Nghiên cứu đa dạng di truyền tập đoàn lúa chất lượng miền Nam bằng chỉ thị SSR

Khóa luận nghiên cứu đa dạng di truyền lúa chất lượng miền Nam bằng chỉ thị SSR, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng.

• Tác giả: Đào Thị Kim Dung
• Trường học: Khoa Sinh – KTNN
• Chuyên ngành: Quản trị nhân lực
• Đề tài: Nghiên cứu đa dạng di truyền lúa chất lượng miền Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nguồn gốc, phân loại và giá trị kinh tế của cây lúa
• 1.1.1. Nguồn gốc, phân loại cây lúa
• 1.1.2. Giá trị kinh tế của cây lúa ở Việt Nam
• 1.2. Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất lúa gạo ở Việt Nam
• 1.3. Chỉ thị phân tử trong nghiên cứu đa dạng di truyền
• 1.3.1. Chỉ thị sinh hoá
• 1.3.2. Chỉ thị di truyền
• 1.3.2.1. Các chỉ thị dựa trên phản ứng PCR
• 1.3.2.1.1. Chỉ thị RFLP (Restriction Fregment Length Polymorphism)
• 1.3.2.1.2. Chỉ thị AFLP (Amplified Fragment Length Polymorphism)
• 1.3.2.1.3. Chỉ thị RAPD (Random Amplified Polimorphism DNA)
• 1.3.2.2. Chỉ thị SSR (Simple Sequence Repeat)

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đa dạng di truyền lúa chất lượng miền Nam

Nghiên cứu đa dạng di truyền lúa chất lượng miền Nam là một lĩnh vực quan trọng trong nông nghiệp hiện đại. Lúa gạo không chỉ là nguồn thực phẩm chính cho hàng triệu người mà còn là một trong những sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Việc nghiên cứu này nhằm mục đích bảo tồn và phát triển các giống lúa chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

1.1. Lịch sử và tầm quan trọng của lúa gạo

Lúa gạo đã được trồng từ hàng ngàn năm trước và hiện nay là cây lương thực quan trọng nhất ở Việt Nam. Nghiên cứu cho thấy lúa gạo cung cấp thực phẩm cho hơn 65% dân số thế giới, khẳng định vai trò thiết yếu của nó trong an ninh lương thực.

1.2. Đặc điểm di truyền của lúa miền Nam

Lúa miền Nam có nhiều giống khác nhau với đặc điểm di truyền phong phú. Việc nghiên cứu đa dạng di truyền giúp xác định các giống lúa có năng suất và chất lượng cao, từ đó phục vụ cho công tác chọn tạo giống.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu đa dạng di truyền lúa

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng nghiên cứu đa dạng di truyền lúa chất lượng miền Nam cũng gặp phải nhiều thách thức. Sự biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và sự suy giảm diện tích đất canh tác là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến lúa

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến năng suất lúa thông qua sự thay đổi nhiệt độ và lượng mưa. Nghiên cứu cho thấy rằng lúa có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng nếu không có biện pháp thích ứng kịp thời.

2.2. Suy giảm đa dạng di truyền do canh tác

Việc canh tác các giống lúa năng suất cao đã dẫn đến sự suy giảm đa dạng di truyền. Điều này có thể làm giảm khả năng chống chịu của lúa trước sâu bệnh và điều kiện môi trường khắc nghiệt.

III. Phương pháp nghiên cứu đa dạng di truyền lúa chất lượng

Để nghiên cứu đa dạng di truyền lúa chất lượng, nhiều phương pháp hiện đại đã được áp dụng. Các chỉ thị phân tử như SSR, RFLP và RAPD là những công cụ hữu ích trong việc phân tích di truyền.

3.1. Chỉ thị SSR trong nghiên cứu di truyền

Chỉ thị SSR (Simple Sequence Repeat) là một trong những phương pháp phổ biến nhất trong nghiên cứu đa dạng di truyền. Phương pháp này cho phép xác định sự khác biệt di truyền giữa các giống lúa một cách chính xác và nhanh chóng.

3.2. Ứng dụng của chỉ thị RFLP

RFLP (Restriction Fragment Length Polymorphism) là một phương pháp hữu ích để phân tích đa hình di truyền. Phương pháp này giúp xác định các dòng giống khác nhau và đánh giá sự đa dạng di truyền trong quần thể lúa.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu đa dạng di truyền lúa chất lượng miền Nam đã mang lại nhiều ứng dụng thực tiễn. Việc phát hiện các giống lúa có năng suất và chất lượng cao đã giúp nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp.

4.1. Phát hiện giống lúa chất lượng cao

Nghiên cứu đã phát hiện nhiều giống lúa chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Những giống này không chỉ có năng suất cao mà còn có khả năng chống chịu tốt với điều kiện môi trường.

4.2. Ứng dụng trong sản xuất nông nghiệp

Kết quả nghiên cứu đã được ứng dụng vào thực tiễn sản xuất, giúp nông dân cải thiện năng suất và chất lượng lúa. Việc áp dụng các giống lúa mới đã góp phần nâng cao thu nhập cho người trồng lúa.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu đa dạng di truyền lúa chất lượng miền Nam có vai trò quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp bền vững. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều tiến bộ trong việc cải thiện giống lúa và nâng cao năng suất.

5.1. Tương lai của giống lúa chất lượng

Với sự phát triển của công nghệ sinh học, tương lai của giống lúa chất lượng hứa hẹn sẽ có nhiều đột phá. Các giống lúa mới sẽ được phát triển để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

5.2. Định hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo sẽ tập trung vào việc bảo tồn và phát triển đa dạng di truyền lúa. Các chương trình nghiên cứu sẽ được triển khai để nâng cao năng suất và chất lượng lúa, đồng thời bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Lúa gạo (Oryza sativa) là cây lương thực thiết yếu cung cấp nguồn sống cho khoảng 2/3 dân số thế giới. Trên phạm vi toàn cầu, diện tích gieo trồng lúa đứng thứ hai sau lúa mì và tổng sản lượng đứng thứ ba sau lúa mì và ngô. Hiện nay, đất trồng lúa chiếm hơn 1/10 diện tích canh tác toàn cầu với 15 quốc gia đạt quy mô trên 1 triệu hecta, trong đó có 13 quốc gia thuộc châu Á. Riêng hai quốc gia Trung Quốc và Ấn Độ chiếm khoảng 50% diện tích và 56% sản lượng lúa toàn cầu.

