Luận văn thạc sĩ về hiện tượng chuyển di ngôn ngữ qua danh từ Hán Việt chỉ người

Nghiên cứu hệ thống chuyển di ngôn ngữ qua danh từ Hán Việt chỉ người, phương pháp định lượng kết hợp định tính, góp phần phát triển chuyên ngành

• Tác giả: Lê Văn Trung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Ly Kha
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Nghiên cứu chuyển di ngôn ngữ qua danh từ Hán Việt chỉ người
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Giới thiệu về hiện tượng chuyển di ngôn ngữ

Hiện tượng chuyển di ngôn ngữ là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong ngôn ngữ học, đặc biệt là trong bối cảnh ngôn ngữ Hán Việt. Sự giao thoa giữa ngôn ngữ Việt và Hán đã diễn ra trong hàng ngàn năm, tạo ra một kho tàng từ vựng phong phú cho tiếng Việt. Nghiên cứu này tập trung vào các danh từ Hán Việt chỉ người, nhằm làm rõ cách thức mà các từ này được tiếp nhận và sử dụng trong tiếng Việt. Theo Maspéro, khoảng 60% vốn từ vựng tiếng Việt có nguồn gốc từ Hán, cho thấy sự ảnh hưởng sâu sắc của ngôn ngữ Hán đối với tiếng Việt. Việc tìm hiểu hiện tượng này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển của tiếng Việt mà còn cung cấp những kiến thức hữu ích cho việc dạy và học tiếng Hán.

II. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn này là các danh từ Hán Việt chỉ người, với mục tiêu phân tích và so sánh chúng với các từ tương ứng trong tiếng Hán hiện đại. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thống kê, phân tích đối chiếu và khảo sát thực địa. Việc sử dụng các nguồn tài liệu từ điển và các công trình nghiên cứu trước đây sẽ giúp làm rõ hơn về sự tương đồng và khác biệt giữa ngữ âm, ngữ nghĩa, và ngữ pháp của các danh từ này. Nghiên cứu cũng sẽ xem xét cách mà người học tiếng Hán sử dụng các từ này trong thực tế, từ đó đưa ra những khuyến nghị cho việc dạy và học tiếng Hán hiệu quả hơn.

III. Tác động của chuyển di ngôn ngữ đến việc học tiếng Hán

Hiện tượng chuyển di ngôn ngữ có tác động lớn đến việc học tiếng Hán của người Việt. Nhiều từ vựng Hán Việt có cấu trúc và ngữ nghĩa tương đồng với tiếng Hán, giúp người học dễ dàng tiếp cận và hiểu biết về ngôn ngữ này. Tuy nhiên, cũng có những khó khăn do sự khác biệt trong cách sử dụng và ngữ pháp giữa hai ngôn ngữ. Việc nhận diện và phân tích những điểm tương đồng và khác biệt này sẽ giúp người học tránh được những sai lầm phổ biến trong quá trình học. Nghiên cứu này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn mang lại ứng dụng thực tiễn trong việc thiết kế chương trình giảng dạy tiếng Hán cho người Việt.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu hiện tượng chuyển di ngôn ngữ qua các danh từ Hán Việt chỉ người đã chỉ ra rằng sự giao thoa giữa tiếng Việt và tiếng Hán không chỉ là một hiện tượng ngôn ngữ mà còn là một phần quan trọng trong văn hóa và lịch sử. Việc hiểu rõ về hiện tượng này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc dạy và học tiếng Hán, đồng thời bảo tồn và phát triển vốn từ vựng Hán Việt trong tiếng Việt. Khuyến nghị cho các nhà giáo dục là nên tích cực đưa các yếu tố văn hóa và ngôn ngữ vào chương trình giảng dạy, nhằm tạo ra một môi trường học tập phong phú và hiệu quả hơn cho người học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào hiện tượng chuyển di ngôn ngữ, một khía cạnh quan trọng trong việc học tiếng Hán của người Việt. Xuất phát từ thực tế tiếng Việt và tiếng Hán có sự giao thoa lâu đời, thể hiện qua lớp từ Hán Việt phong phú, luận văn đi sâu vào phân tích những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ này, đặc biệt qua cứ liệu là nhóm danh từ Hán Việt chỉ người. Mục tiêu chính là làm rõ những thuận lợi và khó khăn mà người Việt gặp phải khi học tiếng Hán do ảnh hưởng của tiếng mẹ đẻ. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong việc khảo sát, so sánh và đối chiếu ngữ âm, ngữ nghĩa, ngữ pháp của các danh từ Hán Việt chỉ người trong tiếng Việt hiện đại với các từ tương đương trong tiếng Hán hiện đại. Luận văn sử dụng số liệu thống kê, kết quả khảo sát sinh viên học tiếng Hán để minh chứng cho các luận điểm. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cải thiện phương pháp dạy và học tiếng Hán cho người Việt, giúp giảm thiểu các lỗi sai do chuyển di tiêu cực và phát huy tối đa những lợi thế từ chuyển di tích cực. Ước tính có khoảng 60% vốn từ vựng tiếng Việt có gốc Hán, cho thấy tầm quan trọng của việc nghiên cứu lớp từ này đối với người học tiếng Hán.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết tiếp xúc ngôn ngữ, đặc biệt là các khái niệm về vay mượn, sao phỏng, giao thoa và chuyển di ngôn ngữ. Nghiên cứu sử dụng mô hình phân loại chuyển di của Terence Odlin thành chuyển di tích cực và chuyển di tiêu cực. Khái niệm "yếu tố Hán Việt" được sử dụng như một đơn vị phân tích, bao gồm cả âm Hán Việt và từ Hán Việt, để khảo sát sự ảnh hưởng của tiếng Hán đến tiếng Việt. Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm:

