gián tiếp
• 4.4. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn thực vật thân gỗ, đặc biệt là những loài cây quý hiếm tại Khu rừng đặc dụng Pác Bó
• 4.4.1. Phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho cộng đồng
• 4.4.2. Tăng cường công tác quản lý, bảo vệ rừng. Nâng cao nhận thức cho cộng đồng dân cư về bảo vệ đa dạng sinh học
• 4.4.3. Tăng cường chương trình nghiên cứu khoa học phục vụ bảo tồn
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về rừng đặc dụng Pác Bó

Khu rừng đặc dụng Pác Bó, nằm tại huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, có tổng diện tích 1.385 ha, bao gồm rừng trên núi đá, rừng trên núi đất và rừng trồng. Đây là một khu vực có giá trị lịch sử và sinh thái cao, nơi gắn liền với nhiều sự kiện quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Rừng không chỉ cung cấp tài nguyên thiên nhiên mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Việc nghiên cứu thực vật thân gỗ tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái mà còn góp phần vào công tác bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên rừng.

1.1. Đặc điểm sinh thái của khu vực

Khu vực Pác Bó có khí hậu nhiệt đới gió mùa, với lượng mưa và nhiệt độ cao, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài thực vật. Hệ sinh thái rừng tại đây rất phong phú, với nhiều kiểu thảm thực vật khác nhau như rừng kín thường xanh và rừng trồng. Hệ sinh thái rừng không chỉ cung cấp nơi cư trú cho nhiều loài động thực vật mà còn có vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu và bảo vệ môi trường. Việc nghiên cứu hệ sinh thái rừng tại Pác Bó sẽ giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

II. Tính đa dạng thực vật thân gỗ

Nghiên cứu về đa dạng thực vật thân gỗ tại khu rừng đặc dụng Pác Bó cho thấy sự phong phú về số lượng loài và cấu trúc của các loài cây. Kết quả cho thấy có nhiều loài thực vật quý hiếm, đóng góp vào biodiversity của khu vực. Việc phân loại các loài thực vật theo đặc điểm sinh thái và công dụng là rất cần thiết để hiểu rõ hơn về vai trò của chúng trong hệ sinh thái. Các chỉ số đa dạng như chỉ số Simpson và Shannon được sử dụng để đánh giá mức độ phong phú và đồng đều của các loài thực vật trong khu vực nghiên cứu.

2.1. Phân loại và đánh giá đa dạng

Phân loại thực vật thân gỗ theo các bậc chi, họ và dạng sống giúp xác định rõ hơn về cấu trúc của hệ thực vật. Kết quả cho thấy sự đa dạng về loài và chi, với nhiều loài có giá trị kinh tế cao. Việc đánh giá tính đa dạng không chỉ giúp bảo tồn các loài quý hiếm mà còn hỗ trợ cho các hoạt động quản lý rừng bền vững. Các giải pháp bảo tồn cần được đề xuất dựa trên kết quả nghiên cứu này, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của khu rừng đặc dụng Pác Bó.

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến đa dạng sinh học

Nghiên cứu chỉ ra rằng có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến đa dạng sinh học tại khu vực Pác Bó, bao gồm cả yếu tố tự nhiên và nhân tạo. Các yếu tố như khí hậu, thổ nhưỡng, và sự can thiệp của con người đều có tác động lớn đến sự phát triển của thực vật thân gỗ. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả hơn, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học.

3.1. Nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp

Nguyên nhân trực tiếp như khai thác rừng, biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến đa dạng sinh học. Nguyên nhân gián tiếp như sự phát triển kinh tế, đô thị hóa cũng góp phần làm giảm diện tích rừng và làm suy giảm chất lượng môi trường sống của các loài thực vật. Để bảo tồn thực vật thân gỗ, cần có các biện pháp quản lý rừng chặt chẽ và nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường rừng.

IV. Giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững

Để bảo tồn đa dạng sinh học tại khu rừng đặc dụng Pác Bó, cần thực hiện các giải pháp như phát triển kinh tế bền vững, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường công tác quản lý rừng. Việc phát triển các chương trình du lịch sinh thái có thể tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường. Các giải pháp này không chỉ giúp bảo tồn thực vật thân gỗ mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực.