Tại Việt Nam, lúa là cây trồng kinh tế và an ninh lương thực quan trọng nhất. Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu ngày càng chuyển dịch mạnh mẽ sang các dòng gạo có phẩm chất cao, giàu hương thơm và chất lượng cơm ngon. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên di truyền lúa chất lượng bản địa ở miền Nam đang đứng trước nguy cơ thu hẹp nghiêm trọng do các nguyên nhân:

• Năng suất sinh học của các giống lúa thơm cổ truyền thường thấp so với các giống lúa cải tiến.
• Công tác thu thập, đánh giá và khai thác nguồn gen chưa được quan tâm tương xứng.
• Áp lực thâm canh tăng vụ khiến diện tích canh tác các giống lúa đặc sản bị thay thế bằng các giống lúa ngắn ngày có năng suất cao nhưng chất lượng thấp hơn.

Xuất phát từ thực tiễn trên, khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đào Thị Kim Dung (Khoa Sinh – Kỹ thuật Nông nghiệp, Lớp K34SP - Sinh) thực hiện đề tài: "Nghiên cứu đa dạng di truyền tập đoàn lúa chất lượng miền Nam bằng chỉ thị SSR".

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được xác lập cụ thể:

1. Đánh giá mức độ đa dạng di truyền của tập đoàn các nguồn gen lúa chất lượng thu thập tại miền Nam ở mức độ sinh học phân tử.
2. Xác định mối quan hệ di truyền và thiết lập sơ đồ phân nhóm di truyền giữa các giống lúa nghiên cứu.
3. Cung cấp dữ liệu khoa học phục vụ công tác nhận dạng, bảo tồn, phục tráng và định hướng chọn cặp bố mẹ ưu tú trong công tác lai tạo giống lúa năng suất, chất lượng cao cho các tỉnh phía Nam.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài:

• Ý nghĩa khoa học: Đánh giá đa dạng di truyền của các nguồn gen lúa chất lượng tạo cơ sở lý luận cho việc chọn lọc các nguồn gen lúa ưu tú phục vụ nghiên cứu lai tạo giống và định hướng cho công tác thu thập, bảo tồn đa dạng nguồn gen lúa chất lượng ở mức phân tử.
• Ý nghĩa thực tiễn: Phát hiện sai khác di truyền của các giống lúa chất lượng có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định các allele hiếm, allele đặc trưng để nhận dạng chính xác các nguồn gen ưu tú phục vụ công tác phục tráng và lai tạo giống lúa chất lượng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tập đoàn gồm 11 giống lúa chất lượng miền Nam được lưu giữ và bảo tồn tại Ngân hàng gen hạt của Trung tâm Tài nguyên Thực vật và Ngân hàng gen Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long.
• Phạm vi nghiên cứu: Khảo sát biến dị DNA trên 12 cặp nhiễm sắc thể của hệ gen lúa thông qua hệ thống 15 cặp chỉ thị phân tử vi vệ tinh (Simple Sequence Repeat - SSR).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sinh học phân tử

Cây lúa nước thuộc chi Oryza, bộ Poales, họ Poaceae, có bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội $2n = 24$. Hai loài lúa được thuần hóa phổ biến gồm lúa châu Á (Oryza sativa) phân hóa thành hai thứ chính là indica và japonica, cùng loài lúa châu Phi (Oryza glaberrima).

Để phân tích đa dạng di truyền, các thế hệ chỉ thị phân tử đã được ứng dụng trong chọn tạo giống:

• Chỉ thị sinh hóa (Isozym): Dựa trên sự di chuyển khác nhau của các phân tử protein enzyme phân cực trong điện trường. Nhược điểm là số lượng locus ít, chỉ biểu hiện ở các giai đoạn sinh trưởng nhất định và chịu ảnh hưởng của môi trường.
• Chỉ thị DNA phân tử: Không bị biến đổi bởi điều kiện ngoại cảnh, có tính ổn định cao và di truyền qua các thế hệ. Các hệ thống chỉ thị DNA phổ biến gồm RFLP (dựa trên enzyme cắt giới hạn và lai Southern), RAPD (khuếch đại ngẫu nhiên đoạn DNA bằng mồi ngắn 10 bp), AFLP (khuếch đại chọn lọc các đoạn cắt giới hạn) và SSR.
• Chỉ thị SSR (Simple Sequence Repeat - vi vệ tinh): Là các đoạn trình tự DNA ngắn gồm các đơn vị lặp lại nối tiếp từ 1 đến 6 cặp base. SSR là chỉ thị đồng trội (codominant), phân bố rộng khắp bộ gen, biểu hiện mức độ đa hình rất cao, cho phép nhận biết chính xác trạng thái đồng hợp tử hay dị hợp tử ở từng cá thể và từng thế hệ lai.
• Cơ sở di truyền các tính trạng chất lượng: Mùi thơm của lúa được kiểm soát chủ yếu bởi gen fgr định vị trên nhiễm sắc thể số 8 quy định sự tích lũy hợp chất thơm 2-acetyl-1-pyrroline (2-AP); hàm lượng amylose liên quan mật thiết đến nhiệt độ hóa hồ do các gen trên nhiễm sắc thể số 6 kiểm soát; hàm lượng protein chịu sự chi phối của hệ đa gen phân bố trên các nhiễm sắc thể số 1, 2, 4, 5, 6, 7, 9, 11 và 12.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu được tiến hành bằng các kỹ thuật thực nghiệm trong phòng thí nghiệm sinh học phân tử:

• Tách chiết DNA tổng số: Áp dụng phương pháp CTAB cải tiến của Obara và Kako (1998). Mẫu lá non (0,3 g) được nghiền mịn trong nitơ lỏng, ủ ở $65^\circ\text{C}$ trong 60 phút với đệm chiết CTAB và SDS 10%, tinh sạch dịch chiết bằng hỗn hợp chloroform : isoamyl alcohol (tỷ lệ 24:1), kết tủa DNA bằng ethanol lạnh và hòa tan trong đệm TE.
• Kiểm tra độ tinh sạch và nồng độ DNA: Điện di trên bản gel agarose 1% trong đệm TBE 0,5X ở hiệu điện thế 100V trong 30 phút, nhuộm bằng ethidium bromide, chụp ảnh và định lượng trên hệ thống máy Molecular Imager FX sử dụng DNA chuẩn nồng độ $50\text{ ng/\mu l}$.
• Phản ứng chuỗi trùng hợp (PCR): Thực hiện trên máy Mastercycler-personal với thể tích phản ứng $10\text{ }\mu\text{l}$ gồm: $3,2\text{ }\mu\text{l}$ nước cất hai lần khử ion, $1,0\text{ }\mu\text{l}$ đệm PCR 10X (chứa $\text{MgCl}_2\text{ }25\text{ mM}$), $1,0\text{ }\mu\text{l}$ hỗn hợp dNTPs $10\text{ mM}$, $0,8\text{ }\mu\text{l}$ Taq DNA polymerase $1\text{ U/\mu l}$ (hãng Fermentas), $1,5\text{ }\mu\text{l}$ mồi xuôi ($5\text{ }\mu\text{M}$), $1,5\text{ }\mu\text{l}$ mồi ngược ($5\text{ }\mu\text{M}$) và $1,0\text{ }\mu\text{l}$ DNA khuôn nồng độ $10\text{ ng/\mu l}$.
• Chu trình nhiệt PCR: Bước 1 biến tính ban đầu ở $94^\circ\text{C}$ trong 5 phút (1 chu kỳ); Bước 2 gồm 35 chu kỳ luân nhiệt ($94^\circ\text{C}$ trong 1 phút, gắn mồi ở $56^\circ\text{C}$ trong 45 giây, kéo dài ở $72^\circ\text{C}$ trong 1 phút); Bước 3 kéo dài bổ sung ở $72^\circ\text{C}$ trong 7 phút (1 chu kỳ); bảo quản mẫu ở $4^\circ\text{C}$.
• Điện di phân tích sản phẩm PCR: Chạy trên gel polyacrylamide 12% trong môi trường đệm TBE 1X. Khay điện di chứa mẫu được cấp điện thế 250V trong 3 phút đầu, sau đó duy trì ở mức 70V trong 3 giờ 20 phút. Thang chuẩn DNA ladder 50 bp được sử dụng để định cỡ kích thước phân tử. Bản gel sau đó được nhuộm trong dung dịch ethidium bromide ($0,5\text{ ng/ml}$) trong 30 phút và soi chụp dưới ánh sáng tử ngoại trên máy soi UV của hãng UVP.

Phương pháp phân tích và xử lý số liệu

Dữ liệu điện di được chuyển thành ma trận nhị phân dựa trên sự xuất hiện (mã hóa 1) hoặc vắng mặt (mã hóa 0) của các băng DNA tương ứng với các allele.

• Hệ số thông tin đa hình (Polymorphic Information Content - PIC): Được xác định theo công thức: $$\text{PIC} = 1 - \sum_{i=1}^{n} P_i^2$$ (Trong đó $P_i$ là tần số xuất hiện của allele thứ $i$ tại locus khảo sát).
• Tỷ lệ dị hợp tử ($H%$): Tính theo tỷ lệ số mồi xuất hiện 2 allele trên tổng số mồi có sản phẩm khuếch đại: $$H% = \frac{X}{Y} \times 100$$ (Trong đó $X$ là số mồi xuất hiện 2 allele tại 1 locus SSR, $Y$ là tổng số mồi xuất hiện băng DNA).
• Tỷ lệ khuyết số liệu ($M%$): $$M% = \frac{Z}{M} \times 100$$ (Trong đó $Z$ là tổng số mồi không xuất hiện băng DNA, $M$ là tổng số 15 cặp mồi sử dụng).
• Phân tích quan hệ di truyền: Sử dụng phần mềm Excel 5.0 và phần mềm sinh học phân tử NTSYSpc phiên bản 2.1 để tính toán ma trận hệ số tương đồng di truyền và thiết lập sơ đồ hình cây phân nhóm di truyền (dendrogram).

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

Chương này trình bày toàn diện bức tranh ngành sản xuất lúa gạo, các chỉ thị phân tử và cơ sở chọn tạo lúa chất lượng:

• Nguồn gốc và phân loại: Chi Oryza có tổ tiên hoang dại cách đây ít nhất 130 triệu năm (Oryza rufipogon). Hai dạng canh tác lớn hiện nay thuộc loài O. sativa gồm phân loài indica (nguồn gốc Ấn Độ) và japonica (nguồn gốc Trung Quốc).
• Giá trị kinh tế và tình hình sản xuất:
  • Trên thế giới: Năng suất lúa toàn cầu tăng mạnh từ cuộc Cách mạng Xanh (những năm 1965-1970) với các giống lúa thấp cây IR5, IR8. Theo số liệu FAOSTAT (1965-2009), diện tích lúa thế giới mở rộng từ 124,98 triệu ha (1965) lên 158,30 triệu ha (2009), sản lượng tăng từ 254,08 triệu tấn lên 685,24 triệu tấn, năng suất bình quân toàn cầu đạt từ 2,03 tấn/ha lên 4,32 tấn/ha.
  • Tại Việt Nam: Giai đoạn trước 1975, sản lượng lúa cả hai miền dao động khoảng 10 triệu tấn. Sau năm 1980, nhờ đổi mới cơ chế quản lý bằng chính sách khoán sản phẩm và phát triển thủy lợi, sản xuất lúa tăng trưởng vượt bậc: từ mức 11,68 triệu tấn (1980) đạt 38,89 triệu tấn sơ bộ năm 2009 với diện tích 7,44 triệu ha và năng suất 5,23 tấn/ha. Đến năm 2011, Việt Nam xuất khẩu 7,35 triệu tấn gạo mang lại 3,5 tỷ USD, giữ vị trí xuất khẩu thứ hai thế giới. Thị trường xuất khẩu lớn nhất năm 2010 là Philippines (1.059,49 nghìn tấn). Giá gạo xuất khẩu loại 5% tấm của Việt Nam đạt 470 USD/tấn (giai đoạn 6-7/2011), tiệm cận mức 520 USD/tấn của gạo Thái Lan.
• Tiến trình phát triển hệ thống chỉ thị phân tử: Đánh giá ưu điểm và hạn chế của các phương pháp chỉ thị sinh hóa izozym, chỉ thị RFLP, RAPD, AFLP và SSR. Trong đó, SSR là chỉ thị đồng trội vượt trội, đã có khoảng 2.740 chỉ thị được giải trình tự và phủ kín bản đồ di truyền lúa, trung bình cứ 157 kb phân tử DNA có một chỉ thị SSR.
• Tổng quan về chọn tạo lúa chất lượng:
  • Gen tạo hương thơm fgr được định vị trên nhiễm sắc thể số 8 nhờ các chỉ thị phân tử (Ahn và cs., Lorieux và cs., Shu Xia Sun và cs. xác định mồi RM23097 liên kết với locus hương thơm ở khoảng cách 0,71 cM).
  • Các kỹ thuật tạo lúa lai 3 dòng sử dụng bất dục đực tế bào chất CMS (dòng mẹ A, duy trì B, phục hồi R) của Trung Quốc và Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI); lúa lai 2 dòng dựa trên tính bất dục cảm ứng độ dài ngày (PGMS) hoặc nhiệt độ (TGMS); và phương pháp lai hồi giao có sự hỗ trợ của chỉ thị phân tử (MAB/MAS) để chuyển các allele thơm badh2 từ giống Basmati 370 sang giống Manawthukha.
  • Tại Việt Nam, các giống lúa lai nhập nội từ Trung Quốc (Sán Ưu 63, Bác Ưu 64, Nhị Ưu 838...) chiếm tới 80% diện tích lúa lai gieo trồng ở miền Bắc và miền Trung, Việt Nam chỉ tự túc được 20% hạt giống. Các nỗ lực lai tạo giống lúa thơm chất lượng gặp nhiều khó khăn do con lai phân ly phức tạp ở các thế hệ sau (như các tổ hợp OM1262, OM1277 ở thế hệ thứ 10, 11 vẫn chưa tạo được quần thể ổn định).

CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nội dung chương mô tả chi tiết các nguyên liệu thực vật, hóa chất sinh học phân tử và các bước thực nghiệm:

• Tập đoàn giống lúa nghiên cứu: Gồm 11 mẫu giống lúa chất lượng đặc sản miền Nam được mã hóa từ C1 đến C11:

Ký hiệu	Tên giống lúa	Nguồn gốc thu thập
C1	Mao chệt	Quảng Ngãi
C2	Nếp ông táo	Long An
C3	Nàng thơm đặc sản	TP. Hồ Chí Minh
C4	Nàng thơm chợ đào	Long An
C5	OM 3536	Vĩnh Long
C6	Nàng Nhen	An Giang
C7	Thơm Lài	An Giang
C8	Thơm mắn	Lâm Đồng
C9	Thơm lùn mùa	Cần Thơ
C10	Vàng Ba Danh	Bạc Liêu
C11	Huyết rồng 4	Bạc Liêu

• Hệ thống mồi SSR: 15 cặp mồi SSR thuộc locus RM do hãng Invitrogen cung cấp, được chọn lọc từ tập hợp 2.240 cặp mồi công bố bởi McCouch và cs. (2002), phân bố đại diện trên các nhiễm sắc thể:

TT	Tên cặp mồi	Nhiễm sắc thể	Kích thước phân tử (bp)
1	RM13	5	124 - 154
2	RM30	6	171 - 183
3	RM282	3	128 - 151
4	RM135	3	119 - 131
5	RM142	4	235 - 238
6	RM143	3	195 - 207
7	RM270	12	104 - 117
8	RM153	5	196 - 234
9	RM162	6	201 - 238
10	RM171	10	310 - 356
11	RM172	7	159 - 165
12	RM174	2	207 - 222
13	RM224	11	120 - 152
14	RM245	9	136 - 146
15	RM515	8	205 - 231

• Quy trình kỹ thuật chi tiết: Mô tả chi tiết nồng độ hóa chất tách chiết CTAB, quy trình điện di kiểm tra độ tinh sạch DNA trên agarose 1%, thiết lập thành phần master-mix PCR $10\text{ }\mu\text{l}$, chu trình nhiệt 3 bước và kỹ thuật đổ bản gel polyacrylamide 12% phân giải cao để đọc các băng vạch sai khác có kích thước nhỏ đến 2 bp.

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

Chương 3 trình bày các kết quả thực nghiệm phân tích đa hình DNA và quan hệ di truyền:

• Kết quả tách chiết DNA tổng số: Điện di kiểm tra trên gel agarose 1% cho thấy DNA tổng số của 11 giống lúa đều có dạng vạch gọn, sắc nét, không bị đứt gãy, độ tinh sạch cao, bảo đảm yêu cầu cho phản ứng khuếch đại PCR.
• Hệ số PIC và tính đa hình allele của các cặp mồi SSR:
  • Toàn bộ 15 cặp mồi SSR đều khuếch đại thành công. Tổng số allele thu được trên 15 cặp mồi là 38 allele, đạt trung bình 2,5 allele/locus.
  • Phân bố số allele theo từng mồi: Mồi thể hiện 7 allele gồm RM515 (kích thước từ 200 đến 270 bp); mồi thể hiện 4 allele gồm 2 mồi (RM282, RM143); mồi thể hiện 3 allele gồm 3 mồi (RM270, RM172, RM224); mồi thể hiện 2 allele gồm 5 mồi (RM13, RM30, RM153, RM162, RM171); mồi chỉ biểu hiện 1 allele (đơn hình) gồm 4 mồi (RM135, RM142, RM174, RM245).
  • Hệ số PIC trung bình của tập đoàn đạt 0,33. Giá trị PIC cao nhất là 0,85 tại locus RM153 (2 allele); tiếp đến là RM515 với $\text{PIC} = 0,79$ (7 allele) và RM143 với $\text{PIC} = 0,69$ (4 allele). Có 4 cặp mồi chỉ xuất hiện 1 allele nên hệ số $\text{PIC} = 0,00$.

TT	Tên mồi SSR	Vị trí NST	Số allele quan sát	Hệ số PIC
1	RM13	5	2	0,32
2	RM30	6	2	0,30
3	RM282	3	4	0,55
4	RM135	3	1	0,00
5	RM142	2	1	0,00
6	RM143	3	4	0,69
7	RM270	12	3	0,31
8	RM153	5	2	0,85
9	RM162	6	2	0,17
10	RM171	10	2	0,09
11	RM172	7	3	0,49
12	RM174	2	1	0,00
13	RM224	11	3	0,42
14	RM245	9	1	0,00
15	RM515	8	7	0,79
Tổng	15 mồi	-	38 allele	4,98
Trung bình	-	-	2,5 allele/mồi	0,33

