Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Chương 2: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở tỉnh Bắc Giang từ năm 1997 đến năm 2005 Chương 3:Chuyển dịch cơ cấu kinh tếở tỉnh Bắc Giang từ năm 2006 đến năm 2015 Chương 4: Một số nhận xét và vấn đề đặt ra 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Những công trình khoa học nghiên cứu chung về kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế Do vị trí, vai trò quan trọng của việc phát triển kinh tế trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế, vấn đề chuyển dịch CCKT đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của các cơ quan lãnh đạo, quản lý, các tổ chức và các nhà khoa học tập trung nghiên cứu, thảo luận tìm các giải pháp tối ưu thúc đẩy chuyển dịch CCKT theo hướng CNH, HĐH, làm biến đổi nhanh chóng nền kinh tế của đất nước. Khi nghiên cứu về chuyển dịch CCKT, chúng ta cần thiết phải làm rõ một số khái niệm sau đây: Cơ cấu kinh tế: Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: Cơ cấu kinh tế "là tổng thể các ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tế có quan hệ hữu cơ tương đối ổn định hợp thành"[53, tr 610] CCKT mang tính khách quan, được hình thành trên cơ sở trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội, sự tăng trưởng của các yếu tố cấu thành của nền kinh tế.
CCKT là hệ thống động, các yếu tố trong CCKT vận động trong mối quan hệ hữu cơ tác động qua lại lẫn nhau, giai đoạn sau phát triển cao hơn giai đoạn trước. Chuyển dịch CCKT "là quá trình cải biến kinh tế - xã hội từ tình trạng lạc hậu, mang nặng tính chất tự cấp, tự túc, từng bước chuyên môn hóa hợp lý, trang bị kỹ thuật, công nghệ hiện đại, trên cơ sở đó tạo ra năng suất lao động cao, hiệu quả kinh tế cao và nhịp độ tăng trưởng mạnh cho nền kinh tế nói chung. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế bao g m việc cải tiến cơ cấu kinh tế theo ngành, theo vùng lãnh thổ và cơ cấu các thành phần kinh tế" [53, tr.610] Nghiên cứu về kinh tế và chuyển dịch CCKT nói chung, đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu ở các cấp độ khác nhau được đề cập. Nhiều công trình đã được công bố trên sách, báo, tạp chí với nhiều hình thức phong phú và đa dạng.
Trên phạm vi cả nước đã có nhiều công trình của các nhà khoa học nghiên cứu về kinh tế và chuyển dịch CCKT ở Việt Nam ở nhiều góc độ khác nhau. Tập trung 7 vào nhiệm vụ nghiên cứu chính của đề tài, tác giả luận án đã tìm hiểu, nghiên cứu các công trình viết về kinh tế và chuyển dịch CCKT ở Việt Nam trong những năm đổi mới, không chỉ có những nội dung liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu, mà còn cung cấp cho tác giả tư duy và phương pháp nghiên cứu đề tài. Nghiên cứu về các thành phần kinh tế, cuốn sách “Đổi mới và phát triển các thành phần kinh tế” do Đỗ Hoài Nam chủ biên (Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 1993) nêu lên thực trạng nền kinh tế Việt Nam và các thành phần kinh tế bước vào thời kỳ đổi mới đất nước Trên cơ sở phân tích các thành phần kinh tế, cuốn sách xác định lại vai trò của từng thành phần kinh tế trong nền kinh tế quốc dân và khẳng định sự cần thiết phải đổi mới các thành phần kinh tế nhà nước, tập thể, phát triển các thành phần KTTN, kinh tế hộ gia đình trong bối cảnh đất nước bước vào thời kỳ đổi mới và thực hiện CNH, HĐH Cuốn sách cung cấp những lý luận cơ bản về đổi mới và phát triển các thành phần kinh tế của Việt Nam, là cơ sở để tác giả nghiên cứu quá trình vận động và phát triển của các thành phần kinh tế trong CCKT Việt Nam từ những năm đầu của thời kỳ đổi mới đến nay. Cuốn sách“Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân” do GS TS Ngô Đình Giao chủ biên (Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1994) đã phân tích quan điểm và đánh giá thực trạng CCKT ở Việt Nam.
Từ đó, các tác giả đã chỉ ra phương hướng và biện pháp chuyển dịch CCKT theo hướng công nghiệp hóa ở Việt Nam trong những năm tiếp theo. Bằng việc chỉ ra sự chuyển dịch CCKT của từng ngành, cuốn sách giúp tác giả luận án hiểu rõ hơn về vị trí, đặc điểm cũng như phương hướng, biện pháp chuyển dịch CCKT của các ngành đó qua các giai đoạn làm cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu quá trình chuyển dịch CCKT ở địa phương Nghiên cứu về kinh tế Việt Nam thời kỳ này, các tác giả cũng rất quan tâm đến vấn đề nông nghiệp, nông thôn. Trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH, vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn vẫn chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Cuốn sách “Đổi mới và hoàn thiện một số chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn” của PGS TS Lê Đình Thắng chủ biên (Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội, 1995) nêu lên tầm quan trọng và cơ sở khoa học của việc hoạch định các chính sách phát triển nông nghiệp nông thôn Đặc biệt, cuốn sách đã trình bày chính sách về CCKT nông nghiệp, nông thôn, 8 trong đó nêu lên vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước đối với việc chuyển dịch CCKT nông nghiệp, nông thôn.