4.1. Tăng cường quản lý và bảo vệ rừng

Cần có các chính sách và quy định rõ ràng về quản lý rừng, nhằm bảo vệ thực vật thân gỗ và các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác. Việc tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm sẽ giúp bảo vệ đa dạng sinh học hiệu quả hơn. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường rừng và biodiversity.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu rừng đặc dụng Pác Bó, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, với tổng diện tích khoảng 1.385 ha, là một trong những khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao tại Việt Nam. Đây là vùng rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới, bao gồm các kiểu thảm thực vật rừng kín thường xanh trên núi đá, núi đất và rừng trồng. Nghiên cứu đa dạng thực vật thân gỗ tại khu vực này nhằm mục tiêu đánh giá thành phần loài, cấu trúc thảm thực vật và các yếu tố ảnh hưởng đến tính đa dạng sinh học, từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn gần đây, với phạm vi khảo sát toàn bộ khu rừng đặc dụng Pác Bó, nơi có điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa đặc trưng với lượng mưa trung bình năm cao, nhiệt độ dao động từ 14 đến 28 độ C và độ ẩm trung bình khoảng 84-85%. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ nằm ở việc bổ sung cơ sở dữ liệu khoa học về đa dạng sinh học thực vật thân gỗ mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen quý hiếm, phát triển bền vững tài nguyên rừng, đồng thời hỗ trợ phát triển du lịch sinh thái và kinh tế địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình phân loại thảm thực vật của Thái Văn Trừng (1978, 1999) và hệ thống phân loại thực vật theo Takhtajan (2009). Các khái niệm chính bao gồm:

• Đa dạng sinh học (ĐDSH): Sự phong phú và đa dạng của các loài sinh vật trong một hệ sinh thái, đặc biệt là thực vật thân gỗ.
• Kiểu thảm thực vật: Phân loại dựa trên đặc điểm sinh thái, cấu trúc và thành phần loài của rừng.
• Chỉ số đa dạng: Bao gồm chỉ số họ, chi và loài, phản ánh mức độ phong phú và phân bố của các taxon thực vật.
• Dạng sống thực vật: Phân loại dựa trên vị trí tồn tại của chồi trong mùa sinh trưởng bất lợi, theo phương pháp Raunkiaer (1934).
• Giá trị sử dụng thực vật: Phân loại các loài theo công dụng như gỗ, thuốc, thực phẩm, cây cảnh, tinh dầu, v.v.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu điều tra thực địa, bản đồ địa hình, bản đồ thảm thực vật, báo cáo kinh tế xã hội và các tài liệu chuyên ngành. Phương pháp nghiên cứu gồm:

• Lấy mẫu và điều tra thực địa: Thiết lập 3 tuyến điều tra với 18 ô tiêu chuẩn (500-2000 m² tùy loại thảm thực vật), đo đạc các chỉ tiêu sinh trưởng cây gỗ như đường kính thân, chiều cao, đường kính tán lá.
• Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu phân tầng ngẫu nhiên, đảm bảo đại diện cho các dạng địa hình và kiểu thảm thực vật.
• Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn sâu 30 người gồm cán bộ địa phương, kiểm lâm, ban quản lý và người dân để thu thập thông tin về khai thác tài nguyên và nhận thức cộng đồng.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm Excel để tính toán các chỉ số đa dạng, phân tích thành phần loài, dạng sống và giá trị sử dụng.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2019-2020, kết hợp điều tra thực địa và xử lý số liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng kiểu thảm thực vật: Khu rừng đặc dụng Pác Bó bao gồm ba kiểu thảm thực vật chính: rừng kín thường xanh trên núi đá (chiếm 64,79% diện tích), rừng kín thường xanh trên núi đất (21,43%) và rừng trồng (khoảng 24,22 ha). Cấu trúc rừng phức tạp với nhiều tầng cây, từ tầng vượt tán đến tầng thảm tươi.

2. Thành phần và đa dạng thực vật thân gỗ: Tổng cộng ghi nhận 225 loài thực vật thân gỗ thuộc 136 chi và 59 họ, trong đó ngành Magnoliophyta chiếm ưu thế với 96,68% số loài. Chỉ số đa dạng họ là 3,81, chỉ số chi là 1,65, cho thấy mức độ đa dạng trung bình so với các khu bảo tồn khác trong vùng.