1. Tiếp xúc ngôn ngữ: Sự tác động qua lại giữa hai hay nhiều ngôn ngữ, ảnh hưởng đến cấu trúc và vốn từ vựng.
2. Chuyển di ngôn ngữ: Ảnh hưởng của ngôn ngữ đã biết (thường là tiếng mẹ đẻ) đến việc học và sử dụng ngôn ngữ mới.
3. Chuyển di tích cực: Thuận lợi trong học ngoại ngữ do có sự tương đồng giữa tiếng mẹ đẻ và ngoại ngữ.
4. Chuyển di tiêu cực: Khó khăn, sai sót trong học ngoại ngữ do áp dụng không thích hợp các quy tắc từ tiếng mẹ đẻ.
5. Yếu tố Hán Việt: Các thành tố gốc Hán trong tiếng Việt, bao gồm cả âm đọc và từ ngữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp:

1. Thống kê: Thống kê danh sách danh từ Hán Việt chỉ người từ các từ điển tiếng Việt (Đào Duy Anh, Phan Văn Các, Hoàng Phê) và từ điển tiếng Hán hiện đại. Cỡ mẫu thống kê là 2991 mục từ Hán Việt chỉ người.
2. So sánh và đối chiếu: So sánh các danh từ Hán Việt chỉ người với các từ tương ứng trong tiếng Hán hiện đại về ngữ âm, ngữ nghĩa, cấu tạo và ngữ pháp.
3. Khảo sát: Khảo sát sinh viên khoa Trung Văn và khoa Giáo dục Tiểu học (ĐHSP TP.HCM) về khả năng dịch và nhận biết các từ Hán Việt. Phương pháp chọn mẫu là ngẫu nhiên. Cỡ mẫu khảo sát là 60 sinh viên cho mỗi nhóm đối tượng. Các phiếu khảo sát tập trung vào dịch từ tiếng Việt sang tiếng Hán và ngược lại, đồng thời đánh giá mức độ nhận biết và sử dụng các từ Hán Việt.
4. Phân tích: Phân tích kết quả khảo sát, đối chiếu với lý thuyết để rút ra kết luận về hiện tượng chuyển di ngôn ngữ.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là để kết hợp giữa việc xây dựng cơ sở lý thuyết vững chắc với việc kiểm chứng thực tế thông qua khảo sát, đảm bảo tính khách quan và toàn diện của nghiên cứu. Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 1 năm, từ giai đoạn thu thập dữ liệu, xây dựng khung lý thuyết đến phân tích kết quả và viết báo cáo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Về ngữ âm: Có sự tương đồng lớn về ngữ âm giữa danh từ Hán Việt chỉ người và từ tương ứng trong tiếng Hán hiện đại, tạo thuận lợi cho người Việt học tiếng Hán. Tuy nhiên, hiện tượng đồng âm (một âm Hán Việt tương ứng với nhiều chữ Hán và ngược lại) cũng gây ra không ít khó khăn. Tỷ lệ sinh viên dịch đúng nhóm từ Hán Việt có âm tương đồng cao hơn (79%) so với nhóm từ thuần Việt (56%).
2. Về cấu tạo: Trật tự cấu tạo từ của danh từ Hán Việt và từ tương đương trong tiếng Hán hiện đại có thể giống hoặc khác nhau. Sự khác biệt này dẫn đến các lỗi sai khi người học áp dụng cấu trúc từ tiếng Việt vào tiếng Hán.