• Tỷ lệ khuyết số liệu ($M%$) và tỷ lệ dị hợp tử ($H%$):
  • Tỷ lệ khuyết số liệu cao nhất xảy ra ở 3 giống C2 (Nếp ông táo), C4 (Nàng thơm chợ đào) và C10 (Vàng Ba Danh) với mức $6,67%$ (khuyết 1 cặp mồi). Các giống còn lại đều đạt $0%$. Tỷ lệ khuyết trung bình của toàn tập đoàn là $1,82%$, không có giống nào vượt ngưỡng giới hạn cho phép ($15%$), chứng minh tập số liệu đủ độ tin cậy thống kê sinh học.
  • Tỷ lệ dị hợp tử trung bình là $3,35%$. Trong đó, giống C1 (Mao chệt) có tỷ lệ dị hợp tử cao nhất đạt $15,38%$; các giống C5 (OM 3536), C8 (Thơm mắn) và C10 (Vàng Ba Danh) đạt $7,14%$. Có 7 giống đạt tỷ lệ dị hợp tử $0%$ (hoàn toàn đồng hợp ở cả 15 locus khảo sát, biểu hiện dạng 1 băng DNA duy nhất/mồi), phản ánh độ thuần di truyền rất cao của các nguồn gen lúa bản địa này.
• Quan hệ tương đồng di truyền và phân nhóm:
  • Hệ số tương đồng di truyền giữa 11 giống lúa dao động rộng từ 0,25 đến 0,88. Cặp giống có khoảng cách di truyền xa nhất là C5 (OM 3536) và C8 (Thơm mắn) với hệ số tương đồng chỉ đạt 0,25. Cặp giống có mức độ tương đồng di truyền cao nhất là C8 (Thơm mắn) và C9 (Thơm lùn mùa) với hệ số tương đồng đạt 0,88.
  • Dựa trên sơ đồ hình cây (dendrogram) xây dựng bằng NTSYSpc 2.1, tại ngưỡng tương đồng di truyền 0,58, tập đoàn 11 giống lúa được phân thành 5 nhóm di truyền riêng biệt:
    • Nhóm I: Chỉ gồm 1 giống C1 (Mao chệt - Quảng Ngãi).
    • Nhóm II: Chỉ gồm 1 giống C5 (OM 3536 - Vĩnh Long).
    • Nhóm III: Gồm 5 giống: C2 (Nếp ông táo), C3 (Nàng thơm đặc sản), C6 (Nàng Nhen), C11 (Huyết rồng 4) và C4 (Nàng thơm chợ đào), hệ số tương đồng nội nhóm dao động từ 0,65 đến 0,78. Tại ngưỡng 0,65, nhóm này tiếp tục phân tách thành các nhánh phụ.
    • Nhóm IV: Gồm 3 giống: C7 (Thơm Lài), C8 (Thơm mắn) và C9 (Thơm lùn mùa), hệ số tương đồng dao động từ 0,62 đến 0,88. Tại ngưỡng 0,62, nhóm này tách thành 2 nhánh phụ: nhánh phụ IVa gồm giống C7 (Thơm Lài) và nhánh phụ IVb gồm hai giống có độ tương đồng rất cao là C8 (Thơm mắn) và C9 (Thơm lùn mùa).
    • Nhóm V: Chỉ gồm 1 giống C10 (Vàng Ba Danh - Bạc Liêu).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính kèm số liệu trong văn bản

Nghiên cứu đã cung cấp các chỉ số định lượng về cấu trúc di truyền của 11 giống lúa chất lượng phía Nam:

• Xác lập thành công phổ điện di của 15 locus SSR trên tập đoàn 11 giống lúa chất lượng bản địa.
• Định danh được 38 allele, đạt trung bình 2,5 allele/locus; chỉ thị RM515 phát hiện được số lượng allele phong phú nhất (7 allele).
• Xác định hệ số PIC trung bình của hệ thống chỉ thị đạt 0,33, trong đó chỉ thị RM153 cho giá trị PIC cao nhất ($0,85$).
• Chứng minh độ thuần di truyền của các giống lúa địa phương khi có đến 7/11 giống đạt tỷ lệ đồng hợp tuyệt đối ($H% = 0%$).
• Xác định biên độ hệ số tương đồng di truyền dao động từ 0,25 (C5 - C8) đến 0,88 (C8 - C9) và phân loại tập đoàn thành 5 nhóm di truyền độc lập ở mức tương đồng 0,58.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

Từ các phát hiện thực nghiệm, tác giả đề xuất hai nhóm giải pháp:

1. Tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu nhằm xác định các allele hiếm và allele đặc trưng tại các locus đa hình cao để nhận dạng chính xác từng nguồn gen ưu tú, phục vụ trực tiếp cho công tác phục tráng giống lúa đặc sản bản địa và bảo tồn nguồn gen ở mức phân tử.
2. Mở rộng chương trình nghiên cứu bằng cách kết hợp giữa đánh giá chỉ thị phân tử SSR với theo dõi các đặc tính hình thái và nông học trên đồng ruộng, tạo cơ sở thực tiễn vững chắc cho công tác chọn cặp lai bố mẹ có khoảng cách di truyền xa nhằm phát huy ưu thế lai cao trong chọn tạo giống lúa chất lượng.

Đóng góp của đề tài

Tác giả đã tự xác định các đóng góp cốt lõi:

• Đánh giá được mức độ đa dạng di truyền ở cấp độ phân tử của các giống lúa đặc sản miền Nam, làm sáng tỏ các mối quan hệ huyết thống và khoảng cách di truyền mà các phương pháp quan sát hình thái truyền thống chưa phân biệt được.
• Đóng góp tập dữ liệu phân tử thực chứng giúp ngân hàng gen thực vật định danh chính xác các nguồn gen trùng lặp, bảo tồn hiệu quả các nguồn gen quý và phục vụ trực tiếp cho định hướng lai tạo giống lúa thuần và lúa lai chất lượng cao tại Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số giới hạn gắn liền với phạm vi nghiên cứu được phản ánh trong văn bản:

• Hạn chế về quy mô tập đoàn và chỉ thị: Nghiên cứu mới khảo sát trên 11 giống lúa chất lượng miền Nam và 15 cặp mồi SSR; trong đó có 4 cặp mồi đơn hình (RM135, RM142, RM174, RM245) không thể hiện tính đa hình trong tập đoàn khảo sát.
• Hạn chế về phạm vi dữ liệu: Đề tài hoàn toàn tập trung vào phân tích DNA trong phòng thí nghiệm, chưa tiến hành đối chiếu tương quan giữa dữ liệu chỉ thị phân tử với các chỉ tiêu hình thái nông học, năng suất thực tế và hàm lượng các chất sinh hóa (amylose, protein, 2-AP) trên đồng ruộng.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo (theo đề xuất của tác giả):
  • Mở rộng số lượng chỉ thị SSR và tập trung phát hiện các allele hiếm, allele đặc trưng cho từng giống lúa.
  • Phối hợp đánh giá đa dạng di truyền phân tử kết hợp với đánh giá tính trạng nông học và khả năng chống chịu sâu bệnh trên đồng ruộng để nâng cao hiệu quả chọn giống.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn cho các đối tượng và nội dung sau:

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Sinh học, Di truyền học, Công nghệ sinh học nông nghiệp và Khoa học cây trồng.
• Phần nội dung đáng tham khảo:
  • Quy trình thực nghiệm chuẩn: Phương pháp tách chiết DNA bằng CTAB cải tiến, thành phần phản ứng PCR và chu trình nhiệt tối ưu hóa cho mồi SSR cây lúa.
  • Kỹ thuật điện di polyacrylamide 12% phân giải cao: Hữu ích cho các nghiên cứu cần phân biệt các phân đoạn DNA có sai khác nhỏ (2 bp) mà gel agarose thông thường không thể nhận biết.
  • Phương pháp xử lý thống kê phân tử: Quy trình tính toán hệ số PIC, tỷ lệ dị hợp tử $H%$, tỷ lệ khuyết $M%$ và cách sử dụng phần mềm NTSYSpc 2.1 để vẽ cây phân nhóm di truyền.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ thị SSR nào trong nghiên cứu cho độ đa hình cao nhất và số lượng allele nhiều nhất?
Chỉ thị RM515 (định vị trên nhiễm sắc thể số 8) phát hiện được số lượng allele phong phú nhất với 7 loại allele (kích thước dao động từ 200 đến 270 bp) và đạt hệ số $\text{PIC} = 0,79$. Trong khi đó, chỉ thị RM153 (nhiễm sắc thể số 5) có hệ số PIC cao nhất toàn tập đoàn đạt $0,85$ dù chỉ xuất hiện 2 loại allele.

2. Độ thuần di truyền và tỷ lệ dị hợp tử ($H%$) của 11 giống lúa được ghi nhận như thế nào?
Tỷ lệ dị hợp tử trung bình của cả tập đoàn là $3,35%$. Có 7 giống lúa đạt tỷ lệ dị hợp tử $0%$ (hoàn toàn thuần đồng hợp ở cả 15 locus SSR khảo sát gồm: Nếp ông táo, Nàng thơm đặc sản, Nàng thơm chợ đào, Nàng Nhen, Thơm Lài, Thơm lùn mùa và Huyết rồng 4). Giống có tỷ lệ dị hợp tử cao nhất là Mao chệt ($15,38%$), tiếp theo là OM 3536, Thơm mắn và Vàng Ba Danh (đều đạt $7,14%$).

3. Hai giống lúa nào có khoảng cách di truyền xa nhất và gần nhất trong tập đoàn?
Cặp giống có độ tương đồng di truyền thấp nhất (khoảng cách di truyền xa nhất) là C5 (OM 3536) và C8 (Thơm mắn) với hệ số tương đồng là $0,25$. Cặp giống có độ tương đồng di truyền cao nhất là C8 (Thơm mắn) và C9 (Thơm lùn mùa) với hệ số tương đồng lên tới $0,88$.

4. Tại ngưỡng tương đồng di truyền 0,58, các giống lúa được phân chia thành những nhóm nào?
Tập đoàn 11 giống được phân thành 5 nhóm: Nhóm I chỉ gồm giống C1 (Mao chệt); Nhóm II chỉ gồm giống C5 (OM 3536); Nhóm III gồm 5 giống C2 (Nếp ông táo), C3 (Nàng thơm đặc sản), C4 (Nàng thơm chợ đào), C6 (Nàng Nhen) và C11 (Huyết rồng 4); Nhóm IV gồm 3 giống C7 (Thơm Lài), C8 (Thơm mắn) và C9 (Thơm lùn mùa); Nhóm V chỉ gồm giống C10 (Vàng Ba Danh).

5. Điều kiện điện di phân tích sản phẩm PCR trên gel polyacrylamide 12% được thiết lập như thế nào?
Hỗn hợp phản ứng gồm $3\text{ }\mu\text{l}$ sản phẩm PCR trộn đều với $3\text{ }\mu\text{l}$ dung dịch loading 1,5X, sử dụng thang chuẩn DNA ladder 50 bp. Máy điện di được cài đặt chế độ 250V trong 3 phút đầu, sau đó chuyển sang 70V chạy liên tục trong 3 giờ 20 phút trước khi nhuộm trong dung dịch ethidium bromide ($0,5\text{ ng/ml}$) trong 30 phút.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đào Thị Kim Dung đã phân tích thành công đặc điểm đa dạng di truyền của 11 giống lúa chất lượng bản địa miền Nam bằng 15 cặp chỉ thị vi vệ tinh (SSR). Kết quả thực nghiệm đã định danh được 38 allele, ghi nhận hệ số PIC trung bình 0,33 và xác lập được khoảng cách tương đồng di truyền dao động từ 0,25 đến 0,88 giữa các giống lúa đặc sản. Dữ liệu phân nhóm di truyền thành 5 nhóm rõ rệt là căn cứ khoa học quan trọng phục vụ công tác giám định nguồn gen, phục tráng giống thuần và định hướng chọn bố mẹ trong các chương trình lai tạo giống lúa năng suất, chất lượng cao tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Nguồn gốc, phân loại và giá trị kinh tế của cây lúa 1. Nguồn gốc, phân loại cây lúa Lúa có 12 cặp nhiễm sắc thể (2n = 24) là cây tự thụ phấn. Người ta cho rằng tổ tiên của chi lúa Oryza là một cây hoang dại cách đây ít nhất 130 triệu năm.

Hiện nay, có khoảng 21 loài cây hoang dại thuộc chi này và 2 loài lúa đã được thuần hóa là lúa châu Á (Oryza sativa) và lúa châu Phi (Oryza glaberrima) [15]. sativa tổ tiên là một loại lúa hoang (O. rufipogon) phân bố quanh chân núi Hymalaya, có 2 thứ sau: + Oryza sativavar indica (ở phía Ấn Độ) + Oryza sativavar japonica (ở phía Trung Quốc) Hiện nay, đây là 2 loài lúa chính được gieo trồng làm cây lương thực Khóa luận quản trị nhân lực trên khắp thế giới. Có nhiều giả thuyết khác nhau về nơi đầu tiên tiến hành gieo trồng hay thuần hóa giống lúa này.