3. Dạng sống và giá trị sử dụng: Nhóm cây chồi trên vừa (cao 8-25m) chiếm tỷ lệ cao nhất với 48,44%, tiếp theo là nhóm cây chồi nhỏ và cây chồi to. Về giá trị sử dụng, 67,56% loài có giá trị lấy gỗ, 21,78% loài có công dụng làm thuốc, 14,22% loài ăn được, và một số loài có giá trị làm cây cảnh, tinh dầu, hoặc độc dược.

4. Nguồn gen quý hiếm: Xác định 8 loài thực vật quý hiếm thuộc Sách Đỏ Việt Nam, trong đó có 1 loài cấp cực kỳ nguy cấp (CR), 3 loài nguy cấp (EN) và 4 loài sắp nguy cấp (VU), chiếm 3,56% tổng số loài.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy khu rừng đặc dụng Pác Bó có đa dạng sinh học thực vật thân gỗ tương đối phong phú, tuy nhiên tỷ lệ các họ giàu loài chiếm trên 50% cho thấy mức độ đa dạng về loài chưa cao, có thể do tác động khai thác và biến đổi môi trường. So sánh với các khu bảo tồn khác như Thần Sa - Phượng Hoàng, Yên Tử, Xuân Liên, chỉ số đa dạng của Pác Bó thấp hơn, phản ánh sự ảnh hưởng của các hoạt động khai thác gỗ và lâm sản ngoài gỗ. Dạng sống chủ yếu là cây chồi trên vừa phù hợp với đặc điểm khí hậu và địa hình vùng núi đá vôi. Việc phát hiện nhiều loài có giá trị sử dụng đa dạng cho thấy tiềm năng phát triển kinh tế rừng bền vững nếu được quản lý tốt. Các loài quý hiếm cần được ưu tiên bảo tồn do nguy cơ suy giảm do khai thác trái phép và biến đổi khí hậu. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ các dạng sống, bảng thống kê số lượng loài theo họ và chi, cũng như bản đồ phân bố các kiểu thảm thực vật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và bảo vệ rừng: Cần nâng cao năng lực kiểm lâm, trang bị thiết bị hiện đại, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng biên phòng và công an để kiểm soát khai thác gỗ và lâm sản ngoài gỗ, giảm thiểu khai thác trái phép trong vòng 1-2 năm tới.

2. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Triển khai các chương trình tuyên truyền, giáo dục về bảo vệ đa dạng sinh học và pháp luật về quản lý rừng cho người dân địa phương, đặc biệt là các dân tộc thiểu số, nhằm giảm thiểu các hành vi khai thác không bền vững trong vòng 3 năm.

3. Phát triển mô hình kinh tế rừng bền vững: Hỗ trợ người dân phát triển các mô hình kinh tế trang trại, nông-lâm kết hợp, kinh tế cộng đồng nhằm tăng thu nhập thay thế khai thác rừng, đồng thời bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, thực hiện trong 5 năm tới với sự phối hợp của các cơ quan chức năng và tổ chức phi chính phủ.

4. Tăng cường nghiên cứu khoa học và giám sát đa dạng sinh học: Thiết lập các chương trình nghiên cứu dài hạn về đa dạng sinh học, đặc biệt là các loài quý hiếm, nhằm cập nhật dữ liệu và đánh giá hiệu quả các biện pháp bảo tồn, thực hiện liên tục và định kỳ hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý tài nguyên rừng và bảo tồn: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, kế hoạch quản lý và bảo vệ rừng đặc dụng, đặc biệt trong việc bảo tồn các loài thực vật quý hiếm và phát triển du lịch sinh thái.

2. Các nhà khoa học và nghiên cứu sinh: Tham khảo dữ liệu đa dạng sinh học, phương pháp điều tra và phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về sinh thái rừng và bảo tồn nguồn gen.

3. Cơ quan phát triển kinh tế địa phương: Áp dụng các giải pháp phát triển kinh tế rừng bền vững, mô hình kinh tế cộng đồng nhằm nâng cao đời sống người dân và bảo vệ môi trường.