3. Về ngữ nghĩa: Nhiều danh từ Hán Việt đã phát triển thêm hoặc biến đổi nghĩa so với nghĩa gốc trong tiếng Hán, tạo ra "cạm bẫy" cho người học. Ví dụ, từ "công an" trong tiếng Việt có thể chỉ nhân viên công an, trong khi tiếng Hán chỉ an ninh trật tự. Tỷ lệ sinh viên dịch đúng các từ Hán Việt có nghĩa tương đương với tiếng Hán hiện đại cao hơn (98%) so với các từ có nghĩa khác biệt (50%).
4. Về ngữ pháp: Danh từ Hán Việt có tính đếm được và có thể kết hợp trực tiếp với số từ, đại từ chỉ định, trong khi danh từ tương đương trong tiếng Hán cần có lượng từ đi kèm. Tuy nhiên, người Việt học tiếng Hán ít mắc lỗi về ngữ pháp này (tỷ lệ dịch đúng 78%), có thể do đây là kiến thức cơ bản.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy hiện tượng chuyển di ngôn ngữ ảnh hưởng rõ rệt đến quá trình học tiếng Hán của người Việt. Sự tương đồng về ngữ âm, cấu tạo và ngữ nghĩa tạo ra những thuận lợi ban đầu, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ gây nhầm lẫn nếu người học không nắm vững sự khác biệt giữa hai ngôn ngữ. Các yếu tố văn hóa và xã hội cũng tác động đến việc sử dụng từ ngữ. Ví dụ, người Việt có xu hướng dùng từ Hán Việt trong các ngữ cảnh trang trọng, trong khi người Hán sử dụng từ thông thường hơn. So với các nghiên cứu trước đây về chuyển di ngôn ngữ, nghiên cứu này tập trung vào một khía cạnh cụ thể là nhóm danh từ Hán Việt chỉ người, cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về sự tương tác giữa hai ngôn ngữ Việt-Hán. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ dịch đúng/sai của từng nhóm từ, bảng thống kê các lỗi sai thường gặp, hoặc biểu đồ phân tích tần suất sử dụng các từ Hán Việt trong các ngữ cảnh khác nhau.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu quả dạy và học tiếng Hán cho người Việt, luận văn đề xuất các giải pháp sau:

1. Tăng cường nhận diện từ Hán Việt: Giáo viên cần giúp học sinh nhận diện và phân loại các từ Hán Việt trong tiếng Việt, phân biệt các từ có nghĩa tương đương, gần giống và khác biệt so với tiếng Hán hiện đại.
2. So sánh đối chiếu hệ thống: Xây dựng hệ thống bài tập so sánh đối chiếu ngữ âm, ngữ nghĩa, cấu trúc giữa danh từ Hán Việt và danh từ tương đương trong tiếng Hán, giúp học sinh nắm vững các quy tắc chuyển đổi.
3. Chú trọng ngữ cảnh sử dụng: Hướng dẫn học sinh sử dụng từ ngữ phù hợp với ngữ cảnh giao tiếp, tránh lạm dụng từ Hán Việt trong các tình huống không trang trọng.
4. Cập nhật từ vựng: Cập nhật thường xuyên các từ Hán Việt mới xuất hiện trong tiếng Việt hiện đại, đồng thời bổ sung kiến thức về văn hóa và xã hội Trung Quốc để học sinh hiểu rõ hơn về cách sử dụng từ ngữ.
5. Xây dựng tài liệu hỗ trợ: Biên soạn tài liệu tham khảo, bài tập thực hành về từ Hán Việt, cung cấp thông tin chi tiết về nguồn gốc, ý nghĩa, cách dùng và các lỗi sai thường gặp.