Lúa châu Phi: đã được gieo trồng trong khoảng 3500 năm trên lưu vực châu thổ sông Niger. Tuy nhiên loài này không được phát triển rộng thậm chí việc gieo trồng còn giảm do các giống châu Á được đem tới trong khoảng thế kỷ 11 [34]. Theo Cadnalle (1998) cây lúa có nguồn gốc từ Ấn Độ. Còn theo Roseleviez (1931) cây lúa có nguốn gốc từ Đông Nam Á đặc biệt là từ Ấn Độ và Đông Dương.

Quan điểm được nhiều người công nhận nhất là cây lúa có nguồn gốc từ Đông Nam Á. Vì đây là vùng có diện tích trồng lúa lớn nhất thế giới, có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm phù hợp với sự sinh trưởng của cây lúa. Đây cũng là nơi trồng lúa sớm nhất. Khoa Sinh – KTNN 3 Lớp K34SP - Sinh Khóa luận tốt nghiệp Đào Thị Kim Dung Thông qua việc trao đổi, mua bán mà cây ngày càng được phát tán rộng rãi trên khắp thế giới như Nhật Bản (năm 300 TCN), Triều Tiên (khoảng năm 850 – 500 TCN), Địa Trung Hải của châu Âu (khoảng năm 800 TCN), Nam Mỹ (đầu thế kỷ 18) [34].

Cây lúa nước được phân loại như sau: Ngành: Hạt kín (Angiospermae) Lớp : Một lá mầm (Monocotyledoneae) Bộ : Lúa (Poales) Họ : Lúa (Poaceae) Chi : Lúa (Oryza) 1. Giá trị kinh tế của cây lúa ở Việt Nam Lúa là cây lương thực quan trọng thứ 2 trên thế giới sau cây ngô (Bùi Mạnh Cường, 2007) [1], được gieo trồng ở 112 nước, cung cấp lương thực Khóa luận quản trị nhân lực cho hơn 65% dân số thế giới. Ở Việt Nam, lúa gạo được sử dụng trong hầu hết các bữa ăn của người dân. Trong gần 30 năm trở lại đây sản xuất lúa gạo đã có bước tăng trưởng mạnh (70%).

Năm 2011, Việt Nam đã suất khẩu 7,35 triệu tấn gạo mang về 3,5 tỉ USD cho nền kinh tế quốc dân, đứng thứ 2 trên thế giới (sau Thái Lan) [4]. Cây lúa đã góp phần giải quyết tình trạng thiếu đói và hiện nay là bảo đảm an ninh lương thực trong nước. Ngoài ra, những phụ phẩm thu được từ cây lúa như rơm, rạ, trấu cám…đã được ứng dụng triệt để trong chăn nuôi, trồng trọt, làm phân bón, chất đốt giúp giảm chi phí trong nông nghiệp và bảo vệ môi trường. Khoa Sinh – KTNN 4 Lớp K34SP - Sinh Khóa luận tốt nghiệp Đào Thị Kim Dung 1.

Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới và Việt Nam 1. Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới Diện tích trồng lúa trên thế giới đã tăng rõ rệt từ năm 1961 đến năm 1980. Năng suất không ngừng được cải thiện, đặt biệt từ sau cuộc cách mạng xanh của thế giới vào những năm 1965 - 1970, với sự ra đời của các giống lúa thấp cây, ngắn ngày, mà tiêu biểu là giống lúa IR5, IR8. Các giống lúa này có yêu cầu kỹ thuật cao hơn, tạo điều kiện cho các nước phát triển tăng nhanh sản lượng lúa bằng con đường tăng năng suất nhờ có điều kiện phát triển hệ thống thủy lợi hoàn chỉnh và đầu tư phân bón, kỹ thuật cao (bảng 1.

Đến những năm 1990, dẫn đầu năng suất lúa trên thế giới là các nước Triều Tiên, Úc, Mỹ, Nhật Bản, Tây Ban Nha (IRRI, 1990)[16]. Trong khi các nước có diện tích lúa lớn, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, thiếu điều kiện đầu tư, cải tạo môi trường canh tác và không thể đầu tư vào nông nghiệp cao, nên Khóa luận quản trị nhân lực năng suất lúa vẫn còn rất thấp và tăng chậm. Điều này làm năng suất lúa bình quân trên thế giới cho đến nay vẫn còn ở khoảng 4,0 - 4,3 tấn/ha, chỉ bằng phân nửa năng suất lúa ở các nước phát triển (bảng 1. Khoa Sinh – KTNN 5 Lớp K34SP - Sinh Khóa luận tốt nghiệp Đào Thị Kim Dung Bảng 1.

Diện tích, năng suất, và sản lượng lúa trên thế giới qua các năm Năm Diện tích (triệu ha) Năng suất (tấn/ha) Sản lượng (triệu tấn) 1965 124,98 2,03 254,08 1970 133,10 2,38 316,38 1975 141,97 2,51 357,00 1980 144,67 2,74 396,87 1985 143,90 3,25 467,95 1990 146,98 3,53 518,21 1995 149,59 3,66 547,43 2000 153,94 3,89 598,40 2005 151,71 3,94 597,32 2006 147,53 3,85 568,30 2007 147,26 3,98 585,73 Khóa 2008 2009 luận 150,31 152,90 quản trị 4,06 4,12 nhân lực 610,84 629,30 2006 155,30 4,12 641,08 2007 155,05 4,23 656,50 2008 157,73 4,36 689,14 2009 158,30 4,32 685,24 Nguồn: FAOSTAT, 2011 1. Tình hình sản xuất lúa gạo ở Việt Nam Trước năm 1975, diện tích trồng lúa cả nước dao động trong khoảng 4,42 - 4,92 triệu ha, năng suất có tăng nhưng chậm, chỉ khoảng 700kg/ha trong vòng 20 năm. Sản lượng lúa hai miền trên dưới 10 triệu tấn (bảng 1. Sau năm 1975, diện tích trồng lúa tăng khá nhanh và ổn định, nhưng năng suất bình quân giảm sút khá nghiêm trọng do đất đai mới khai hoang Khoa Sinh – KTNN 6 Lớp K34SP - Sinh Khóa luận tốt nghiệp Đào Thị Kim Dung chưa được cải tạo, thiên tai và sâu bệnh, cơ chế quản lý nông nghiệp trì trệ không phù hợp.