4. Tổ chức phi chính phủ và các dự án bảo tồn: Sử dụng luận văn làm cơ sở khoa học để triển khai các chương trình bảo tồn, giáo dục cộng đồng và giám sát tài nguyên thiên nhiên tại khu vực rừng đặc dụng Pác Bó.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao đa dạng thực vật thân gỗ lại quan trọng trong bảo tồn sinh học?
   Đa dạng thực vật thân gỗ tạo nên cấu trúc và chức năng của hệ sinh thái rừng, cung cấp nguồn gen quý, duy trì cân bằng sinh thái và hỗ trợ các loài sinh vật khác. Ví dụ, rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới như Pác Bó có vai trò điều hòa khí hậu và bảo vệ đất.

2. Phương pháp điều tra thực địa được áp dụng như thế nào?
   Nghiên cứu sử dụng các ô tiêu chuẩn với diện tích từ 500 đến 2000 m², đo đạc các chỉ tiêu sinh trưởng cây gỗ như đường kính thân, chiều cao, tán lá, kết hợp phỏng vấn người dân và cán bộ quản lý để thu thập dữ liệu toàn diện.

3. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến sự suy giảm đa dạng thực vật thân gỗ tại Pác Bó?
   Nguyên nhân trực tiếp gồm khai thác gỗ và lâm sản ngoài gỗ, cháy rừng, lấn chiếm đất canh tác và chăn thả gia súc. Nguyên nhân gián tiếp là ảnh hưởng của kinh tế thị trường, du lịch, nhận thức cộng đồng thấp và hạn chế trong quản lý pháp luật.

4. Có những loài thực vật quý hiếm nào cần được ưu tiên bảo tồn?
   Có 8 loài quý hiếm được ghi nhận, trong đó có loài Vù hương (Cinnamomum parthenoxylon) cấp cực kỳ nguy cấp (CR), loài Nghiến (Burretiodendron tonkinensis) cấp nguy cấp (EN), và các loài khác thuộc nhóm sắp nguy cấp (VU).

5. Làm thế nào để phát triển kinh tế bền vững gắn với bảo tồn rừng?
   Phát triển mô hình kinh tế trang trại, nông-lâm kết hợp, kinh tế cộng đồng, đồng thời nâng cao nhận thức và hỗ trợ kỹ thuật cho người dân để giảm áp lực khai thác rừng, tạo nguồn thu nhập ổn định và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Kết luận

• Khu rừng đặc dụng Pác Bó có đa dạng thực vật thân gỗ với 225 loài thuộc 136 chi và 59 họ, chủ yếu là rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới.
• Chỉ số đa dạng sinh học ở mức trung bình, với sự phân bố không đồng đều giữa các họ và chi, phản ánh tác động của khai thác và biến đổi môi trường.
• Phát hiện 8 loài thực vật quý hiếm thuộc Sách Đỏ Việt Nam, cần ưu tiên bảo tồn để duy trì nguồn gen quý giá.
• Các nguyên nhân suy giảm đa dạng sinh học bao gồm khai thác gỗ, khai thác lâm sản ngoài gỗ, cháy rừng, lấn chiếm đất và nhận thức cộng đồng còn hạn chế.
• Đề xuất các giải pháp quản lý, nâng cao nhận thức, phát triển kinh tế bền vững và tăng cường nghiên cứu khoa học nhằm bảo tồn và phát triển tài nguyên thực vật thân gỗ tại khu vực trong 3-5 năm tới.

Luận văn này là cơ sở khoa học quan trọng cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững tài nguyên rừng đặc dụng Pác Bó. Hành động kịp thời và phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan là cần thiết để bảo vệ giá trị sinh thái và kinh tế của khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Những nghiên cứu trên thế giới Các nghiên cứu về thảm thực vật Sự khác nhau về điều kiện khí hậu và đất đai tạo ra các kiểu rừng có thành phần, cấu trúc và giá trị kinh tế rất khác nhau. Các nhân tố quan trọng nhất trong việc phân hoá các kiểu thảm thực vật rừng nhiệt đới là lượng mưa, nhiệt độ gắn liền với đai độ cao.