Các giải pháp này nên được triển khai trong vòng 1 năm, bắt đầu từ việc xây dựng chương trình, biên soạn tài liệu, tập huấn giáo viên và triển khai thử nghiệm tại một số trường học. Chủ thể thực hiện là các trường đại học, trung tâm ngoại ngữ và các tổ chức giáo dục có liên quan. Target metric là giảm 20% tỷ lệ sai sót trong bài thi Hán ngữ và tăng 15% mức độ tự tin của học sinh khi sử dụng tiếng Hán trong giao tiếp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên dạy tiếng Hán: Hiểu rõ hơn về những khó khăn mà học sinh Việt Nam thường gặp phải khi học tiếng Hán, từ đó điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp, tăng cường tính trực quan và thực tế. Use case: Sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế bài giảng, lựa chọn ví dụ minh họa và xây dựng hệ thống bài tập.
2. Sinh viên, học viên học tiếng Hán: Nhận thức được những "cạm bẫy" tiềm ẩn trong quá trình học, chủ động so sánh, đối chiếu và luyện tập để tránh mắc lỗi. Use case: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo để tự học, tự kiểm tra và rèn luyện kỹ năng sử dụng từ ngữ.
3. Các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học: Có thêm một nguồn tài liệu tham khảo về hiện tượng tiếp xúc ngôn ngữ và chuyển di ngôn ngữ trong bối cảnh Việt-Hán, từ đó mở rộng phạm vi nghiên cứu và phát triển các lý thuyết liên quan. Use case: Sử dụng luận văn làm cơ sở để thực hiện các nghiên cứu sâu hơn về từ Hán Việt, so sánh với các ngôn ngữ khác hoặc khảo sát trên quy mô lớn hơn.
4. Các nhà biên dịch, phiên dịch tiếng Hán: Nâng cao kiến thức về từ Hán Việt để dịch chính xác và phù hợp với ngữ cảnh, tránh các lỗi sai do hiểu nhầm hoặc áp dụng máy móc. Use case: Sử dụng luận văn như một công cụ hỗ trợ tra cứu, đối chiếu và lựa chọn từ ngữ trong quá trình dịch thuật.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu lại tập trung vào danh từ Hán Việt chỉ người?

   Nhóm danh từ chỉ người có tần suất sử dụng cao trong giao tiếp và văn bản, đồng thời thể hiện rõ nét các đặc điểm ngữ nghĩa, ngữ pháp đặc trưng của danh từ Hán Việt. Việc tập trung vào nhóm từ này giúp nghiên cứu đi sâu vào chi tiết và đưa ra các kết luận cụ thể.

2. Kết quả khảo sát có đại diện cho tất cả người Việt học tiếng Hán không?

   Khảo sát được thực hiện trên sinh viên tại một trường đại học ở TP.HCM, có thể chưa đại diện cho tất cả người Việt học tiếng Hán. Tuy nhiên, kết quả này vẫn cung cấp những thông tin hữu ích về hiện tượng chuyển di ngôn ngữ và có thể được sử dụng làm cơ sở cho các nghiên cứu quy mô lớn hơn.

3. Làm thế nào để phân biệt từ Hán Việt và từ thuần Việt?

   Có nhiều tiêu chí để phân biệt, như nguồn gốc (từ tiếng Hán hay tiếng Việt cổ), âm đọc (theo âm Hán Việt hay âm thuần Việt), cấu tạo (có yếu tố Hán Việt hay không), và ngữ nghĩa (mang tính trừu tượng, trang trọng hay cụ thể, đời thường). Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, việc phân biệt là không dễ dàng và cần dựa vào ngữ cảnh cụ thể.

4. Có những phương pháp nào khác để giảm thiểu chuyển di tiêu cực?

   Ngoài các phương pháp được đề xuất trong luận văn, cần chú trọng đến việc tạo môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh chủ động tìm tòi, khám phá, tăng cường giao tiếp thực tế và sử dụng các công cụ hỗ trợ học tập như từ điển, phần mềm luyện phát âm.

5. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng cho việc học các ngoại ngữ khác không?