Diện tích, năng suất và sản lượng lúa ở Việt Nam qua các năm Năm Diện tích (triệu ha) Năng suất(tấn/ha) Sản lượng (triệu tấn) 1955 4,42 1,44 6,36 1960 4,60 1,99 9,17 1965 4,83 1,94 9,37 1970 4,72 2,15 10,17 1975 4,94 2,16 10,54 1980 5,54 2,11 11,68 1985 5,70 2,78 15,87 1990 5,96 3,21 19,14 1995 6,77 3,69 24,96 Khóa 2000 luận 7,67 quản 4,24 trị nhân 32,53 lực 2001 7,49 4,29 32,11 2002 7,50 4,59 34,45 2003 7,45 4,64 34,57 2004 7,45 4,86 36,15 2005 7,33 4,89 35,79 2006 7,32 4,89 35,85 2007 7,21 4,99 35,94 2008 7,41 5,22 38,72 Sơ bộ 7,44 5,23 38,89 2009 Nguồn : Tổng cục Thống kê VN, 2011 Bước sang 1980, năng suất lúa tăng dần do khắc phục được những nguyên nhân trên như: thay đổi cơ chế quản lý nông nghiệp bằng chủ trương Khoa Sinh – KTNN 7 Lớp K34SP - Sinh Khóa luận tốt nghiệp Đào Thị Kim Dung khoán sản phẩm trong sản xuất, cải thiện hệ thống kênh mương.Sau những nỗ lực khắc phục khó khăn nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn. Từ một nước phải nhập khẩu gạo hàng năm chúng ta đã tự túc được lương thực và dần dần tái hòa nhập vào thị trường lương thực thế giới, chiếm lĩnh ngay vị trí quan trọng là nước xuất khẩu gạo đứng hàng thứ 3 rồi thứ 2 trên thế giới sau Thái Lan. Từ năm 1997 đến nay, hằng năm nước ta xuất khẩu trung bình trên dưới 4 triệu tấn gạo, đem về một nguồn thu nhập ngoại tệ đáng kể. Hiện nay, VN đứng hàng thứ 6 về diện tích gieo trồng và đứng hàng thứ 5 về sản lượng lúa.

Hạt gạo VN chẳng những đảm bảo yêu cầu về an ninh lương thực trong nước mà còn góp phần quan trọng trong thị trường lúa gạo thế giới. Trong những năm qua, gạo xuất khẩu VN tăng trưởng về số lượng và chất lượng cũng như mở rộng thị trường. Đến nay, ngoài các thị trường truyền Khóa luận quản trị nhân lực thống của VN như là Iraq, Iran (Trung Đông), thị trường Châu Á (Indonesia, Philippines), VN đã mở rộng và phát triển thêm một số thị trường tiềm năng ở các nước Châu Phi, Mỹ La tinh…(bảng 1.3) Khoa Sinh – KTNN 8 Lớp K34SP - Sinh Khóa luận tốt nghiệp Đào Thị Kim Dung Bảng 1. Thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam năm 2010 Thị trường Lượng(nghìn Trị giá (nghìn USD) tấn) Philippines 1.059,49 Khóa luận quản trị15,14nhân lực Nam Phi 31,79 13.716,95 Tiểu vương Quốc Ả Rập thống nhất 5,90 2.070,36 Hà Lan 1,42 757,90 Italia 1,39 829,32 Tây Ban Nha 0,84 392,84 Tổng cộng 6.860,36 Nguồn: Tổng cục thống kê, 2011 Khoa Sinh – KTNN 9 Lớp K34SP - Sinh Khóa luận tốt nghiệp Đào Thị Kim Dung Về giá cả, gạo VN đã dần dần được nâng lên tương đương với gạo Thái Lan, vào cùng một thời điểm và cấp loại gạo.

Điều này cho thấy, chất lượng gạo và quan hệ thị trường của gạo VN đã có thế cạnh tranh ngang hàng với gạo Thái Lan trên thị trường thế giới (bảng 1. Giá gạo xuất khẩu của Việt Nam so với một số nước (giá FOB, USD/tấn) Loại gạo Giá gạo (đầu 6/2011 đến cuối 7/2011) Thái 100B ( 100% gạo nguyên ) 550 Thái 5% tấm 520 Thái 25% tấm 480 Việt 5% tấm 470 Khóa luận quản trị nhân lực Việt 25% tấm 435 Ấn Độ 5% tấm 330 Pakistan 25% tấm 315 Pakistan 15-20% tấm 460 Ấn Độ 25% tấm 510 Nguồn: Thị trường lúa gạo.com và gentraco.vn, 2011 Tổng sản lượng và giá trị xuất khẩu gạo của Việt Nam tăng lên rõ rệt kể từ lúc nước ta tham gia thị trường xuất khẩu gạo thế giới năm 1989 (bảng1.5) Khoa Sinh – KTNN 10 Lớp K34SP - Sinh Khóa luận tốt nghiệp Đào Thị Kim Dung Bảng 1. Số lượng và giá trị gạo xuất khẩu của Việt nam (Bộ thương mại) Năm Tổng lượng gạo xuất Tổng giá trị (triệu USD) khẩu(triệu tấn) 1989 1,37 310,29 1990 1,78 274,52 1991 1,17 230,50 1992 1,54 405,53 1993 1,65 335,06 1994 1,96 420,86 1995 2,03 538,84 1996 3,05 868,42 1997 3,86 891,34 Khóa 1999 luận quản trị nhân lực 1998 3,79 1.008,94 2000 3,39 615,82 2001 3,53 544,11 2002 3,25 608,12 2003 3,92 693,54 2004 4,06 895,18 2005 5,20 1279,27 Nguồn: Hiệp hội lương thực VN, 2011 1. Chỉ thị phân tử trong nghiên cứu đa dạng di truyền 1.

Chỉ thị sinh hoá Chỉ thị sinh hóa được phát hiện nhờ phương pháp izozym, dựa trên cơ sở gen quy định sự tổng hợp protein. Izozym là enzym cùng xúc tác cho Khoa Sinh – KTNN 11 Lớp K34SP - Sinh Khóa luận tốt nghiệp Đào Thị Kim Dung một phản ứng trong tế bào nhưng do các locus gel quy định. Các enzym có bản chất là protein và là chất đa điện ly nên trong dung dịch nó ở trạng thái phân cực.