Thảm thực vật rừng hay lớp phủ cây cỏ trên mặt trái đất, gồm các quần thể thực vật thân gỗ, không những cung cấp lâm sản phục vụ cho đời sống con người, mà còn có tác dụng bảo vệ môi trường sinh thái, hạn chế tác hại của thiên tai như lũ lụt, hạn hán, bão lốc,. Phân loại thảm thực vật là một nội dung quan trọng được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Thảm thực vật được hình thành, tồn tại và phát triển trên nhiều điều kiện khác nhau. Vì vậy, sắp xếp và phân loại chúng là vấn đề rất khó và đã có nhiều hệ thống phân loại khác nhau.

Phân chia theo các điều kiện sinh thái: Sennhicop (1941, 1964) đưa ra quan điểm phân loại rừng theo nơi sống và quần xã thực vật, trên đó có các kiểu thảm thực vật đặc trưng. Kiểu phân loại này được dùng nhiều với loại đồng cỏ sử dụng làm cơ sở chăn nuôi và các quần xã cây trồng. Warming (1896) phân chia thảm thực vật thành kiểu thảm thực vật thủy sinh, hạn sinh, ẩm sinh, trung sinh. Đây là hệ thống phân loại lâu đời.

Phân loại theo cấu trúc ngoại mạo: Theo trường phái này quần hợp là đơn vị cơ bản của lớp phủ thực vật. Dấu hiệu được dùng làm cơ sở phân loại là hình thái ngoại mạo của thảm thực vật - đó là dạng sống ưu thế cùng điều kiện nơi sống. Tiêu biểu cho trường phái này có Rubel (1930), Mausel (1954), Ellenberg, Mueller và Dombois (1967). Theo Schmitthusen (1959), ở châu Âu có 2 hệ thống phân loại thảm thực vật chủ yếu đó là hệ thống phân loại các quần xã thực vật của Braun – Blanquet (1928), được thực hiện chủ yếu bởi các nhà thực vật học theo trường phái của Pháp và hệ thống phân loại các quần thực vật chủ yếu được thực hiện bởi những nhà địa thực vật của Đức.

Luan van 5 Về phân loại rừng phục vụ các mục đích kinh doanh rất đa dạng với nhiều trường phái và phương pháp phân loại khác nhau như: trường phái Liên Xô, trường phái Pháp, trường phái Hà Lan, trường phái Hoa Kỳ, Canada… Nói chung tuỳ theo mục đích nghiên cứu mà mỗi trường phái lựa chon mục đích chủ đạo và đưa ra nguyên tắc phân loại khác nhau. Liên Xô là một nước có lịch sử lâu dài về vấn đề phân loại rừng theo điều kiện tự nhiên. Tuy nhiên phải đến đầu thế kỷ 20, Morodop G.F (1904) mới là người đặt nền móng vững chắc cho vấn đề phân loại rừng phục vụ kinh doanh. Theo ông, thì kiểu rừng là tập hợp các lâm phần có thể khác nhau về những đặc trưng thứ yếu nhưng tương tự nhau về lập địa, đặc biệt là về nhân tố thổ nhưỡng.

Ông đã tiến hành phân loại rừng theo 5 yếu tố thành rừng:  Đặc tính sinh thái học của loài cây cao.  Hoàn cảnh địa lý (khí hậu, thổ nhưỡng, địa chất…).  Quan hệ giữa các thực vật tạo nên quần lạc và quan hệ giữa chúng với động vật.  Nhân tố lịch sử địa chất.

 Tác động của con người. Kế thừa học thuyết của Morodop G. và trên quan điểm coi rừng là một sinh địa quần lạc, Sukhatrép V. (1928) đã xây dựng nên trường phái phân loại kiểu rừng mà theo ông thì phải dựa vào những đặc điểm tổng hợp để phân loại.