   Một số nguyên tắc chung về chuyển di ngôn ngữ có thể áp dụng cho việc học các ngoại ngữ khác. Tuy nhiên, mỗi ngôn ngữ có đặc điểm riêng, vì vậy cần có những nghiên cứu cụ thể để xác định các yếu tố ảnh hưởng và đưa ra các giải pháp phù hợp.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ hiện tượng chuyển di ngôn ngữ trong quá trình học tiếng Hán của người Việt thông qua cứ liệu nhóm danh từ Hán Việt chỉ người.
• Nghiên cứu chỉ ra cả những thuận lợi và khó khăn do sự tương đồng và khác biệt giữa tiếng Việt và tiếng Hán.
• Kết quả khảo sát thực tế đã minh chứng cho các luận điểm về ảnh hưởng của chuyển di tích cực và chuyển di tiêu cực.
• Các giải pháp đề xuất có ý nghĩa thiết thực trong việc cải thiện phương pháp dạy và học tiếng Hán.
• Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn về các khía cạnh khác của từ Hán Việt và khảo sát trên quy mô lớn hơn để có cái nhìn toàn diện hơn về hiện tượng chuyển di ngôn ngữ.

Hãy áp dụng những kết quả nghiên cứu này vào thực tế giảng dạy và học tập tiếng Hán để đạt được hiệu quả tốt nhất!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Tiếp xúc ngôn ngữ và quá trình hình thành lớp từ Hán Việt —_ Chương 2: Nhóm từ Hán Việt chỉ người và nhóm từ tương đương trong tiếng Hán hiện đại. — Chương 3: Hiện tượng chuyên di ngôn ngữ khi học tiếng Hán hiện đại (qua cứ liệu một số từ Hán Việt chỉ người). Ngoài 108 trang chính văn, luận văn còn có 63 trang phụ lục, gồm: ~ Bảng phụ lục 1: Danh sách rừ Hán Việt chỉ người và từ tương đương trong tiếng Hán hiện đại (A và B giống nhau về yếu tố cấu tạo và trật tự cầu fqo); ~ Bảng phụ lục 2: Danh sách rừ Hán Việt chỉ người và từ tương đương trong tiếng Hán hiện đại (A và B không giống nhau hoàn toàn về yếu tỐ cấu tạo và trật tự cấu tạo); — Bảng phụ lục 3: Danh sách yếu tố đơn tiết Hán Liệt chỉ người và chữ Hán có âm Hán Việt tương ứng trong tiếng Hán hiện đại; — Bang phu lục 4: Danh sách yếu tổ đa tiết Hán Việt chỉ người và chữ Hán có âm Hán Việt tương ứng trong tiếng Hán hiện đại — Phụ lục 5: Các mẫu phiếu khảo sái. Chuong 1: TIẾP XÚC NGON NGỮ VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH LỚP TỪ HÁN VIỆT 1.

Tiếp xúc ngôn ngữ (language contact) vé tiếp xúc ngôn ngữ Từ điển Ngôn ngữ học so sánh và lịch sử (The dictionary of historical and comparative linguistics) dinh nghĩa: “Bắt kì sự thay đổi nào trong ngôn ngữ do ảnh hưởng của ngôn ngữ cộng đông sống ở. gân người nói mà người nói có khả năng sử dụng và trong việc chuyển các đặc điểm và thuộc tính từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác. Ảnh hưởng của quá trình tiếp xúc ngôn ngữ có thê từ mức rất nhỏ đến rất lớn và có thể trên bình diện từ vựng, ngữ âm, hình vị, cú pháp hay bắt kì bình diện nào. Loại tiếp xúc đơn giản nhất là hiện tượng vay mượn.

Tuy nhiên có thể có những loại tiếp xúc mạnh hơn nhiều như hiện tượng “chuyển vị" cấu trúc và ngữ nghĩa (metaiypy), việc hình thành ngôn ngữ phi cội nguồn (non-genetic language) và sự biến đổi ngôn ngữ. IWeinreich (1953) cho rằng thuật ngữ này chỉ nên dùng để nói về những trường hợp song ngữ rõ nét. ” (Any change in language resulting from the influence of a neighbouring language of which the speakers of the first have some knowledge; the passage of linguistic objects or features from one language into another. The effects of contact may range from the trivial to the overwhelming, and may involve vocabulary, phonology, morphology, syntax or just about anything else.