Trong cuốn sách“Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành và phát triển các ngành trọng điểm, mũi nhọn ở Việt Nam” do Đỗ Hoài Nam chủ biên (Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1996), các tác giả đã luận giải một số vấn đề lý thuyết cơ bản và kinh nghiệm thế giới về chuyển dịch CCKT ngành, phân tích thực trạng cơ cấu của nền kinh tế Việt Nam. Từ đó, công trình ngiên cứu đã đi đến định dạng cơ cấu ngành và chỉ ra những tiêu chí có tính chủ đạo để xác định ngành kinh tế mũi nhọn trong quá trình phát triển kinh tế, đó là định hướng phát triển kỹ thuật, công nghệ hiện đại, hướng xuất khẩu, định hướng sử dụng lợi thế so sánh chủ yếu hiện có của đất nước. Nghiên cứu về CCKT, các tác giả cũng có những nghiên cứu tương đối cụ thể, chi tiết về các yếu tố có ảnh hưởng tới sự chuyển dịch của CCKT. Cuốn sách“Các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong thời kỳ công nghiệp hóa ở Việt Nam” do Bùi Tất Thắng chủ biên (Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1997) đã nghiên cứu cung cấp những cơ sở lý luận khi phân tích những yếu tố tác động đến quá trình chuyển dịch CCKT theo hướng CNH, HĐH ở trên phạm vi cả nước và ở từng địa phương, các động thái chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong một số mô hình công nghiệp hóa (mô hình CNH kiểu “cổ điển”, theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung, thay thế nhập khẩu, hướng về xuất khẩu), các yếu tố kinh tế quốc tế ảnh hưởng đến sự chuyển dịch CCKT trong quá trình CNH, các lợi thế so sánh và tác động của các ngu n lực đối với sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong quá trình CNH ở Việt Nam.
Từ đó, các tác giả chỉ ra định hướng chuyển dịch CCKT ngành trên cơ sở tác động của lợi thế so sánh các ngu n lực ở Việt Nam. Cuốn sách“Phát triển các thành phần kinh tế và các tổ chức kinh doanh ở nước ta hiện nay” do GS TS Vũ Đình ách và GS TS Ngô Đình Giao đ ng chủ biên (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997). Cuốn sách đã làm rõ vai trò, vị trí, thực trạng và xu hướng vận động của mỗi thành phần kinh tế trong hệ thống kinh tế quốc dân Trên cơ sở nghiên cứu các thành phần kinh tế trên phạm vi cả nước, tác giả cuốn sách đã đề xuất những giải pháp thúc đẩy các thành phần kinh tế và các tổ chức kinh doanh tiếp tục phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa Nghiên cứu về CCKT ở các vùng lãnh thổ, có cuốn “Xác định cơ cấu kinh tế lãnh thổ theo hướng phát triển có trọng điểm ở Viêt Nam” do PGS TS Ngô Doãn Vịnh chủ biên (Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1998) đã phân tích một 9 cách có hệ thống về tiền đề lý luận và quan điểm chủ đạo xây dựng cơ cấu lãnh thổ theo hướng phát triển có trọng điểm ở Việt Nam. Công trình nghiên cứu đã trình bày khái quát về các vùng kinh tế và nêu lên thực trạng CCKT lãnh thổ và một số định hướng cơ cấu lãnh thổ theo hướng phát triển có trọng điểm.
Cuốn sách “Đổi mới, tăng cường thành phần kinh tế nhà nước: Lý luận, chính sách và giải pháp” do GS TS Vũ Đình Bách chủ biên (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001) đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận về thành phần kinh tế nhà nước, những quan niệm về thành phần kinh tế nhà nước, về quá trình hình thành, phát triển và vai trò của nó trong nền kinh tế quốc dân. Các tác giả đã phân tích, đánh giá thực trạng về quá trình cải tiến quản lý, sắp xếp và tổ chức lại hệ thống doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam; đ ng thời đưa ra các chính sách và giải pháp đổi mới, tăng cường thành phần kinh tế nhà nước - hệ thống DNNN ở Việt Nam trên con đường xây dựng quan hệ sản xuất theo định hướng xã hội chủ nghĩa Nghiên cứu về các thành phần kinh tế, đặc biệt là thành phần kinh tế nhà nước gắn với quá trình sắp xếp, đổi mới các DNNN có cuốn sách: “Đổi mới tổ chức và quản lý các doanh nghiệp nông nghiệp nhà nước theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa” do GS TS Nguyễn Văn Thường chủ biên (Nhà xuất bản nông nghiệp, Hà Nội, 2001) đã đề cập đến các nội dung đổi mới tổ chức và quản lý các doanh nghiệp nông nghiệp nhà nước nói chung, được minh chứng cụ thể ở địa bàn tỉnh Daklak nói riêng.