Khi tiến hành phân loại rừng thì yếu tố đều tiên cần phải chú ý là địa hình, sau đó là thực bì và thổ nhưỡng (ở đây địa hình tuy không phải là thành phần của quần lạc sinh địa nhưng nó nhân tố có ảnh hưởng lớn đến điều kiện hoàn cảnh, thông qua đó có ảnh hưởng đến các thành phần khác của sinh địa quần lạc). Sukhatrép chủ trương dùng các đơn vị phân loại cơ bản của quần lạc thực vật là quần hợp để xác định ranh giới của kiểu quần lạc sinh địa, vì nó có khả năng phản ánh điều kiện khí hậu thổ nhưỡng của quần lạc sinh địa. Theo Schmithusen (1959), thảm thực vật trái đất được phân chia thành 9 lớp quần hệ sau là: lớp quần hệ rừng, lớp quần hệ đồng cỏ, lớp quần hệ cây bụi nhỏ và nửa cây bụi, lớp quần hệ sống 1 năm, lớp quần hệ hoang mạc, lớp quần hệ thực vật hồ nước nội địa và lớp quần hệ thực vật biển. Luan van 6 UNESCO (1973) đã công bố một khu phân loại thảm thực vật thế giới dựa trên nguyên tắc ngoại mạo cấu trúc và được thể hiện trên bản đồ 1:2000 000.

Hệ thống đó được sắp xếp như sau [18]: Lớp quần hệ Dưới lớp quần hệ 1. Nhóm quần hệ 1. Dưới quần hệ Theo hệ thống phân loại này thì thảm thực vật thế giới có 5 lớp quần hệ là: 1. Lớp quần hệ rừng kín (Close forest) 2.

Lớp quần hệ rừng thưa (Open stand of tree) 3. Lớp quần hệ cây bụi (Scrubland) 4. Lớp quần hệ cây bụi lùn và các quần xã có liên quan (Dwarf – Scrubland related communities) 5. Lớp quần hệ trảng cỏ (Herbaceous Vegetation) Nghiên cứu về tính đa dạng số lượng loài và số lượng taxon của hệ thực vật: Engler (1882) đưa ra con số thống kê cho thấy số loài thực vật thế giới là 275.000 loài, trong đó thực vật có hoa có 155.000 loài, thực vật không có hoa 30.

Riêng thực vật có hoa trên thế giới, Van lop (1940) đưa ra con số 200.000 loài, Grosgayem (1949) là 300. Hai vùng giàu có nhất thế giới là Brazil 40.000 loài và quần đảo Malaixia 45. Hệ thực vật giàu loài liên quan không chỉ có điều kiện khí hậu và đất đai thuận lợi mà còn phụ thuộc vào các nhân tố lịch sử. Trung Âu có 3500 loài, 800 chi, 120 họ (1/6,6/29,2 tức là một họ có 6,6 chi và 29,2 loài) trong khi đó ở Trung Trung Hoa có 2900 loài 936 chi 155 họ (1/6/12,2) (Dẫn theo Nguyễn Nghĩa Thìn, 2008).

Theo Phạm Hoàng Hộ (1999-2003), hệ thực vật trên thế giới như sau: Pháp có khoảng 4.800 loài, châu Âu 11.000 loài, Ấn Độ khoảng 12-14.000 loài, Canada có khoảng 4.500 loài kể cả loài du nhập, cả Bắc Mỹ có trên 14.000 loài, Malaysia và Indonesia có khoảng 25. Luan van 7 Lê Trần Chấn và cs (1999), đưa ra con số về số lượng loài thực vật ở các vùng như sau: vùng hàn đới (đất mới: 208 loài); vùng ôn đới (Litva: 1439 loài), Cận nhiệt đới (Palextin: 2334 loài); vùng nhiệt đới ẩm và nhiệt đới gió mùa (Philippin: 8099 loài, Bắc Việt Nam: 5609 loài. Theo Maxwell and Elliott (2001) tại Vườn quốc gia Doi Suthep-Pui ở miền Bắc Thái Lan, với diện tích 261km2 có 2. Trong đó, rừng thường xanh có độ phong phú về loài cây có mạch cao nhất (930 loài) so với các loại rừng khác: rừng rụng lá-tre nứa có 740 loài, rừng hỗn giao có 755 loài, rừng nửa rụng lá - Sồi, có 533 loài, rừng thường xanh – Thông có 540 loài.