The simplest type of contact is borowing, but far more radical types are possible, including (for example) metatypy, the creation of non-genetic language and (the ultimate) language shift. Weinreich (1953) proposes that this term should be restricted to cases involving substantial bilingualism.183] Từ điển giải thích Thuật ngữ Ngôn ngữ học (Nguyễn Như Ý chủ biên), định nghĩa tiếp xúc ngôn ngữ là: “Sự rác động qua lại giữa hai hoặc nhiều ngôn ngữ ảnh hưởng đến cấu trúc và vốn từ vựng của một hay nhiều ngôn ngữ có quan hệ đó. Điều kiện xã hội của sự tiếp xúc ngôn ngữ là sự cân thiết phải trao đổi giao tiếp giữa các cộng đồng người thuộc các nhóm ngôn ngữ khác nhau do nhu cầu về kinh tế, chính trị và những nguyên nhân khác. Tiếp xúc ngôn ngữ xảy ra nhờ việc thường xuyên lặp lại các cuộc đối thoại, thường xuyên có nhụ cầu giao tiếp, trao đổi thông tin giữa những người nói hai ngôn ngữ khác nhau có khả năng sử dụng đồng thời cả hai ngôn ngữ, hoặc từng người sử dụng riêng rẽ một trong.

hai ngôn ngữ đó. Do đó có khá năng người nói có thê nắm vững đồng thời cả hai ngôn ngữ. tức là có thể nói bằng ngôn ngữ này hoặc ngôn ngữ kia, hoặc người nói chỉ hiểu một cách thụ động ngôn ngữ xa lạ, không phải tiếng mẹ đẻ của mình. Theo Phan Ngọc, trong sự giao tiếp giữa tộc người A với tộc người B, khi tộc người A bắt gặp những đồ v: it, những sự vật, mà nó không có tên gọi, và nó cũng chưa tìm được cách dịch sang ngôn ngữ của mình (đó chính là những ô trống ngôn ngữ), tắt yếu nó sẽ gọi bằng những từ để chỉ đồ vật, sự vật này của tộc người B đã đem lại cho họ.

Khi nói đến tiếp xúc ngôn ngữ là nói đến những thay đổi rất sâu sắc diễn ra ngay trong cấu trúc của A do B đưa. đến, hay nói cách khác đi, nếu trong quá trình phát triển lịch sử, A không tiếp xúc với B thì tự nó không có cái diện mạo ngày nay, hay muốn có phải chờ đợi một thời gian lâu dài hơn rất nhiều, và kết quả cũng không thê hệt như ngày nay được.9-10] Trong bài viết “Ứng xứ ngôn ngữ của người Liệt đối với các yếu tố gốc Hán” đăng trong Tập san khoa học Trường ĐHKHXH&NV (ĐHQG TP. Hồ Chí Minh), số 38 (2007), trang 3-10, Bùi Khánh Thế đã trích dẫn hai khái niệm về tiếp xúc ngôn ngữ: ® Tiếp xúc ngôn ngữ là “sự tiếp giao nhau giữa các ngôn ngữ do những hoàn cảnh cận kẻ nhau về mặt dia li, tương liên về mặt lịch sử xã hội dẫn đến nhu cầu của các cộng đồng người vốn có những thứ tiếng khác nhau phải giao tiếp với nhau” (O. ® Tiếp xúc ngôn ngữ còn được hiểu là “sự rác động qua lại giữa hai hoặc nhiễu ngôn ngữ tạo nên ảnh hưởng đối với cấu trúc và vốn từ của một hay nhiều ngôn ngữ.

Những điều kiện xã hội của sự Tiếp xúc ngôn ngữ được quy định bởi nhu cầu cẩn thiết phải giao tiếp lẫn nhau giữa những thành viên thuộc các nhóm dân tộc và ngôn ngữ do những như cầu về kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội v. Những định nghĩa về tiếp xúc ngôn ngữ nêu trên tuy có phần khác nhau, nhưng vẫn có một điểm chung. Đó là đều đề cập đến sự ảnh hưởng qua lại giữa các hệ thống ngôn ngữ với nhau. Tính tắt yếu của sự tiếp xúc ngôn ngữ.

Ngôn ngữ là hiện tượng xã hội đặc biệt. Nó thể hiện ở chỗ: ® Ngôn ngữ phục vụ xã hội với tư cách là phương tiện giao tiếp giữa mọi người, phương tiện trao đổi ý kiến trong xã hội, phương tiện giúp cho người ta hiểu biết lẫn nhau, cùng nhau tô chức công tác chung trên mọi lĩnh vực hoạt động của con người. ® Ngôn ngữ thể hiện ý thức xã hội, làm phương tiên giao tiếp giữa mọi người. ® Ngôn ngữ có khả năng hình thành văn hóa và là một bộ phận cấu thành quan trọng của văn hóa; khả năng giao tiếp của con người tùy thuộc vào kiến thức ngôn ngữ, kĩ năng giao tiếp và kiến thức văn hóa.

® Sự tồn tại và phát triển của ngôn ngữ gắn liền với sự tồn tại và phát triển của xã hội.232] Từ đó, có thê nói rằng không có một cộng đồng người nào trên trái đắt lại sống biệt lập mà không tiếp xúc, giao lưu với những cộng đồng người khác. Khoảng cách địa lý hay tiếp xúc về thương mại, văn hóa, tôn giáo, quân sự,. là những điều kiện dẫn đến tiếp xúc ngôn ngữ giữa các cộng đồng ngôn ngữ với nhau. Khi tiếp xúc trong một khoảng thời gian dài, các ngôn ngữ có xu hướng ảnh hưởng, vay mượn lẫn nhau, làm xuất hiện những nét tương đồng.

Có những ảnh hưởng nhát thời, chỉ biểu hiện trong một thời gian nhất định, với một nhóm người hạn chế, rồi sau đó không còn lại nữa, không nhập vào ngôn ngữ của dân tộc đó. Nhưng lại có những ảnh hưởng lâu dài, phổ biến, mở rộng đến toàn bộ tộc người, sau đó được nhập vào ngôn ngữ của dân tộc đó và tồn tại hàng ngàn năm sau khi sự tiếp xúc thực tế không còn nữa. Mỗi ngôn ngữ đều trải qua những giai đoạn quá độ như vậy trong sự giao tiếp về mặt tiếp xúc ngôn ngữ. Cũng như tiếng Việt, giai đoạn giao tiếp ngữ pháp của tiếng 'Việt là từ 1945 đến 1960, nhưng trên thực tế nó đã bắt đầu từ thế ki XVII trong các tài liệu công giáo.

Các ngôn ngữ không tồn tại một cách biệt lập, riêng lẻ mà ngược lại chúng có sự tiếp xúc và tác động qua lại với nhau. Có một số ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp thuộc phạm vi một quốc gia, mà nó còn được phô biến ở nhiều quốc gia khác và có sức lan tỏa rộng trên thế giới. Điên hình như tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Hán,. Ngày nay hầu hết các quốc gia trên thế giới không chỉ sử dụng tiếng mẹ đẻ của mình mà còn sử dụng ngôn ngữ của các nước khác như là một ngôn ngữ thứ hai, thứ ba,.

để phục vụ cho mục đích giao tiếp, giao lưu văn hóa, kinh tế, chính trị,. Nguyên nhân đầu tiên dẫn đến tình trạng tiếp xúc ngôn ngữ là do một số cộng đồng tộc người sống gần nhau, tồn tại cạnh nhau hàng ngàn năm nhất định dẫn tới những quan hệ kinh tế, văn hóa, chính trị,. và tất cả các quan hệ này đều tác động đến ngôn ngữ. Trong quá trình phát triển lịch sử một tộc người không ở nguyên một chỗ mà có sự di cư.

Có những tộc người di chuyên tới một địa bàn mới, và đều đề lại dấu vết trong ngôn ngữ. Hiện tượng người Chứt, Poọng ở Trường Sơn nói một tiếng Việt cỗ hơn rất nhiều so với các phương ngôn Mường mà ta được biết, khiến ta liên tưởng tới những giai đoạn song ngữ xa xưa đã xảy ra từ thời tiền sử. Do chiến tranh chỉnh phục và bị chỉnh phục, tiếng Hán chịu ảnh hưởng của những dân tộc du mục đã xâm phạm địa bàn Trung Quốc, đồng thời nó lại tràn xuống miền bắc Bách Việt ở Nam Trường Giang và có ảnh hưởng đến tiếng Việt trong mười thế kỉ Bắc thuộc. Bên cạnh đó, còn có hiện tượng song ngữ do nhu cầu văn hóa.

Chính vào sự tiếp xúc ngôn ngữ không bị ràng buộc bởi yêu cầu chính trị theo quan hệ chỉnh phục và bị chỉnh phục, nó lại đi sâu vào ngôn ngữ. Sự vay mượn lúc này đóng vai trò một nhu cầu nội tại của chính ngôn ngữ đi vay, không phải là một sự cường ép. Người Việt vay mượn văn hóa Trung Quốc chủ yếu không phải ở giai đoạn Bắc thuộc mà ở giai đoạn độc lập.