Cho đến nay, chưa có đầy đủ các tài liệu nói về hệ thực vật của các nước Đông Dương. Ngoài bộ sách nổi tiếng Flore générale de l’Indochine của Lecomte xuất bản tại Pari (1907 - 1951). Một số công trình tổng quát ít nhiều nói về hệ thực vật Đông Dương như Vidal (1960). Những công trình lớn khác cần được kể đến là Bộ Thực vật chí Campuchia, Lào và Việt Nam viết bằng tiếng Pháp, do Aubreville (1960 – 1997) chủ biên, bộ sách gồm 29 tập bộ Flore du Cambodge, du Laos et du Vietnam từ bao gồm 74 họ cây có mạch (chưa đầy 20% tổng số các họ) do các nhà thực vật Pháp biên soạn.

Nghiên cứu về đa dạng thực vật thân gỗ Ramin và cs. (2016), nghiên cứu đa dạng thực vật thân gỗ trong rừng tại khu vực Ghalagol thuộc Khorramabad, tỉnh Lorestan, Iran. Kết quả thống kê cho thấy có 11 loài thực vật thân gỗ: Acer cinerascens, Quercus brantii var. persica, Cotoneaster morulus, Pyrus syriaca, Amygdalus sp., Cerasus brachypetalus, Crataegus meyeri, Daphne mucronata, Salix sp., và Lonicera nummulari.

Markos Kuma (2016) nghiên cứu đa dạng loài thực vật thân gỗ trong rừng ở Wolaita, Ethiopia. Kết quả cho thấy có tổng số 80 loài thân gỗ thuộc 43 họ đã được xác định. Trong số các họ trong khu vực, có 1 họ (Fabaceae) là họ chiếm ưu thế nhất và đóng góp 10 loài (12,5%). Nhưng 16 họ còn lại (Combretaceae, Oleaceae, Capparidaceae, Celastraceae, Euphorbiaceae, Moraceae, Myrtaceae, Rubiaceae, Sapindaceae, Tiliaceae, Apocynaceae, Asteraceae, Myrsinaceae, Proteaceae, Rhamnaceae và Rutaceae) đã đóng góp 44 loài (55%).

(2013) nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự đa dạng của các loài thực vật thân gỗ của rừng sồi khô phân mảnh theo mùa ở Mixteca Alta, Oaxaca, Mexico. Kết quả đã xác định có 46 loài thực vật thân gỗ trong thành phần loài cây rừng. Mekonen và cs. (2015) nghiên cứu đa dạng loài thực vật thân gỗ trong rừng tự nhiên vùng Woynwuha, Ethiopia.

Kết quả thống kê cho thấy có 69 loài thực vật thân gỗ thuộc 41 họ và 59 chi. Họ đậu (Fabaceae) là họ có nhiều loài nhất trong khu vực nghiên cứu. Tesfay và cs. (2019) khi tiến hành nghiên tại phía Nam Tigray, Ethiopia.

Các tác giả đã xác định có 64 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 52 chi và 37 họ. Trong đó: 22 loài cây gỗ (34.38 %), 25 loài cây bụi (39.31 %) gỗ/bụi, và 4 loài dây leo (6. Tình hình nghiên cứu trong nước Những nghiên cứu về thảm thực vật Trước năm 1960 các công trình nghiên cứu về thảm thực vật chủ yếu được thực hiện bởi các nhà khoa học người nước ngoài như: Chevalier (1918); Maurand (1943); Dương Hàm Nghi (1956); Rollet, Ly Văn Hội và Neay Sam Oil (1958),… (Dẫn theo Nguyễn Thị Thoa, 2014). Từ năm 1960, Loschau đưa ra một khung phân loại rừng theo trạng thái ở Quảng Ninh.

Bảng phân loại này đã phân thành 4 trạng thái như sau (Dẫn theo Nguyễn Thị Thoa, 2014): Rừng loại I: gồm những đất đai hoang trọc, trảng cỏ và cây bụi. Rừng loại II: gồm những rừng non mới mọc Rừng loại III: gồm tất cả các rừng đã bị khai thác trở nên nghèo kiệt, tuy còn có thể khai thác lấy gỗ trụ mỏ. Rùng loại IV: rừng nguyên sinh chưa bị khai phá. Luan van 9 Đây là hệ thống phân loại rừng đã được áp dụng khá rộng rãi ở nước ta trong việc điều tra tái sinh rừng cũng như điều tra tài nguyên rừng theo khối trạng thái.